نقم
ن - ق - م
KÖK- 17 geçiş
- 16 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir. Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir.
Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR535 harfالقاف والنون والميم معهما
ن ق م، ن م ق، ق م ن مستعملات نقم: نَقَمَ ينقم نقماَ، ونَقِمَ يَنْقَمُ نَقَماً ونقيمة أي أنكر ولم يرض.
وانتَقَمْتُُ منه: كافأته عقوبة بما صنع.
والناقِمُ: تمر بعمان، وحي باليمن.
نمق: نَمَّقْتُُ الكتاب تَنميقاً: حسنته وجودته، وبالتخفيف حسن.
ونَمقتُه: نقشته وصورته، قال النابغة:
كأن مجر الرامسات ذيولها عليه قضيم نَمَّقَتْه الصوامع
قمن: يقال: هو قَمِنٌ أي جديرٌ، وهي وهم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR303 harfنَقَمْتُ على الرجل أَنْقِمُ بالكسر فأنا ناقِمٌ، إذا عتبت عليه. يقال: ما نَقَمْتُ منه إلا الإحسان. وقال الكسائي: نَقِمْتُ بالكسر لغة. ونَقِمْتُ الأمرَ أيضاً ونَقَمْتُهُ، إذا كرهته. وانْتَقَمَ الله منه، أي عاقبه. والاسم منه النَقِمَةُ، والجمع نَقِماتٌ ونَقِمٌ. وفلان ميمون النَقيمةِ، وهو إبدال النَقيبَةِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.927 harfق ن م
قنم ، قمن ، نقم ، نمق : مستعملة .
نقم : قال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ يَ ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلاَّ أَنْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ ) ( المائدة : 59 ) .
قال أبو إسحاق : يقال : نَقَمْتُ على الرجل أنقِم ، ونَقِمْتُ عليه أنقَم ، والأجود نَقَمْتُ أنقِم ، وهو الأكثر في القراءة .
قال الله : ( شُهُودٌ وَمَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلاَّ أَن يُؤْمِنُواْ ) (
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR398 harf- نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: ﴿وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴾ [التوبة/74]، ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴾ [البروج/8]، ﴿هل تنقمون منا﴾ الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال: ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴾ [الأعراف/136]، ﴿فانتقمنا من الذين أجرموا﴾ [الروم/47]، ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين﴾ [الزخرف/25].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR121 harfن ق م
انتقم منه.
وحلّت به النّقمة والنّقم ونقمت منه كذا: أنكرته عليه وعبته " وما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا ".
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.834 harfالنَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده: وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR364 harf* ن ق م * * نَقَم * عليه فهو * ناقِمٌ * أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و * نَقَمَ * الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و * انْتَقَم * الله منه عاقبه والاسم منه * النَّقْمَةُ * والجمع * نَقِمَاتٌ * و * نَقِمٌ * مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت * نِقْمَةٌ * و * نِقَمٌ * مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون * النَّقِيمَةِ * وهو إبدال النَّقِيبة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.077 harf| ( النِّقْمَةُ ، بالكَسْرِ ، والفَتْحِ ، وكَفَرِحَةٍ ) الأخيرَةُ : هِيَ الأصْلُ ، والأُولَى : مَنْقُولَةٌ مِنْهَا ، بِالتَّخْفِيفِ ، والإِتْبَاعِ ، بِتَسْكِينِ القَافِ ، ونَقْلِ حَرَكَتِهَا إلى النُّونِ ، كَمَا هو في الصِّحَاحِ ، والثَّانِيَةُ نَقَلَهَا ابْنُ سَيدَه ، وهِيَ أيْضاً مَنْقُولَةٌ : ( المُكَافَأَةُ بالعُقُوبَةِ ) قَالَهُ اللَّيْثُ ، وقَدْ يَكُونُ الإنْكَارَ باللِّسَانِ ، وَجَعَلَهُ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR512 harfنَقَمَ عَلَيْهِ
1 نَقَمَ عَلَيْهِ ذ He exacted vengeance upon him, punished him: see an ex. voce ابدى in art. بدو. See 8.
اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ
8 اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ ذ I took, or executed, vengeance on him, or inflicted penal retribution on him, for that which he had done: (JK:) or I punished him; (S, Msb, K;) as also مِنْهُ ↓ نَقَمْتُ, (Msb, K,) and عَلَيهِ, (TA,) aor. نَقِمَ ; (Msb, K;) and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR748 harfنَقَمَ
نَقَمَ I ( n. ac. نَقْم 1 , تِنِقَّام )
a. [ Min or 'Ala ], Took vengeance on; punished.
b. [ acc. & Min ], Reproached with; accused of.
c. Detested.
d. Ate quickly.
نَقِمَ
نَقِمَ A ( n. ac. نَقَم 4 ),
a. see supra (a) .
نَاْقَمَ
نَاْقَمَ III
a. [ coll. ], Vexed, tormented.
اِنْتَقَمَ
اِنْتَقَمَ VIII ,
a. see I (a) .
b. Avenged.
اِسْتَنْقَمَ
اِسْتَنْقَمَ X
a. [ coll. ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.327 harfنقم
نَقَمَ - يَنْقِمُ - انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ - انْتِقَام - مُنْتَقِم - مُنْتَقِمًوْن
نَقَمَ - يَنْقِمُ + الكائن + من أمر: يغضب ويسخط من الأمر لانتهائه بعكس المراد والمتمنى
نَقَمَ - يَنْقِمُ + كائن + من كائن + أمراً أو شيئاً: يغضب ويسخط عليه بسبب أثر ذلك الأمر الذي بدر منه، والذي انتهى بعكس المراد والمتمنى: يسعى في أذى كائن آخر وذلك
Sîgalar(8)
- انْتِقَامٍİntikam(افْتِعَالٍ)×4
- فَانْتَقَمْنَاHemen intikam aldık+1 anlam(فَافْتَعَلْنَا)×4
- مُنْتَقِمُونَİntikam alanlar(مُفْتَعِلُونَ)×3
- نَقَمُواİntikam aldılar(فَعَلُوا)×2
- انْتَقَمْنَاİntikam aldık(افْتَعَلْنَا)×1
- تَنْقِمُİntikam alırsın(تَفْعِلُ)×1
- تَنْقِمُونَİntikam alırsınız(تَفْعِلُونَ)×1
- فَيَنْتَقِمُÖyleyse intikam alır(فَيَفْتَعِلُ)×1
Mücavir kökler82 mücavir (108 toplam)
- عزز
5 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- ذو
4 ortak ayet · Sahip
- غرق
2 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- كعب
1 ortak ayet · Topuk demektir
- أسف
1 ortak ayet · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
- صيد
1 ortak ayet · Av
- فرغ
1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- جرم
2 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir
- عمد
1 ortak ayet · Direk demektir
- وبل
1 ortak ayet · Odun demeti demektir
- بطش
1 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
- سلف
1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır
Geçtiği ayetler(16)
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamDaha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.
… وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamEy iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.
فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamSakın, Allah’ın peygamberlerine vaadinden cayacağını sanma. Muhakkak Allah; Aziz’dir, intikam sahibidir.
وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ
İntikamAllah, kimi de hidayete erdirirse; onu saptıracak yoktur. Allah; Aziz, intikam sahibi değil midir?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, أخذ, ثأر, سخط |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir davranışı çirkin bularak kınamak, benimsemeyip reddetmek ve hoşnutsuzluğu dışa vurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan suç ve haksızlıklara karşı ilahi adaletin zorunlu bir sonucu olarak hak edilen cezayı eksiksiz uygulamak |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsi kin ve duygusal öç alma dürtüsünden arınmış, kurallı, meşru ve caydırıcı adli yaptırım düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern Türkçedeki duygusal öç alma ve kin gütme anlamıyla sınırlayıp ilahi adaleti beşeri bir hınç mekanizması gibi algılamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Yarma, delme, kabuğunu çatlatıp içindekini çıkarma, gizli olanı deşme ve açığa vurma (نقب, نقر, نقص, نقض, نقع, نقذ) | م | Delip açığa çıkarma hareketine toplayıcı, kuşatıcı ve sürekli bir mahiyet katarak, işlenen suçu tespit edip faile bütünüyle yükleme ve karşılığını eksiksiz bir ceza olarak tatbik etme anlamı oluşturmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçte saklanan gizli bir hoşnutsuzluğun ve reddin canlı bir hareketle yüzeye doğru kıvrılıp çıkması |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ortaya çıkan tepkinin belirli bir fiile veya faile kesin biçimde odaklanması, sınır çizmesi ve ayıbı tespit etmesi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tespit edilen fiile yönelik yaptırımın faile eksiksizce boca edilmesi, kuşatıcı ve ağır bir karşılık olarak tamamlanması |
| نقم | İçsel bir hoşnutsuzluğun ve itirazın somut bir hedefe odaklanarak açığa çıkması ve onu kuşatan adil bir karşı yaptırımla neticelenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tadını veya durumunu çirkin bulup dille ya da tavırla reddetmek, benimsememek, ayıbını açığa vurmak; ardından bu reddiyenin somut karşılığı olarak cezalandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve Hz. Ali’ye nispet edilen kullanımda fiil, savaşın kendisinde ayıplanacak bir eksiklik bulamayacağı bağlamında kınama ve hoşnutsuzluk duyma manasında yer alır: ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي / بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نقم kökü, ahlaki ve hukuki ihlallere karşı gösterilen tepki, hoşnutsuzluk ve bunun neticesinde ortaya çıkan meşru karşılık ve ceza alanı ile doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı üçlü yapıyı taşıyan נָקַם (naqam) fiili, kişinin veya mercinin haklı davasını gütmesi, haksızlığa uğrayanın intikamını alması, suçun adli karşılığını tahakkuk ettirmesi anlamlarına gelir; kökten türeyen נְקָמָה (neqamah) kelimesi de adli ceza ve intikam karşılığıdır. Süryanicede ܢܩܰܡ (nqam) biçimi yine adaleti ikame etmek, öç almak ve cezalandırmak anlamındadır. Arapçada kökün sülasi formu (nakame / nakime) öncelikle zihni ve lisani boyuttaki inkârı, hoşnutsuzluğu ve ayıplamayı ifade ederken; iftiâl kalıbı (intakama) bu inkârın fiili bir yaptırıma ve adli cezaya dönüşmesini temsil ederek Sami kök ailesindeki adli karşılık verme semantiğini korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نق biliteral kökünden türeme | Bir şeyin iç yüzünü deşip kusurunu ortaya koyma ve ardından failine kuşatıcı ceza verme yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָقַם (naqam), Süryanice ܢܩܰܡ (nqam) | Ortak Batı Sami mirasında hakkı aramak, cezayı infaz etmek ve suçluyu tecziye etmek anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Anlamlı | Ayıplamak, cezalandırmak | Bir fiili çirkin görüp reddetmek ve hak ettiği cezayı vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نمق | Anlamlı | Süslemek, yazıyı güzelleştirmek | Satırları veya resmi özenle işleyip tezyin etmek. | Kur'an'da geçmez; düzenleme ve tespit boyutuyla biçimsel ortaklık taşır. |
| قنم | Anlamlı | Yağın kokması, bozulması | Yağ veya sütün zamanla kokusunun ağırlaşması ve tadının bozulması. | Kur'an'da geçmez; niteliğin bozulması yönüyle uzak çağrışım içerir. |
| قمن | Anlamlı | Layık olmak, uygun düşmek | Bir işe veya duruma tam uygun ve ehil olmak. | Kur'an'da geçmez; hak etme ve liyakat fikriyle anlamdaş yön taşır. |
| منق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| مقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Merkez | Ceza ve karşılık | Yapılanı çirkin bularak inkâr etme ve bu sebeple adil bir yaptırımla mukabele etme | Suçun niteliğini ayıplayıp mahkûm etmeyi ve buna denk ceza vermeyi içerir. |
| عقب | Komşu | Ceza ve mukabele | Eylemin hemen ardından gelen zincirleme sonuç ve karşılık | Suçun peşinden gecikmeksizin gelen cezalandırma sırasını vurgular. |
| أخذ | Komşu | Yakalama ve helak | Suçluyu kudretle kıskıvrak yakalayıp cezalandırma | Yaptırımın kaçınılmaz fiziki yakalama ve bastırma yönünü öne çıkarır. |
| ثأر | Komşu | Öç alma | Haksızlığa uğrayanın kişisel veya kabilevi tatmin için hınç çıkarması | Hukuki ve ahlaki meşruiyetten ziyade sübjektif kan gütme ve öç almayı ifade eder. |
| سخط | Komşu | Öfke ve hoşnutsuzluk | Bir durumdan derin bir hoşnutsuzluk duyup gazaplanma | Cezanın kendisinden ziyade içsel hoşnutsuzluk ve gazap haline odaklanır. |
| عفو | Zıt | Bağışlama ve silme | Suçu ve izini tamamen ortadan kaldırarak cezadan vazgeçme | Kusuru cezalandırmayıp üzerini örtme ve sorumluluğu düşürme yönüyle tam zıttır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقم | İnkâr edip cezalandırmak | Bir davranışı ayıplayıp reddetme ve karşılığında adil ceza verme fiilidir. | Kesin |
| Latince | vindicare, ulcisci | Hakkı teslim etmek, cezalandırmak | Vindicare hakkı savunma ve adli ceza verme boyutunu karşılarken, ulcisci öç alma yönüne kayar. | Güçlü |
| İngilizce | avenge, exact retribution, punish | Haklı intikam almak, ceza tatbik etmek | Retribution kelimesi kökün adil karşılık boyutunu tam verirken, revenge şahsi kini çağrıştırdığı için kök anlamını tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | ahnden, vergelten, rächen | Cezasını vermek, misillemede bulunmak | Ahnden meşru bir suçun cezasını adaletle vermeyi karşılarken, rächen kişisel intikamı öne çıkarır. | Güçlü |
| Fransızca | châtier, tirer vengeance | Cezalandırmak, intikamını almak | Châtier terbiye edici ve adli cezayı karşılarken, vengeance şahsi öç boyutunu çağrıştırır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sülasi fiil (nakame / yenkımu) | Hoşnutsuzluk duyma, ayıplama, kınama | İnkârcıların müminlerde kusur bulamayışlarını, sadece iman ettikleri için onlara düşmanlık beslediklerini bildiren bağlamlar (Mâide 5:59, A'râf 7:126, Tevbe 9:74, Bürûc 85:8). |
| İftiâl mazi fiil (intakame / fe'ntakamnâ) | Suçluları hak ettikleri ilahi ceza ile helak etme, fiili yaptırım uygulama | Geçmiş kavimlerin ve Firavun yönetiminin haddi aşan zulümlerine karşı ilahi adaletin tecelli edip helak sürecini işletmesi (A'râf 7:136, Hicr 15:79, Rûm 30:47, Zuhruf 43:25, Zuhruf 43:55). |
| İsim tamlaması (zû intikâm) | Adaleti ikame eden, suçu cezasız bırakmayan mutlak güç | Allah Teâlâ'nın zalimlerden ve inkârcılardan mazlumun hakkını alan, hesabı tam gören azamet sıfatı (Âl-i İmrân 3:4, Mâide 5:95, İbrâhîm 14:47, Zümer 39:37). |
| İsmi fâil çoğul (müntekımûn) | Cezalandırıcılar, adil yaptırımı kesinlikle uygulayacak olanlar | Suçta ve günahta ısrar eden mücrimlere karşı ilahi uyarının kesinliği ve kaçınılmaz cezanın failleri (Secde 32:22, Zuhruf 43:41, Duhân 44:16). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve esmâ-i hüsnâ | Allah'a nispet edilen intikamın şahsi bir öfke veya hınç olamayacağı, hikmet ve mutlak adalet gereği suçluya cezasını verme sıfatı olduğu tartışılmıştır. | Suç ile ceza arasındaki ontolojik dengenin zorunlu tecellisi |
| Fıkıh | Ukûbât ve ceza hukuku | Şahsi intikamın yasaklanıp cezalandırma yetkisinin meşru otoriteye ve yargıya devredilmesi; kısasın nefsi tatmin değil kamu düzeni olması | Keyfi öç almanın engellenip adli, ölçülü ve şer'i yaptırıma dönüştürülmesi |
| Tefsir | Kur'an'daki zalimlerin helaki ayetleri | İntikam kelimesinin geçtiği yerlerde helakin zulüm değil, zulmün ve fıskın kaçınılmaz bir adli sonucu olduğunun izahı | Nedensellik ilkesi uyarınca cürmün karşılığı olan hak edilmiş akıbet |
| Hadis | Peygamberî ahlak ve şahsi haklar | Hz. Peygamber'in kendi nefsi adına asla intikam almadığı, ancak Allah'ın koyduğu sınırlar çiğnendiğinde adli müdahalede bulunduğu tespiti | Nefsi garazlardan tamamen soyutlanmış, ilahi ilkelere hasredilmiş yaptırım |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ahiret hesabı | Mutlak tecziye ve ceza | Mazlumun hukukunu koruma ve zalimi hak ettiği karşılıkla cezalandırma | Dini sistemde cezasız kalan hiçbir zulmün olamayacağını bildirerek ahlaki ve ontolojik adaleti teminat altına alır. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve aksiyon-reaksiyon ilkeleri | Karşı tepki ve dengeleyici reaksiyon | Sisteme uygulanan aşırı sapmayı veya bozulmayı dengeleyici güçle nötrleme | Doğada ve mantıkta bir etkinin kendi cinsinden bir tepki doğurarak dengeyi yeniden kurması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Adli yaptırım ve ceza infazı | Toplumsal barışı bozan mücrimleri tasfiye ederek caydırıcılık sağlama | Bireylerin keyfi öç alma haklarını kamusal otoriteye devretmeleriyle meşru şiddet tekelini işletir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve haksız kazanç yaptırımı | Tazminat ve cezai müeyyide | Haksız iktisap ve tekelcilik gibi dengesizlikleri cezalandırıcı tedbirlerle bertaraf etme | Ekonomik düzeni bozan manipülasyonların mali yaptırımlarla karşılanarak piyasa adaletinin korunmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Newton'un üçüncü hareket yasası (etki-tepki) ve dengelenmiş termodinamik durum | Bir sisteme dışarıdan uygulanan kuvvete karşı sistemin eşit büyüklükte ve zıt yönde gösterdiği tepki kuvveti, نقم kökünün eyleme denk ceza üretme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Retributif ceza teorisi (hakkaniyetçi ceza adaleti) | Failin işlediği fiilin ağırlığıyla orantılı biçimde cezalandırılmasını savunan ceza hukuku ilkesi; faydacı değil bizzat suçun mahiyetini ayıplayıp karşılığını verme modelidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel kin, garaz, psikolojik hınç ve kontrolsüz şiddet içeren öç alma duygusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir fiilin meşru olmadığını tespit edip kınamak (inkâr) ve haddi aşan suçlulara hak ettikleri karşılığı ilahi adaletin gereği olarak ölçüyle vermek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ'ya veya İslam hukukundaki yaptırımlara beşeri zafiyet, öfke krizi ve feodal kan gütme dürtüleri atfedilerek ilahi adaletin hikmet zemininden koparılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve helak tasavvurunun keyfi bir gazap değil, ahlaki bir inkâr ve adil bir mukabele temeline dayandığını; cürmün mutlaka dengiyle karşılanacağını kavramak için zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun, Eyke halkı gibi helak edilen kavimlerin kıssalarında; müminlere yönelik zulümleri tahlil eden ayetlerde ve Allah'ın adaleti ile nihai yargıyı bildiren uluhiyet beyanlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın cezalandırmasının bencilce bir öfke olduğu iddiasını çürütür; intikamın kör bir hınç değil, suçu ayıplayıp hak ettiği karşılığı verme adaleti olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir şeyi hoşa gitmediği için reddedip ayıplamak ve bu redde denk düşen fiziki karşılığı failine yüklemek.
- Soyut anlamSapma ve haksızlığı ilkesel olarak reddeden iradenin, hukuki ve ontolojik dengeyi kurmak üzere ürettiği adil yaptırım.
- Sistematik karşılıkSuçlunun eylemiyle bozduğu adaleti, eylemin mahiyetine denk ve onu ortadan kaldıran karşı bir kuvvetle dengeleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ortaya çıkan adil karşılık ve yaptırımı (intikam/nikmet), meşru sınırlardan sapmayı ve işlenen suçu, bu suçun sistem tarafından tespit edilip reddedilmesini (inkâr ve ayıplama), ile zaman aralığındaki integral suçun birikerek haddi aşmasını, suçun ağırlığına denk gelen adalet katsayısını, negatif işaret ise yaptırımın ihlali sıfırlamak ve dengeyi yeniden kurmak üzere zıt yönde işleyen mahiyetini sembolize eder.