نقم
ن - ق - م
KÖK- 17 geçiş
- 16 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir. Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir.
Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR535 harfالقاف والنون والميم معهما
ن ق م، ن م ق، ق م ن مستعملات نقم: نَقَمَ ينقم نقماَ، ونَقِمَ يَنْقَمُ نَقَماً ونقيمة أي أنكر ولم يرض.
وانتَقَمْتُُ منه: كافأته عقوبة بما صنع.
والناقِمُ: تمر بعمان، وحي باليمن.
نمق: نَمَّقْتُُ الكتاب تَنميقاً: حسنته وجودته، وبالتخفيف حسن.
ونَمقتُه: نقشته وصورته، قال النابغة:
كأن مجر الرامسات ذيولها عليه قضيم نَمَّقَتْه الصوامع
قمن: يقال: هو قَمِنٌ أي جديرٌ، وهي وهم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR303 harfنَقَمْتُ على الرجل أَنْقِمُ بالكسر فأنا ناقِمٌ، إذا عتبت عليه. يقال: ما نَقَمْتُ منه إلا الإحسان. وقال الكسائي: نَقِمْتُ بالكسر لغة. ونَقِمْتُ الأمرَ أيضاً ونَقَمْتُهُ، إذا كرهته. وانْتَقَمَ الله منه، أي عاقبه. والاسم منه النَقِمَةُ، والجمع نَقِماتٌ ونَقِمٌ. وفلان ميمون النَقيمةِ، وهو إبدال النَقيبَةِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.927 harfق ن م
قنم ، قمن ، نقم ، نمق : مستعملة .
نقم : قال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ يَ ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلاَّ أَنْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ ) ( المائدة : 59 ) .
قال أبو إسحاق : يقال : نَقَمْتُ على الرجل أنقِم ، ونَقِمْتُ عليه أنقَم ، والأجود نَقَمْتُ أنقِم ، وهو الأكثر في القراءة .
قال الله : ( شُهُودٌ وَمَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلاَّ أَن يُؤْمِنُواْ ) (
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR398 harf- نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: ﴿وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴾ [التوبة/74]، ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴾ [البروج/8]، ﴿هل تنقمون منا﴾ الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال: ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴾ [الأعراف/136]، ﴿فانتقمنا من الذين أجرموا﴾ [الروم/47]، ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين﴾ [الزخرف/25].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR121 harfن ق م
انتقم منه.
وحلّت به النّقمة والنّقم ونقمت منه كذا: أنكرته عليه وعبته " وما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا ".
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.834 harfالنَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده: وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR364 harf* ن ق م * * نَقَم * عليه فهو * ناقِمٌ * أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و * نَقَمَ * الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و * انْتَقَم * الله منه عاقبه والاسم منه * النَّقْمَةُ * والجمع * نَقِمَاتٌ * و * نَقِمٌ * مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت * نِقْمَةٌ * و * نِقَمٌ * مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون * النَّقِيمَةِ * وهو إبدال النَّقِيبة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.077 harf| ( النِّقْمَةُ ، بالكَسْرِ ، والفَتْحِ ، وكَفَرِحَةٍ ) الأخيرَةُ : هِيَ الأصْلُ ، والأُولَى : مَنْقُولَةٌ مِنْهَا ، بِالتَّخْفِيفِ ، والإِتْبَاعِ ، بِتَسْكِينِ القَافِ ، ونَقْلِ حَرَكَتِهَا إلى النُّونِ ، كَمَا هو في الصِّحَاحِ ، والثَّانِيَةُ نَقَلَهَا ابْنُ سَيدَه ، وهِيَ أيْضاً مَنْقُولَةٌ : ( المُكَافَأَةُ بالعُقُوبَةِ ) قَالَهُ اللَّيْثُ ، وقَدْ يَكُونُ الإنْكَارَ باللِّسَانِ ، وَجَعَلَهُ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR512 harfنَقَمَ عَلَيْهِ
1 نَقَمَ عَلَيْهِ ذ He exacted vengeance upon him, punished him: see an ex. voce ابدى in art. بدو. See 8.
اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ
8 اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ ذ I took, or executed, vengeance on him, or inflicted penal retribution on him, for that which he had done: (JK:) or I punished him; (S, Msb, K;) as also مِنْهُ ↓ نَقَمْتُ, (Msb, K,) and عَلَيهِ, (TA,) aor. نَقِمَ ; (Msb, K;) and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR748 harfنَقَمَ
نَقَمَ I ( n. ac. نَقْم 1 , تِنِقَّام )
a. [ Min or 'Ala ], Took vengeance on; punished.
b. [ acc. & Min ], Reproached with; accused of.
c. Detested.
d. Ate quickly.
نَقِمَ
نَقِمَ A ( n. ac. نَقَم 4 ),
a. see supra (a) .
نَاْقَمَ
نَاْقَمَ III
a. [ coll. ], Vexed, tormented.
اِنْتَقَمَ
اِنْتَقَمَ VIII ,
a. see I (a) .
b. Avenged.
اِسْتَنْقَمَ
اِسْتَنْقَمَ X
a. [ coll. ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.327 harfنقم
نَقَمَ - يَنْقِمُ - انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ - انْتِقَام - مُنْتَقِم - مُنْتَقِمًوْن
نَقَمَ - يَنْقِمُ + الكائن + من أمر: يغضب ويسخط من الأمر لانتهائه بعكس المراد والمتمنى
نَقَمَ - يَنْقِمُ + كائن + من كائن + أمراً أو شيئاً: يغضب ويسخط عليه بسبب أثر ذلك الأمر الذي بدر منه، والذي انتهى بعكس المراد والمتمنى: يسعى في أذى كائن آخر وذلك
نقم نَقَمَ - يَنْقِمُ - انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ - انْتِقَام - مُنْتَقِم - مُنْتَقِمًوْن نَقَمَ - يَنْقِمُ + الكائن + من أمر: يغضب ويسخط من الأمر لانتهائه بعكس المراد والمتمنى نَقَمَ - يَنْقِمُ + كائن + من كائن + أمراً أو شيئاً: يغضب ويسخط عليه بسبب أثر ذلك الأمر الذي بدر منه، والذي انتهى بعكس المراد والمتمنى: يسعى في أذى كائن آخر وذلك تنفيساَ عن غضبه منه وذهاباً لغيظه، وتشفياً وعقاباً وثأراً منه، وذلك بسبب الأمر أو الفعل الذي بدر منه، والذي لم يفعله كما يريد ويشتهي انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ + كائن + من كائن: على وزن " افتعلَ " من " نَقَمَ - يَنْقِمُ ": يجهد ويعزم أن" يَنْقِمَ " بحرص ودافع ذاتي: يسعى لإنفاذ غضبه ورد اعتباره، وإلحاق الأذى بمن كان سبباً فيه، وذلك بدافع وشكل ذاتي انْتِقام: اسم فعل " انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ ": السعي للتشفي ورد الاعتبار والكرامة، باستعمال كره وعنف ضد من كان سبباً بذلك مُنْتَقِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ " مُنْتَقِمُون: جمع " مُنْتَقِم " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السخط والغضب والنقمة وعدم الرضى لانتهاء أمر بعكس المراد والمتمنى"، وهي: نَقَمَ - يَنْقِمُ، غَضِبَ - يَغْضَبُ، شَمِتَ - يَشْمَتُ، لَعَنَ - يَلْعَنُ، سَخِطَ - يَسْخَطُ، حَدَّ - يَحِدُ نَقَمَ - يَنقُمُ ﴿قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ(59)﴾ المائدة ﴿وَمَا تَنقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ(126)﴾ الأعراف ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله العزيز الحميد(8)﴾ البروج ﴿يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمْ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُنْ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمْ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ(74)﴾ التوبة انتقم من ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ الماشدة ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)﴾ الأعراف ﴿فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)﴾ الزخرف ﴿فانتقمنا منهم وإنهما لبإمام مبين(79)﴾ الحجر ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين(25)﴾ الزخرف ﴿ولقد أرسلنا من قبلك رسلا إلى قومهم فجاءوهم بالبينات فانتقمنا من الذين أجرموا وكان حقا علينا نصر المؤمنين(47)﴾ الروم ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه ثم أعرض عنها إنا من المجرمين منتقمون(22)﴾ السجدة منتقم - منقمون ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه ثم أعرض عنها إنا من المجرمين منتقمون(22)﴾ السحدة ﴿فإما نذهبن بك فإنا منهم منتقمون(41)﴾ الزخرف ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان انتقام ﴿من قبل هدى للناس وأنزل الفرقان إن الذين كفروا بآيات الله لهم عذاب شديد والله عزيز ذو انتقام(4)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ المائدة ﴿فلا تحسبن الله مخلف وعده رسله إن الله عزيز ذو انتقام(47)﴾ إبراهيم ﴿ومن يهد الله فما له من مضل أليس الله بعزيز ذي انتقام(37)﴾ الزمر جاء في التفسير: تنقمون: تكرهون - تنكرون عليه مختار الصحاح ● [نقم] ن ق م: نَقَم عليه فهو ناقِمٌ أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و نَقَمَ الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و انْتَقَم الله منه عاقبه والاسم منه النَّقْمَةُ والجمع نَقِمَاتٌ و نَقِمٌ مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت نِقْمَةٌ و نِقَمٌ مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون النَّقِيمَةِ وهو إبدال النَّقِيبة الراغب نقم - نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: }وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴿[التوبة/74]،﴾وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴿[البروج/8]،﴾هل تنقمون منا﴿الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال:﴾فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴿[الأعراف/136]،﴾فانتقمنا من الذين أجرموا﴿[الروم/47]،﴾فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين{ [الزخرف/25]. ملخص اللسان 1. النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ،وانتَقَمْت إذا كافأَه عقوبةً بما صنَع. 2. النِّقْمةُ العقوبة، أنه ما انتَقَم لنفسِه قَطّ إلا أن تُنتَهَكَ مَحارِمُ الله أَي ما عاقبَ أَحداً على مكروهٍ أتاه من قِبَله، وانْتَقَمَ اللهُ منه أي عاقَبَه،وفي أَسماء الله عز وجل: المُنْتَقِم، هو البالغ في العقوبة لمنْ شاءَ، 3. والنِّقْمةُ الإنكار. وقوله تعالى: هل تَنْقِمون مِنّا؛ أَي هل تُنْكِرون. وقد نَقَمَ منه يَنْقِمُ ونَقِمَ نَقَماً. وانْتَقَمَ ونَقِمَ الشيءَ ونَقَمَه: أَنكره. وفي التنزيل العزيز: وما نَقَموا منهم إلا أَن يُؤْمِنوا بالله؛ 4. نَقَمْتُ على الرجل أَنقِمُ، بالكسر، فأَنا ناقِمٌ إذا عَتَبْت عليه. 5. ونَقِم من فلانٍ الإحسانَ إذا جعله مما يُؤَدِّيه إلى كُفر النعمة. 6. ونَقَمْتُ الأَمرَ ونَقِمْتُه إذا كَرهته.ومعنى نَقَمْت بالَغْت في كراهة الشيء؛ 7. والنقيبة والنَّقيمةِ والطَّبيعة بمعنى واحد. لسان العرب ● - نقم: النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده: وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد بيَّنَّا ذلك جميعه فيما حكاه هو من مَعِدةٍ ومِعَدٍ. الليث: يقال لم أَرْض منه حتى نَقِمْت وانتَقَمْت إذا كافأَه عقوبةً بما صنَع. ابن الأَعرابي: النِّقْمةُ العقوبة، والنِّقْمةُ الإنكار. وقوله تعالى: هل تَنْقِمون مِنّا؛ أَي هل تُنْكِرون. قال الأَزهري: يقال النَّقْمةُ والنِّقْمةُ العقوبة؛ ومنه قول عليّ بن أَبي طالب، كرم الله وجهه: ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي، بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي وفي الحديث: أنه ما انتَقَم لنفسِه قَطّ إلا أن تُنتَهَكَ مَحارِمُ الله أَي ما عاقبَ أَحداً على مكروهٍ أتاه من قِبَله، وقد تكرر في الحديث. الجوهري: نَقَمْتُ على الرجل أَنقِمُ، بالكسر، فأَنا ناقِمٌ إذا عَتَبْت عليه. يقال: ما نَقِمْتُ منه إلا الإحسانَ. قال الكسائي: ونَقِمْت، بالكسر، لغة. ونَقِم من فلانٍ الإحسانَ إذا جعله مما يُؤَدِّيه إلى كُفر النعمة. وفي حديث الزكاة: ما يَنْقَمُ ابنُ جَميلٍ إلا أَنه كان فَقيراً فأَغناه الله أَي ما يَنْقَمُ شيئاً من مَنْع الزكاة إلا أن يَكفر النِّعْمة فكأَنَّ غناه أَدَّاه إلى كُفْرِ نِعْمةِ الله. ونَقَمْتُ الأَمرَ ونَقِمْتُه إذا كَرهته. وانْتَقَمَ اللهُ منه أي عاقَبَه، والاسم منه النَّقْمةُ، والجمع نَقِمات ونَقِمٌ مثل كَلِمةٍ وكلِمات وكَلِمٍ، وإن شئتَ سكّنت القاف ونقلت حركتَها إلى النون فقلت نِقْمة، والجمع نِقَمٌ مثل نِعْمة ونِعَم؛ وقد نَقَمَ منه يَنْقِمُ ونَقِمَ نَقَماً. وانْتَقَمَ ونَقِمَ الشيءَ ونَقَمَه: أَنكره. وفي التنزيل العزيز: وما نَقَموا منهم إلا أَن يُؤْمِنوا بالله؛ قال: ومعنى نَقَمْت بالَغْت في كراهة الشيء؛ وأَنشد ابن قيس الرُّقيّات: ما نَقِمَوُا من بَني أُمَيَّةَ إلا أَنهم يَحْلُمون، إنْ غَضِبوا يُروى بالفتح والكسر: نَقَمُوا ونَقِمُوا. قال ابن بري: يقال نَقَمْتُ نَقْماً ونُقوماً ونَقِمةً ونِقْمةً، ونَقِمْتُ: بالَغْتُ في كراهة الشيء. وفي أَسماء الله عز وجل: المُنْتَقِم، هو البالغ في العقوبة لمنْ شاءَ، وهو مُفْتَعِل مِنْ نَقَمَ يَنْقِم إذا بَلَغَتْ به الكراهةُ حدَّ السَّخَطِ. وضرَبه ضَرْبة نَقَمٍ إذا ضرَبه عَدُوٌّ له. وفي التنزيل العزيز: قل يا أَهلَ الكتاب هل تَنْقمون منّا إلاَّ أَن آمَنّا بالله؛ قال أَبو إسحق: يقال نَقَمْتُ على الرجل أُنْقِم ونَقِمْتُ عليه أَنْقَم، قال: والأَجوَدُ نَقَمْتُ أَنْقِم، وهو الأَكثر في القراءة. ويقال: نَقِمَ فلانٌ وَتْرَه أي انْتَقَم. قال أَبو سعيد: معنى قول القائل في المثل: مَثَلي مَثَلُ الأَرْقَم، إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ، وإن يُتْرَك يَلْقَمْ؛ قوله إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي يُثْأَر به، قال: والأَرْقَمُ الذي يُشْبه الجانّ، والناسُ يَتَّقونَ قَتْلَه لشَبهه بالجانّ، والأَرْقَم مع ذلك من أَضعف الحيّات وأَقلِّها عَضّاً. قال ابن الأثير: وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فهو كالأَرْقَمِ إن يُقْتَلْ يَنْقَمْ أي إن قتَلَه كان له من يَنْتَقِمُ منه، قال: والأَرْقَمُ الحيّة، كانوا في الجاهلية يزعمون أن الجِنَّ تَطْلُبُ بثأْرِ الجانَّ، وهي الحيّة الدقيقة، فربما مات قاتِلُه، وربما أَصابه خَبَلٌ. وإنه لمَيْمُونُ النَّقيمةِ إذا كان مُظَفَّراً بما يُحاوِل، وقال يعقوب: ميمه بدل من باء نَقِيبةٍ. يقال: فلانٌ مَيْمونُ العريكةِ والنقيبة والنَّقيمةِ والطَّبيعة بمعنى واحد. والناقمُ: ضَرْبٌ من تمرِ عُمانَ، وفي التهذيب: وناقِمٌ تمرٌ بعُمانَ. والناقميّةُ: هي رَقاشِ بنتُ عامرٍ. وبنوا الناقِميّةِ: بَطْنٌ من عبد القيس؛ قال أَبو عبيد: أَنشدنا الفراء عن المُفَضَّل لسعد بن زيد مَناةَ:أَجَدَّ فِراقُ الناقِميّةِ غُدْوةً، أم البَيْنُ يَحْلَوْ لي لِمَنْ هو مُولَعُ؟ لقد كنتُ أَهْوَى الناقِميَّةِ حِقْبةً، فقد جَعَلَتْ آسانُ بَيْنٍ تَقَطَّعُ التهذيب: وناقِم حَيٌّ من اليمن؛ قال (* قوله «وناقم حي من اليمن قال إلخ»« كذا بالأصل، وعبارة التهذيب: يقال لم أرض منه حتى نقمت وانتقمت إذا كافأته عقوبة بما صنع، وقال يقود إلخ). يَقودُ بأَرسان ِ الجِيادِ سَراتُنا، لِيَنْقِمنَ وتراً أَو ليدفَعْنَ مَدفَعا وناقمٌ: لقبُ عامر بن سعد بن عديّ بن جَدَّانَ بنِ حَدِيلَةَ. ونَقَمَى: اسمُ موضع. مقاييس اللغة: (نقم) النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة. القاموس المحيط: النِّقْمَةُ، بالكسر وبالفتح وكفرِحَةٍ المُكافَأَةُ بالعُقوبَة ج نَقِمٌ، كَكَلِمٍ وعِنَبٍ وكَلِماتٍ. ونَقَمَ منه، كضَرَبَ وعَلِمَ، نَقْمَاً وتنقَّاماً، كتِكِلاَّمٍ، وانْتَقَمَ عاقَبَهُ، و الأَمْرَ كَرِهَهُ. والنَّقْمُ سُرْعَةُ الأَكْلِ، وبالتحريكِ وسَطُ الطريق. والناقِمِيَّةُ هي رَقاشِ بنتُ عامِرٍ. وناقِمٌ لَقَبُ عامِرِ بنِ سَعْدِ بنِ عَدِيٍّ، أبو بَطْنٍ، واسْمُ تَمْرٍ بعُمَانَ. ونُقْمُ، بالضم ة باليمن. ومَيْمُونُ النَّقيمَةِ، أي النَّقيبَةِ. وكحُبْلَى وادٍ. وكجَمَزَى ع من أعْراض المدينةِ. تاج العروس: ( النقمة بالكسر والفتح وكفرحة ) الاخيرة هي الاصل والاولى منقولة منها بالتخفيف والاتباع بتسكين القاف ونقل حركتها الى النون كما هو في الصحاح والثانية نقلها ابن سيده وهى أيضا منقولة ( المكافأة بالعقوبة ) قاله الليث وقد يكون الانكار باللسان وجعله الراغب أصلا لمعنى النقمة ( ج نقم ككلم ) هو جمع الاخيرة ( وعنب ) هو جمع الثانية ونظره الجوهرى بنعمة ونعم ( وكلمات ) هو جمع الاخيرة أيضا ففيه لف ونشر غير مرتب وأما ابن جنى فقال نقمة كفرحة ونقم كعنب على خلاف القياس عدلوا عنه الى أن فتحوا المكسور وكسروا المفتوح ولم يرتضه ابن سيده وفاته جمع الثانية والقياس يقتضى أن يكون بحذف الهاء ولا يغير من صيغة الحروف شئ كتمرة وتمر ( ونقم منه كضرب وعلم ) الاخيرة نقلها الجوهرى عن الكسائي ( نقما ) بالفتح ( وتنقاما كتكلام ) وكذلك نقم عليه فهو ناقم ويقال مانقم منه الا الاحسان وقوله تعالى هل تنقمون منا الا أن آمنا بالله روى بالفتح وبالكسر قال الزجاج والاجود الفتح وهو الاكثر في القراءة وفى المثل مثلى مثل الارقم ان يقتل ينقم وان يترك يلقم قوله ينقم أي يثأر به وكانوا يزعمون في الجاهلية ان الجن تطلب بثأر الارقم فربما مات قاتله وربما أصابه خبل ومنه قول على كرم الله وجهه : ما تنقم الحرب العوان منى * بازل عامين فتى سنى ( وانتقم ) الله منه ( عاقبه ) ومنه الحديث ما انتقم لنفسه قط الا أن تنتهك محارم الله أي ما عاقب أحدا على مكروه أتاه من قبله والاسم منه النقمة كفرحة ( و ) نقم ( الامر ) من حد ضرب وعلم ( كرهه ) وقيل بالغ في كراهته قال ابن قيس الرقيات ما نقموا من بنى أمية الا أنهم يحلمون ان غضبوا وقيل قوله تعالى هل تنقمون منا أي تنكرون ( النقم ) بالفتح ( سرعة الاكل ) كأنه لغة في اللقم ( و ) النقم ( بالتحريك وسط الطريق ) وكأنه أيضا لغة في اللقم ( والناقمية هي رقاش بنت عامر ) وبنوها بطن من عبد القيس نسبوا الى أمهم وقال ابن الاثير هي أم ثعلبة وسعد ابني مالك بن ثعلبة بن دودان بن أسد بها يعرفون وقال الكلبى تزوج غانم بن حبيب بن كعب بن بكر بن وائل الناقمية وهى رقاش بنت عامر وهى عجوز فقيل ما تريد منها فقال لعلى أتعيز منها غلاما فولدت منه غلاما سمى عيز وأنشد الجوهرى لسعد بن زيد مناة وهكذا أنشده الفراء عن المفضل له : لقد كنت أهوى الناقمية حقبة * فقد جعلت آسان وصل تقطع ( وناقم لقب عامر بن سعد بن عدى ) بن حد ان بن جديلة بن أسد بن ربيعة كما في الصحاح وهو والد رقاش المذكورة وبه سميت وهو ( أبو بطن ) قال أبو الفرج الاصبهاني انتقم للطمة لطمها فسمى ناقما ( و ) ناقم ( اسم تمر بعمان ) نقله الازهرى وابن سيده ( ونقم بالضم ة باليمن ) * قلت قد أحجف المصنف في ضبطها وبيانها احجافا كليا والصواب في ضبطها بضمتين وبفتحتين وكعضد كما صرح به ياقوت وأما الضم وحده مع تسكين القاف فلم يذكره أحد قال ياقوت هو جبل مطل على صنعاء اليمن قرب غمدان قال فيه زياد بن منقذ لاحبذا أنت يا صنعاء من بلد * ولا شعوب هوى منى ولانقم الا رأيت بلادا قد رأيت بها * عنا ولابلدا حلت به قدم إذا سقى الله أرضا صوب غادية * فلاسقاهن الا النار تضطرم وهى قصيدة في الحماسة ( و ) هو ( ميمون النقيمة أي النقيبة ) إذا كان مظفرا بما يحاول قال يعقوب ميمه يدل من باء نقيبة ومثله ميمون العريكة والطبيعة ( و ) نقمي ( كحيلى واد ) نقله أبو الحسن الخوارزمي ( و ) نقمي ( كجمزى ع من أعراض المدينة ) كان لآل أبى طالب قال ابن اسحق وأقبلت غطفان يوم الخندق ومن تبعها من أهل نجد حتى نزلوا بذنب نقمي الى جائب أحد * ومما يستدرك عليه نقم عليه كضرب وسمع عتب عليه كما في الصحاح والنقوم مصدره ذكره ابن القطاع ونقم من فلان الأحسان كعلم إذا جعله مما يؤديه الى كفر النعمةونقم تنقيما بالغ في كراهة الشئ ومن أسمائه تعالى المنتقم هو البالغ في العقوبة لمن شاء وضربه ضربة نقم إذا ضربه عدو له
Sîgalar(8)
- انْتِقَامٍİntikam(افْتِعَالٍ)×4
- فَانْتَقَمْنَاHemen intikam aldık+1 anlam(فَافْتَعَلْنَا)×4
- مُنْتَقِمُونَİntikam alanlar(مُفْتَعِلُونَ)×3
- نَقَمُواİntikam aldılar(فَعَلُوا)×2
- انْتَقَمْنَاİntikam aldık(افْتَعَلْنَا)×1
- تَنْقِمُİntikam alırsın(تَفْعِلُ)×1
- تَنْقِمُونَİntikam alırsınız(تَفْعِلُونَ)×1
- فَيَنْتَقِمُÖyleyse intikam alır(فَيَفْتَعِلُ)×1
Mücavir kökler82 mücavir (108 toplam)
- عزز
5 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- ذو
4 ortak ayet · Sahip
- غرق
2 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- كعب
1 ortak ayet · Topuk demektir
- أسف
1 ortak ayet · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
- صيد
1 ortak ayet · Av
- فرغ
1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- جرم
2 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir
- عمد
1 ortak ayet · Direk demektir
- وبل
1 ortak ayet · Odun demeti demektir
- بطش
1 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
- سلف
1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır
Geçtiği ayetler(16)
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamDaha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.
… وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamEy iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.
فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikamSakın, Allah’ın peygamberlerine vaadinden cayacağını sanma. Muhakkak Allah; Aziz’dir, intikam sahibidir.
وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ
İntikamAllah, kimi de hidayete erdirirse; onu saptıracak yoktur. Allah; Aziz, intikam sahibi değil midir?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, أخذ, ثأر, سخط |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir davranışı çirkin bularak kınamak, benimsemeyip reddetmek ve hoşnutsuzluğu dışa vurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan suç ve haksızlıklara karşı ilahi adaletin zorunlu bir sonucu olarak hak edilen cezayı eksiksiz uygulamak |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsi kin ve duygusal öç alma dürtüsünden arınmış, kurallı, meşru ve caydırıcı adli yaptırım düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern Türkçedeki duygusal öç alma ve kin gütme anlamıyla sınırlayıp ilahi adaleti beşeri bir hınç mekanizması gibi algılamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Yarma, delme, kabuğunu çatlatıp içindekini çıkarma, gizli olanı deşme ve açığa vurma (نقب, نقر, نقص, نقض, نقع, نقذ) | م | Delip açığa çıkarma hareketine toplayıcı, kuşatıcı ve sürekli bir mahiyet katarak, işlenen suçu tespit edip faile bütünüyle yükleme ve karşılığını eksiksiz bir ceza olarak tatbik etme anlamı oluşturmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçte saklanan gizli bir hoşnutsuzluğun ve reddin canlı bir hareketle yüzeye doğru kıvrılıp çıkması |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ortaya çıkan tepkinin belirli bir fiile veya faile kesin biçimde odaklanması, sınır çizmesi ve ayıbı tespit etmesi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tespit edilen fiile yönelik yaptırımın faile eksiksizce boca edilmesi, kuşatıcı ve ağır bir karşılık olarak tamamlanması |
| نقم | İçsel bir hoşnutsuzluğun ve itirazın somut bir hedefe odaklanarak açığa çıkması ve onu kuşatan adil bir karşı yaptırımla neticelenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tadını veya durumunu çirkin bulup dille ya da tavırla reddetmek, benimsememek, ayıbını açığa vurmak; ardından bu reddiyenin somut karşılığı olarak cezalandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve Hz. Ali’ye nispet edilen kullanımda fiil, savaşın kendisinde ayıplanacak bir eksiklik bulamayacağı bağlamında kınama ve hoşnutsuzluk duyma manasında yer alır: ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي / بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نقم kökü, ahlaki ve hukuki ihlallere karşı gösterilen tepki, hoşnutsuzluk ve bunun neticesinde ortaya çıkan meşru karşılık ve ceza alanı ile doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı üçlü yapıyı taşıyan נָקַם (naqam) fiili, kişinin veya mercinin haklı davasını gütmesi, haksızlığa uğrayanın intikamını alması, suçun adli karşılığını tahakkuk ettirmesi anlamlarına gelir; kökten türeyen נְקָמָה (neqamah) kelimesi de adli ceza ve intikam karşılığıdır. Süryanicede ܢܩܰܡ (nqam) biçimi yine adaleti ikame etmek, öç almak ve cezalandırmak anlamındadır. Arapçada kökün sülasi formu (nakame / nakime) öncelikle zihni ve lisani boyuttaki inkârı, hoşnutsuzluğu ve ayıplamayı ifade ederken; iftiâl kalıbı (intakama) bu inkârın fiili bir yaptırıma ve adli cezaya dönüşmesini temsil ederek Sami kök ailesindeki adli karşılık verme semantiğini korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نق biliteral kökünden türeme | Bir şeyin iç yüzünü deşip kusurunu ortaya koyma ve ardından failine kuşatıcı ceza verme yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָقַם (naqam), Süryanice ܢܩܰܡ (nqam) | Ortak Batı Sami mirasında hakkı aramak, cezayı infaz etmek ve suçluyu tecziye etmek anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Anlamlı | Ayıplamak, cezalandırmak | Bir fiili çirkin görüp reddetmek ve hak ettiği cezayı vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نمق | Anlamlı | Süslemek, yazıyı güzelleştirmek | Satırları veya resmi özenle işleyip tezyin etmek. | Kur'an'da geçmez; düzenleme ve tespit boyutuyla biçimsel ortaklık taşır. |
| قنم | Anlamlı | Yağın kokması, bozulması | Yağ veya sütün zamanla kokusunun ağırlaşması ve tadının bozulması. | Kur'an'da geçmez; niteliğin bozulması yönüyle uzak çağrışım içerir. |
| قمن | Anlamlı | Layık olmak, uygun düşmek | Bir işe veya duruma tam uygun ve ehil olmak. | Kur'an'da geçmez; hak etme ve liyakat fikriyle anlamdaş yön taşır. |
| منق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| مقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Merkez | Ceza ve karşılık | Yapılanı çirkin bularak inkâr etme ve bu sebeple adil bir yaptırımla mukabele etme | Suçun niteliğini ayıplayıp mahkûm etmeyi ve buna denk ceza vermeyi içerir. |
| عقب | Komşu | Ceza ve mukabele | Eylemin hemen ardından gelen zincirleme sonuç ve karşılık | Suçun peşinden gecikmeksizin gelen cezalandırma sırasını vurgular. |
| أخذ | Komşu | Yakalama ve helak | Suçluyu kudretle kıskıvrak yakalayıp cezalandırma | Yaptırımın kaçınılmaz fiziki yakalama ve bastırma yönünü öne çıkarır. |
| ثأر | Komşu | Öç alma | Haksızlığa uğrayanın kişisel veya kabilevi tatmin için hınç çıkarması | Hukuki ve ahlaki meşruiyetten ziyade sübjektif kan gütme ve öç almayı ifade eder. |
| سخط | Komşu | Öfke ve hoşnutsuzluk | Bir durumdan derin bir hoşnutsuzluk duyup gazaplanma | Cezanın kendisinden ziyade içsel hoşnutsuzluk ve gazap haline odaklanır. |
| عفو | Zıt | Bağışlama ve silme | Suçu ve izini tamamen ortadan kaldırarak cezadan vazgeçme | Kusuru cezalandırmayıp üzerini örtme ve sorumluluğu düşürme yönüyle tam zıttır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقم | İnkâr edip cezalandırmak | Bir davranışı ayıplayıp reddetme ve karşılığında adil ceza verme fiilidir. | Kesin |
| Latince | vindicare, ulcisci | Hakkı teslim etmek, cezalandırmak | Vindicare hakkı savunma ve adli ceza verme boyutunu karşılarken, ulcisci öç alma yönüne kayar. | Güçlü |
| İngilizce | avenge, exact retribution, punish | Haklı intikam almak, ceza tatbik etmek | Retribution kelimesi kökün adil karşılık boyutunu tam verirken, revenge şahsi kini çağrıştırdığı için kök anlamını tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | ahnden, vergelten, rächen | Cezasını vermek, misillemede bulunmak | Ahnden meşru bir suçun cezasını adaletle vermeyi karşılarken, rächen kişisel intikamı öne çıkarır. | Güçlü |
| Fransızca | châtier, tirer vengeance | Cezalandırmak, intikamını almak | Châtier terbiye edici ve adli cezayı karşılarken, vengeance şahsi öç boyutunu çağrıştırır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sülasi fiil (nakame / yenkımu) | Hoşnutsuzluk duyma, ayıplama, kınama | İnkârcıların müminlerde kusur bulamayışlarını, sadece iman ettikleri için onlara düşmanlık beslediklerini bildiren bağlamlar (Mâide 5:59, A'râf 7:126, Tevbe 9:74, Bürûc 85:8). |
| İftiâl mazi fiil (intakame / fe'ntakamnâ) | Suçluları hak ettikleri ilahi ceza ile helak etme, fiili yaptırım uygulama | Geçmiş kavimlerin ve Firavun yönetiminin haddi aşan zulümlerine karşı ilahi adaletin tecelli edip helak sürecini işletmesi (A'râf 7:136, Hicr 15:79, Rûm 30:47, Zuhruf 43:25, Zuhruf 43:55). |
| İsim tamlaması (zû intikâm) | Adaleti ikame eden, suçu cezasız bırakmayan mutlak güç | Allah Teâlâ'nın zalimlerden ve inkârcılardan mazlumun hakkını alan, hesabı tam gören azamet sıfatı (Âl-i İmrân 3:4, Mâide 5:95, İbrâhîm 14:47, Zümer 39:37). |
| İsmi fâil çoğul (müntekımûn) | Cezalandırıcılar, adil yaptırımı kesinlikle uygulayacak olanlar | Suçta ve günahta ısrar eden mücrimlere karşı ilahi uyarının kesinliği ve kaçınılmaz cezanın failleri (Secde 32:22, Zuhruf 43:41, Duhân 44:16). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve esmâ-i hüsnâ | Allah'a nispet edilen intikamın şahsi bir öfke veya hınç olamayacağı, hikmet ve mutlak adalet gereği suçluya cezasını verme sıfatı olduğu tartışılmıştır. | Suç ile ceza arasındaki ontolojik dengenin zorunlu tecellisi |
| Fıkıh | Ukûbât ve ceza hukuku | Şahsi intikamın yasaklanıp cezalandırma yetkisinin meşru otoriteye ve yargıya devredilmesi; kısasın nefsi tatmin değil kamu düzeni olması | Keyfi öç almanın engellenip adli, ölçülü ve şer'i yaptırıma dönüştürülmesi |
| Tefsir | Kur'an'daki zalimlerin helaki ayetleri | İntikam kelimesinin geçtiği yerlerde helakin zulüm değil, zulmün ve fıskın kaçınılmaz bir adli sonucu olduğunun izahı | Nedensellik ilkesi uyarınca cürmün karşılığı olan hak edilmiş akıbet |
| Hadis | Peygamberî ahlak ve şahsi haklar | Hz. Peygamber'in kendi nefsi adına asla intikam almadığı, ancak Allah'ın koyduğu sınırlar çiğnendiğinde adli müdahalede bulunduğu tespiti | Nefsi garazlardan tamamen soyutlanmış, ilahi ilkelere hasredilmiş yaptırım |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ahiret hesabı | Mutlak tecziye ve ceza | Mazlumun hukukunu koruma ve zalimi hak ettiği karşılıkla cezalandırma | Dini sistemde cezasız kalan hiçbir zulmün olamayacağını bildirerek ahlaki ve ontolojik adaleti teminat altına alır. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve aksiyon-reaksiyon ilkeleri | Karşı tepki ve dengeleyici reaksiyon | Sisteme uygulanan aşırı sapmayı veya bozulmayı dengeleyici güçle nötrleme | Doğada ve mantıkta bir etkinin kendi cinsinden bir tepki doğurarak dengeyi yeniden kurması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Adli yaptırım ve ceza infazı | Toplumsal barışı bozan mücrimleri tasfiye ederek caydırıcılık sağlama | Bireylerin keyfi öç alma haklarını kamusal otoriteye devretmeleriyle meşru şiddet tekelini işletir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve haksız kazanç yaptırımı | Tazminat ve cezai müeyyide | Haksız iktisap ve tekelcilik gibi dengesizlikleri cezalandırıcı tedbirlerle bertaraf etme | Ekonomik düzeni bozan manipülasyonların mali yaptırımlarla karşılanarak piyasa adaletinin korunmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Newton'un üçüncü hareket yasası (etki-tepki) ve dengelenmiş termodinamik durum | Bir sisteme dışarıdan uygulanan kuvvete karşı sistemin eşit büyüklükte ve zıt yönde gösterdiği tepki kuvveti, نقم kökünün eyleme denk ceza üretme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Retributif ceza teorisi (hakkaniyetçi ceza adaleti) | Failin işlediği fiilin ağırlığıyla orantılı biçimde cezalandırılmasını savunan ceza hukuku ilkesi; faydacı değil bizzat suçun mahiyetini ayıplayıp karşılığını verme modelidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel kin, garaz, psikolojik hınç ve kontrolsüz şiddet içeren öç alma duygusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir fiilin meşru olmadığını tespit edip kınamak (inkâr) ve haddi aşan suçlulara hak ettikleri karşılığı ilahi adaletin gereği olarak ölçüyle vermek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ'ya veya İslam hukukundaki yaptırımlara beşeri zafiyet, öfke krizi ve feodal kan gütme dürtüleri atfedilerek ilahi adaletin hikmet zemininden koparılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve helak tasavvurunun keyfi bir gazap değil, ahlaki bir inkâr ve adil bir mukabele temeline dayandığını; cürmün mutlaka dengiyle karşılanacağını kavramak için zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun, Eyke halkı gibi helak edilen kavimlerin kıssalarında; müminlere yönelik zulümleri tahlil eden ayetlerde ve Allah'ın adaleti ile nihai yargıyı bildiren uluhiyet beyanlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın cezalandırmasının bencilce bir öfke olduğu iddiasını çürütür; intikamın kör bir hınç değil, suçu ayıplayıp hak ettiği karşılığı verme adaleti olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir şeyi hoşa gitmediği için reddedip ayıplamak ve bu redde denk düşen fiziki karşılığı failine yüklemek.
- Soyut anlamSapma ve haksızlığı ilkesel olarak reddeden iradenin, hukuki ve ontolojik dengeyi kurmak üzere ürettiği adil yaptırım.
- Sistematik karşılıkSuçlunun eylemiyle bozduğu adaleti, eylemin mahiyetine denk ve onu ortadan kaldıran karşı bir kuvvetle dengeleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ortaya çıkan adil karşılık ve yaptırımı (intikam/nikmet), meşru sınırlardan sapmayı ve işlenen suçu, bu suçun sistem tarafından tespit edilip reddedilmesini (inkâr ve ayıplama), ile zaman aralığındaki integral suçun birikerek haddi aşmasını, suçun ağırlığına denk gelen adalet katsayısını, negatif işaret ise yaptırımın ihlali sıfırlamak ve dengeyi yeniden kurmak üzere zıt yönde işleyen mahiyetini sembolize eder.