طفف
ط - ف - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Dere kurak yıllarında kuruduğunda kenarında bıraktığı izdir. Ölçmede veya tartmaka eksik, hileli yapmak anlamında kullanılmıştır. Kaliteyi veya ölçüyü düşük yapanlar demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dere kurak yıllarında kuruduğunda kenarında bıraktığı izdir. Ölçmede veya tartmaka eksik, hileli yapmak anlamında kullanılmıştır. Kaliteyi veya ölçüyü düşük yapanlar demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR570 harfباب الطاء والفاء
ط ف مستعمل فقط
طف:
الطَّف: طَفُّ الفُراتِ، وهو الشّاطِئُ.
والطَّفافُ: ما فوقَ المِكيال. والتَّطْفيفُ: أَنْ يُؤْخَذَ أعلاه فلا يُتَمَّ كَيْلُهُ، فهو طَفّان، والتَّجميمُ والتَّطفيفُ واحد، وإناء طفّان.
وأَطَفَّ فلانٌ لفلانٍ، أي: طَبَنَ له وأَراد خَتْله.
واسْتَطَفَّ لنا شيءٌ، أي: بدا لنا حدُّه.
والطَّفِيفُ: الشّيء الخَسِيسُ الدُّون. والطَّفطَفَةُ: معروفة وجمعُها: طَفاطفُ. وبعض
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR629 harfالطَفيفُ: القليلُ. وطِفافُ المكُّوك وطفافهُ، بالكسر والفتح ما ملأ أصبارَه. وكذلك طَفَّ المكُّوك وطَفَفُهُ. وفي الحديث: "كُلُّكُمْ بنو آدمَ طَفُّ الصاعٍ لم تَمْلَؤُوهُ" وهو أن يَقرُب أن يمتلئ فلا يفعل. والطُفافُ والطُفافَةُ بالضم: ما فوقَ المكيال. وإناءٌ طَفَّانٌ، إذا بلغ الكيل طُفافَهُ. تقول منه: أطْفَفْتُهُ. والتَطْفيفُ: نقصُ المكيال، وهو أن لا تملؤه إلى أصباره. وقول ابن عمر رضي الله عنه حين ذكر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR987 harfط ف ف
قتل الحسين رضي الله عنه بطف الفرات وهو شاطئه وما ارتفع من جانبه.
و " خذ ما طف لك واستطف ": ما ارتفع لك.
وما يطف له شيء إلا أخذه.
قال علقمة يصف الظليم: يظل في الحنظل الخطبان ينقفه وما استطف من التنوم مخذوم واستطف له الأمر.
واستطفت حاجته: تهيأت وتيسرت.
واستطف السنام: ارتفع.
قال علقمة: قد عريت حقبة حتى استطف لها كتر كحافة عس القين ملموم وإناء طفان وقربان:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.819 harfطَفَّ الشيءُ يَطِفُّ طَفّاً وأَطَفَّ واسْتَطَفَّ: دَنا وتَهيَّأً وأَمكن، وقيل: أَشرف وبدا ليؤخذ، والمَعْنيانِ مُتجاوران، تقول العرب: خذ ما طفَّ لك وأَطفَّ واستَطَفَّ أَي ما أَشرف لك، وقيل: ما ارتفع لك وأَمكن، وقيل: ما دنا وقرُب، ومثله: خذ ما دقّ لك واسْتَدقَّ أَي ما تهيَّأَ. قال الكسائي في باب قناعة الرجل ببعض حاجته: يحكى عنهم خذ ما طف لك ودَعْ ما استطفَّ لك أَي ارْضَ بما أَمكنك منه. الليث:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR266 harf* ط ف ف * * الطَّفِيفُ * القليل و * طَفَّ * المكُّوك ما ملأَ أصباره وفي الحديث ﴿كلكم بنو آدم طفُّ الصاع لم تملئوه﴾ وهو أن يقرب أن يمتلئ فلا يفعل و * التَّطْفِيفُ * نقص المكيال وهو ألا تملأه إلى أصباره و * طَفَّفَ * به الفرس وثب به وهو في حديث بن عمر رضي الله عنهما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.165 harfالطفيف: الشيء القليل نقله الجوهري. وقال ابن دريد: الطفيف: الغير التام. وطف المكوك والإناء، وكذلك طففه، محركة، وطفافه بالفتح ويكسر: ما ملأ أصباره نقله الجوهري، ولم يذكر الإناء. أو: هو ما بقي فيه بعد مسح رأسه كما في المحكم. أو هو جمامه بالكسر والفتح. أو هو ملؤه يقال: هذا طف المكيال، وطفافه: إذا قارب ملأه، وفي الحديث: كلكم بنو آدم طف الصاع لم تملؤوه وهو أن يقرب أن يمتلئ فلا يفعل، كما في الصحاح،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR996 harfطَفَّ
طَفَّ U ( n. ac. طَفّ 1 )
a. [ Min ], Was near to, within the reach of.
b. [ acc. & Bi ], Raised, lifted with.
طَفَّفَ
طَفَّفَ II ,
a. Spread out, flapped its wings ( bird ).
b. Leapt, jumped, bounded ( horse ).
أَطْفَفَ
أَطْفَفَ IV ,
a. Filled up ( measure ).
b. [ 'Ala ], Grasped, seized; comprehended, comprised, contained.
c. [ La ], Was skilful in, knew, understood.
d. [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.860 harfطفف
طَفَّ - يَطِِفُّ - طُوْفَان - طَفَّفَ - يُطَفِّفُ - مُطَفِّف - مُطَفِّفِيْن
طَفَّ - يَطِِفُّ + الشيء أوالوعاء: يفيض عن استيعابه: يمتلئ الوعاء أو المكان مثل حجرة أو بيت بالشيء الذي يوضع فيه ويفيض أو ينسكب خارج الإناء أو المكان: ولهذه الدلالة شواهد كثيرة من العامية الحالية وكذلك من الفصحى: طَفَّ الكيل
طُوْفَان: على وزن " فـُعـْلان " اسم
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- ويل
1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
Geçtiği ayetler(1)
وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ
Ölçenler içinÖlçüde ve tartıda hile yapanların vay haline.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخس, نقص, خسر |
| Zıt Kök | وفى |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabın, nehrin veya nesnenin kenarına, sınırına, tepe çizgisine ulaşmak; kabı tam doldurmayıp yüzey seviyesinde bırakarak veya üstünden azıcık kırparak eksiltmek. |
| Çekirdek Özet 2 | Ölçü ve tartıda göze batmayacak kadar küçük, kenardan ve yüzeyden yapılan sinsi eksiltmelerle adaleti zedelemek. |
| Çekirdek Özet 3 | Hak dengesini bozan mikro düzeydeki hilelerin ve asimetrik ahlakın toplumsal güveni ve ilahi nizamı çökerten bir cürüm olması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kaba bir hırsızlık veya bariz gasp olarak anlamak; böylece ölçü aletinin kenar payıyla oynayan örtük ve mikro düzeydeki adaletsizlik boyutunu gözden kaçırmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طف | Yüzeye çıkma, kenarda veya sınırda belirme, hafiflik ve zayıflık taşıma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan طفأ sönmenin yüzeydeki zayıflamasını, طفق bir sınırda başlayıp tutunmayı, طفل ise henüz kıvamını bulmamış narin ve yumuşak başlangıcı anlatır. | ف | Üçüncü harf olarak gelen sesin katlanması, kenar veya yüzey sınırında durup kabın tam dolmasını engellemeyi, üst sınırdan az bir payı tıraşlayarak eksiltmeyi sürekli ve kalıcı bir eyleme dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir hacmi, kabı veya ölçü alanını çevreleyen sınırı ve muhafazayı gösterir. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Kabın veya nesnenin dışa açılan kenarını, ağız kısmını ve uç sınırını imler. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Ağız ve kenar çizgisindeki hareketin yinelenerek o sınır üzerinde hassas bir temas kurulmasını ifade eder. |
| طفف | Kuşatılmış bir hacmin ağız ve kenar çizgisi üzerinde durup o sınırdan mikro düzeyde eksiltme hareketi | Ölçü kabının veya nesnenin sınır çeperinde kalarak doluluğu tam kemale erdirmeme ve üst kenardan kırpma hareketini temsil eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nehrin veya vadinin su basmayan yüksek kenarı, sahil çizgisi (طَفُّ الفُراتِ); ayrıca bir kabın veya ölçeğin ağız kenarı (طَفَافُ الإِنَاءِ) ve bu kenarın hemen altında kalarak tam dolmamış hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Alkame b. Abede el-Fahl, bir deve kuşunu tasvir ettiği beytinde kökü kenarda belirme, yükselip erişilebilir olma anlamında kullanmıştır: يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه / وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap atasözlerinde ve deyimlerinde bir şeyin sınırda belirmesi, kolayca ele geçecek şekilde yüzeye çıkması veya kişinin yetinmesi gereken asgari pay bağlamında خُذْ مَا طَفَّ لَكَ (sana beliren, kenardan kolayca uzanan payı al) şeklinde kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça طفف kökü, Sami dillerinde kenarda durma, yüzme, yüzeyde belirme, hafif ve yüzeysel kalma semantik alanıyla doğrudan bağlantılıdır. İbranicede yüzmek, suyun yüzeyinde kalmak veya kenara vurmak anlamındaki טוּף (tuf) kökü ve Süryanicedeki ܛܦ (tap / tuf) kökü, nesnenin dibe batmayıp yüzeyde ve kenarda kalmasını ifade eden ortak bir kökene işaret eder. Arapçada kök, kabın ağzı (kenar çizgisi) ve bir şeyin pek az, değersiz veya mikro düzeyde olması anlamına odaklanmıştır. Bu semantik kayma, kabın dipteki ana gövdesinden ziyade en üstteki ince yüzey katmanına işaret edilmesinden kaynaklanır; dolayısıyla kökün Sami katmanındaki ana izi yüzeyde ve kenarda bulunma fikridir.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طف çekirdeğinden mükerrer türetim | Kabın ağzına veya nehrin kenarına (طَفّ) izafe edilerek, tam doluluk sınırından az bir miktar çalmak veya yüzeyden kırpmak fiiline dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טוּף ve Süryanice ܛܦ kökleri | Yüzeyde kalmak, kenara taşmak veya kenarda belirmek anlamındaki ortak kök ile morfo-semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği taşıyan güvenilir bir soydaş kelime tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طفف | Anlamlı | Kenardan eksiltmek, kenarda belirmek | Ölçü kabının tam dolmasını engelleyerek üst kenarından az bir miktarı çalmak; az ve değersiz şey. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer (Mutaffifîn 83:1). |
| فطف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi klasik Arapça lügat sisteminde terkip edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ففط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi klasik Arapça lügat sisteminde terkip edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طفف | Merkez | Eksiltme | Kenar payından ve yüzeyden, göze çarpmayacak kadar az ve sinsi şekilde eksiltmek. | Ölçü aletinin kenar sınırında yapılan ince hile ve asimetrik ahlak. |
| بخس | Komşu | Değer düşürme | Karşı tarafın hakkını açıkça küçümsemek, değerini bilerek aşağıya çekmek. | Sadece miktarda değil, malın veya emeğin kıymetini zedeleyerek hak yemek. |
| نقص | Komşu | Eksiltme | Bütünden herhangi bir parçayı genel olarak eksiltmek, noksanlaştırmak. | Mikroluk veya sinsilik şartı aranmaksızın her türlü niceliksel azalma. |
| خسر | Komşu | Zarara uğratma | Eksiltme neticesinde karşı tarafa zarar ve ziyan vermek, tartıyı ziyan ettirmek. | Eylemin nihai sonucunda ortaya çıkan sermaye kaybı ve hüsran boyutu. |
| وفى | Zıt | Tamamlama | Ölçüyü, tartıyı veya taahhüdü hiçbir boşluk bırakmadan eksiksizce tamamlamak. | Kenarda veya yüzeyde hiçbir açık bırakmaksızın hakkı tamı tamına teslim etme. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طفف | Kenardan eksiltmek | Bir kabın kenar seviyesindeki payından çalarak ölçüyü hileli biçimde noksan bırakmak. | Kesin |
| Latince | fraudare, deminuere | Hileyle eksiltmek | Hakkı hileli yolla azaltmayı karşılar; ancak kabın kenar çizgisine ait fiziksel imgeyi taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to give short measure, skim | Eksik ölçmek, yüzeyden çalmak | Kısa ölçü vermek ve üst yüzeyden ince bir payı kırpmak manasını karşılar; ahlaki boyutu tam kapsar. | Kesin |
| Almanca | knapp messen, unterschlagen | Eksik tartmak, kenara atmak | Ölçüyü sınırda dar tutarak gizlice noksan kılma eylemini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | léser sur la mesure, rogner | Ölçüden kırpmak, tırpanlamak | Kenarlardan ufak ufak keserek bütünü eksiltme nüansını çok iyi verir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُطَفِّفِين | Alırken tam, satarken kenardan kırparak eksik verenler | Toplumsal sözleşmeyi, iktisadi adaleti ve ölçü-tartı dengesini kendi lehine asimetrik işleten kimseler bağlamında (Mutaffifîn 83:1). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebâire) ve ilahi tehdit (veyl) | Ölçüde yapılan mikroskobik eksiltmelerin ahiretteki büyük azaba ve diriliş günü sorgusuna sebep olması. | Kul hakkının ve mikro adaletsizliğin imanın ahlaki tezahürleriyle doğrudan ilintili sayılması. |
| Fıkıh | Alışveriş ve ölçü-tartı hükümleri (büyû) | Ölçü aletinin kenar boşluğu, terazinin çekim payı ve tolerans sınırlarının akit geçerliliğine etkisi. | Hileli eksiltmenin haramlığı ve kamu otoritesinin hisbe teşkilatıyla bu mikro hileleri denetleme zorunluluğu. |
| Tefsir | Mekke-Medine geçişinde iktisadi ahlak | Medine pazarındaki yaygın hileli ölçüm adetlerinin Mutaffifîn Suresi ile radikal biçimde tasfiye edilmesi. | İktisadi eylemin tevhid ve ahiret inancından ayrılamayacağı yönündeki bağlamsal yoğunlaşma. |
| Hadis | Pazar ahlakı ve toplumsal helak | Bir toplumda ölçü ve tartı eksiltildiğinde kıtlık ve zalim yöneticilerin musallat olacağı ikazı. | Adaletin mikro düzeyde bozulmasının makro felaketlere kapı aralayacağı vurgusu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul hakkı ve mizan dengesi | Asimetrik dindarlık | İbadette titiz davranırken insan ilişkilerinde mikro hileler yapmayı engellemek | İnsanın kendisi için istediği hak standardını başkasına verirken kısıtlamasını mutlak günah sayar. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel ölçüm ve veri ahlakı | Veri budama / yanlılık | Gözlem ve ölçümlerde sonucu kendi tezine uydurmak için küçük sapmalar üretmeyi men etmek | Ölçüm sınırındaki küçük tahrifatların nihai kuramı çökerteceğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki eşitlik ve yargı dengesi | Çifte standart | İktidarın kendi taraftarına imtiyaz tanıyıp karşı tarafa hakkı sınırda kısıtlamasını engellemek | Hukukun terazisini kenar paylarıyla bükerek meşruiyeti aşındıran örtük zulmü önler. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar mekanizması ve ticaret | Gizli enflasyon / gramaj hilesi | Fiyatı sabit tutup miktarı veya kaliteyi kenardan eksilterek yapılan haksız kazancı engellemek | Pazar güvenini dinamitleyen görünmez mikro sömürüyü ve rant transferini yasaklar. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistematik ölçüm hatası / tolerans hilesi | Metrolojide bir ölçüm cihazının sıfır noktasının veya tepe sınırının kalibrasyonunu sürekli tek bir yönde sapma () üretecek şekilde bozmak. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çıkar ahlakı / bilişsel çifte standart | Sosyal psikoloji ve hukukta bireyin kendi haklarını tanımlarken üst sınırdan (maksimize), sorumluluklarını verirken alt sınırdan (minimize) hareket etmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ilkel pazarlardaki tahıl kilelerinden bir avuç çalmak veya fiziki terazi kefesini eğmekle sınırlı görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşılıklı her türlü hak-sorumluluk dengesinde alırken en yüksek standardı talep edip verirken sınırları daraltan, asimetrik davranan her türlü zihniyeti kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çalışanın mesaisinden dakikalar çalmasını, üreticinin ambalaj gramajını hissettirmeden düşürmesini veya bürokrasinin vatandaşa hizmette isteksiz davranmasını bu kavramın kapsamı dışında zannetmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Adaletin ve zulmün yalnızca devasa krizlerle değil, günlük hayatın kenarında cereyan eden fark edilmesi zor mikro eksiltmelerle başladığını ve bu mikro sapmaların ilahi mizanı yıktığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mutaffifîn Suresi başta olmak üzere; Şuayb aleyhisselamın kavmiyle olan iktisadi mücadelelerini anlatan ve ölçü-tartı dengesini emreden ayet gruplarında belirleyicidir (Hûd 11:84-85, Rahmân 55:7-9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Küçük görünen hilelerin ahlaken önemsiz olduğu zannını ortadan kaldırır; dindarlığın sadece ritüellerle değil, mikro düzeydeki alışveriş kalibrasyonu ve adalet terazisiyle test edildiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKabın, nehrin veya nesnenin tepe kenar çizgisi (طَفّ); bir kabın ağız sınırına ulaşıp üst payından azıcık tıraşlayarak tam dolmasını engellemek.
- Soyut anlamHak ve sorumluluk ilişkilerinde asimetrik davranmak; alırken tam ve eksiksiz ölçüyü talep edip verirken kenarından kırparak eksiltmek suretiyle adaleti bozmak.
- Sistematik karşılıkÖlçüm, dağıtım ve hukuk sistemlerinde sıfır toplamlı dengeyi örtük bir mikroskobik sapmayla sürekli tek tarafın aleyhine işletecek şekilde kurulan yapısal asimetri.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde verilmesi ve alınması gereken tam ve adil hak miktarını temsil eder. öznenin başkalarından talep ettiği ve alırken eksiksiz olmasını şart koştuğu miktardır (). Buna karşılık öznenin başkalarına verirken teslim ettiği miktardır ve bu miktar tam değerden göze batmayacak kadar küçük ama pozitif bir (kenar/kırpma payı) kadar eksiltilmiştir (). Sistemdeki bu asimetrik açık (), mikro düzeyde kalmasına rağmen ilahi mizanı bozan mutaffiflik cürmünü ifade eder.