وفي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ف-ي42 sîga, 121 mücavir kök, 64 ayet, 27 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يتمأجلطفلوفيكيلأَوْفُواعهدوَتَوَفَّنَايَتَوَفَّاكُمْوَأَوْفُوابخسبلغتُوَفَّىأجر

KökSîga 42Ayet 64Sure 27Mücavir 121

▶ Ağı aç (3B)

وفي

و - ف - ي

KÖK
  • 66 geçiş
  • 64 ayet
  • 42 sîga
  • 12 sözlük

“Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler arasında oluşan en tümsek tepedir. Ölçerken veya tartarken fazla fazla yapmak demektir. Tepeleme doldurmak anlamında kullanılmaktadır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وفى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler arasında oluşan en tümsek tepedir. Ölçerken veya tartarken fazla fazla yapmak demektir. Tepeleme doldurmak anlamında kullanılmaktadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.435 harf
باب اللفيف من الفاء ف ي أ، ف أ و، ف أ ف أ، ف ي ف، ف و ف، ف و، ف ي، و ف ي، آ ف، أ ف ف مستعملات فيأ: الفيءُ: الظّلُّ، والجميع: الأفياء، يقال: فاء الفيءُ، إذا تحوّل عن جهةِ الغَداة. وتفيّأت الشَّجَرَ: دخلت في أفيائها. وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها، أي: تحرّك رأسَها من الخُيَلاء، قال رؤبة: كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا شبّه مشيهنّ بفيء الظلال. والفيء: الغنيمة، والفعل منه أفاء، قال جل وعزّ: "ما أفاء الله
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR382 harf
Madde başı: وفىالوَفاءُ: ضدُّ الغدر. يقال: وَفى بعهده وأَوْفى بمعنًى. ووَفى الشيء وُفِيًّا، أي تمَّ وكثُر. والوفيُّ: الوافي. وأَوْفى على الشيء، أي أشرف. وعَيْرٌ ميفاءٌ على الإكامِ، إذا كان من عادته أن يُوفي عليها. وأَوْفاهُ حقّه ووَفَّاهُ بمعنًى، أي أعطاه وافِياً. واسْتَوْفى حقّه وتَوَفَّاهُ بمعنًى. وتَوَفَّاهُ الله، أي قبضَ روحه. والوَفاةُ: الموتُ. ووافى فلانٌ: أتى. وتَوافى القومُ: تَتَامُّوا.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.372 harf
(باب الواو والفاء وما يثلثهما) (وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين. (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب. (وفي)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.867 harf
Madde başı: وفى- الوافي: الذي بلغ التمام. يقال: درهم واف، وكيل واف، وأوفيت الكيل والوزن. قال تعالى: ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم﴾ [الإسراء/35]، وفى بعهده يفي وفاء، وأوفى: إذا تمم العهد ولم ينقض حفظه، واشتقاق ضده، وهو الغدر يدل على ذلك وهو الترك، والقرآن جاء بأوفى. قال تعالى: ﴿وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم﴾ [البقرة/40]، ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم﴾ [النحل/91]، ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى﴾ [آل عمران/76]، {والموفون بعهدهم إذا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR738 harf
و ف ي درهم واف‏.‏ وكيل واف‏.‏ وله شعر واف‏.‏ ووفى جناح الطائر وله جناح واف‏:‏ ضافٍ‏.‏ ووزن له بالوافية‏:‏ بالصنجة التامة وصار هذا وفاء لذاك‏:‏ تماماً له‏.‏ ويقال مات فلان وأنت بوفاء أي بتمام عمرك وطوله دعاء له بالبقاء‏.‏ ووفى بالعهد وأوفى به وهو وفيّ من قوم أوفياء ووفاة‏.‏ ووفّاه حقّه وأوفاه ‏"‏ وأوفوا الكيل ‏"‏ واستوفاه وتوفّاه‏:‏ استكمله‏.‏ ووافيته في الميعاد‏:‏ مفاعلة من الوفاء‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.242 harf
الوفاءُ: ضد الغَدْر، يقال: وَفَى بعهده وأَوْفَى بمعنى؛ قال ابن بري: وقد جمعهما طُفَيْل الغَنَوِيُّ في بيت واحد في قوله: أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها وَفَى يَفِي وَفاءً فهو وافٍ. ابن سيده: وفَى بالعهد وَفاءً؛ فأَما قول الهذلي: إذ قَدَّمُوا مِائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً وَفْياً، وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا فقد يكون مصدر وَفَى مسموعاً وقد يجوز أَن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR429 harf
* و ف ي * * الوَفَاءُ * ضد الغدر يقال * وَفَى * بعهده * وَفَاءً * و * أَوْفَى * بمعنى و * وَفَى * الشيء يَفِي بالكسر * وُفِيَّا * على فُعُول أي تمَّ وكثُر و * الوَفِيُّ * الوافي و * أَوْفَى * على الشيء أشرف و * وَافَاهُ * حقَّهُ و * وَفَّاهُ تَوْفِيَةً * بمعنى أي أعطاه * وافِيا * و * اسْتَوْفَى * حقَّه و * تَوَفَّاهُ * بمعنى وتَوَّفاه الله أي قبض روحه و * الوَفَاةُ * الموت و * وَافَى * فلان أتى و
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.227 harf
التكملةِ : نُبذاً منه ؛ وفي بعضِ النسخ : مِن خَيْرٍ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!الوَغَى : الحَرْبُ نَفْسُها لمَا فيها مِن الصَّوْتِ والجَلَبَةِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ ومنه قولُهم : شَهِدْتُ الوَغَى . *!والواغِيَةُ : *!كالوَغَى ، اسْمٌ مَحْضٌ . وقال ابنُ سِيدَه : *!الوَغَى أَصْواتُ النَّحْلِ والبَعُوض ونَحْو ذلكَ إذا اجْتَمَعَتْ ؛ وأنْشَدَ قولَ الهُذَلي . وقال ابنُ الأعْرابي : الوَغَى :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.497 harf
Madde başı: وفى١ 1 وَفَى بِالعَهْدِ ذ and بِالوَعْدِ [He fulfilled, performed, kept, or was faithful to, the compact, or covenant, and the promise]: act. part. n. وَفِىٌّ; pl. أَوْفِيَآءُ. (Msb.) ― -b2- وَفَآءٌ signifies The being faithful to an engagement, or promise: see 1, last sentence, in art. رعى. ― -b3- وَفَاهُ He paid it: see an ex. (فِى ثَوْبَىْ أَبِى أَنْ أَفِيَهُ) voce ثَوْبٌ. وَفَّاهُ حَقَّهُ 2
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.763 harf
وَفَى وَفَى a. [ يَفِى ] ( n. ac. وَفَآء [ وَفَاْي 22A ]) [ acc. or Bi ], Fulfilled, performed; kept ( promise ); paid, discharged ( debt ). b. [ 'An ], Atoned for ( fault ). c. [ Bi ], Procured, brought. d. Equalled, weighed. e. ( n. ac. وُفِيّ ), Abounded; was complete. f. [ Fī ], Came to. g. Was prolonged. وَفَّيَ وَفَّيَ II , a. Paid in full. وَاْفَيَ وَاْفَيَ III , a. see II
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.323 harf
وفي وَفَى - يَفِي - وَافِي - أَوْفَى - الأَوْفَى - أَوْفَى - يُوْفِي - مُوْفِي - مُوفُوْن - وَفَّى - يُوَفِّي، وُفِّيَ - يُوَفَّى - تَوَفَّى - يَتَوَفَّى، تُوُفِّيَ - يُتَوَفَّى - اسْتَوْفَى - يَسْتَوْفِي وَفَى - يَفِي + شيء + عند كائن: يكتمل ويتم عنده وفي حرزه وَافِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَفَى - يَفِي ": التام والكامل عند صاحبه
Tamamını oku

Sîgalar(42)

Mücavir kökler121 mücavir (297 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كيل

    8 ortak ayet · Kile ölçü birimidir

  2. عهد

    9 ortak ayet · Söz

  3. نفس

    16 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  4. بخس

    3 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  5. وزن

    4 ortak ayet · Terazi demektir

  6. عمل

    12 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  7. بلغ

    6 ortak ayet · İş ayakkabısı

  8. أجل

    5 ortak ayet · İcl havuz demektir

  9. ظلم

    11 ortak ayet · Zalimler

  10. رذل

    2 ortak ayet · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

  11. طفل

    2 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur

  12. أجر

    6 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

Geçtiği ayetler(64)

  1. يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

    Ve yerine getirinEy İsrailoğulları, size verdiğim nimetimi hatırlayın. Bana verdiğiniz sözü yerine getirin ki, ben de size olan sözümü yerine getireyim. Ve yalnız Ben’den korkun.

  2. … الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا …

    Ve yerine getirinYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

  3. وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

    Yerine getirinAhidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

  4. وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا

    Ve yerine getirinErginlik çağına ulaşıncaya kadar, en güzel şeklin dışında yetimin malına yaklaşmayın. Ahdi yerine getirin. Muhakkak ki ahid, mes’uliyettir.

  5. وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

    Ve yerine getirinÖlçtüğünüz zaman da; ölçüyü tam tutun. Ve dosdoğru ölçekle tartın. Bu, daha hayırlı ve netice itibariyle daha güzeldir.

Sîga sayfası: يَتَوَفَّاكُمْ
Sîga sayfası: نَتَوَفَّيَنَّكَ
Sîga sayfası: تَتَوَفَّاهُمُ
Sîga sayfası: فَيُوَفِّيهِمْ
Sîga sayfası: وَتَوَفَّنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوفي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lefif-i mefrûk)
Bağlamsal Yakın Köklerتمم, كمل, قضي, بلغ
Zıt Kökغدر
Çekirdek Özet 1Bir kabın, ölçünün veya yapının dolup taşma sınırına gelmesi, bir şeyin eksiksiz kemale ermesi ve tepeleme tam olması
Çekirdek Özet 2Ahitlerin, hakların ve amellerin hiçbir eksiltme ve haksızlık yapılmadan tastamam yerine getirilmesi; ecelin dolmasıyla canın eksiksiz kabzedilmesi
Çekirdek Özet 3İlahi adaletin ve varoluşsal sözleşmelerin tam karşılık (denklik) ve eksiksiz tesellüm ilkesine göre kusursuz icrası
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki vefat ve tevaffî kullanımlarını yalnızca biyolojik ruhun bedenden ayrılıp ölmesi biçiminde daraltmak; kelimenin özündeki payı eksiksiz alma, süreyi ve hesabı tastamam tamamlama boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وفKabarma, dolma, tepeleme sınırına ulaşma, kabın veya hacmin boşluk bırakmayacak biçimde dolup belirmesi; nitekim وفر kökünde malın veya saçın gürleşip çoğalması, وفد kökünde yüksek kum tepesi ve tepeye aşma, وفض kökünde dolup taşarak hızla ilerleme, وفق kökünde iki şeyin tam denk ve birbirini örtecek şekilde oturması bu anlamı taşırيİlksel dolgunluk ve kabarma imgesini süreçli bir tamamlanmaya, belirlenmiş bir haddin ve hakkın hiçbir eksik kalmayacak biçimde son sınırına kadar tastamam ödenmesine ve teslim alınmasına özelleştirir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBir şeyi sabit bir yere bağlama, tutturma, iki nokta arasında kopmaz bir irtibat ve irtibat bağı kurma hareketi
فAğızBoşluk, açıklık, bir hacmin veya kabın giriş ve çıkış kenarı, bir şeyin dışarıya açılan payı
يEl ve kolİş görme, uzanıp alma, verme, tesellüm ve teslim etme, fiili icra hareketi
وفيBağlantıyı ağız ve sınır boyunca elle tastamam icra etmeÖnceden bağlanmış bir bağı ve taahhüdü, kabın veya haddin ağzına kadar doldurarak elle bizzat ve eksiksiz teslim etme; ölçüyü silme veya tepeleme denkliğe ulaştırma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDüzlük arazide yükselen en tepe nokta ve kuşun avını gözetlemek için konduğu en yüksek tümsek (el-mîfât); kabın silme dolup tepeleme seviyeye ulaşması (vefâ el-keyl); kuşun kanat tüylerinin dökülmeksizin tam ve eksiksiz biçimde çıkmış olması (vefâ rîşu'l-cenâh)
Cahiliye şiiri kullanımıTufeyl el-Ganevî bir beytinde ahdi ve himayeyi tam ifa etmeyi çöl yolcusunun yıldız menziline eksiksiz ulaşması benzetmesiyle anar: أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه / كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها
Erken Arapça kullanımHuteye bir beytinde ölçeğin eksiltilmeden tam verildiğini ifade etmek üzere bu kökü kullanır: وفَى كَيْلَ لا نِيبٍ ولا بَكَرات. Ayrıca klasik Arapçada standart ağırlığa tamı tamına denk gelen dirhem için dirhemun vâfin (درهم واف) nitelemesi yaygın olarak kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde وفي kökü, fiziksel bir hacmin son sınırına kadar dolması, bir sözleşmenin eksiksiz biçimde kapatılması ve borcun/hakkın tam olarak tesellüm edilmesi semantik çekirdeği etrafında şekillenir. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle bu kök sınırlı izler taşımakla birlikte, kökün Batı Sami ve Güney Sami sahasında beliren ana yönü tamamlanma ve son sınırına erişmedir. Süryanicede borcun tamamen ödenmesi, hesabın kapatılması ve taahhüdün yerine getirilmesi bağlamındaki kullanımlarla örtüşür. Arapçada kök, hem aktif biçimde tam ödemek/yerine getirmek (îfâ, tevfiyet) hem de pasif ve yansımalı biçimde bir hakkı veya süreyi son kırıntısına kadar kabzedip almak (istîfâ, tevaffî) ekseninde iki yönlü bir semantik zenginlik kazanmıştır; bu durum canlı bir varlığın süresini doldurarak canının geri alınması (vefat) anlamına doğal bir geçiş sağlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÖlçünün tepeleme dolması ve tümseğe çıkmaFiziksel olarak bir kabın ağzına kadar dolması veya bir tepenin en yüksek yerine çıkılması (el-mîfâ), ahlaki ve hukuki planda sözün ve hakkın eksiksiz yerine getirilmesi anlamına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBorcun kapatılması ve tam almaGüney ve Batı Sami kollarında bir yükümlülüğün son kuruşuna kadar ödenmesi veya teslim alınması kavramıyla ortak kök tabanını paylaşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren doğrudan bir akraba biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وفيAnlamlıTamamlama, eksiksiz verme ve almaBir ahdi yerine getirme, ölçüyü tam tutma, hakkı bütünüyle kabzetmeHedef kök; Kur'an'da geçer
ويفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
فويAnlamlıBoya maddesi, kızıllıkKökboyası (el-fuvve) bitkisi ve kırmızı renkle boyama anlamında sınırlı isimleşmiş köktürHedef kökle anlamsal bağı zayıftır; Kur'an'da geçmez
فيوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
يوفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça fonotaktik kurallar gereği kullanım dışıdır; Kur'an'da geçmez
يفوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وفيMerkezEksiksiz tamamlama ve almaBir hakkı veya ahdi hiçbir eksik bırakmaksızın tam ölçüsünce verme veya son kırıntısına kadar kabzetmeKarşılıklılık, adalet, taahhüde tam sadakat ve noksansız tesellüm merkezdedir
تممKomşuBir sürecin sona ermesiتمم, parçaların bir araya gelip nihayete ermesini ifade eder; وفي ise daha çok bir hak, ölçü ve borcun tam ödenmesi ve teslimi yönünü vurgularParçaların bütünlenmesi ile yükümlülüğün eksiksiz ifası arasındaki farktır
كملKomşuNiteliksel yetkinlikكمل, bir şeyin özündeki niteliklerin, sıfatların ve fonksiyonların kusursuz olmasını anlatır; وفي niceliksel ve hukuki denkliği ve eksiksizliği öne çıkarırÖzün yetkinliği ile taahhüdün tam ifası farkıdır
قضيKomşuHükme bağlama ve bitirmeقضي, bir işi karara bağlayıp infaz ederek defterini kapatmayı hedefler; وفي ise verilen şeyin ölçüsünün tamlığına ve borcun sıfırlanmasına odaklanırİnfaz ve icra ile tam ödeme farkıdır
بلغKomşuUlaşma ve erişmeبلغ, bir mesafenin veya vaktin son sınırına ayak basmaktır; وفي bu sınırda taahhüt edilen payın bütünüyle verilmesi veya alınmasıdırSınıra varış ile hakkın tesellümü farkıdır
غدرZıtSözden dönme, eksiltme ve ihanetAhdi bozma, arkada pay bırakarak hakkı gasbetme veya taahhüdü yerine getirmeyip yüzüstü bırakmaKökün ahlaki ve hukuki anlamdaki doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوفيAhdi yerine getirme, hakkı tastamam verme ve canı kabzetmeÖlçüde tamlık, ahlaki sadakat ve varlıksal sürenin eksiksiz sonlandırılması kutuplarını bir arada tutarKesin
LatinceImplere, persolvere, recipereDoldurmak, borcu tamamen ödemek, eksiksiz geri almakPersolvere borcun son kuruşuna kadar ifasını, implere kabın tam dolmasını karşılar; tevaffîdeki eceli doldurup alma yönünü recipere kısmen verirGüçlü
İngilizceFulfill, pay in full, claim / take backYerine getirmek, tam ödemek, geri almakFulfill ahdin icrasını, pay in full ölçü ve karşılığın tam verilmesini karşılar; tevaffî anlamındaki vefatı ise claim veya recall fiilleri kısmen yakalarGüçlü
AlmancaErfüllen, voll erstatten, abberufenİfa etmek, tam geri ödemek, geri çağırmakErfüllen taahhüdün yerine getirilmesini, volles Maß ölçünün tamlığını, abberufen ise ilahi buyrukla canın geri alınması anlamındaki tevaffîyi karşılarGüçlü
FransızcaAccomplir, s'acquitter, rappelerYerine getirmek, borçtan tamamen kurtulmak, geri çağırmakS'acquitter hukuki ve ahlaki borcun tam ifasını, accomplir eksiksiz tamamlamayı ifade ederGüçlü

Kaynak Gaffiot (Dictionnaire Latin-Français), Oxford English Dictionary, Kluge (Etymologisches Wörterbuch).

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَوْفَى / أَوْفُواAhdi ve yemini yerine getirmeKulun Allah'a veya insanların birbirine verdiği sözleri, akitleri ve adakları hiçbir fire vermeden yerine getirmesi bağlamı (Bakara 2:40, Mâide 5:1, İsrâ 17:34)
أَوْفُوا الكَيْلَÖlçü ve tartıyı tam tutmaTicari ahlak, iktisadi adalet ve tartıda eksiklik yapmama buyruğu (En'âm 6:152, Hûd 11:85, İsrâ 17:35, Şuarâ 26:181)
تُوَفَّى / يُوَفِّيهِمْAmellerin karşılığını eksiksiz almaAhirette hesaba çekilme, her nefse kazandığının zerre kadar haksızlığa uğratılmadan tastamam ödenmesi bağlamı (Bakara 2:281, Âl-i İmrân 3:25, Âl-i İmrân 3:57, Zümer 39:70)
يَتَوَفَّى / تُوُفِّيَEceli doldurup canı kabzetmeBiyolojik ömrün tamamlanmasıyla veya uykuda meleklerin ya da Allah'ın canı bütünüyle teslim alması bağlamı (En'âm 6:60, Nahl 16:70, Secde 32:11, Zümer 39:42)
أَوْفَىAhdine en çok sadık olanKarşılaştırmalı üstünlük kalıbıyla Allah'ın vaadinde ve ahdinde mutlak güvenilirliği (Tevbe 9:111, Feth 48:10)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVa'd ve vaîd ilkesi; tevaffî ve kabzAllah'ın vadettiği mükâfatı ve tehdit ettiği cezayı eksiksiz vermesi zorunluluğu; Hz. İsa'nın vefatı veya göğe yükseltilmesi (Âl-i İmrân 3:55) meselesinde kelimenin bedensel ölüm mü yoksa eceli dolmadan bütünüyle kabzedilip korunması mı olduğu tartışmasıİlahi adaletin borçsuzluk ilkesi ve nefsin bütünüyle kabzı
FıkıhAkitlerin ifası ve istîfâ hakkıAkdedilen sözleşmenin (vefâ bi'l-ukûd) hükümlerinin eksiksiz yerine getirilmesi; borcun veya bedelin alacaklı tarafından noksansız teslim alınması (istîfâ-i hak); ölçü ve tartıda hileden kaçınma şartıHukuki borcun sıfırlanması ve tam tesellüm
TefsirAhit, adalet ve tevaffî lafızlarıTevaffî kelimesinin uykudaki geçici kabz (En'âm 6:60) ile nihai ölüm arasındaki ortak paydasının nefsani bilincin bütünüyle geri çekilmesi olarak açıklanması; vefâ ve îfâ arasındaki nüanslarAmellerin karşılığının eksiksiz verilmesi ve sürenin tamamlanması
HadisAhde vefa, hak sahibine hakkını tastamam vermeBorç ödemede alacaklıya hakkını tam ve güzellikle ödeme (hüsnü'l-kazâ); haksız yere eksiltme yapmaktan şiddetle menedilme ahlakıKarakter olarak güvenilirlik, ahde sadakat ve eksiksiz ifa

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ile Yaratıcı arasındaki bağAhde vefa ve mutlak adaletKulun fıtri misakına sadakati; Yaratıcının ise vaadini ve ecel takdirini eksiksiz icra etmesiDin, karşılıklı bir ahitleşme zemininde yürür; dindarlık ahdin tam ifası, uhrevi karşılık ise amelin tastamam tesellümüdürKesin
İlmiBilgi ve doğrulama metodolojisiDenklem denkliği ve tutarlılıkBir hipotezin bütün öncüllerini ve şartlarını eksiksiz karşılayarak sonuca varmasıİspatın fire vermemesi, hiçbir verinin dışarıda bırakılmaması ve ölçümün tam yapılması ilkesidirGüçlü
SiyasiToplumsal sözleşme ve yönetim meşruiyetiBiat ve anayasal taahhütlerin ifasıYöneten ile yönetilen arasındaki akitlerin şartlarına riayet edilerek keyfiliğin önlenmesiYöneticinin tebaanın haklarını tam vermesi, toplumun da üstlendiği ortak ahitlere hıyanet etmemesi meşruiyetin temelidirGüçlü
İktisadiTicaret, mülkiyet ve değişim hukukuÖlçü ve tartıda tam denklik (el-keylu'l-vâfî)Eksik ölçme (tatfîf) ve değer gasbını önleyerek mübadele adaletini sağlamaPiyasanın güveni, metaın ve emeğin bedelinin tam ödenmesine ve hiçbir hile ile eksiltilmemesine dayanırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve kapalı sistem dengesi (Girdi = Çıktı)Fizik ve kimyadaki kütlenin ve enerjinin korunumu yasasında, sisteme giren ile çıkan arasındaki net farkın sıfır olması, hiçbir parçanın kaybolmadan tam denk gelmesi kökün çekirdeğiyle birebir örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerMütekabiliyet ve sözleşme kuramı (Pacta sunt servanda)Hukuk ve ahlak felsefesinde taahhüt edilen yükümlülüklerin noksansız yerine getirilmesi ve tarafların haklarını bütünüyle tesellüm etmesi prensibidirKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ve türevlerini (özellikle vefat ve tevaffîyi) yalnızca tıbbi ve biyolojik bir ölüm hadisesine indirgemek; diğer yandan vefayı sadece duygusal bir sadakat ve hatırşinaslık gibi ahlaki bir temenniye daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem ontolojik bir tesellüm (canın, vaktin veya emanetin son zerresine kadar teslim alınması) hem iktisadi ve hukuki bir adalet (ölçünün tam tutulması, hakkın kuruşu kuruşuna verilmesi) hem de ilahi hesabın sıfır hata ile kapatılması ekseninde evrensel bir denklik nizamını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevaffî kavramı salt ölüm sayıldığında, uykunun bir tür tevaffî oluşu (Zümer 39:42) ve Hz. İsa'nın durumu (Âl-i İmrân 3:55) gibi ayetlerdeki derin anlam kaybolur; ayrıca vefa kavramı pratik hukuk ve iktisat zemininden koparılarak soyut bir hissiyata dönüştürülür

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak, hukuk, iktisat ve ahiret tasavvurlarının ortak paydası olan eksiksiz karşılık ve adalet dengesini kurar. Allah'ın asla zulmetmeyeceği (zerre kadar eksiltmeyeceği) hakikati bu kökle anlatılır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Akitlerin ifasını emreden ahit ayetlerinde (Mâide 5:1, İsrâ 17:34); ticaret ahlakını belirleyen ölçü-tartı ayetlerinde (En'âm 6:152, Şuarâ 26:181); amellerin karşılığının eksiksiz ödeneceğini bildiren hesap sahnelerinde (Âl-i İmrân 3:25, Zümer 39:70) ve canın kabzedilişini bildiren ecel ayetlerinde (Zümer 39:42, Secde 32:11) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülüklerin gevşetilebileceği veya ilahi adalette amellerin kayba uğrayabileceği zannını çürütür; ölümün bir yok oluş değil, süresi dolan emanetin Hak tarafından eksiksiz biçimde geri teslim alınması (tesellüm) olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kabın boşluk bırakılmaksızın ağzına kadar doldurulması, tümseğe varılması ve ölçünün silme veya tepeleme denkliğe ulaştırılması.
  • Soyut anlamBir taahhüdün, borcun veya hakkın hiçbir fire verilmeden bütünüyle yerine getirilmesi; vadesi dolan bir sürenin veya nefsin son zerresine kadar teslim alınması.
  • Sistematik karşılıkİlahi ve insani ilişkilerde hak ve edim dengesinin korunması, taahhüt edilen ile ifa edilen arasındaki farkın sıfırlanması ilkesi.
  • LaTeX modeliQ(t)=∫0Tr(t) dt=C  ⟹  lim⁡t→T∣C−Q(t)∣=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde C belirlenmiş hak, taahhüt veya ecel miktarını (tam kapasiteyi); r(t) zaman içinde yapılan ifa, amel veya geçen ömür akışını; Q(t) ise t anına kadar biriken toplam ödeme veya süreyi temsil eder. Süre son sınırına (T) ulaştığında, gerçekleşen ifa (Q(t)) ile borçlanılan tam hak (C) arasındaki fark sıfıra iner; böylece sistem eksiksiz tamamlanma ve noksansız tesellüm (vefâ / tevaffî) durumuna ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و