نقص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ق-ص8 sîga, 67 mücavir kök, 10 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عمرشعبوَنَقْصٍنصفتَنْقُصُوانقصيُنْقَصُطرفثمرمدينانْقُصْجوعأبونطف

KökSîga 8Ayet 10Sure 9Mücavir 67

▶ Ağı aç (3B)

نقص

ن - ق - ص

KÖK
  • 10 geçiş
  • 10 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

“Nukade” çözülmüş ip demektir. Naks kopuk ip demektir. Noksan eksiklik anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Nukade” çözülmüş ip demektir. Naks kopuk ip demektir. Noksan eksiklik anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR663 harf
القاف والصاد والنون معهما ن ق ص، ق ن ص يستعملان فقط نقص: النّقْصُ: الخسران في الحظ، والنُّقصان مصدر، ويكون قدر الشيء الذاهب. من المنقوص، اسم له. ونَقَصَ الشيء نقصاً ونُقصاناً، مصدر، ونُقصانه كذا وكذا، وهذا قدر الذي ذهب. ونَقَصْتُه أنا، يستوي فيه اللازم والمجاوز. والنَّقيصهُ: الوقيعة في الناس، والانتِقاصُ الفعل، وانتقَصْتُ حقه إذا نَقَصْتُه مرة بعد مرة. وتقول: ليست عليه مَنْقَصَةٌ في عيشه. قنص:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR254 harf
نَقَصَ الشيء نَقْصاً ونُقْصاناً، ونَقَصْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وانْتَقَصَ الشيءُ، أي نَقَصَ. وانْتَقَصْتُهُ أنا. وانْتَقَصَ المشتري الثمنَ، أي استحَطَّ. والمَنْقَصَةُ: النَقْصُ. والنَقيصَة: العيبُ، وفلان يَتَنَقَّصُ فلاناً، أي يقع فيه ويثْلُبُهُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.656 harf
ق ص ن نقص ، قنص ، صنق ، قصن : ( مستعملة ) . نقص : قال الليث : النقصُ : الْخُسْرانُ في الحظِّ والنُّقصَانُ يكونُ مَصْدَراً ويكون قدْر الشيء الذَّاهِب من المنقوصِ تقول : نَقَصَ الشيءُ يَنْقُص نَقْصاً ونُقْصاناً ، فهو مصدرٌ ، وتقول نُقصَانه كذَا وكَذَا وهذا قدر الذَّاهبِ . أبو عبيد في بابِ فَعلَ وفعلتهُ نَقصَ الشيءُ ونقصتُهُ أنا ، اسْتَوَى فيه الفعلُ اللازمُ والمجاوِزُ ، والنَّقِيصَةُ : الوقِيعَة في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf
(باب النون والقاف وما يثلثهما) (نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.332 harf
- النقص: الخسران في الحظ، والنقصان المصدر، ونقصته فهو منقوص. قال تعالى: ﴿ونقص من الأموال والأنفس﴾ [البقرة/155]، وقال: ﴿وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص﴾ [هود/109]، ﴿ثم لم ينقصوكم شيئا﴾ [التوبة/4]. * نقض - النقض: انتثار العقد من البناء والحبل، والعقد، وهو ضد الإبرام، يقال: نقضت البناء والحبل والعقد، وقد انتقض انتقاضا، والنقض المنقوض، وذلك في الشعر أكثر، والنقض: كذلك، وذلك في البناء أكثر (قال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR167 harf
ن ق ص نقصه حقّه نقصاً وانتقصه‏.‏ ونقص بنفسه نقصاناً‏.‏ وانتقص واستنقص الثمن‏:‏ استحطّه‏.‏ وانتقصه وتنقّصه‏:‏ عابه‏.‏ وما فيه نقيصة ومنقصة وفلان ذو نقائص ومناقص‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.334 harf
النَّقْصُ: الخُسْران في الحظِّ، والنقصانُ يكون مصدراً ويكون قدر الشيء الذاهب من المنقوص. نَقَصَ الشيءُ يَنْقُصُ نَقْصاً ونُقْصاناً ونَقِيصةً ونَقَصَه هو، يتعدى ولا يتعدى؛ وأَنْقَصَه لغة؛ وانْتَقَصَه وتَنَقَّصَه: أَخذ منه قليلاً قليلاً على حد ما يجيءُ عليه هذا الضرب من الأَبنية بالأَغلب. وانْتَقَصَ الشيءُ: نَقَصَ، وانْتَقَصْتُه أَنا، لازمٌ وواقعٌ، وقد انْتَقَصَه حقَّه. أَبو عبيد في باب فَعَلَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR528 harf
* ن ق ص * * نَقَصَ * الشيء من باب نصر و * نُقْصَاناً * أيضا و * نَقَصَهُ * غيره يتعدى ويلزم قلت * النَّقْصُ * مصدر المُتعدي و * النُّقْصَانُ * مصدر اللازم والمُتعدي يتعدى إلى مفعولين تقول نقصه حقَّه قال الله تعالى ﴿ثم لم يَنْقُصُوكم شيئا﴾ وأما قولك نقص المال درهما والبُرُّ مُذا فدرهما ومُذا تمييز انتهى كلامي و * انْتَقَصَ * الشيء أي نقَصَ و * انْتَقَصَهُ * غيره أيضا و * اسْتَنْقَصَ * المُشتري
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.701 harf
نَقَصَ 1 نَقَصَ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. نَقُصَ , (M, Msb,) inf. n. نُقْصَانٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and نَقْصٌ, (S, M, A, Msb, K,) or the former of these two only, the latter being the inf. n. of the trans. verb, (MS,) and نَقِيصَةٌ (M) and تَنْقَاصٌ, (K,) [which last is an intensive form,] said of a thing, (S, M,) intrans., (S, M, Mgh, Msb, K,) It lost somewhat, decreased, diminished,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.407 harf
نَقَصَ نَقَصَ U ( n. ac. نَقْص 1 , نَقِيْصَة 25t , نُقْصَاْن 35 , تَنْقَاْص 62 ), a. Lessened, diminished, decreased; wasted, waned; became deficient. b. see II . c. [ acc. & Min ], Cut off from. نَقَّصَ نَقَّصَ II , a. Lessened, diminished, reduced, curtailed; infringed, encroached upon. أَنْقَصَ أَنْقَصَ IV , a. see II . تَنَقَّصَ تَنَقَّصَ V , a. see I (a) . b. Disparaged,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.271 harf
نقص نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) - نَقْْص - مَنْقُوْص نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) + كائن + كائناً + شيئاً: يؤدي إليه مقداراً من شيء بأقل مما يفترض: يفيه ويرد إليه حقاً أو مالاً أو جزاءً استحق عليه له، وذلك بمقدار أقل وأصغر مما كان يفترض أو مما اتفق عليه نََقْْص: اسم فعل " نَقَصَ - يَنْقُصُ ": مقدار التغير الذي طرأ على الشيء بحيث يصير مقداره
Maddenin bağlantısı

نقص نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) - نَقْْص - مَنْقُوْص نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) + كائن + كائناً + شيئاً: يؤدي إليه مقداراً من شيء بأقل مما يفترض: يفيه ويرد إليه حقاً أو مالاً أو جزاءً استحق عليه له، وذلك بمقدار أقل وأصغر مما كان يفترض أو مما اتفق عليه نََقْْص: اسم فعل " نَقَصَ - يَنْقُصُ ": مقدار التغير الذي طرأ على الشيء بحيث يصير مقداره أقل بدرجة مَنْقُوص: اسم مفعول من " نَقَصَ - يَنْقُصُ " المتعدي: صفة مشبهة: صفة للمقدار أو الكمية التي تم إرجاعها وردها لصاحبها وكانت أقل وأصغر مما يفترض واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النقص عند والوفاء، والتأدية المنقوصة بالتزام أو مال " وهي: وَتَرَ - يَتِرُ، بَخَسَ - يَبْخَسُ، هَضمَ - يَهْضِمُ، خَسِرَ - يَخْسَرُ، نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي)، أَلَتَ - يَأْلِتُ يفرق لفظاً وتركيباً: نَقَصَ - يَنْقُصُ (اللازم) + الكائن أو الشيء أو مقدار الشيء + من شيء: يقل باستمرار وتتابع: يقل مقداره درجة درجة كلما مضى الوقت نَقَصَ - يَنْقُصُ (المتعدي) + كائن + كائناً + شيئاً: يؤدي إليه مقداراً من شيء بأقل مما يفترض

نَقَصَ - يَنْقُصُ المعاهدة الزمن ﴿إلا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم يَنْقُصُوكُمْ شيئا ولم يظاهروا عليكم أحدا فأتموا إليهم عهدهم إلى مدتهم إن الله يحب المتقين(4)﴾ التوبة ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تَنْقُصُوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود الأرض ﴿أولم يروا أنا نأتي الأرض نَنْقُصًها من أطرافها والله يحكم لا معقب لحكمه وهو سريع الحساب(41)﴾ الرعد ﴿بل متعنا هؤلاء وآباءهم حتى طال عليهم العمر أفلا يرون أنا نأتي الأرض نَنْقُصًها من أطرافها أفهم الغالبون(44)﴾ الأنبياء ﴿قد علمنا ما تَنْقُصُ الأرض منهم وعندنا كتاب حفيظ(4)﴾ ق ﴿نصفه أو انْقُص منه قليلا(3)﴾ المزمل منقوص ﴿فلا تكن في مرية مما يعبد هؤلاء ما يعبدون إلا كما يعبد آباؤهم من قبل وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص(109)﴾ منقوص مختار الصحاح ● [نقص] ن ق ص: نَقَصَ الشيء من باب نصر و نُقْصَاناً أيضا و نَقَصَهُ غيره يتعدى ويلزم قلت النَّقْصُ مصدر المُتعدي و النُّقْصَانُ مصدر اللازم والمُتعدي يتعدى إلى مفعولين تقول نقصه حقَّه قال الله تعالى ﴿ثم لم يَنْقُصُوكم شيئا﴾ وأما قولك نقص المال درهما والبُرُّ مُذا فدرهما ومُذا تمييز انتهى كلامي و انْتَقَصَ الشيء أي نقَصَ و انْتَقَصَهُ غيره أيضا و اسْتَنْقَصَ المُشتري الثمن أي استحطه و المَنْقَصَةُ بفتح الميم والقاف النَّقص و النَّقِيصَةُ العيب وفلان يَنْتَقِصُ فلانا أي يقع فيه ويثلبه الراغب نقص - النقص: الخسران في الحظ، والنقصان المصدر، ونقصته فهو منقوص. قال تعالى: }ونقص من الأموال والأنفس﴿[البقرة/155]، وقال:﴾وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص﴿[هود/109]،﴾ثم لم ينقصوكم شيئا{ [التوبة/4]. * ملخص اللسان 1. نقص: النَّقْصُ: الخُسْران في الحظِّ، والنقصانُ يكون مصدراً ويكون قدر الشيء الذاهب من المنقوص. نَقَصَ الشيءُ يَنْقُصُ نَقْصاً ونُقْصاناً ونَقِيصةً ونَقَصَه هو، يتعدى ولا يتعدى؛ وأَنْقَصَه لغة؛ 2. وانْتَقَصَه وتَنَقَّصَه: أَخذ منه قليلاً قليلاً ،وانْتَقَصَ الشيءُ: نَقَصَ، وانْتَقَصْتُه أَنا، لازمٌ وواقعٌ، 3. وقد انْتَقَصَه حقَّه ،واسْتَنْقَصَ المُشتري الثمنَ أَي اسْتَحَطَّ، وتقول: نُقْصانُه كذا وكذا هذا قدْرُ الذاهب 4. نَقِيص أَي طيِّب الريح 5. انْتقاصُ الماء غَسْلُ الذكَر بالماء، وذلك أَنه إِذا غسل الذكر ارتد البول ولم ينزل، وإِن لم يغسل نزل منه الشيء حتى يُسْتَبْرأَ. 6. والنَّقْصُ في الوافر من العَروض: حذْفُ سابعِه بعد إِسكان خامسه،نَقَصَه يَنْقُصُه نَقْصاً وانْتَقَصَه. 7. وتَنَقَّصَ الرجلَ وانْتَقَصَه واسْتَنْقَصَه: نسب إِليه النُّقْصَانَ، والاسم النَّقِيصةُ؛والنَّقْصُ: ضعْفُ العقل. 8. ونَقُصَ الشيءُ نَقاصَةً، فهو نَقِيصٌ: عَذُبَ؛ 9. المَنْقَصَةُ: النَّقْصُ. والنَّقِيصةُ: العيب. والنقيصةُ: الوَقِيعةُ في الناس، والفِعْل الانْتِقاصُ، لسان العرب ● - نقص: النَّقْصُ: الخُسْران في الحظِّ، والنقصانُ يكون مصدراً ويكون قدر الشيء الذاهب من المنقوص. نَقَصَ الشيءُ يَنْقُصُ نَقْصاً ونُقْصاناً ونَقِيصةً ونَقَصَه هو، يتعدى ولا يتعدى؛ وأَنْقَصَه لغة؛ وانْتَقَصَه وتَنَقَّصَه: أَخذ منه قليلاً قليلاً على حد ما يجيءُ عليه هذا الضرب من الأَبنية بالأَغلب. وانْتَقَصَ الشيءُ: نَقَصَ، وانْتَقَصْتُه أَنا، لازمٌ وواقعٌ، وقد انْتَقَصَه حقَّه. أَبو عبيد في باب فَعَلَ الشيءُ وفَعَلْتُ أَنا: نَقَصَ الشيءُ ونَقَصْتُه أَنا، قال: وهكذا قال الليث، وقال: استوى فيه فَعَلَ اللازمُ والمُجاوز. واسْتَنْقَصَ المُشتري الثمنَ أَي اسْتَحَطَّ، وتقول: نُقْصانُه كذا وكذا هذا قدْرُ الذاهب؛ قال ابن دريد: سمعت خزاعيّاً يقول للطيِّب إِذا كانت له رائحة طيِّبة: إِنه لَنَقِيصٌ؛ وروى قول امرئ القيس: كلَوْن السَّيالِ وهو عذب نَقِيص أَي طيِّب الريح. اللحياني في باب الإِتباع: طَيِّبٌ نَقِيص. وفي الحديث: شَهْرا عِيدٍ لا يَنْقُصان، يعني في الحكم، وإِن نَقَصا في العدد أَي أَنه لا يَعْرِِضُ في قلوبكم شكٌّ إِذا صُمتم تسعة وعشرين، أَو إِن وقَعَ في يوم الحجّ خطأٌ لم يكن في نُسُكِكم نَقْصٌ. وفي الحديث: عشر من الفِطْرة وانْتقاص الماء، قال أَبو عبيد: معناه انْتِقاصُ البول بالماء إِذا غُسِل به يعني المذاكير، وقيل: هو الانتضاح بالماء، ويروى انْتِفاص، بالفاء، وقد تقدم. وفي الحديث: انْتِفاص الماء الاستنجاء، قيل: هو الانتضاح بالماء. قال أَُّبو عبيد: انْتقاصُ الماء غَسْلُ الذكَر بالماء، وذلك أَنه إِذا غسل الذكر ارتد البول ولم ينزل، وإِن لم يغسل نزل منه الشيء حتى يُسْتَبْرأَ. والنَّقْصُ في الوافر من العَروض: حذْفُ سابعِه بعد إِسكان خامسه، نَقَصَه يَنْقُصُه نَقْصاً وانْتَقَصَه. وتَنَقَّصَ الرجلَ وانْتَقَصَه واسْتَنْقَصَه: نسب إِليه النُّقْصَانَ، والاسم النَّقِيصةُ؛ قال: فلو غَيرُ أَخوالي أَرادوا نَقِيصَتي، جَعَلْتُ لهم فَوْقَ العَرانِينِ مِيسَما وفلان يَنْتَقِصُ فلاناً أَي يقع فيه ويَثْلِبُه. والنَّقْصُ: ضعْفُ العقل. ونَقُصَ الشيءُ نَقاصَةً، فهو نَقِيصٌ: عَذُبَ؛ وأَنشد ابن بري لشاعر:حَصَانٌ رِيقُها عَذْبٌ نَقِيص والمَنْقَصَةُ: النَّقْصُ. والنَّقِيصةُ: العيب. والنقيصةُ: الوَقِيعةُ في الناس، والفِعْل الانْتِقاصُ، وكذلك انْتِقاصُ الحقّ؛ وأَنشد: وذا الرِّحْمِ لا تَنْتَقِصْ حقَّه، فإِنَّ القَطِيعَة في نَقْصِ وفي حديث بيع الرُّطَب بالتمر قال: أَيَنْقُص الرُّطَب إِذا يَبِس؟ قالوا: نعم، لفظُه استفهام ومعناه تنبيهٌ وتقرير لِكُنْهِ الحُكْم وعلَّته ليكون معتبراً في نظائره، وإِلا فلا يجوز أَن يخفى مثل هذا على النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، كقوله تعالى: أَلَيْسَ اللّهُ بكافٍ عَبْدَه؛ وقول جرير: أَلَسْتُم خيرَ مَنْ رَكِبَ المَطايا مقاييس اللغة: (نقص) النون والقاف والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّقْص: خِلاف الزيادة. ونَقَصَ الشيءُ، ونَقَصْتُه أنا، وهو مَنْقوص. والنَّقيصَة: العَيب؛ يقال ما به [نقيصةٌ، أي] شيء ينقُص. ومَرجِعُ البابِ كلِّه إلى هذا. القاموس المحيط: النَّقْصُ الخُسْرَانُ في الحَظِّ، كالتَّنْقاصِ والنُّقْصَانِ. والنُّقْصَانُ أيضاً اسْمٌ للقَدْرِ الذَّاهِبِ من المَنْقُوصِ. ونَقَصَ لازِمٌ مُتَعَدٍّ. ودَخَلَ عليه نَقْصٌ في دينِهِ وعَقْلِهِ، ولا يُقَالُ نُقْصَانٌ. وشَهْرا عِيدٍ لا يَنْقُصانِ أي في الحُكْمِ وإنْ نَقَصَا عَدَداً. والنَّقيصَةُ الوَقيعةُ في الناسِ، والخَصْلَةُ الدَّنِيئَةُ، أو الضَّعيفَةُ. ونَقُصَ الماءُ، ككَرُمَ، فهو نَقيصٌ عَذْبٌ، وكُلُّ طِيب إذا طابَتْ رائِحَتُهُ، فنَقيصٌ. وأنْقَصَهُ وانْتَقَصَهُ ونَقَّصَهُ: نَقَصَهُ فانْتَقَصَ. والانْتِقَاصُ: الانتِفاصُ. وهو يتَنَقَّصُهُ: يَقَعُ فيه، ويَذُمُّهُ. واسْتَنْقَصَ الثَّمَنَ: اسْتَحَطَّهُ. تاج العروس: " نقص " النَّقْصُ : الخُسْرَانُ في الحَظِّ " . وقال ابنُ القَطَّاع : النَّقْصُ في الشَّيْءِ : ذَهَابُ شَيْءٍ منه بَعْدَ تَمَامِه " كالتَّنْقاصِ " بالفَتْح . قال العَجَّاج : " فالغَدْرُ نَقْصٌ فاحْذَرِ التَّنْقَاصَا " والنُّقْصَانِ " بالضَّمّ . " والنُّقْصَانُ أَيضاً : اسْمُ للقَدْرِ الذَّاهِبِ من المَنْقُوصِ " قاله اللَّيْثُ . " ونَقَصَ " الشَّيْءُ نَقْصاً ونُقْصَاناً ونَقَصْتُه أَنا " لازِمٌ مُتَعَدٍّ " قالَهُ الجَوْهَرِيّ وزاد غيْرُه في المَصَادر : نَقِيصَةً . وقال أَبو عُبَيْدٍ في بَابِ فَعَلَ الشَّيْءُ وفَعَلْتُ أَنا : نَقَصَ الشَّيْءُ ونَقَصْتُه أَنا قال : وهكذا قال الليْثُ قال : اسْتَوَى فيه فَعَل الَّلازِمُ والمُجَاوِزُ . يُقَال : " دَخَلَ عليه نَقْصٌ في دِينِه وعَقْلِهِ ولا يُقَالُ نُقْصَانٌ " وذلِكَ لأَنّ النَّقْصَ هو الضَّعْفُ وأَما النُّقْصَانُ فهو ذَهَابٌ بعد التَّمَام . هذا الذي ظَهَرَ لي بعد التأَمُّلِ فانْظُرْه . في الحَدِيث " شَهْرَا عِيدٍ لا يَنْقُصَانِ أَي في الحُكْم وإِنْ نَقَصَا عَدَداً " أَي أَنَّه لا يَعرِضُ في قُلُوبِكم شَكٌّ إِذا صُمْتُمْ تِسْعَةً وعِشْرِين أَو إِنْ وَقَعَ في يَوْمِ الحَجِّ خَطَأٌ لَم يَكُنْ في نُسُكِكم نَقْصٌ . " والنَّقِيصَةُ : الوَقِيعَةُ في النَّاسِ " والفِعْلُ الانْتِقَاصُ . وقال ابنُ القطَّاعِ : نَقضصَ نَقِيصَةً : طَعَنَ عَليْهِ النَّقِيصَة : " الخَصْلَةُ الدَّنِيئَةُ " في الإِنْسَان " أَو الضَّعِيفَة " عن ابنِ دُرَيْدٍ : وفي نِسْبَةِ الضَّعْفِ إِلى الخَصْلَةِ نَظَرٌ وكَأَنَّ المُرَادَ بالدَّنَاءَةِ أَو الضَّعْفِ ما يُؤَدِّي إِلى النَّقْص . قال : فَمَا وَجَدَ الأَعْدَاءُ فِيَّ نَقِيصَةً ... ولا طَافَ لِي فِيهِم بِوَحْشِيَ صائِدُ " ونَقُصَ المَاءُ " وغيْرُه " ككَرُمَ " نَقَاصَةً " فهو نَقِيصٌ : عَذْبٌ " وأَنْشَد ابنُ بَرّيَ وابنُ القَطَّاعِ : وفي الأَحْدَاجِ آنِسَةٌ لَعُوبٌ ... حَصَانٌ رِيقُها عَذْبٌ نَقِيصُ " وكُلُّ طِيبٍ إِذا طَابَتْ رَائِحَتُه فنَقِيصٌ " . قال ابنُ دُرَيْدٍ : سَمِعْتُ خُزَاعِيّاً يقول ذلِك ورَوَى بَيْتَ امْرِئ القيْسِ : " كشَوْكِ السَّيَالِ فَهْوَ عَذْبٌ نَقِيصُ وقد تَقَدَّم ففيه أَربعُ رِوَايَات هذِه إِحداها والثَّلاثَة قد تَقَدَّمَتْ . " وأَنْقَصَه " لُغَةٌ " وانْتَقَصَه ونَقَّصَهُ " تَنْقِيصاً : " نَقَصَهُ فانْتَقَصَ " لازِمٌ مُتَعَدٍّ نقله الجَوْهَرِيّ في الحَدِيث : " عَشْرٌ من الفِطْرَةِ... وانْتِقاصُ الماءِ " " الانْتِقاصُ " هو " الانْتِفاصُ " بالفَاءِ الّذِي تَقَدَّم ذِكْرُه وقد وَرَدَا جَمِيعاً وقيل القافُ تَصْحِيفٌ . وقال أَبو عُبَيْدٍ : انْتِقَاصُ الماءِ : غَسْلُ الذَّكَرِ بالمَاءِ وذلِكَ أَنَّه إِذَا غُسِلَ الذَّكَرُ ارْتَدَّ البَوْلُ ولم يَنْزِلْ وإِنْ لَمْ يُغْسَلْ نَزَلَ منه الشَّيْءُ حَتَّى يُسْتَبْرَأَ . وقال وَكِيعٌ : الانْتِقَاصُ : الاسْتِنجَاءُ . " وهو يَتَنَقَّصُهُ " أي " يَقَعُ فيه ويَذُمُّهُ " ويَثْلُبُهُ كما في الصّحاح . " واسْتَنْقَصَ " المُشْتَرِي " الثَّمَنَ " أَي " اسْتَحَطَّهُ " نقله الجَوْهَرِيّ . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : النَّقِيصَةُ : النَّقْصُ والنَّقِيصَةُ : العَيْبُ قاله الجَوْهَرِيّ . وانْتَقَصَهُ وتَنَقَّصَهُ : أَخَذَ منه قَلِيلاً قَلِيلاً على حَدِّ ما يَجيءُ عَليْه هذا الضَّرْبُ من الأَبْنِيَةِ بالأَغْلَب . ونَقَصَ فُلاَناً حَقَّه وانْتَقَصَهُ ضِدُّ أَوْفَاه . وقال اللِّحْيَانِيّ في باب الإِتبَاع : طَيِّبٌ نَقِيصٌ . والنَّقْص : ضَعْفُ العَقْلِ . والنَّقْص في الوَافِر من العَرُوضِ : حَذْفُ سَابِعِه بَعْدَ إِسْكَانِ خامِسِه . وانْتَقَصَ الرَّجُلَ واسْتَنْقَصَه : نَسَبَ إِليه النُّقْصانَ والاسم النَّقِيصَةُ قال : فَلُوْ غيْرُ أَخْوالِي أَرادُوا نَقِيصَتِي ... جَعَلْتُ لهم فَوْقَ العَرَانِينِ مِيسَمَا والمَنْقَصَةُ : النَّقْصُ . وانْتِقَاصُ الحَقِّ أَيضاً : غَمْطُه . قال : وذا الرِّحْمِ لا تَنْتَقِصْ حَقَّهُ ... فإِنَّ القَطِيعَةَ في نَقْصِهِ وفُلانٌ ذُو نَقَائصَ ومَنَاقِصَ . والتَّنَاقُصُ : النَّقْص . قال العَجّاج : " فالغَدْرُ نَقْصٌ فاحْذَرِ التَّنَاقُصَا

Sîgalar(8)

Mücavir kökler67 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طرف

    2 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  2. ثمر

    2 ortak ayet · Meyve demektir

  3. عمر

    2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  4. جوع

    1 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur

  5. نصف

    1 ortak ayet · Yarısı

  6. رأي

    3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  7. أبو

    2 ortak ayet · Bab kapı demektir

  8. طول

    1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir

  9. مدين

    1 ortak ayet · Medyen

  10. خوف

    2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  11. شعب

    1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir

  12. نطف

    1 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır

Geçtiği ayetler(10)

  1. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Onu eksiltirizGörmüyorlar mı ki; Biz, yeryüzünün etrafından gitgide eksiltmekteyiz. Allah hükmünü verir. O’nun hükmünü bozacak yoktur. Ve O, hesabı çabuk görendir.

  2. بَلْ مَتَّعْنَا هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ

    Onu eksiltirizEvet Biz; onlara da, atalarına da geçimlikleri verdik. Öyle ki ömürleri kendilerine uzun geldi. Fakat şimdi görmüyorlar mı ki; Biz; o yeryüzüne gelip çevresinden eksiltip durmaktayız. Onlar mıdır galip gelenler şu halde?

Sîga sayfası: يَنْقُصُوكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنقص
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبخس, طفف, هضم
Zıt Kökزيد
Çekirdek Özet 1Bir bütünün hacminden, sayısından veya payından bir kısmın eksilmesi, aşınması veya eksiltilmesi
Çekirdek Özet 2Ölçü ve tartıda adaletsizlik yapmama, varlığın fiziksel ve biyolojik sınırlarının aşınması, ilahi ceza veya imtihan olarak nimetlerin daraltılması
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninde ve ahlaki sözleşmelerde tamlığın korunması; dengenin aleyhe bozulmasının ontolojik ve hukuki fesat sayılması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca niceliksel veya maddi eksilmeye indirgenip hak, adalet, sözleşme ve varlıksal yetkinlik boyutlarının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نقBir şeyi delmek, yarmak, vurarak veya oyarak bütünlüğünü bozmak; نقب, نقذ, نقر, نقض, نقع, نقم köklerinde görüldüğü üzere kapalı bir bütünü açma ve yapısını kırma hareketiصSıkıştırma, daraltma ve kenardan tutma imgesi eklenerek delme eylemi bir bütünden kademeli parça eksiltme ve hacmi daraltma anlamına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBütünün mevcut akışını, süreklilik arz eden varlığını veya sermayesini temsil eder
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırVarlığın ulaştığı sınırı, çevrelenmiş tamlığı ve ölçülebilir kemal noktasını simgeler
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSınırlandırılmış varlıktan bir pay çekip koparma, kenardan kısma ve baskı uygulayarak daraltma hareketini sağlar
نقصSınırları belirli bir varlık akışından çekip eksiltmeMevcut ve tam olan bir varlık veya haktan parça kopararak onun doluluğunu ve bütünlüğünü aşındırma hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabın içindeki sıvının eksilmesi, tahıl yığınının veya sürünün sayısının azalması, devenin zayıflayarak etinden ve gücünden kaybetmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays’a atfedilen beyitte hoş koku veya tadın saflığı ve keskinliği bağlamında عذب نقيص terkibiyle yer alır; kabile şiirinde ise hakların veya payların eksiltilmesi anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımTicari hayatta pazarlık esnasında fiyatın indirilmesini talep etmek için اسْتَنْقَصَ الثَّمَنَ ifadesinde ve bir kimsenin itibarını zedelemek için نَقِيصَةٌ kalıbında yaygın olarak kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça نقص kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Kuzeybatı kollarında belirli bir hacimden, ölçüden veya değerden düşüşü bildiren fiillerle doğrudan akrabadır. İbranicede nakas (נָקַס) veya nekhas biçimleriyle değer kaybı, kesilme ve küçülme anlam alanına temas ederken, Süryanicede naks veya nqas kökü vurma, çarpma ve buna bağlı olarak parçalanıp dökülme, eksilme semantik çizgisini barındırır. Akadca nagābu veya naqāsu hatlarında bir nesneyi yontarak, keserek küçültme tasvir edilir. Kökün Afro-Asyatik ilksel katmanındaki ortak semantik çekirdeği, tam ve bitişik bir kütleden bir parçanın fiziksel temasla ayrılması, böylece bütünde bir gedik veya açık meydana getirilmesidir. Arapçada bu kök hem geçişli hem geçişsiz olarak korunmuş; bir şeyin kendiliğinden eksilmesi ile bir fail tarafından eksiltilmesi, ölçüde hakkın kısılması ve insanın ahlaken ayıplanması anlamlarını kuşatacak biçimde soyutlanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنقص — zıddı زيدHem geçişli hem geçişsiz kullanılan kök, fazlalıktan veya tamlıktan bir kısmın gitmesiyle ortaya çıkan her türlü boşluğu ve hakkın eksiltilmesini karşılarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nakas / n-k-s, Süryanice nqasVurarak eksiltme, bütünden koparma, değerden düşme ve aşınma paralellikleri taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik n-q çekirdeğiKesme, oyma, delme ve bütünden parça eksiltme eylemlerini niteleyen kök ailesiyle bağlantılıdırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نقصAnlamlıEksilmek, eksiltmekBir bütünden parçanın gitmesi, tamlığın bozulmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
نصقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
قنصAnlamlıAvlamak, yakalamakAvın peşine düşüp onu hile veya tuzakla ele geçirmekHedef kökle harf ortaklığı taşır; Kur'an'da geçmez
قصنAnlamlıAğaç dalını kırmak, budamakAğacın kuruyan veya sarkan dalını kesip ayırmakBütünden parça eksiltme anlamıyla dolaylı bağ kurar; Kur'an'da geçmez
صنقAnlamlıKokuşmak, yağın bozulmasıYağın uzun süre beklemesi sebebiyle kokusunun değişmesi ve keskinleşmesiFiziksel bozulma ve yetersizleşme yönü içerir; Kur'an'da geçmez
صقنAnlamlıDarlaşmak, küçük kapSuyun azaldığı küçük su kabı veya dar yerHacimce daralma ve yetersizlik çağrışımı taşır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نقصMerkezEksilme, noksanlıkBir bütünün ölçüsünden, miktarından veya hakkından pay eksiltmekGenel anlamıyla eksilme ve eksiltmeyi, hem ontolojik hem ahlaki düzlemde ifade eder
بخسKomşuDeğer düşürmeHakkı küçümseyerek ve değersizleştirerek vermemekHakkı gasbetme kastıyla değerini ve bedelini bilerek aşağı çekmektir
طففKomşuÖlçüde çalmaKabın kenarını veya tepeleme payını gizlice kısmakÖlçü aletinin kenarlarında çok küçük miktarlarla hile yapmaktır
هضمKomşuBaskı ile eksiltmeGüç kullanarak bir kimsenin hakkını sindirmek veya kırmakGüç dengesizliği sebebiyle birinin hakkını zorla kısıp onu mağdur etmektir
زيدZıtArtma, çoğalmaMevcut miktarın üzerine yeni bir pay eklenmesiBütünün hacminin, sayısının veya değerinin genişlemesini bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنقصEksilme, hakkı kısmaHem kendiliğinden azalmayı hem de bir failin bilerek noksanlaştırmasını kapsarKesin
Latincediminuere, deminutioAzaltmak, eksiltmekHacmin ve miktar olarak büyüklüğün küçülmesini karşılar; ahlaki ayıplama yönünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcediminish, decrease, curtailAzal(t)mak, kısmakMiktar ve yetki daraltmasını iyi karşılar ancak hak gasbı nüansını tek başına tam yansıtmazGüçlü
Almancaverringern, mindernEksiltmek, kısmakDeğer veya miktar düşüşünü anlatır; hukuki ve akdi sorumluluk tonu bağlama göre eklenirGüçlü
Fransızcadiminuer, amoindrirAzaltmak, zayıflatmakGücün, hacmin veya payın gerilemesini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَنْقُصُهَاCoğrafi ve siyasi daralmaYeryüzünün veya inkârcıların hâkimiyet alanının uçlarından daraltılması bağlamı (Ra'd 13:41, Enbiyâ 21:44)
وَنَقْصٍİmtihan ve afetle gelen kayıpMalların, canların ve ürünlerin kıtlık ve musibetlerle eksilmesi bağlamı (Bakara 2:155, A'râf 7:130)
انْقُصْZamanın ve sürenin kısaltılmasıGece ibadetinin belirlenen süresinden bir kısmının indirilmesi emri (Müzzemmil 73:3)
تَنْقُصُFiziksel ve biyolojik çürümeİnsan bedeninin ölümden sonra toprak tarafından aşındırılıp eksiltilmesi bağlamı (Kâf 50:4)
تَنْقُصُواİktisadi hile ve adalet ihlaliTicarette ölçü ve tartının eksik tutulmasının yasaklanması bağlamı (Hûd 11:84)
مَنْقُوصٍEksiksiz ve tam verilmeAhiretteki amellerin ve cezaların karşılığının eksiltilmeden ödeneceği güvencesi (Hûd 11:109)
يُنْقَصُBiyolojik ömrün belirlenmesiİnsanın yaşam süresinin ilahi bilgi ve takdir uyarınca eksiltilmesi bağlamı (Fâtır 35:11)
يَنْقُصُوكُمْSözleşmeye riayet ve güvenMüşriklerin müminlerle yaptıkları antlaşmanın şartlarından hiçbir şeyi çiğnememeleri bağlamı (Tevbe 9:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİmanın mahiyeti ve sıfatlarİmanın amelle artıp eksilmesi meselesi ile ilahi kemal karşısında noksan sıfatların nefyedilmesiYetkinlik derecelerinin düşüşü ve ontolojik noksanlık
FıkıhAkitler, ölçü-tartı ve ayıplarSatım akdinde malın miktarında eksiklik olması, kusur (naks) sebebiyle muhayyerlik hakkı ve tartıda hak kısmaHukuki ve akdi sorumluluğun ihlali, haksız kazanç
TefsirKozmolojik ve toplumsal ayetlerArzın etrafından eksiltilmesinin fetihler mi yoksa coğrafi ve iklimsel gerileme mi olduğu tartışmasıHâkimiyetin ve fiziki sınırların daralması
Hadisİbadetler ve takvimHilalin gözetilmesiyle ramazan ayının yirmi dokuz gün sürmesi halinde hükmün eksilmeyeceği beyanıMiktar olarak azalsa bile şer'i sevap ve değerin tam kalması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ilişkisiKullukta takva ve imtihanSadakat ölçütüVarlığın noksanlığı acziyeti gösterirken, ibadette noksanlık yapmamak takvanın gereğidirKesin
İlmiFiziksel ve biyolojik yasalarEntropi ve yıpranmaBozulma ilkesiMaddenin ve canlı organizmanın zamanla aşınması, toprağın bedeni eksiltmesi ilkesidirKesin
SiyasiHâkimiyet ve antlaşma ahlakıToprak ve meşruiyet kaybıDengelerin değişimiZulümle yönetilen güçlerin sınırlarının gerilemesi ve akit şartlarına sadakat gösterilmesiGüçlü
İktisadiTicaret ve pazar ahlakıEksik tartı ve hile yasağıPazar emniyetiMalın miktarını veya kalitesini çalarak servet transferi yapmanın engellenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇıkarma işlemi ve negatif türevBir niceliğin mevcut değerinden bir birimin düşürülmesi; sistem enerjisinin veya kütlesinin zamanla azalma eğilimi göstermesiKesin
Beşeri bilimlerSözleşme ihlali ve hak daraltılmasıHukuki bir mukavelede taraflardan birinin taahhüt ettiği edimi eksik ifa etmesi veya bireyin meşru payından kısılmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca pazar tezgâhındaki basit kilo eksikliği veya matematiksel çıkarma işlemi olarak algılayıp ahlaki ve ontolojik derinliğinden koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamArzın sınırlarının daraltılmasından ömrün takdirine, bedenin toprakta çürümesinden ahitlerin harfiyen korunmasına kadar bütüncül bir adalet ve varlık kanunu olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumsal çöküşlerin temel sebebi olan ölçü ve hak ihlalinin yalnızca bireysel bir günah gibi görülüp medeniyetlerin meşruiyetini yitirme sebebi olduğunun anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın kemal ve zeval döngüsünü, insanın mülkiyet ve adaletle olan imtihanını ve ilahi adaletin hiçbir ameli zayi etmeksizin tam karşılık vereceğini temellendirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şuayb aleyhisselamın kavmine yönelik iktisadi uyarılarında, ahiretteki hesap ve ceza ayetlerinde, yeryüzünün hâkimiyet dengelerini anlatan kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mal ve servet edinmenin her yolunun meşru olduğu algısını yıkar; küçük görünen eksiltmelerin kâinatın adalet terazisini sarsan büyük bir zulüm olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kaptan sıvının, bir sürüden hayvanın veya bir yığından tanelerin eksilmesi; cismin hacminin ve ağırlığının azalması.
  • Soyut anlamBelirlenmiş hak, adalet, ömür veya ahit sınırlarından bir payın haksızca veya fıtri kanunlar gereği daraltılması ve eksiltilmesi.
  • Sistematik karşılıkTamlık ve denge durumunu temsil eden varlık ve ahlak matrisinde, negatif değişimle ortaya çıkan açık ve adaletsizlik durumu.
  • LaTeX modeliN(t)=T0−∫0tδ(τ) dτburadaδ(τ)>0  ⟹  N(t)<T0
  • LaTeX açıklamasıModelde T0 başlangıçtaki tamlığı, hak edilen payı veya belirlenmiş bütünü simgeler. δ(τ) zamana veya eyleme bağlı eksiltme fonksiyonudur. Bu fonksiyonun sıfırdan büyük olması durumunda, nihai durum olan N(t) değeri başlangıçtaki tamlık sınırının altına düşerek noksanlığı ve eksilmeyi üretir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن