ضلل
ض - ل - ل
KÖK- 191 geçiş
- 170 ayet
- 69 sîga
- 9 sözlük
Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir. Şaşırmak anlamına gelir. Yoldan şaşırmak ve kaybolmak demektir. Burada “keydlerini dalalet içine koydu” denmektedir. Böylece her taraftan çevrilmiş bir çember içinde şaşkına dönmüşlerdir. Tarihte bir çok savaş arkadan çevirerek çember içine alarak kazanılmıştır. Düşmanı başka tarafta gözetleyenler beklenmedik yerden saldırıya uğradıklarında şaşırırlar. Burada Türklerin kullandığı savaş taktiğine de işaret vardır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir. Şaşırmak anlamına gelir. Yoldan şaşırmak ve kaybolmak demektir. Burada “keydlerini dalalet içine koydu” denmektedir. Böylece her taraftan çevrilmiş bir çember içinde şaşkına dönmüşlerdir. Tarihte bir çok savaş arkadan çevirerek çember içine alarak kazanılmıştır. Düşmanı başka tarafta gözetleyenler beklenmedik yerden saldırıya uğradıklarında şaşırırlar. Burada Türklerin kullandığı savaş taktiğine de işaret vardır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.254 harfباب الضاد مع اللام
ض ل، ل ض يستعملان فقط
ضل:
ضَلَّ يَضِلُّ اذا ضاعَ، يقال: ضَلَّ يَضِلُّ ويَضَلُّ.
ومن قال: يضِلُّ، قال في الأمر اضْلِلْ، ومن قال: يَضَلُّ، قال في الأمر: اضْلَلْ.
وتقول: ضَلَلْتُ مكاني إذا لم تهتَدِ له: وضلَّ اذا جارَ عن القَصْد.
وأضَلَّ بعيرَه إذا أُفْلِتَ فذَهَبَ.
ويقال من ضَلَلْتُ: أَضِلُّ، ومن ضَلِلْتُ أَضَلُّ، والضَّلالُ والضَّلالة مصدرانِ، وكلُّ شيءٍ نحوهِ من المصادر يجوز
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.503 harfضَلَّ الشيءُ يَضِلُّ ضَلالاً، أي ضاع وهلَك. والاسم الضُلُّ بالضم. ومنه قولهم: هو ضُلُّ بن ضُلٍّ، إذا كانَ لا يُعْرفُ ولا يُعْرَفُ أبوه. وكذلك: هو الضَلاَلُ بن التَلاَلُ. والضَالّةُ: ما ضَلَّ من البهيمة للذكر والأنثى. وأرضٌ مَضَلَّةٌ بالفتح: يُضَلُّ فيها الطريقُ. وكذلك أرضٌ مَضِلَّةٌ. وفلان يلومُني ضَلَّةً، إذا لم يُوَفَّقْ للرشاد في عذْله. ورجلٌ ضِلِّيلٌ ومُضَلَّلٌ، أي ضالٌّ جداً. وهو الكثير
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR818 harfض ل ل
ضل عن الطريق وعن القصد يضل ويضل وضل الطريق وأضله غيره وضلله.
وضللت بعيري إذا كان معقولاً فلم يهتد لمكانه وأضللته إذا كان مطلقاً فمرّ ولم تدر أين أخذ.
وأضللت خاتمي.
وأرض مضلة.
ومن المجاز: ضل في الدين وهو ضال وضليل وصاحب ضلال وضلالة ومضلل.
وقد ضللته: نسبته إلى الضلال وواقع في أضاليل وأباطيل وقد تمادى في أضاليل الهوى وفعل ذلك ضلة وفلان لضلة: لغية.
وذهب دمه ضلة:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok15.131 harfالضَّلالُ والضَّلالةُ: ضدُّ الهُدَى والرَّشاد، ضَلَلْتَ تَضِلُّ هذه اللغة الفصيحة، وضَلِلْتَ تَضَلُّ ضَلالاً وضَلالةً؛ وقال كراع: وبنو تميم يقولون ضَلِلْتُ أَضَلُّ وضَلِلْتُ أَضِلُّ؛ وقال اللحياني: أَهل الحجاز يقولون ضَلِلْتُ أَضَلُّ، وأَهل نجد يقولون ضَلَلْت أَضِلُّ، قال وقد قرئ بهما جميعاً قوله عز وجل: قُلْ إِن ضَلَلْتُ فإِنما أَضِلُّ على نفسي؛ وأَهل العالية يقولون ضَلِلْتُ، بالكسر، أَضَلُّ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.025 harf* ض ل ل * * ضَلَّ * الشيء ضاع وهلك يضِل بالكسر * ضَلاَلا * و * الضَّالَةُ * ما ضل من البهيمة للذكر والأنثى وأرض * ِمَضَلَّةٌ * بفتح الضاد وكسرها وفتح الميم فيهما أي يضل في الطريق وفلان يلومني * ضَلَّةً * إذا لم يوفق للرشاد في عذله ورجل * ضِلِّيلٌ * و * مُضَلَّلٌ * أي ضال جدا و * الضَّلاَلُ * ضد الرشاد وقد * ضَلَّ * يضل بالكسر * ضَلاَلاً * و * ضَلاَلَةً * قال الله تعالى { قل إن ضللت فإنما أضل على
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.422 harfالضلال، والضلالة، والضل، ويضم، والضلضلة، والاضلولة، بالضم، والضلة، بالكسر، وهما مفردا أضاليل في قولين، والضلل، محركة: ضد الهدى، والرشاد، وقال ابن الكمال: الضلال فقد ما يوصل إلى المطلوب، وقيل: سلوك طريق لا يوصل إلى المطلوب، وقال الراغب: هو العدول عن الطريق المستقيم، وتضاده الهداية، قال الله تعالى: فمن اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها ، ويقال: الضلال: لكل عد,ل عن الحق، عمدا كان أو
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.473 harfضَلَّ
ضَلَّ A , I ( n. ac. ضَلَل 4 , ضَلَاْلَة 22t ),
a. Erred, went astray.
b. [ acc. or 'An ], Wandered from, missed, lost ( road ).
c. Perished, came to nought; passed away, disappeared; died.
d. Lost; mislaid.
e. Forgot.
ضَلَّلَ
ضَلَّلَ II ,
a. Misled, led astray, led wrong.
b. Accused of error; thought wrong.
c. Caused to perish, brought to nought; destroyed.
أَضْلَلَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR104.644 harfضلل
ضَلَّ - يَضِلُّ - ضَلال - ضَلالَة - ضَالّ - ضَالُّوْن - أَضَلُّ - أَضَلَّ - يُضِلُّ - مُضِلٌّ - ضَلَّلَ - يُضَلِّلُ - تَضْليْل
ضَلَّ - يَضِلُّ + كائن + عن شيء أو أمر: ينحرف ويبتعد عن المسار الصحيح نحو هدف: يحدد هدفاً يريد الوصول إليه، وهو قد يكون هدف مادياً، كمكان ينبغي الوصول إليه، أو فكرياً، كحكم تجاه قضية يحاول الوصول إليه، ولكنه
Mücavir kökler164 mücavir (443 toplam)
- هدي
52 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- سبل
34 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- فري
11 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak
- بعد
21 ortak ayet · Baid uzak demektir
- دون
16 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- أله
80 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بين
30 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- هوي
7 ortak ayet · Onların hevesleri
- رأي
21 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- كفر
28 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- قول
59 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ثني
5 ortak ayet · Sena yaka demektir
Geçtiği ayetler(170)
… وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkAnd olsun ki: Allah, mü’minlere büyük bir lutufda bulunmuştur. Zira onlara Allah’ın ayetlerini okuyan, teskiye eden, kitab ve hikmeti öğreten kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. Halbuki onlar, daha önce apaçık bir dalalet içindeydiler.
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkHani İbrahim, babası Azer’e demişti ki: Sen, putları tanrı mı ediniyorsun? Doğrusu ben, seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum.
قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkKavminden ileri gelenler de dedi ki: Biz seni apaçık bir sapıklık içinde görüyoruz.
إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkHani demişlerdi ki: Biz, güçlü bir topluluk olduğumuz halde Yusuf ve kardeşi, babamızın yanında daha sevgilidirler. Doğrusu babamız apaçık bir sapıklık içindedir.
وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkŞehirde bir takım kadınlar dediler ki: Aziz’in karısı delikanlısını kendine ram etmek istiyormuş, sevgisi bağrını yakmış. Görüyoruz ki; o, apaçık bir sapıklıktadır.
… وَمَا هُوَ بِبَالِغِهِ وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ
SapkınlıkGerçek dua ancak O’nadır. O’ndan başka taptıkları kendilerine hiçbir şeyle cevap veremezler. Durumları; suyun ağzına gelmesi için avuçlarını ona açmış kimsenin durumu gibidir. Oysa o, hiç bir zaman suya kavuşamaz. İşte kafirlerin yalvarışı da böyle boşunadır.
الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ
SapkınlıkOnlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.
أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا لَكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkBize geldikleri gün; neler görüp işitecekler. Ne var ki zalimler bugün apaçık bir sapıklık içindedirler.
قَالَ لَقَدْ كُنْتُمْ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkO: Andolsun ki sizler de, babalarınız da apaçık bir sapıklık içerisindesiniz, demişti.
تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
SapkınlıkAndolsun Allah’a ki; biz, apaçık sapıklıkta idik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غوي, زغ, عمه |
| Zıt Kök | هدي |
| Çekirdek Özet 1 | Belirlenmiş yoldan, hedeften ve dengeden sapıp kaybolma, nesnenin izini yitirme |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin çizdiği hidayet rotasından ve fıtrî istikametten çıkıp hakikati kaybetme |
| Çekirdek Özet 3 | Amellerin boşa çıkması, amaçsızlaşması ve varoluşsal hedefin heba olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bilinçli ahlaki kötülük veya inkâr sayıp; hedefi kaybetme, yanılma, unutma ve çabanın boşa gitmesi gibi ontolojik boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضل | Doğrultudan çıkma, izini kaybetme, hedefsizce dağılma ve yok olma | ل | İkinci lâm harfinin katlanmasıyla eylem süreklilik, derinlik ve hedefe ulaşamayıp büsbütün kaybolma yönünde pekişmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya avlanma aleti imgesi üzerinden türetilmiş yan dal, çatallanma | Ana doğrultudan yana doğru çatallanma, ana gövdeden ayrılma hareketini başlatır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sevk etme, sınır koyma | Doğru yöne sevk eden kılavuzun veya çekim hattının etkisinden çıkmayı gösterir |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sevk etme, sınır koyma | Kılavuzsuz kalışın yinelenmesiyle seyrin kontrolsüz ve amaçsız bir savrulmaya dönüşmesini pekiştirir |
| ضلل | Ana yoldan sapıp kılavuzsuz ve sınırsız biçimde savrularak kaybolma | Rehbersiz kalarak ana istikametten kopma ve hedefe varamayıp varlığını heba etme hareketinin bütünüdür |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde yolunu kaybetmek, devesi çözülüp kaçtığı için nereye gittiğini bilememek veya gömülen bir şeyin toprakta izinin silinip kaybolmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays için kullanılan el-Melikü’d-Dillîl nitelemesinde kök, intikam peşinde hedefsizce savrulan, tutunamayan ve ömrünü zayi eden kimseyi anlatır |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin zayi olması, sütün suya karışıp görünmez hale gelmesi ve mezardaki ölünün toprakta çürüyüp dağılması ضَلَّ فِي الأَرْضِ ifadesiyle aktarılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha ve erken dönem divan rivayetleri.
Sami etimolojik katman
Arapça kök ضلل Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda yoldan çıkma, kaybolma, şaşırma ve zayi olma anlam alanında yoğunlaşmıştır. İbranicede bu fonetik dizilime doğrudan tekabül eden kökler daha çok gölge, karanlığa gömülme ve batma anlamlarına çekilirken, Arapçada kavram somut çöl coğrafyasının getirdiği iz kaybetme, yönünü şaşırma ve gayretin heba olması semantiği üzerinde müstakil ve zengin bir gelişim göstermiştir. Kökün Süryanicedeki karşılıklarında da hataya düşme ve aldanma nüansları mevcuttur. Arapçada kök, yalnızca fiziksel yön kaybını değil, zihnin hakikat karşısında bocalamasını, sütün suya karışıp yok olması gibi varlığın izinin silinmesini ve amelin neticesiz kalmasını içine alan kuşatıcı bir semantik matrise dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çölde yolu şaşırma ve bir nesnenin izini kaybetme | Fiziksel yön kaybından zihni şaşkınlığa, unutmaya ve amellerin boşa gitmesine uzanan somuttan soyuta genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice paralel formlar | Yoldan çıkma, örtülme, batma ve zihnen yanılma anlam alanlarıyla örtüşen ortak arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik diğer kollar | Yitip gitme, dağılma ve karanlıkta kalma kökleriyle yapısal benzerlikler | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضلل | Anlamlı | Yoldan sapma ve kaybolma | Hedef köktür; yolu, izi ve gayreti zayi etmeyi anlatır | Kur'an'da geçer |
| لضل | Anlamlı | Çevirme ve kıvırma | Bir şeyi yerinden oynatıp çevirme ve bükme hareketidir | Kur'an'da geçmez |
| للض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضلل | Merkez | Yoldan çıkma ve kaybolma | Rotadan sapıp kılavuzsuz kalarak hedefe ulaşamama ve heba olmadır | Ana istikameti ve gayeyi yitirmektir |
| غوي | Komşu | Bozuk arzuya kapılma | ضلل bilmeyerek veya şaşırarak da olabilirken غوي heva ve cehaletle yanlışa batmaktır | Doğruyu bilse bile nefse uyup yoldan çıkmadır |
| زغ | Komşu | Meyletme ve eğrilme | ضلل bütün bir yolu yitirmeyi anlatırken زغ doğrudan yana doğru eğrilmeyi ifade eder | Doğru hattan hafifçe sapıp eğilmedir |
| عمه | Komşu | Basiretsiz bocalama | ضلل yolun kaybedilmesiyken عمه şaşkınlık içinde ne yapacağını bilemeyip debelenmektir | Kalp körlüğüyle gelen yön bulma acziyetidir |
| هدي | Zıt | Hidayet ve kılavuzluk | ضلل yolunu ve hedefini kaybetmekken هدي hedefe ulaştıran yolu buldurmadır | Rotayı bilme ve menzile selametle ermedir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضلل | Yoldan sapmak, zayi olmak | Ana hattan çıkıp kılavuzunu kaybetme ve neticesiz kalma durumudur | Kesin |
| Latince | errare, deviare | Yanılmak, yoldan çıkmak | Rotadan ayrılmayı ve zihni yanılmayı karşılar; amelin zayi olması boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to stray, to err, to go astray | Yoldan sapmak, kaybolmak | Fiziksel ve ahlaki sapmayı ifade eder; Arapçadaki gayretin boşa çıkması derinliğini tam vermez | Güçlü |
| Almanca | abirren, sich verirren | Yolunu kaybetmek, sapmak | Doğru yoldan ayrılıp şaşırmayı karşılar; varoluşsal helak ve heba olma tonu eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | s'égarer, errer | Sapmak, başıboş dolaşmak | İstikameti yitirip amaçsızca gezinmeyi anlatır; ontolojik iz silinmesi yönü karşılanmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İtikadi sapma | Hak dinden ve tevhidden çıkıp batıla yönelme | Şirk, inkâr ve nifak bağlamında kullanılır; Nisâ 4:136, Fâtiha 1:7 |
| Unutma ve yanılma | Bilgi eksikliği veya hafıza zayıflığı sebebiyle şaşırma | Şahitlik ve peygamberlerin önceki beşeri halleri bağlamında; Bakara 2:282, Duhâ 93:7 |
| Amelin boşa gitmesi | Yapılan çaba ve gayretin semeresiz kalıp yok olması | Kafirlerin tuzakları ve amellerinin akıbeti bağlamında; Muhammed 47:1, Fîl 105:2 |
| Maddi kaybolma ve yok olma | Toprağa karışıp görünmez hale gelme, izi silinme | Yeniden dirilişi inkâr edenlerin bedenin yok oluşunu nitelemesi; Secde 32:10 |
| Helak ve hüsran | Yolu kaybetmenin cezası olarak nihai cezaya sürüklenme | Ahiretteki azap ve akıbet bağlamında; Meryem 19:75, Kamer 54:47 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İdlâl ve hidayet meselesi | Allah'ın saptırması (idlâl) kulun iradesine bir ceza mıdır yoksa baştan cebir midir tartışması | Hidayet tevfikinden mahrum bırakılarak batıl tercihle baş başa bırakılma |
| Fıkıh | Şahitlik ve lukata hükümleri | Şahidin unutarak yanılması ve kayıp malların durumu | Bilerek yalan söylemekten ayrı olarak hafıza ve dikkat kaybı ile zayi olma |
| Tefsir | Hidayet zıddı dalalet | Dalaletin katmanları; mutlak inkâr, fıtri arayış, unutma ve niyetin bozulması | Hakikatin rehberliğinden çıkıp fıtrata yabancılaşma |
| Hadis | Bidat ve heva tasviri | Her bidatin bir dalalet ve her dalaletin ateş olduğu uyarısı | Sünnetin ve şeriatın belirlediği çizgiden milim de olsa ayrılma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve hidayet hattı | Fıtri ve vahiy temelli istikameti kaybetme | Varoluşsal gayeden sapmayı işaretleme | Vahiy rehberliği reddedildiğinde insanın bocalayarak helake sürükleneceğini bildirir | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve aksiyom kurgusu | Metodolojik sapma ve yanlış öncüller | Sahte bilgi ve kuruntuları ayıklama | Yanlış aksiyom üzerine kurulan düşünce sistemlerinin gerçeğe ulaştırmayacağını gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve strateji | Adaletten ayrılma ve taktik tuzakların boşa çıkması | Karşı hamlelerin etkisizleştirilmesi | Zulümle istikameti bozan ya da plan kuran güçlerin hilelerinin kendi aleyhlerine boşa gitmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve yatırım | Kaynakların heba edilmesi ve batıl harcama | İsraf ve atıl sermaye analizi | Üretken ve meşru alanlara yönlendirilmeyen sermaye ve emeğin telef olmasıdır | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve vektörel sapma | Bir sistemin enerjisinin iş yapamaz hale gelmesi veya hedeflenen doğrultudan açısal sapmanın mesafeyle büyüyerek hedefi tamamen ıskalaması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Anomi ve amaç-araç yabancılaşması | Toplumsal kuralların ve meşru normların işlevini yitirmesi sonucu bireyin gayesizleşerek savrulması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece ahlaki bozukluk, dinden çıkma veya bilinçli kötülük olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yönünü kaybetme, yanılma, unutma, çabanın semeresiz kalması ve nesnelerin zayi olması gibi ontolojik süreçleri de kapsaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberler hakkındaki ayetlerde geçen kullanımları günahkârlık sanmak ve inkârcıların tuzaklarının boşa çıkmasını sadece ahlaki bir mesele gibi görmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ana ekseni olan hidayet kavramının doğrudan zıddıdır; insanın varoluşsal rotasını koruması veya kaybetmesi arasındaki sınırı belirler |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hidayet-dalalet karşıtlığının işlendiği ayetlerde, kafirlerin amellerinin boşa gitmesini bildiren tehditlerde ve peygamberlerin risalet öncesi hallerini anlatan nitelemelerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dalaletin her zaman bilinçli bir düşmanlık olmadığını; rehbersizlik, unutma, tedbirsizlik veya yanlış yönelme sebebiyle gayretin heba olması manasını da içerdiğini öğretir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇölde izini, yönünü ve devesini kaybetmek; bir nesnenin toprakta veya suda iz bırakmadan zayi olup erimesidir.
- Soyut anlamHakikat kılavuzundan koparak amellerin, vaktin ve varoluşsal gayenin heba olması, zihnen ve kalben savrulmadır.
- Sistematik karşılıkSistemin belirlenmiş yörüngesinden saparak entropiye uğraması, çıktının girdiyi karşılamayıp amaçsız bir kaosa dönüşmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki sapma ve kaybolma durumunu, başlangıçtaki fıtrî doğrultuyu, rotadan kopuş hızını, yol gösterici kılavuz fonksiyonunu, dış etkenlerin saptırıcı katsayısını temsil eder. Kılavuzun devre dışı kaldığı durumda zaman sonsuza giderken sistemin varacağı noktanın hakikat ve hidayet kümesi olan içinde bulunma olasılığı sıfıra yaklaşır. Amelin ve gayretin nihai olarak boşa çıkıp zayi olması bu matematiksel tükenişle modellenir.