غوي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-و-ي18 sîga, 73 mücavir kök, 18 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مسيأَغْوَيْنَاغَوَىغويغَوَيْنَافصمالْغَيِّالْغَاوِينَكبكبفَأَغْوَيْنَاكُمْرشدبرز

KökSîga 18Ayet 18Sure 11Mücavir 73

▶ Ağı aç (3B)

غوي

غ - و - ي

KÖK
  • 22 geçiş
  • 18 ayet
  • 18 sîga
  • 13 sözlük

Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan çıkmak demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غوى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan çıkmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.054 harf
باب اللفيف من الغين غ و ي، و غ ي، غ ي ي، غ و غ مستعملات غوي: مصدر غَوَى: الغَيُّ. والغَوايةُ: الإنهماكُ في الغَيّ. ويقال: أغواه إذا أضله. وغَوِيَ الفصيلُ يَغْوَى غَوىً إذا لم يُصِبْ رِيّاً من اللَّبَنِ حتى كاد يَهْلك، ويقال أيضاً: إذا أَكْثَرَ من اللَّبَنِ فأتُخِم. والمُغَوّاةُ: حفرةُ الصّياد، ويجمع: مَغَوَّيات، قال رؤبة: إلى مُغَوّاةِ الفتى بالمرصاد يعني: مَهْلكته، شبّهها بتلك الحُفْرة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR700 harf
Madde başı: غوىالغَيُّ: الضلال والخيبة أيضاً. وقد غَوي بالفتح يَغْوي غَيًّا وغَوايَةً، فهو غاوٍ وغوٍ. وأغْواهُ غيره فهو غَوِيٌّ على فَعيلٍ. قال الأصمعيّ: لا يقال غيره. وأنشد للمرقّش: فمن يَلْقَ خيراً يحمد الناس أمْـرَهُومن يَغو لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائِما وقال دريد بن الصِمَّة: وهل أنا إلا من غَزِيَّةَ إن غَوَتْغَوَيْتُ وإن تَرشُدْ غَزِيَّةُ أرْشُدِ والتَغاوي: التجمُّع والتعاون على الشر، من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.120 harf
باب اللفيف من الغين غوي ، وغي ، غيا ، غوغ . غوي : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الغيُّ : الفسادُ ، قال : وقوله : ( وَعَصَىءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى ) ( طه : 121 ) ، أي : فسد عليه عيشه ، قال : والغَوَّةُ والغَيّةُ واحدٌ . وقال الليث : مصدرُ غوَى الغَيُّ ، قال : والغوايةُ : الانهماك في الغَيِّ ، ويقال : أغواهُ : إذا أضلَّهُ . قال الله جل وعز : ( إِنَّا لَذَآئِقُونَ فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.382 harf
(باب الغين والواو وما يثلثهما) (غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء. فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال: فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2]) وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.604 harf
Madde başı: غوى- الغي: جهل من اعتقاد فاسد، وذلك أن الجهل قد يكون من كون الإنسان غير معتقد اعتقادا لا صالحا ولا فاسدا، وقد يكون من اعتقاد شيء فاسد، وهذا النحو الثاني يقال له غي. قال تعالى: ﴿ما ضل صاحبكم وما غوى﴾ [النجم/2]، ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي﴾ [الأعراف/102]. وقوله: ﴿فسوف يلقون غيا﴾ [مريم/59]، أي: عذابا، فسماه الغي لما كان الغي هو سببه، وذلك كتسمية الشيء بما هو سببه، كقولهم للنبات ندى (ومثله قوله تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR636 harf
غ و ي استغواهم بالأماني الكاذبة وهو من الغواة ومن أهل الغواية‏.‏ وتقول‏:‏ هو في غياية الضّلال وغواية الضّلال‏.‏ وتغاوولا عليه فقتلوه‏:‏ تألبوا عليه تألب الغواة‏.‏ قال‏:‏ تغاوت عليه ذئاب الحجاز بنو بهثةٍ وبنو جعفر ولألقينك في أغويّة‏.‏ وتقول‏:‏ من استمع إلى أغنيّه فقد وقع في أغويّه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رأس غاوٍ‏:‏ كثير التلفّت‏.‏ قال مرار بن منقذ‏:‏ عنقاً يقلّبها ورأساً غاوياً صعلاً وقد يسمو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.707 harf
الغَيُّ: الضَّلالُ والخَيْبَة. غَوَى، بالفَتح، غَيّاً وغَوِيَ غَوايَةً؛ الأَخيرة عن أَبي عبيد: ضَلَّ. ورجلٌ غاوٍ وغَوٍ وغَوِيٌّ وغَيَّان: ضالٌّ، وأَغْواه هو؛ وأَنشد للمرقش: فمَنْ يَلْقَ خَيراً يَحْمَدِ الناسُ أَمْرَه ومَنْ يَغْوَ لا يَعْدَمْ عَلى الغَيِّ لائمَا وقال دُرَيْدُ بن الصِّمَّة: وهَلْ أَنا إِلاَّ مِنْ غَزِيَّة، إِن غَوَتْ غَوَيْتُ، وإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّة أَرْشُدِ؟ ابن الأَعرابي:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR243 harf
* غ و ي * * الغَيُّ * الضلال والخيبة أيضا وقد * غَوَى * يغوي بالكسر * غَيَّاً * و * غَوايةً * أيضا بالفتح فهو * غاوٍ * و * غَوٍ * و * أغْوَاهُ * غيره فهو * غَوِىّ * على فعيل قال الأصمعي ولا يقال غيره و * الغَوْغَاءُ * من الناس الكثير المختلطون
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.631 harf
: ( و ( *!غَوَى ) الرَّجُلُ ( *!يَغْوِي *!غَيًّا ) ، هذه هي اللغةُ الفَصِيحةُ المَعْروفَةُ ، واقْتَصَر عليها الجَوْهرِي . قالَ أَبو عُبيدٍ : ( و ) بعضُهم يقولُ : ( *!غَوِيَ ) *!يَغْوَى ، كرَضِيَ ، *!غَوًى وليسَتْ بالمَعْروفَةِ . ( *!وغَوايَةً ) ، بالفَتْح ( ولا يُكْسَرُ ) ، هو مَصْدَرُ غَوَى يَغْوِي ؛ كما في الصِّحاح وسِياقُ المصنِّفِ يَقْتَضِي أَنَّه مَصْدرُ *!غَوِيَ ، كَرَضِيَ ، وكذلكَ سِياقُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6 harf
Madde başı: غوىSee غو
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.864 harf
غَوَى غَوَى I ( n. ac. غَيّ [ غَوْي 1I ), a. Led astray, misled; seduced. b. see infra (a) . غَوِي غَوِي U ( n. ac. غَوَايَة [ 22t ] ), a. Erred, went astray; was led astray, misled; was seduced. b. ( n. ac. غَوًى [ غَوَي 4 ]), Loned for, hankered after, coveted; desired. c. Refused to suck; had a surfeit ( lamb & c. ). غَوَّيَ غَوَّيَ II , a. see I (a) . b. Thickened, made to
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.311 harf
غوي غَوَى - يَغْوِي - غَيّ - غاوي - غَاوُون - أَغْوَى - يُغْوِي - غَوِيّ غَوَى - يَغْوِي + الكائن: ضد: رشد - يرشد: تكون قدرة الحكم الصواب لديه مختلة ولا تعمل بشكل سوي، فيصدر الأحكام بشكل خاطىء وغير صواب وبدرجة من الضلال غَيّ - الغي: اسم فعل " غَوَى - يَغْوِي ": فشل الحكم الصواب والصحيح: وهو كذلك ما يكون بفعل " غَوَى - يَغْوِي": الهذر والكلام
Tamamını oku

Sîgalar(18)

Mücavir kökler73 mücavir (102 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فصم

    1 ortak ayet · Kopmak

  2. كبكب

    1 ortak ayet · “Küme” yığın demektir

  3. تبع

    4 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  4. رشد

    2 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  5. خصف

    1 ortak ayet · Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir

  6. عرو

    1 ortak ayet · Kulpu

  7. سلخ

    1 ortak ayet · Hemen soyundu

  8. طفق

    1 ortak ayet · Ve ikisi yapmaya başladı

  9. صرخ

    1 ortak ayet · “Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir

  10. ورق

    1 ortak ayet · Yaprak

  11. مسي

    1 ortak ayet · Dün

  12. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

Geçtiği ayetler(18)

  1. لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ …

    AzgınlıkDinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.

  2. … سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا …

    AzgınlıkYeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden çevireceğim. Onlar, her ayeti görseler yine de inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler, hemen» onu yol edinirler. Bu, ayetlerimizi yalanlamış olmalarından ve ondan gafil bulunmalarındandır.

  3. وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ

    AzgınlıkKardeşleri ise onları azgınlığa sürüklerler. Sonra da bırakmazlar.

Sîga sayfası: أَغْوَيْتَنِي
Sîga sayfası: أَغْوَيْنَاهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغوي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lefif-i makrun)
Bağlamsal Yakın Köklerضلل, هوي, خيب
Zıt Kökرشد
Çekirdek Özet 1Görüşün bulanıp kararması, doyumsuzluk veya aşırı yükten ötürü çöküşe gitmek ve avcı çukuruna düşmek
Çekirdek Özet 2Gerçeği bilerek veya tutkulara kapılarak basiretin kararması, doğru istikametten sapıp hüsrana ve helake sürükleniş
Çekirdek Özet 3Akıl ve bilginin rehberliğinden (رشد) koparak arzuların karanlığına teslim olma ve ontolojik bozulma hali
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca basit veya bilgisizce bir yol kaybetme (ضلل) zannedip iradi karanlık, ayartma ve helake düşme boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غوDerine inme, çukura çekilme, gözden kaybolma ve görünmez tuzaklarla örtülme hareketidir; bu çekirdek غور kökünde suyun yerin dibine çekilmesi, غوص kökünde derinliğe dalma, غوط kökünde çukur ve derin zemin, غول kökünde ise aklı ve varlığı fark ettirmeden tüketip yok etme anlamlarında görülürيİki boyutlu derinleşme ve kaybolma eğilimine eylemsellik ve süreklilik katarak basiretin kararması neticesinde kişinin kendi eliyle manevi bir çukura (مُغَوَّاة) yuvarlanması anlamını doğurmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz; görme, bilme, kaynakİkiz harfi olan ع imgesinden türetilmiş olup boğazdan gelen hırıltılı ses niteliğiyle görme duyusuna bir örtü, toz bulutu veya karanlık perdesi (غَيَايَة) inmesini temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİnsanın içsel arzularına veya dışarıdan gelen bir telkine sıkıca kilitlenmesini, o karanlık duruma bağlanıp kalmasını ifade eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZihinsel sapmanın fiili bir eyleme dökülerek pratik hayatta adım adım ilerlemesini ve tutkuların peşinden bizzat gidilmesini belirtir
غويKarartıcı bir örtünün iradeyi bağlayıp çukura yöneltmesiBasiretin üzerini örten bir bulanıklık ve aldanış sebebiyle tutkulara bağlanıp kendi eliyle yıkım ve çöküş çukuruna doğru hareket etmektir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSüt emen yavrunun ya hiç doymayıp telef olma noktasına gelmesi yahut aşırı süt içip çatlayacak derecede hazımsızlığa uğrayarak helake yaklaşması; ayrıca avcının avını düşürmek için kazdığı üstü örtülü çukur (المُغَوَّاة)
Cahiliye şiiri kullanımıMuraqqış el-Ekber bir beytinde iyiliğe kavuşanın övüldüğünü, basiretini kaybedip azgınlık ve hüsrana sürüklenen kimsenin ise kınayıcısız kalmayacağını bu kökle ifade etmiştir: فَمَنْ يَلْقَ خَيْراً يَحْمَدِ النَّاسُ أَمْرَهُ / وَمَنْ يَغْوَ لَا يَعْدَمْ عَلَى الغَيِّ لَائِمَا
Erken Arapça kullanımDureyd b. es-Sımme kabilesine olan körü körüne bağlılığını anlatırken bu kökü zıddı olan rüşd ile birlikte kullanmıştır: وَهَلْ أَنَا إِلَّا مِنْ غَزِيَّةَ إِنْ غَوَتْ / غَوَيْتُ وَإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّةُ أَرْشُدِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça kök sistemi içinde غوي biçimi, basiretin kararması, yolun yitirilmesi ve hüsranla helake düşüş semantiğini karşılar. Sami dil ailesinin batı ve kuzey kollarında kökün boğaz ünsüzü ve zayıf harf yapısı sebebiyle biçimsel kaymalar gözlemlenir. İbranicede iç derinlik, kargaşa ve sapma ile ilişkilendirilen bazı kullanımların yanı sıra Süryanicede içsel karanlık, kargaşa ve ayartılma bağlamındaki yansımaları dikkat çeker. Kökün en ilksel Sami tabakasında "içe çökme, derin bir çukura düşme, karanlığa bürünme" nüvesi mevcuttur. Arapça, bu fiziksel çukur ve perdelenme imgesini zihinsel körleşme, ayartma (إِغْوَاء) ve doğru kılavuzluktan (رُشْد) sapma yönünde özelleştirerek ahlaki ve ontolojik bir hüsran zeminine oturtmuştur. Kökün ses denkliği bakımından Afro-Asyatik katmandaki yansımaları sınırlı olup Arapçadaki gelişimi somut bir av çukuru ve fiziksel doyumsuzluk tabiatından soyut basiret kaybına doğru intikal etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغَيَايَة (karanlık/bulut) ve مُغَوَّاة (avcı çukuru)Görüşü kapatan karanlık örtü ile helake götüren zemin çukurunun birleşmesiyle basiretsizlik ve hüsran anlamı yerleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice iç derinlik, sapma ve örtülme kökleriDoğu ve Batı Sami dillerinde içsel boşluk, derinlik ve kargaşa bildiren biçimlerle semantik akrabalık taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir kökensel bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غويAnlamlıKararma, sapma, helakHedef köktür; basiretsizlik yüzünden yanlışa sapmak ve yıkıma uğramaktırKur'an'da geçer
غيوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
وغيAnlamlıUğultu, savaş sesi, karışıklıkSavaş meydanındaki bağrışma, arı ve sivrisinek vızıltısı gibi iç içe geçmiş karmaşık seslerdirKur'an'da geçmez
ويغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
يغوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
يوغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غويMerkezDoğru hedeften sapma ve helake sürüklenmeBasiretin kararması, tutkulara kapılarak veya ayartılarak hüsran ve yıkıma gitmektirKasıtlı yönelim, ayartılma ve çukura düşme vurgusu baskındır
ضللKomşuYolu kaybetme, haktan uzaklaşmaBilerek veya bilmeyerek doğru istikameti yitirmektir; her dalalet helakle sonuçlanan bilinçli bir sapma olmayabilirDalalet daha geneldir; gayy ise dalaletin hırs ve körlükle birleşen koyu halidir
هويKomşuTutkuya kapılma, aşağı düşmeNefsin bencil arzularına uyarak yukarıdan aşağıya doğru bir alçalış yaşamaktırİtici güç nefsin bencil hevesidir; kökte çekim ve düşüş esastır
خيبKomşuUmduğunu bulamama, mahrumiyetBir hedefe ulaşmak isterken başarısızlığa uğrayıp eli boş dönmektirGayy sapmanın neticesinde hüsrana uğramayı, bu kök ise doğrudan mahrumiyeti bildirir
رشدZıtDoğru yolu bulma, bilinçli istikametGerçeği açıkça görüp hayır ve menfaat getirecek istikamette bilinçle yürümektirKur'an'da gayy kavramının doğrudan ve tam karşıtı olarak konumlandırılmıştır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغويBasiretin kararması, sapkınlık, hüsranGerçeği göremeyecek derecede tutkuların karanlığına gömülüp helake sürüklenmeyi ifade ederKesin
LatinceSeduxit, aberratio, perniciesYoldan çıkarma, ayartma, yıkıcı sapmaAyartılma ve istikameti kaybetme boyutunu karşılar; av çukuru ve içsel körleşme mecazını tam yansıtmazGüçlü
İngilizceSeduction, delusion, perditionAldanış, ayartılma, mahvoluşYanıltıcı vaatlerle ayartılmayı ve yıkıcı sapkınlığı karşılar; ontolojik rüşd karşıtlığını eksik bırakırGüçlü
AlmancaVerführung, Verirrung, VerderbenYoldan çıkarılma, sapma, felaketAyartma mekanizmasını ve sapkınlığın getirdiği yıkımı içerir; kökteki zihinsel karanlık vurgusu örtüktürGüçlü
FransızcaSéduction, égarement, perditionAyartılma, şaşkınlık içinde sapma, helakİradenin zayıflığıyla tuzağa düşürülmeyi ve yıkıma sürüklenmeyi açıklarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْغَيِّHak ve hakikatin karşıtı olan mutlak sapkınlıkRüşd ile gayy ayrımının netleştiği itikadi bağlamlar; örnek: Bakara 2:256, A‘râf 7:146
أَغْوَيْتَنِي / أَغْوَيْنَاAyartma, yanıltıcı vaatlerle saptırmaİblis'in insanı ve inkârcı önderlerin tebaalarını helake sürükleme iddiası; örnek: A‘râf 7:16, Hicr 15:39, Kasas 28:63
الْغَاوِينَ / الْغَاوُونَTutkularına yenilerek aldananlarŞeytanın peşine takılanlar, şairlerin peşinden sürüklenen şuursuz kitleler; örnek: Şuarâ 26:224, Hicr 15:42
غَيًّاCezalandırma, derin çukur ve şiddetli hüsranNamazı terk edip arzularına uyanların ahirette karşılaşacağı ceza ve helak vadisi; örnek: Meryem 19:59
غَوَى / فَغَوَىYanılma, hedeften saparak hüsrana düşmePeygamberin vahiyden asla sapmadığı veya Hz. Âdem'in yasağı çiğnemesi neticesinde yaşadığı zeval; örnek: Necm 53:2, Tâhâ 20:121

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve idlal meselesiİblis'in "Beni Sen azdırdın" iddiasındaki kader algısı ve insanın günahındaki sorumlulukKulun iradesiyle sapıklığı tercih etmesi ve şeytani yanılsamanın ontolojik niteliği
FıkıhHukuki ehliyet ve velayetRüşd çağına ermemiş veya malını gayy (sefihlik/saçıp savurma) içinde tüketenlerin tasarruf yetkisiAkli ve iktisadi istikameti yitirip malı telef edecek davranışlarda bulunma
TefsirKarşıt kavramlar analiziBakara 2:256'da rüşd ile gayy kavramlarının ontolojik sınırları ve Meryem 19:59'daki gayy kelimesinin cehennem çukuru yorumuHakka ulaşma bilincinin zıddı olan karanlık, sefalet ve cehennem vadisi
Hadisİstikamet ve fitne uyarılarıÜmmetin fitne önderlerine uyarak sapması veya içkinin aklı karartıp gayya sürüklemesiAklın ve basiretin örtülerek cemaat şuurundan ve doğru yoldan çıkılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet rehberliğiİblis kaynaklı yanılsama ve hüsranTevhitten ve hakikatten koparıp manevi körlüğe sürüklemekİnsanın rüşd ekseninden çıkıp sahte hedeflere yönelerek varoluşsal iflasa uğramasıdırKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıtsız zan ve mugalataSağlam bilgi ve delil yerine temelsiz vehimlere tabi olmakDoğru metodolojinin (رشد) terk edilerek zihnin peşin hüküm ve yanılgılar kuyusuna düşmesidirGüçlü
SiyasiYönetim ve kitle psikolojisiDemagoji ve manipülasyonKitleleri süslü vaatlerle aldatarak istikrarsızlığa sevk etmekYöneticilerin veya yönlendiricilerin toplumu ortak akıldan koparıp krize ve kaosa sürüklemesidirGüçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve tüketimSefahat ve üretimsiz tüketimİktisadi değerleri akılcı olmayan yollarla heba etmekTüketim hırsıyla dengenin bozulması, malın verimsiz alanlarda tüketilerek çöküşe zemin hazırlanmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDengesiz çekim havzası ve yerel çöküş (potansiyel kuyusu)Kararlı yörüngeden sapan bir parçacığın, enerjisini tüketerek geri dönüşsüz bir çekim çukuruna yuvarlanması hareketidirGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel yanılsama ve rasyonel olmayan sürü davranışıBireyin sahte beklentiler peşinde gerçeği tahrif eden telkinlere kapılarak topluca irrasyonel yıkıma sürüklenmesidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bir ahlaki günah veya sıradan bir yanlış inanç tercihi olarak görmek; olayın zihinsel perdelenme ve av çukuruna düşme mekanizmasını ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamDoğruyu yanlıştan ayıran bilincin örtülmesi neticesinde sahte tasavvurlara teslim olma, aldatıcı cazibelere kapılma ve kaçınılmaz bir hüsran ve çöküşe yuvarlanma hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKökün rüşd kavramının zıddı olduğu unutulduğunda, rüşdün yalnızca hukuki ergenlik, gayyin de salt basit bir sapkınlık olduğu sanılır; dinin akli, iradi ve ontolojik bilinç inşası kavranamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel gayesi insanı rüşde ulaştırmaktır; bu hedefin tam karşısında duran zihinsel ve eylemsel sapma biçimini, İblis'in insan üzerindeki ayartma stratejisini ortaya koyduğu için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İblis ile Hz. Âdem kıssalarında, peygamberlerin risalet iddialarının doğrulandığı bölümlerde ve heva-hevesine uyarak namazı terk eden nesillerin anlatıldığı uyarılarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sapmanın yalnızca bilgisizlikten kaynaklanmadığını; süslü yalanlara kanma, aşırı tutkular ve kibrin basireti körleştirmesi neticesinde insanın kendi eliyle çukura düştüğünü göstererek kaderci mazeretleri çürütür

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGörüşü engelleyen toz ve karanlık örtü; süt emen yavrunun aşırı içmekten yahut sütsüzlükten telef olması; avcının hazırladığı üzeri örtülü çukura yuvarlanış.
  • Soyut anlamDoğru yolu görmeyi engelleyen vehim ve heveslere kapılarak gerçeğe karşı körleşmek, ayartıcı telkinlerle iradeyi yitirip varoluşsal yıkıma ve hüsrana sürüklenmek.
  • Sistematik karşılıkBilinçli istikamet, basiret ve rasyonel bütünlüğü temsil eden رشد ekseninden bütünüyle kopuş; yanıltıcı cazibelerin oluşturduğu çekim alanına kapılarak geri dönülmez biçimde kaosa ve cezaya yöneliş.
  • LaTeX modeliG=∫t0t1(1−R(t))⋅Φ(t) dt⟹lim⁡t→t1S(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde G gerçekleşen manevi ve ontolojik gayy halini temsil eder. R(t) bireyin zamana bağlı rüşd ve basiret düzeyidir; 1−R(t) ifadesi basiretin kararmasını ve hakikatten kopuş oranını gösterir. Φ(t) dışarıdan veya nefisten gelen ayartıcı illüzyonların ve aldatıcı telkinlerin şiddet fonksiyonudur. Bu iki etkenin zaman içindeki birikimi, sistemin kararlılığını ve hidayet potansiyelini ifade eden S(t) değerini sıfıra indirerek kaçınılmaz bir çöküş ve helak kuyusuna varışla sonuçlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ