خيب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ي-ب3 sîga, 21 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خَائِبِينَطرفقلبخيبعنيوَخَابَحملدسسويلخَابَسحتفتححييوجه

KökSîga 3Ayet 5Sure 4Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

خيب

خ - ي - ب

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 9 sözlük

Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan kıvılcımdan yararlanarak üretiyorlardır. Kuru mantardan yapılan kav üstüne kıvılcım düştüğü zaman tutuşur ve alevsiz yanar. üflendiğinde ateş olur. Bu kavların bir kısmı nemli veya türü sebebiyle ateş almaz. Bu tür mantara haybe denir. Bir işte gayret edip ümitle uğraşırken sonuç elde edemeyen kimsenin perişan hale gelip çökmesine, bitkin hale gelmesine mastar olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan kıvılcımdan yararlanarak üretiyorlardır. Kuru mantardan yapılan kav üstüne kıvılcım düştüğü zaman tutuşur ve alevsiz yanar. üflendiğinde ateş olur. Bu kavların bir kısmı nemli veya türü sebebiyle ateş almaz. Bu tür mantara haybe denir. Bir işte gayret edip ümitle uğraşırken sonuç elde edemeyen kimsenin perişan hale gelip çökmesine, bitkin hale gelmesine mastar olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR967 harf
باب الخاء والباء وو ا ي ء معهما ب و خ، خ ي ب، خ ب و، خ ب أ، و ب خ مستعملات بوخ: باخَتِ النار تبُوخُ بَوْخاً وبُؤُوخاً، وأَبَخْتُها: أخمدتها. وأَبْختْ الحرب إباخَةً، قال: فاضْحَتْ ما يَبُوخُ لها سعيرُ خيب: الخَيْبَةُ: حرمان الجد، خابَ يَخيبُ. وجعل الله سعي فلانٍ في خَيّابِ بن هَيَابٍ وبَيَابِ بن بَيّابٍ، في مثلٍ للعرب. ولا يقال منه: خابَ وهابَ. والخَيّابُ: القدح الذي لا يوري، والذي لا يفوز من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR245 harf
خاب الرجل خَيبةً، إذا لم ينل ما يَطلُب. وخَيِّبْتُهُ أنا تخييباً. وفي المثل: الهَيْبَةُ خَيْبَةٌ. ويقال: خَيْبَةٌ لزيد وخَيْبَةً لزيد، فالنصب على إضمار فعلٍ، والرفع على الابتداء. الكسائي: يقال وقَعوا في وادي تُخُيِّبَ غيرَ مصروفٍ، معناه الباطلُ.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.816 harf
(باب الخاء والياء وما يثلثهما) (خيب) الخاء والياء والباء أصلٌ واحد يدلُّ على عدم فائدةٍ وحِرمانٍ. والأصل قولهم للقِدْحِ الذي لا يُورِي: هو خَيّاب. ثمّ قالوا: سَعَى في أمرٍ فخابَ، وذلك إذا حُرِم([1]) فلم يُفِدْ خيْراً. (خير) الخاء والياء والراء أصله العَطْف والميْل، ثمَّ يحمل عليه. فالخَير: خِلافُ الشّرّ؛ لأنَّ كلَّ أحدٍ يَمِيلُ إِليه ويَعطِف على صاحبه. والخِيرَةُ: الخِيار. والخِيرُ:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR202 harf
خ ي ب خاب الرجل‏.‏ وخيّبه الله وخاب سعيه وأمله ‏"‏ والهيبة خيبة ‏"‏ ومن هاب خاب ومن جسر أسر‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ وقعوا في وادي تخيب ‏"‏‏.‏ وسعى فلان في خبّاب بن هيّاب‏.‏ وقدح خيّاب‏:‏ لا يورِي‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.068 harf
خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً: حُرِم، ولم يَنَلْ ما طَلَب. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: مَنْ فازَ بِكُمْ، فقد فازَ بالقِدْحِ الأَخْيَبِ أَي بالسَّهْمِ الخائِبِ، الذي لا نَصِيبَ له من قِداحِ الـمَيْسِر، وهي ثلاثة: الـمَنِيحُ، والسَّفِيحُ، والوَغْدُ. والخَيْبَة: الحِرْمانُ والخُسْران؛ وقد خابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ. وفي الحديث: خَيْبةً لَك ! ويا خَيْبَةَ الدَّهْرِ! وخَيَّبَه اللّه: حَرَمَه. وخَيَّبْتُه أَنا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR77 harf
* خ ي ب * * خَابَ * يخيب * خَيْبَةً * إذا لم ينل ما طلب وفي المثل الهيبة خيبة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.305 harf
خاب يخيب خيبة: حرم، ومنه خيبه الله أي حرمه وخيبته أنا تخييبا، والخيبة: الحرمان، والخسران وقد خاب يخيب ويخوب وخاب: خسر، عن الفراء، وخاب: كفر عن الفراء أيضا وخاب سعيه وأمله: لم ينل ما طلب، والخيبة: حرمان الجد، وفي المثل الهيبة خيبة ومن هاب خاب، وفي الحديث خيبة لك و يا خيبة الدهر ويقال: خيبة لزيد وخيبة لزيد بالرفع والنصب فالرفع على الابتداء والنصب على إضمار فعل، وهو دعاء عليه، وكذلك قولهم سعيه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.566 harf
خَابَ 1 خَابَ خاب , (S, A, Msb, K, &c.,) aor. يَخِيبُ (Msb, K) and يَخُوبُ, (TA,) inf. n. خَيْبَةٌ, (S, Msb, K,) He (a man, S) was disappointed of attaining what he desired or sought; was balked; was unsuccessful; failed of attaining his desire: (S, Msb, K:) he was denied, refused, prohibited from attaining, or debarred from, what he desired or sought. (A, K.) You say, مَنْ هَابَ خَابَ [He who
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler21 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عني

    1 ortak ayet · Manalandı

  2. دسس

    1 ortak ayet · Dess : Dessese bir şeyi kapatan toz ve kirdir

  3. كبت

    1 ortak ayet · “Kebed” ciğer demektir

  4. سحت

    1 ortak ayet · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir

  5. طرف

    1 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  6. جبر

    1 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir

  7. فتح

    1 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  8. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  9. ويل

    1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  10. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  11. فري

    1 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak

  12. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى

    Boşa uğraştıMusa onlara dedi ki: Yazıklar olsun size, Allah’a karşı yalan uydurmayın Sonra azabla sizi yok eder. Doğrusu Allah’a iftira eden, hüsrana uğramıştır.

  2. وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا

    Boşa uğraştıVe bütün yüzler Hayy ve Kayyum olan Allah’a baş eğmiştir. Bir zulüm yükü taşıyanlar ise gerçekten hüsrana uğramıştır.

  3. وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا

    Boşa uğraştıVe onu örtüp kirleten ise muhakkak ziyana uğramıştır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخيب
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-i yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerخسر, حرم, بطل
Zıt Kökفلح
Çekirdek Özet 1Çakmak tahtasının kıvılcım vermemesi, pay getirmeyen meysir oku, emeğin neticesiz kalması ve mahrumiyet
Çekirdek Özet 2Büyük bir beklenti ve cehd ile girişilen bir eylemin sıfır neticeyle sonuçlanması, umudun boşa çıkması
Çekirdek Özet 3İlahi hakikate ve ontolojik yasalara aykırı yönelişlerin kaçınılmaz akameti, ahlaki ve eylemsel iflas
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca anlık bir psikolojik üzüntü veya dünyevi şanssızlık olarak görüp, eylemin ontolojik batıllığından doğan kesin ve ebedi mahrumiyet boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خيAçılma, uzama, yönelme ve bir sonuca ulaşmak üzere potansiyel sergileme; nitekim خير kökünde arzu edilen yöne meyletme, خيط kökünde uzayıp giden hat, خيل kökünde zihni salınım ve tahayyül, خيم kökünde ise barınma amacıyla alanı genişletme anlamı belirgindir.بBarınak, sınır ve kapatma imgesi taşıyan ب harfinin eklenmesiyle, açılan potansiyelin ve uzanan gayretin sert bir duvara çarparak kapanması, dışarıya hiçbir netice yahut fayda veremeden tıkanıp kalması ve mahrumiyete dönüşmesi anlamı özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar, elek (ikiz harf ح üzerinden türetme yoğunlaşması)Önleyici bir engeli, geçirgen olmayan sınırı ve geçit vermeyen bariyeri temsil eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBir gayeye ulaşmak için fiilen harekete geçmeyi, el uzatmayı ve çaba sarf etmeyi simgeler.
بEv, çadır; iç, barınma, sınır içine almaHareketi belirli bir hacmin içine hapseden, dışa akışı durduran kuşatmayı ifade eder.
خيبEyleme geçerek bir hedefe el uzatan failin (ي), karşısına çıkan aşılmaz ilahi ve ontolojik engele çarpması (خ) ve neticesinde tüm çabasının kendi içine hapsolarak hiçbir ürün veya pay alamadan mahrum kalması (ب).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBirbirine sürtüldüğü halde ateş çıkarmayan çakmak tahtasına (ez-zenâd) yahut Câhiliye dönemindeki meysir kumarında sahibine hiçbir et ve kazanç payı getirmeyen nasipsiz oka Arapçada خَيَّاب denmesi; somut zeminde eylemin hedeflenen enerjiyi ve semereyi üretememesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıSa'lebe'nin hiciv bağlamında naklettiği اسْكُتْ، ولا تَنْطِقْ، فأَنـْتَ خَيَّابْ / كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنـْتَ عَيَّابْ beytinde geçen خَيَّاب kelimesi, hiçbir hayır ve fayda üretmeyen, kıvılcım vermeyen çakmak gibi çorak ve bereketsiz kimse anlamında kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin vefasızlık gösterenlere hitaben söylediği مَنْ فازَ بِكُمْ، فقد فازَ بالقِدْحِ الأَخْيَبِ sözünde, meysirdeki sıfır paylı ok metaforu üzerinden kök mutlak nasipsizliği nitelemektedir; ayrıca Arap darb-ı meselinde geçen الهَيْبَةُ خَيْبَة sözü çekingenliğin mahrumiyet getirdiğini ifade eder.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça خيب kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Batı kollarında eylemin boşa çıkması, mahrumiyet ve beklentinin akamete uğraması ekseninde daralmış bir semantik gelişimi temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranice ile Süryanicede kök doğrudan üçlü yâî biçimiyle yaygın bir fiil olarak yer almaktan ziyade, ecvef yapıda borçlanma, suçlu/haksız çıkma, ziyan etme ve mahrum kalma dairesini kuşatan חוב (Aramice ve İbranice h-w-b / h-y-b) köküyle yakın fonetik ve semantik akrabalık gösterir. Arapçada ise kök, çakmağın ateş vermemesi (el-kıdhu'l-hayyâb) ve kura okunun pay getirmemesi gibi doğrudan bedevi üretim ve bölüşüm araçlarının başarısızlığına bağlanarak, her türlü haksız, temelsiz ve batıl çabanın mutlak sıfırlanması yönünde güçlü bir kavramsal derinlik kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇakmak tahtasının kıvılcım vermemesi ve meysirde pay getirmeyen okSomut bir aracın hedeflenen fiziki neticeyi veya payı sağlayamamasından, her türlü beyhude gayretin mahrumiyetle sonuçlanmasına doğru gelişen soyutlamaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice חוב (borçlu çıkmak, kaybetmek, cezaya çarptırılmak)Ecvef kök gövdesinde hak kaybı, borçlanma ve kazançsızlık anlam alanının ortak paydasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış düzenli bir soydaş tespit edilemediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خيبAnlamlıBoşa çıkmak, mahrum kalmakÇabanın hedeflenen semereyi vermemesi, umudun sıfırlanmasıHedef köktür; Kur'an'da 5 defa geçer
خبيAnlamlıGizlemek, örtmek, sönmekAteşin sönmesi (habâ), bir şeyi saklamak ve korumak (habe'e)Kur'an'da fiil olarak geçmez; hedef kökle ateşin sönmesi ve görünmez olma noktasında dolaylı semantik teması vardır
يخبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
يبخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
بخيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu dizilimde müstakil bir kök oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez
بيخAnlamlıYatışmak, sönmek, zayıflamakAteşin yahut öfkenin alevini yitirip sönmesi (bavha/bayha)Kur'an'da geçmez; enerjinin sönümlenmesi yönüyle hedef kökün çekirdeğine yaklaşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خيبMerkezBoşa çıkma ve mahrumiyetHedeflenen sonuca ulaşmak için harcanan enerjinin tam bir sıfırlanma ve yoksunlukla neticelenmesiÇabanın akamete uğraması ve umudun kırılması
خسرKomşuZiyan ve sermaye kaybıخسر kökünde mevcut ana sermayenin ve eldeki değerlerin eksilip yok olması esasken, خيب kökünde baştan beri umulan ve hedeflenen neticeye hiç ulaşamama vurgulanırMevcut varlığın erimesi ile geleceğe matuf ümidin boşa çıkması farkı
حرمKomşuEngellenme ve yoksun bırakılmaحرم kökünde dışsal bir yasak, engel veya hak ediş yokluğu sebebiyle pay alamamak öne çıkarken, خيب kökünde failin kendi bâtıl teşebbüsünün tabii bir iflası söz konusudurDış iradenin men etmesi ile eylemin kendi iç tutarsızlığından doğan akamet
بطلKomşuHükümsüz ve asılsız olmaبطل kökü bir şeyin ontolojik ve hukuki olarak çürüklüğünü, gerçeksizliğini ifade ederken, خيب kökü bu bâtıl şeye güvenen failin yaşadığı pratik hezimet ve mahrumiyettirVarlığın asılsızlığı ile failin akamete uğraması arasındaki ilişki
فلحZıtKurtuluş ve başarıya ulaşmaEmeğin toprağı yarıp yeşertmesi gibi, harcanan gayretin nihai ve kalıcı bir meyveye, zafere ve berekete dönüşmesiHedefe eksiksiz ulaşma ve arzulanan payı tam olarak elde etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخيبEmeğin boşa çıkması, mahrumiyetBeklentiyle girişilen fiilin kıvılcım vermemesi ve nasipsiz kalma haliKesin
Latincefrustrari, fallereBoşa çıkarmak, yanıltmak, aldatmakBeklentinin boşa düşürülmesini karşılar; ancak Arapçadaki pay alamama ve meysir oku metaforunu içermezGüçlü
İngilizceto fail, to be thwarted, to be frustratedBaşarısızlığa uğramak, eli boş kalmak, akamete uğramakEylemin neticesiz kalmasını ve psikolojik çöküntüyü verir; ilahi mahrumiyet boyutunu tam kapsamazGüçlü
Almancascheitern, fehlschlagen, leer ausgehenİflas etmek, boşa çıkmak, eli boş dönmekHem eylemin başarısızlığını hem de pay alamadan eli boş kalmayı başarılı biçimde karşılarGüçlü
Fransızcaéchouer, faire chou blanc, être déçuBaşarısız olmak, eli boş dönmek, hayal kırıklığına uğramakÖzellikle hedefe ulaşılamayıp pay alınamadığını vurgulayan deyimsel karşılıkları örtüşürGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَابَ مَنِ افْتَرَىHakikate karşı iftira üretenin mutlak akametiTevhid mücadelesinde Allah'a yalan isnat eden sahte güçlerin ve büyücülerin eylemlerinin boşa çıkması bağlamı (Tâhâ 20:61)
وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًاZulüm yüklenen kimsenin ilahi huzurda hüsranı ve iflasıAhirette kul hakkı ve şirk gibi ağır haksızlıkları sırtlanarak gelenlerin hiçbir şefaate ve kurtuluşa eremeyip mahrum kalması (Tâhâ 20:111)
وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍİnatçı zorbaların tarihsel ve nihai hezimetiPeygamberlerin zafer talebi karşısında, güç ve baskı aygıtına güvenen kibirli tiranların dünyada ve ahirette helak olup hüsrana uğraması (İbrâhîm 14:15)
وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَاNefsini kirletip alçaltanın varoluşsal çöküşüFıtratı günahla örten, potansiyelini karanlığa gömen bireyin ebedi saadetten ve manevi gelişimden bütünüyle mahrum kalması (Şems 91:10)
يَنْقَلِبُوا خَائِبِينَTuzak kuran inkârcıların eli boş ve perişan dönmesiMüminlere karşı askeri ve siyasi imha planları kuranların hedeflerine ulaşamadan, hiçbir kazanım elde edemeden püskürtülmesi (Âl-i İmrân 3:127)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAdalet-i ilahiye ve amellerin boşa çıkması (habât)Şirk ve zulüm üzere kurulu amellerin ahirette hiçbir sevap üretmeyeceği, kafirin çabasının ontolojik bir sıfırlanmaya mahkum olduğu tespitiEylemin ilahi rıza karşısında mutlak semeresizliği ve ebedi mahrumiyet
FıkıhHukuka aykırı ve batıl tasarruflarKumar (meysir), gasp veya batıl şartlar içeren akitlerin taraflara meşru mülkiyet ve hukuki koruma kazandırmaması, faili hak talebinden mahrum kılmasıHukuki geçersizlikten doğan hak ve semere kaybı
TefsirAhlaki tezkiye ve tarih felsefesiŞems suresinde nefsini fıtrata yabancılaştıranın, Tâhâ suresinde ise zulüm ve iftira yüklenenlerin hüsranının mahiyetiEylemin failine dönen kaçınılmaz bir bumerang gibi onu tüketmesi
HadisDua ve meysir istiareleriKulun Allah'a açılan ellerinin boş dönmemesi temennisi (hâibeyn olmamak) ve dünyada hakkı batılda arayanların nasipsiz oka benzetilmesiTalebin cevapsız kalması ve ilahi lütuftan mahrumiyet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk ekseniBâtıl yönelişin mutlak iflasıSahte ilahların ve amellerin hükümsüzlüğünü tescil etmeHakikat temeline dayanmayan hiçbir niyet ve ibadet varoluşsal bir kurtuluş ve semere üretemezKesin
İlmiYöntem ve bilgi felsefesiYanlış öncüllerle kurulan teorinin çöküşüAsılsız iddia ve vehimleri elemeYanlış metodoloji ve sahte verilerle yürütülen zihni çaba hakikate ulaştırmaz, zihni akamete mahkum ederGüçlü
Siyasiİktidar ve zulüm mekanizmasıDespotik tiranlığın kaçınılmaz hezimetiHaksız güç temerküzünü tasfiye etmeHakka dayanmayan, istibdat ve inatçı zorbalıkla ayakta duran siyasi rejimler nihayetinde dağılır ve hezimete uğrarKesin
İktisadiEmek ve üretim dengesiSıfır toplamlı / spekülatif çabanın batmasıGayrimeşru kazanç girişimlerini sıfırlamaÜretim ve hakkaniyet içermeyen, kumar ve haksız temellüke dayalı iktisadi teşebbüsler bereketsizliğe ve sermaye kaybına uğrarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamikte sıfır verimli çevrim / Çözümsüz denklem sistemleriSisteme enerji girdisi yapılmasına rağmen (Win>0), faydalı iş çıktısının sıfır olması (Wout=0) ve entropi sebebiyle tüm enerjinin kaybolarak hedefin gerçekleşmemesi durumuna tam tekabül eder.Güçlü
Beşeri bilimlerBeklenti-Değer kuramında amaca ulaşamama ve anomiBireyin veya kitlelerin yüksek yatırım yaptığı gayelerin, toplumsal ve yapısal engellere çarparak mutlak bir hayal kırıklığı ve kuralsızlık/yabancılaşma üretmesi durumudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca bireysel, geçici bir 'hayal kırıklığı', duygusal bir üzüntü yahut dünyevi bir talihsizlik olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin ilahi ve kozmik yasalarla (sünnetullah) çatışması neticesinde, failin hem dünyevi planlarının akamete uğraması hem de ahirette varoluşsal sermayesini bütünüyle yitirerek mutlak mahrumiyete düşmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZalimlerin, müfterilerin ve nefsini kirletenlerin akıbetini 'yalnızca psikolojik bir doyumsuzluk' sanmak; böylece Kur'an'ın bu kökle ortaya koyduğu ontolojik, ahlaki ve hukuki iflas yasasını kavramaktan uzaklaşmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan eylemlerine biçtiği değerin temel yasasını özetler; hakka dayanmayan her çaba, ne kadar büyük bir enerjiyle yürütülürse yürütülsün, çakmaktan ateş çıkmaması gibi mutlak bir bereketsizlik ve sıfırlanma ile sonuçlanacaktır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların müminlere kurduğu tuzakların anlatıldığı cihat ayetlerinde, firavunların ve zorba tiranların akıbetini tasvir eden kıssalarda ve nefis terbiyesini fıtrat ekseninde ele alan ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç, zenginlik, kurnazlık ve sayısal çokluğun tek başına başarı sağlayacağı vehmini yıkar; batıl temele dayanan her gayretin kaçınılmaz bir hüsran ve akamet taşıdığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBirbirine sürtülen çakmak ağaçlarının kıvılcım vermemesi, meysir kurasında pay getirmeyen nasipsiz ok ve hedeflenen semereden bütünüyle mahrum kalma.
  • Soyut anlamBüyük bir arzu ve emekle başlatılan sürecin ilahi-ontolojik düzene aykırılığı sebebiyle hiçbir fayda üretmeyip faili mutlak bir hüsran ve iflasa sürüklemesi.
  • Sistematik karşılıkİlahi adalet sistemi içinde şirk, zulüm, iftira ve fücur gibi batıl girdilerin çıktısının sıfır ve negatif olması zorunluluğu; ontolojik elenme yasası.
  • LaTeX modeli∀x(f(x)∉Ω  ⟹  lim⁡t→∞R(x,t)=0∧U(x)<0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x failin iradi eylemini, f(x) bu eylemin doğrultusunu, Ω ise ilahi hakikat ve sünnetullah kümesini temsil eder. Eylem ilahi hakikat kümesinin dışında kaldığında (f(x)∉Ω), zamana bağlı nihai getiri fonksiyonu kaçınılmaz olarak sıfıra eşitlenir (R(x,t)=0; mutlak pay alamama hali) ve failin toplam varoluşsal faydası negatif bir kayba (U(x)<0; hüsran ve mahrumiyet) dönüşür. Bu durum, kökün özündeki harcanan cehdin sıfır netice üretip faile hüsran olarak dönmesi hareketini tam olarak karşılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ