خيم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ي-م1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خيمقصرالْخِيَامِحور

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

خيم

خ - ي - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Haym (hı) : Çardak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haym (hı) : Çardak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.402 harf
باب الخاء والميم وو ا ي ء معهما خ ي م، و خ م، م ي خ مستعملات خيم خامَ فلانٌ يَخيمُ خَيْماً أي: كاد يكد كيداً فرجع عليه ونكص، وكذلك خَامُوا في الحرب فلم يظفروا بخير وضعفوا، قال: رَمَوني عن قسيٍّ الزور حتى أخَامَهُمُ الإله بها فخـامُـوا والخامَةُ: الزرعة أول ما تنبت على ساقٍ واحدةٍ. والخامَةُ: الغضة الرطبة. وخَيَّم القوم: دخلوا في الخَيْمة، وهي بيتٌ من بيوت الأعراب، مستديرة. وخَيَّمَتِ البقرة:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR527 harf
الخَيْمَةُ: بيتٌ تبنيه العربُ من عيدان الشجَر، والجمعع خَيْماتٌ وخِيَمٌ. والخَيْمُ، مثل الخَيْمَةِ. وقال: فلم يبقَ إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَضَّدِ والجمع خِيامٌ. وخَيَّمَهُ، أي جعله كالخَيْمَةِ. وخَيَّمَ بالمكان، أي أقام به. وقال: وكان انطلاقُ الشاة من حيثُ خَيَّما وتَخَيَّمَ بمكان كذا: ضرب خَيْمَتَهُ به. والخيمُ بالكسر: السجيّة والطبيعة، لا واحدَ له من لفظه. وخامَ عنه يَخيمُ خَيْمومَةً، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.202 harf
باب الخاء والميم خام ، ماخ ، مخى ، ومخ ، وخم ، خيم : مستعملة : خيم _ ( خام ) : قال الليث : تقول : خامَ الرجلُ يَخِيمُ _ إذا كادَ يَكِيدُ كَيْداً فرَجع عليه ولمْ يَرَ فيه ما يُحِبُّ ، ونَكَلَ ونَكَصَ . وكذلك : إذا خامُوا في الحَرْب ، فلمْ يَظْفَرُوا بخَيْرٍ وضَعُفُوا . وأنشد : رَمَوْنِي عَنْ قِسيِّ الزُّورِ حتى أَخامَهُمُ الإلَهُ بها فَخَامُوا أبو عُبيدٍ _ عن أبي عمرو _ : الْخَائِمُ : الجَبَانُ .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.816 harf
(باب الخاء والياء وما يثلثهما) (خيب) الخاء والياء والباء أصلٌ واحد يدلُّ على عدم فائدةٍ وحِرمانٍ. والأصل قولهم للقِدْحِ الذي لا يُورِي: هو خَيّاب. ثمّ قالوا: سَعَى في أمرٍ فخابَ، وذلك إذا حُرِم([1]) فلم يُفِدْ خيْراً. (خير) الخاء والياء والراء أصله العَطْف والميْل، ثمَّ يحمل عليه. فالخَير: خِلافُ الشّرّ؛ لأنَّ كلَّ أحدٍ يَمِيلُ إِليه ويَعطِف على صاحبه. والخِيرَةُ: الخِيار. والخِيرُ:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR266 harf
خ ي م خيم بمكان كذا‏.‏ وتخيم‏.‏ قال زهير‏:‏ فلما وردن الماء زرقـاً جمامـه وضعن عصيَّ الحاضر المتخيم ومـن المجـاز‏:‏ خيمـت البقـر‏:‏ أقامـت فـي مرابضهـا لا تبـرح‏.‏ وتخيمـت الريح في الثوب والبيت‏:‏ بقيت فيه‏.‏ وخيمتها أنا إذا غطّيت الطيب بالثوب حتى تعبق فيه ريحه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.490 harf
الخَيْمَةُ: بيت من بيوت الأَعراب مستدير يبنيه الأعراب من عيدانِ الشجر؛ قال الشاعر: أَو مَرْخَة خَيَّمَتْ (* قوله «أو مرخة خيمت» كذا بالأصل، والشطرة موجودة بتمامها في التهذيب وهي: أو مرخة خيمت في أصلها البقر). وقيل: وهي ثلاثة أَعواد أَو أَربعة يُلْقَى عليها الثُّمامُ ويُسْتَظَلُّ بها في الحر، والجمع خَيْماتٌ وخِيامٌ وخِيَمٌ وخَيْمٌ، وقيل: الخَيْمُ أَعواد تنصب في القَيْظِ، وتجعل لها عَوَارِضُ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR264 harf
* خ ي م * * الخَيْمةُ * بيت تبنيه الأعراب من عيدان الشجر والجمع * خَيْماتٌ * و * خِيَمٌ * مثل بدرات وبدر و * الخَيْمُ * مثل الخيمة والجمع * خِيامٌ * مثل فرخ وفراخ و * خَيَّمَهُ * جعله كالخيمة و * خَيَّمَ * أيضا بالمكان أقام به و * تَخَيَّم * بمكان كذا ضرب خيمته به
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.241 harf
| | ( *!الخَيمَةُ : أَكَمَةُ فوقَ أَبانَيْنِ ) ، | بينها وبَيْن الرُّمَّة من جِهَة الشَّمال ، | بها ماءة لبني عَبْس يقال لها : | الغُبارة . قاله نَصْر . | | ( و ) أيضًا : ( كُلُّ بَيْت ) من بُيُوتِ | الأعراب ( مُسْتَدير ، أو ثَلاثة أَعْواد | أو أَرْبَعَة يُلْقَى عليها الثُّمام ، | ويُسْتَظَلُّ بها في الحَرّ ) . أو أَعوادٌ | تُنْصَب وتُجْعَل لها عَوارِض وتُغَلَّل | بالشَّجَر ، فَتَكُونُ أَبْرَدَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.246 harf
خَامَ 1 خَامَ خام as syn. with خَيَّمَ: see the latter. ― -b2- خَامَ عَنْهُ, aor. يَخِيمُ, (JK, S, K,) inf. n. خَيْمُومَةٌ (S) and خَيْمٌ and خَيَمَانٌ and خُيُومٌ and خُيومَةٌ and خِيَامٌ, (K, the last but one omitted in the CK,) He held back, or refrained, from him, or it, through cowardice, (JK, S, K,) and fear: (JK, K:) i. e., from war, (JK,) or from encounter, or conflict. (Ham p. 164.) And
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قصر

    1 ortak ayet · Kusare, anız demektir

  2. حور

    1 ortak ayet · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır

Geçtiği ayetler(1)

  1. حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ

    ÇadırlarOtağlar içinde korunmuş huriler vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخيم
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerكنن, ثوي, ظلل
Zıt Kökرحل
Çekirdek Özet 1Ağaç dalları ve direklerle kurulan yuvarlak gölgelik, çardak ve çadır; korunaklı bir alana yerleşip kalma
Çekirdek Özet 2İlahi huzurda ve cennet yurdunda mahremiyet, dokunulmazlık ve kalıcı ikameti simgeleyen korunaklı mekan
Çekirdek Özet 3Göçebelikten yerleşik düzene geçişin asgari mimari birimi; sınırları belirlenmiş güvenli mahrem alan
Kritik Hata RiskiÇadırı yalnızca çöl bedevilerine özgü iptidai bir bez örtü sanarak cennetteki mekan tasvirinin ihtişam ve mahremiyet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خيEsneme, uzanma, bir yöne meyil ve potansiyelin belirmesi; خيب boşa çıkma/yıkılma, خير seçilip üstün kılınma, خيط uzayıp bağlanma ve خيل suret kazanma örneklerinde görüldüğü gibi bir hattın somutlaşmasıمKök sonuna eklenen mim harfi kapsama, toplanma, sınırlandırma ve sabitleme niteliği kazandırarak uzanan bu hattı korunaklı, yuvarlak bir barınak ve ikamet mekanına dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خDuvar, çit (türetilmiş imge)Dış çevreden ayıran, rüzgardan ve sıcaktan koruyan bir çit veya perdeleme sınırı
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİnsanın barınak kurmak için direk dikmesi, dalları çatması ve mekanı bizzat inşa etmesi
مSu; akış, toplanma, derinlikMekanın kendi içine kapanması, örtülmesi, içe dönük bir sükunet ve toplanma alanı oluşturması
خيمEl yardımıyla çit ve örtü örerek toplayıcı bir koruma alanı kurmaİnsanın emeğiyle dış tesirleri kesen, bireyi içinde toplayıp barındıran ve sabitleyen mahrem sığınak

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSıcak mevsimde serinlemek amacıyla ağaç dalları veya direkler çatılıp üzeri otlarla örtülerek yapılan çardak, yuvarlak gölgelik ve bu yapının içinde konaklayıp sabit kalmak
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında yolculuğun sona erip konaklamaya geçilmesini şöyle tasvir eder: فَلَمَّا وَرَدْنَ المَاءَ زُرْقاً جِمَامُهُ / وَضَعْنَ عَصِيَّ الحَاضِرِ المُتَخَيِّمِ
Erken Arapça kullanımSığırların sıcaktan kaçıp ağaç gölgeliğinde kıpırdamadan kalması için خَيَّمَتِ البَقَرُ denilmiş; kokunun elbiseye tamamen sinip çıkmaması تَخَيَّمَتِ الرِّيحُ فِي الثَّوْبِ şeklinde ifade edilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خيم kökü, özellikle Güney Sami ve Arapça sahasında göçebe ve yarı-göçebe hayatın temel barınma pratiğini niteleyen özgün bir mimari terim olarak belirginleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde çadır ve barınak için çoğunlukla İbranice ohel (אהל) veya Süryanice maşkan/yarıña kökleri kullanılırken, Arapça sahasındaki خيم kökü kumaş veya kıldan yapılan alelade çadırdan ziyade, ağaç dalları ve çardak formundaki kalıcımsı gölgelikleri ifade eden somut kökenden türemiştir. Kökün temel anlamsal matrisi hareketsizlik, ikamet etme ve bir zemine nüfuz edip sabit kalma fikridir. Güney Arapça kitabelerinde ve Habeşçede korunak ve konutla ilişkili biçimlerle paralellik gösteren kök, Arapçada bireyin ahlaki karakterinin ve değişmez mizacının adı olan "hîm" (الخِيم) kelimesine kaynaklık ederek soyutlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDaldan çardak kurmaktan kalıcı ikamet ve seciyeye geçişDirek dikip gölgelik yapma eylemi zamanla bir yerde durma, yerleşme ve insanın değişmez karakteri manasını kazanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde barınma ve konaklama izleriKuzeybatı Sami dillerindeki genel çadır kavramlarından farklı olarak Arapçada dal, çardak ve dairesel örtü anlamıyla özelleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çit, bükme ve barınak matrisleriİlksel biçim verme ve korunak kurma eylemine dayanan bölgesel fonetik akrabalıklarMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خيمAnlamlıÇadır, çardak, ikametDirekler ve örtüyle yapılan barınak, bir yerde konaklayıp sabit durmakHedef kök; Kur'an'da geçer
خميAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil üçlü kök olarak klasik leksikonda yer almaz; illetli varyanttırKur'an'da geçmez
يخمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonotaktik kurallar gereği kullanım dışı bırakılmıştır (mühmel)Kur'an'da geçmez
يمخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıHarflerin bu dizilişi Arap dilinde kullanılmamıştır (mühmel)Kur'an'da geçmez
مخيAnlamlıİlik, öz, derinlikKemik iliği ve bir nesnenin en içteki saf özüمخخ ile akraba kök; Kur'an'da geçmez
ميخAnlamlıÇakılma, yerleşmeYere batma, ayağın çamura saplanıp hareketsiz kalmasıMekânsal sabitlik bağı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خيمMerkezBarınak, çardak, ikametMekanın bizzat inşa edilip gölgelik haline getirilmesi ve içinde mahrem kalınmasıKurulan çardak altında kalış
كننKomşuÖrtünme, gizlenmeDış gözlerden saklanma ve mahfuz kalma yönü baskındır; mimari form ikincildirGizleyici örtü ve koruma
ثويKomşuKalıcı yerleşimMekanın türüne bakılmaksızın bir yerde uzun süre oturup ikamet etmeyi anlatırZamansal süreklilik ve yerleşme
ظللKomşuGölgelenme, siper almaSadece güneş sıcağından korunmayı ifade eder; duvar veya çadır şart değildirIşık ve sıcağı kesme
رحلZıtGöçme, ayrılmaBarınağı söküp konaklama yerini terk ederek yola çıkmayı ifade ederHarekete geçiş ve mekanı terk

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخيمÇadır kurmak, ikamet etmekAğaç dallarından gölgelik yapıp içinde sabit ve mahrem kalmakKesin
LatinceTabernaculum, tentoriumÇadır, kulübe, portatif barınakKökün geçici ordu veya göçebe barınağı yönünü karşılar; seciye ve çardak anlamını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcePavilion, bower, tentKöşk/otağ çadırı, gölgelikli çardak"Bower" ve "pavilion" kelimeleri kökün bahçe içi gölgelik, estetik ve mahremiyet yönünü güçlü karşılarGüçlü
AlmancaZelt, Laube, GezeltÇadır, çardak, kameriye"Laube" kelimesi dallarla kurulan gölgelik anlamını tam verirken "Zelt" örtü yönünü öne çıkarırGüçlü
FransızcaPavillon, tenteOtağ, çadır, çardakDinlenme, estetik ve saygın barınak bağlamını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْخِيَامِCennet ehline tahsis edilmiş yüksek mahremiyet ve saygınlık taşıyan korunaklı otağlar/çardaklarAhiret nimetlerinin, cennet kadınlarının iffet, zarafet ve dokunulmazlığının anlatıldığı bağlam (Rahmân 55:72)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cennet tasvirleriCennetteki hıyamın dünyevi çadırlarla olan lafız-mana ilişkisi; teşbihten tenzihe geçişNimetin cismaniliği ve hakikati
FıkıhHac menasiki ve itikaf mekanlarıMina ve Arafat'ta çadır kurma hükmü; mescit içinde itikaf için çadır benzeri bölme edinmeGeçici ibadet ve ikamet barınağı
TefsirRahmân suresi tefsiriAyette geçen hıyamın inciden oyulmuş kubbeler veya bahçe köşkleri olarak teviliMahremiyet, dokunulmazlık ve saflık
HadisCennet ve sefer rivayetleriCennette mümin için tek bir inciden oyulmuş geniş çadırların bulunacağını bildiren nebevi haberlerGenişlik, nuranilik ve korunak

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMukaddes mahremiyetKorunaklı harimİffet ve kutsiyeti muhafazaBireyin ve ailenin dış etkilerden arınmış korunaklı ibadet ve hayat alanıGüçlü
İlmiKavramsal çerçevelemeSınırlandırılmış paradigmalarBilgiyi belirli bir model içinde tutmaDüşüncenin dağılmasını önleyen kuşatıcı zihinsel çatılarMuhtemel
SiyasiHükümranlık ve ordugahOtağ ve karargahOtoritenin merkezi konaklama odağıGücün sefer ve fetih esnasında kurduğu seyyar yönetim merkeziGüçlü
İktisadiMülkiyet ve barınmaAsgari barınma sermayesiTemel yaşam maliyetini karşılamaBireyin hayatını sürdürebilmesi için gereken en yalın yapı maliyetiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır değer problemi ve kapalı küme (compact set)Belirli bir uzayda dış etkilere karşı yalıtılmış, içi homojen ve sınırları tayin edilmiş korunum hacmiGüçlü
Beşeri bilimlerMahremiyet alanı ve birincil grup sığınağıBireyin kamusal alanın baskısından çekilip sığındığı, toplumsal baskının sıfırlandığı özel alanGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca çölde kurulan iptidai, yıpranmış bez veya kıl çadır olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da çadır; cennet asaletini, gözlerden korunmuş mutlak mahremiyeti ve estetik barınmayı temsil eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet tasvirini yoksul çöl hayatının basit bir tatmini sanarak Kur'an'ın aşkın ikamet ve iffet vurgusunu basitleştirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın göçebe ve bedevi kültürüne ait bilinen bir nesneyi, ahiretin en yüksek estetik, saygınlık ve mahremiyet sembolüne nasıl dönüştürdüğünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet tasvirlerinin, cennet ehlinin eşlerinin (hûr) niteliklerinin ve nimetlerin saflığının beyan edildiği ayetlerde (Rahmân suresi)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çadır kavramının yalnızca sefalet veya göçebelik göstergesi olduğu yanılgısını giderir; onu asalet, dokunulmazlık ve özel mülkiyetin yüce ifadesi kılar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDalların birbirine çatılmasıyla yapılan yuvarlak gölgelik, çardak, çadır ve içinde durup yerleşmek.
  • Soyut anlamDış dünyanın karmaşasından ve tehlikesinden yalıtılmış, mahremiyet ve sükunetin korunduğu kalıcı sabitlik.
  • Sistematik karşılıkDeğişken çevre koşullarına karşı koruyucu bir sınır çekerek hayatın devamını sağlayan asgari mukaddes alan.
  • LaTeX modeliΩ⊂Rn,x(t)∈Ω  ⟹  x˙(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde Ω sembolü inşa edilen çardak veya çadırın kuşattığı korunaklı iç hacmi, Rn genel dış uzayı, x(t) bireyin zamana bağlı konumunu temsil eder. Birey korunaklı alanın içine girdiğinde (x(t)∈Ω), konumsal türevi sıfırlanmakta (x˙(t)=0); yani göç ve hareket hali sona ererek yerleşiklik, sabitlik ve dingin ikamet gerçekleşmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ