بطل
ب - ط - ل
KÖK- 36 geçiş
- 34 ayet
- 14 sîga
- 13 sözlük
Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için) kullanılır. Zehr sırt, görünen taraf, batın, alt karaf, görünmeyen taraf anlamındadır. Nunun lama dönüşmesiytle, batl aşağı inmek, batmak ve mecazi olarak bozulmak, düşmek anlamlarına gelmiş olur. Dalları aşağı sarkmış ağaç demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için) kullanılır. Zehr sırt, görünen taraf, batın, alt karaf, görünmeyen taraf anlamındadır. Nunun lama dönüşmesiytle, batl aşağı inmek, batmak ve mecazi olarak bozulmak, düşmek anlamlarına gelmiş olur. Dalları aşağı sarkmış ağaç demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harfباب الطاء اللام والباء معهما
ط ل ب، ط ب ل، ب طل، ل ب ط، ب ل ط مستعملات
طلب:
الطَّلَبُ: مُحاولةُ وجدانِ الشَّيء. والطِّلبة: ما كان لك عندَ آخَر من حقٍّ تُطالِبهُ به.
والمُطالَبةُ: أن تُطالبَ إنساناً بحقٍّ لك عندَه، لا تزال تُطالبه وتتقاضاه بذلك. والغلب في باب الهَوَى: الطِّلاب والمعنى واحد.
والتَّطَلُّبُ: طلب في مُهْلة من مواضع.
وكَلأَ مُطْلِبٌ: بعيد الملطب، وقد أَطلَبَ الكَلأُ، أي: تباعد وطلبه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR345 harfالباطِلُ: ضدّ الحق، والجمع أَباطيلُ على غير قياس، كأنهم جمعوا إبْطيلاً. وقد بَطَلَ الشيءُ يَبْطُلُ بُطْلاً وَبُطولاً وبُطْلاناً، وأَبْطَلَهُ غيره. ويقال: ذهب دمه بُطْلاً، أي هَدراً. والبَطَلُ: الشجاعُ، والمرأة بَطَلَةٌ. وقد بَطُلَ الرجل بالضم يَبْطُلُ بُطولَةً وبَطَالةً، أي صار شجاعاً. وبَطَلَ الأجيرُ بالفتح بَطالةً، أي تَعَطَّلَ فهو بَطَّالٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.901 harfط ل ب
طلب ، طبل ، لبط ، بلط ، بطل : مستعملة .
طلب : قال الليث : الطلَبُ : محاولةُ وِجدانِ الشيء وأخذِه . والطِّلْبَةُ : ما كان لك عند آخر من حقّ تطالبه به . والمُطَالَبَةُ : أن تُطالب إنساناً بحق لك عنده ، ولا تزال تطالبُه وتتقاضاه بذلك . والغالبُ في باب الهوى : الطِّلابُ . والتّطَلُّبُ : طلب في مهلة من مواضع .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : أطليتُ الرجل : أعطيتُه ما طلَب . وأطلبته : ألجأته إلى أن يطلب
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.012 harf(باب الباء والطاء وما يثلثهما)
(بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]):
* لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ *
(بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.189 harf- الباطل: نقيض الحق، وهو ما لا ثبات له عند الفحص عنه، قال تعالى: ﴿ذلك بأن الله هو الحق وأن ما يدعون من دونه هو الباطل﴾ [الحج/62] وقد يقال ذلك في الاعتبار إلى المقال والفعال، يقال: بطل بطولا وبطلا وبططلانا، وأبطله غيره. قال عز وجل: ﴿وبطل ما كانوا يعملون﴾ [الأعراف/118]، وقال تعالى: ﴿لم تلبسون الحق بالباطل﴾ [آل عمران/71]، ويقال للمستقل عما يعود بنفع دنيوي أو أخروي: بطال، وهو ذو بطالة بالكسر.
وبطل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR485 harfب ط ل
هـو باطـِلٌ بَيـّنُ البُطْلانِ.
وبَطّـالٌ بَيّن البِطالَةِ بالكسر.
وقد بطل بالفتح.
وبطل بين البطالة بالفتح وقـد بطـل بالضـم.
ويقـال: لبطـل الرجـل هـذا فـي التعجـب مـن البطـل ولبطـل القـول هذا في التعجب من الباطل.
وقال فلان قولاً بطلاً وساق كلمات خطلاً من الخطل وأعوذ بالله من البطلة وهم الشياطين.
وأبطل فلان: جاء بالباطل.
وجاء بالأضاليل والأباطيل.
ولقد تبطل ولدك
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.095 harfبَطَل الشيءُ يَبْطُل بُطْلاً وبُطُولاً وبُطْلاناً: ذهب ضيَاعاً وخُسْراً، فهو باطل، وأَبْطَله هو. ويقال: ذهب دَمُه بُطْلاً أَي هَدَراً. وبَطِل في حديثه بَطَالة وأَبطل: هَزَل، والاسم البَطل. والباطل: نقيض الحق، والجمع أَباطيل، على غير قياس، كأَنه جمع إِبْطال أَو إِبْطِيل؛ هذا مذهب سيبويه؛ وفي التهذيب: ويجمع الباطل بواطل؛ قال أَبو حاتم: واحدة الأَباطيل أُبْطُولة؛ وقال ابن دريد: واحدتها إِبْطالة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR331 harf* ب ط ل * * الباطِلُ * ضد الحق والجمع * أباطِيلُ * على غير قياس كأنهم جمعوا إبطيلا وقد * بَطَل * الشيء من باب دخل و * بُطْلا * أيضا بوزن صلح و * بُطْلاناً * بوزن طغيان و * البَطَلُ * الشجاع والمرأة بطلة وقد * بَطُل * الرجل من باب سهل وظرف أي صار شجاعا و * بَطَل * الأجير * يَبْطُل * بالضم * بَطَالةً * بالفتح أي تعطل فهو * بَطَّالٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.901 harfبطل الشيء بطلا وبطولا وبطلانا، بضمهن: ذهب ضياعا وخسرا ومنه قوله تعالى: وبطل ما كانوا يعملون . وقولهم: ذهب دمه بطلا: أي هدرا، وقال الراغب: وبطل دمه: إذا قتل ولم يحصل له ثأر ولا دية. وأبطله: غيره. والإبطال: يقال في إفساد الشيء وإزالته، حقا كان ذلك الشيء أو باطلا، قال تعالى: ليحق الحق ويبطل الباطل . بطل في حديثه بطالة: هزل وكان بطالا. ظاهر سياقه أنه من حد نصر، والصواب أنه من حد علم، كما هو في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.026 harfبَطَلَ
1 بَطَلَ طل بطل , (S, Msb, K,) aor. بَطُلَ , (S, Msb,) inf. n. بُطْلٌ and بُطُولٌ and بُطْلَانٌ, [of which the last seems to be the most common,] (S, Msb, K, KL, &c.,) It (a thing) was, or became, بَاطِل, as meaning contr. of حَقّ; (S;) [i. e.,] it was, or became, false, untrue, wrong or incorrect, fictitious, spurious, unfounded, unsound, (KL,) vain, unreal, naught, futile, worthless,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.473 harfبَطَلَ
بَطَلَ U ( n. acc. بُطْل 3 , بُطُوْل 27 , بُطْلَاْن 35 ),
a. Was vain, futile, ineffectual, unprofitable; went for nothing, was wasted.
b. Was false, spurious, unfounded, unreal.
c. ( n. ac. بَطَاْلَة 22t ) [ Fī ], Jested with.
d. Was inactive, idle; was unoccupied, unemployed.
بَطُلَ
بَطُلَ U ( n. ac. بَطَاْلَة 22t , بِطَاْلَة 23t , بُطُوْلَة 27t ),
a. Was brave,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.543 harfبطل
بَطَلَ - يَبْطُلُ - بَاطِل - بَاطِلاً - بِالباطِل - أََبْطَلَ - يُبْطِلُ - مُبْطِل - مُبْطِلُوْن
بَطَلَ - يَبْطُلُ + الشيء أو الأمر: نُفي وعَدِمَ ولم يحصل ولم يتحقق ولم يقع
بَاطِل - الباطل: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَطَلَ - يَبْطُلُ ": الأمر الذي لم يقع ولا يقع: واجب عدم الحصول أو التحقق أو الوجود وفق مقدمات سابقة يحكمها منطق محدد
Sîgalar(14)
- بِالْبَاطِلِBatıl+1 anlam(بِالْفَاعِلِ)×9
- الْبَاطِلُBatıl(الْفَاعِلُ)×5
- الْبَاطِلَBatıl(الْفَاعِلَ)×4
- الْمُبْطِلُونَİptal edenler(الْمُفْعِلُونَ)×4
- أَفَبِالْبَاطِلِBatıla mı?(أَفَبِالْفَاعِلِ)×2
- بَاطِلًاBatıl(فَاعِلًا)×2
- تُبْطِلُواİptal etmeyin(تُفْعِلُوا)×2
- وَبَاطِلٌVe batıl(وَفَاعِلٌ)×2
- الْبَاطِلِBatıl(الْفَاعِلِ)×1
- سَيُبْطِلُهُOnu iptal edecek(سَيُفْعِلُهُ)×1
Mücavir kökler51 mücavir (194 toplam)
- حقق
15 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- مول
5 ortak ayet · Onların malları
- دحض
2 ortak ayet · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir
- زهق
2 ortak ayet · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
- أنس
8 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- كفر
9 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أكل
4 ortak ayet · Ekel pas demektir
- ربو
2 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- ضرب
3 ortak ayet · Örnek verdi
- خسر
3 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
- كتم
2 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
Geçtiği ayetler(34)
وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
BatılHakkı batıla karıştırıp da, bile bile siz gerçeği gizlemeyin.
وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
Batıl ileMallarınızı aranızda batıl ile yemeyin. Ve insanların mallarından bir kısmını, siz bildiğiniz halde günahla yemek için onları hakimlere aktarmayın.
يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
BatılEy Ehl-i Kitab; Niçin hakkı batıla karıştırıyor ve bile bile hakkı gizliyorsunuz?
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا
Batıl ileEy iman edenler; mallarınızı aranızda karşılıklı rıza ile gerçekleştirdiğiniz ticaret yolu hariç, batıl yollarla yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz ki Allah, sizin için Rahim olandır.
وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
Batıl ileKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.
… إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ …
Batıl ileEy iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.
وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَيُجَادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَمَا أُنْذِرُوا هُزُوًا
BatılBiz, peygamberleri; sadece müjdeci ve uyarıcılar olarak göndeririz. Küfredenler ise hakkı batılla ortadan kaldırmak için mücadele ederler. Ayetlerimizi ve kendilerine yapılan uyarıları alaya alırlar.
قُلْ كَفَى بِاللَّهِ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ شَهِيدًا يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفَرُوا بِاللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
BatılDe ki: Şahid olarak benimle sizin aranızda Allah yeter. O; göklerde ve yerde olanı bilir. Batıla inanıp Allah’a küfredenler, işte onlar hüsrana uğrayanların kendileridir.
… مِنْ بَعْدِهِمْ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ
BatılOnlardan önce Nuh kavmi de yalanladı. Arkalarından muhtelif topluluklar da. Her ümmet kendi peygamberlerini yakalamaya yeltendi ve hakkı batılla yok etmek için mücadeleye girişti. En sonunda Ben de onları yakaladım. Azabım nasılmış?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بطل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كذب, زور, عبث, خسر |
| Zıt Kök | حقق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin tutunamayıp gitmesi, varlığını ve değerini yitirerek boşa çıkması, zayi olması |
| Çekirdek Özet 2 | Gerçekliği, dayanağı ve kalıcılığı olmayan asılsız inanç, iddia ve amellerin ilahi hakikat karşısında çözülüp yok olması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve değer zemininden yoksun olanın ontolojik ve epistemolojik olarak hükümsüz kalması; hakkın ikamesiyle batılın iflası |
| Kritik Hata Riski | Batılı yalnızca ahlaki bir yalan veya soyut bir kötülük sayıp varlıksal tutarsızlık, işlevsizlik ve boşa çıkma boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بط | Bir yüzeyin yayılması, ağırlık veya dolgunlukla yere basması, yere veya dibe doğru serilip çökmesi; بطأ, بطر, بطش, بطن köklerinde görüldüğü üzere içe, alta veya yere doğru meyil ve yoğunlaşma | ل | Çoban değneği ve yöneltme işlevini taşıyan harfin eklenmesiyle yere serilme veya altta kalma hali bütünüyle dağılma, dayanağını tüketme, sonucsuz kalıp hükümsüzce akıp gitme yönünde özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alan | Kendi içine kapalı, bir zemine oturduğu varsayılan yapıyı veya iddiayı imler |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, dönerek sarılma | Bir şeyin etrafını çevreleyip onu bir kabuk veya suret gibi sarmayı temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etme | Bir yöne çekilerek çözülmeyi, hareketle sonuca veya sona bağlanmayı anlatır |
| بطل | İçinde dayanak bulunduğu sanılan bir kabuğun sevk edilip sınandığında içinin boşalarak dağılması | Görünüşte bir çerçevesi ve formu olan şeyin, hakikatle temas ettiği anda iç dayanağını yitirerek hükümsüzleşmesi ve silinip gitmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin dayanıksız çıkıp zayi olması, telef olması, akıp boşa gitmesi; savaşta bir yaranın veya heder olan bir canın diyet ve intikam talep edilmeksizin karşılıksız kalması (ذهب دمه بُطلاً) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nâbiġa ez-Zübyânî divanında asılsız iddia ve mesnetsiz söz anlamında bu kökü kullanır: لعَمري، وما عَمْري عليّ بهَيِّنٍ / لقد نَطَقَتْ بُطْلاً عليّ الأقارعُ |
| Erken Arapça kullanım | Cesaret gösterip kendi canını feda edercesine tehlikeye atan ve yaralarını hiçe sayıp etkisiz kılan savaşçıya «kahraman» anlamında بَطَل denilmiş; işsiz güçsüz kalan, vaktini boşa tüketen kimse için ise بَطَّال ve بِطَالَة tabirleri yerleşmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’n-Nâbiġa.
Sami etimolojik katman
Arapça بطل kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve temel olarak «boşalma, işsiz kalma, hükümsüzleşme, geçersiz sayılma» semantik matrisine dayanan bir gövdedir. İbrancede bāṭal (בָּטַל) fiili «durmak, dinlenmek, işi bırakmak, tatil olmak» anlamındadır; geç dönem İbrancesinde ve Mişna metinlerinde ise doğrudan «hükümsüz kılınmak, iptal edilmek» manasını kazanmıştır. Süryanicede bṭal (ܒܛܠ) kökü benzer şekilde «durmak, boş kalmak, işlevini yitirmek, faydasız ve nafile olmak» anlamlarında yaygın olarak kullanılır. Klasik Arapçada bu kök, hem fiziksel olarak bir nesnenin veya kanın boşa gitmesini (hedir), hem de epistemolojik ve ontolojik olarak gerçeğin zıddını, yani içsel tutarlılığı ve kalıcılığı bulunmayan her türlü sahte iddia ve varlığı ifade edecek biçimde genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin zail olması, sebat bulmaması ve telef olması | Fiziksel karşılıksız kalma ve boşa çıkma durumundan akli, ahlaki ve ontolojik tutarsızlığa geçiş yapılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בטל (işi durdurmak, nafile olmak), Süryanice ܒܛܠ (boşa çıkmak, hükümsüz kalmak) | Kuzey-Batı ve Güney Sami dillerinde eylemin kesintiye uğraması ve işlevini yitirmesi ortak semantik paydadır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış düzenli bir eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بطل | Anlamlı | Boşa çıkmak, zail olmak, hükümsüz kalmak | Bir şeyin dayanağını kaybedip varlık ve değerini yitirmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بلط | Anlamlı | Kesmek, düzleştirmek, sertleştirmek | Yeri taşla döşemek veya bir şeyi kökünden kesip ayırmak | Kök Kur'an'da geçmez; sert zemin ve kesinti bağı |
| طبل | Anlamlı | Vurmak, yuvarlak ses kutusu yapmak | İçi boş bir gövdeye gerilmiş deriye vurarak ses çıkarmak | Kök Kur'an'da geçmez; boşluk ve yankı ilişkisi |
| طلب | Anlamlı | Aramak, peşine düşmek, istemek | Bir hedefe doğru yönelip onu elde etmeye gayret etmek | Kur'an'da geçer; gayret ve sevk ortak paydası |
| لبط | Anlamlı | Yere çarpmak, sermek, düşürmek | Bir kimseyi şiddetle yere vurup etkisiz hale getirmek | Kök Kur'an'da geçmez; yere serilme ve düşme yönü |
| لطب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kök olarak mevcut değildir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بطل | Merkez | Hükümsüzlük ve boşa çıkma | Gerçekliği, kalıcılığı ve ontolojik dayanağı bulunmadığı için sınandığında yok olup giden şey | Doğası gereği sebatı ve esası olmayan sahte veya tükenmiş durum |
| كذب | Komşu | Haberdeki uyumsuzluk | İfadenin veya iddianın vakıaya kasten ya da sehven aykırı olması hali | كذب daha çok dilsel ve haber düzeyindedir; بطل ise varlıksal ve işlevsel çöküşü bildirir |
| زور | Komşu | Sapma ve süsleme | Eğriltilmiş, gerçeğe benzetilerek yaldızlanmış sahte görüntü | زور biçimsel aldatma ve meyletmeye odaklanırken, بطل bu görüntünün içinin boşluğuna işaret eder |
| عبث | Komşu | Amaçsızlık | Bir gayesi, hikmeti ve meşru neticesi bulunmayan eylem | عبث eylemin gayesizliğini, بطل ise nihayetinde hiçbir semere vermeden yok olmasını vurgular |
| خسر | Komşu | Sermaye kaybı | Eldeki sermayenin veya imkânın eksilip zarara dönüşmesi | خسر var olanın tükenişini, بطل ise baştan beri varlık zeminine sahip olmayışı anlatır |
| حقق | Zıt | Sabit ve zorunlu gerçeklik | Varlığı kesin, sarsılmaz, yerli yerinde duran ve gerekliliği açık olan hakikat | حقق sebat ve mevcudiyet iken, بطل zeval ve hükümsüzlüktür |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بطل | Varlıksız, boşa çıkan, hükümsüz | Hakikati ve dayanağı olmayan, yok olmaya mahkûm asılsız şey | Kesin |
| Latince | vanus, irritus, cassus | Boş, geçersiz, etkisiz | Latince vanus içsel boşluğu ve aldatıcılığı, irritus ise hukuken veya fiilen hükümsüz kalmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | void, futile, null, false | Hükümsüz, beyhude, asılsız | Void ve null hukuki/varlıksal hükümsüzlüğü, futile ise boşa çıkan beyhude çabayı tam olarak verir | Güçlü |
| Almanca | nichtig, eitel, vergeblich | Geçersiz, temelsiz, nafile | Nichtig hukuki yokluğu ve varlıksal hükümsüzlüğü, vergeblich ise neticesizliği yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | nul, caduc, vain | Hükümsüz, düşmüş, beyhude | Caduc dayanağını yitirip düşen şeyi, vain ise boş ve anlamsız iddiayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَاطِلُ / بِالْبَاطِلِ | Şirke dayalı sahte ilahlar ve asılsız inançlar | Allah'ın yegâne hak ilah oluşuna mukabil putların ve sahte otoritelerin ontolojik hükümsüzlüğü (Hac 22:62, Lokmân 31:30) |
| بِالْبَاطِلِ | Haksız, gayrimeşru ve temelsiz yollar | İnsanların mallarını gasp, rüşvet, faiz veya hile gibi meşru bir hakka dayanmayan yöntemlerle yemek (Bakara 2:188, Nisâ 4:29) |
| بَاطِلًا | Gayesiz, hikmetsiz ve anlamsız yaratılış | Evrenin bir tesadüf veya boş bir oyun olmaktan tenzih edilmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:191, Sâd 38:27) |
| وَبَطَلَ / تُبْطِلُوا / سَيُبْطِلُهُ | Amellerin ve çabaların boşa gitmesi, iptal olması | İnkâr, riya veya başa kakma sebebiyle amellerin semeresiz kalması; sihrin bozulması (A'râf 7:118, Yûnus 10:81, Bakara 2:264) |
| الْمُبْطِلُونَ | Batılı ilke edinen, hakkı iptale yeltenen inkârcılar | Peygamberlerin getirdiği hakikati asılsız iddialarla çürütmeye çalışan cedel ehli (A'râf 7:173, Rûm 30:58, Câsiye 45:27) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlık ve uluhiyet teorisi | Batılın ontolojik bir varlığı mı yoksa hakkın yokluğu (adem) ve ilüzyon mu olduğu; şirkin ve gayesiz yaratılış iddiasının çürütülmesi | Varlık ve sebat zemininden mutlak yoksunluk |
| Fıkıh | Akitler ve ibadetler nazariyesi | Bir akdin veya ibadetin rükünlerindeki eksiklik sebebiyle hukuken hiç doğmamış sayılması (fâsid ile bâtıl ayrımı) | Hukuki ve şer'i netice doğurmama, mutlak geçersizlik |
| Tefsir | Hak-batıl diyalektiği | Hakkın gelmesiyle batılın zail olması (İsrâ 17:81) ve su üstündeki köpük metaforu (Ra'd 13:17) üzerinden hakikatin kalıcılığı | Dayanaksız olanın nihai olarak tasfiye edilmesi |
| Hadis | Edebi ve ahlaki sözler | Şair Lebîd'in «Allah'tan başka her şey batıldır» sözünün doğrulanması ve amelleri iptal eden riya gibi unsurların ikazı | İlahî rıza dışındaki her çabanın heder olması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve kulluk | Şirk ve sahte tanrılar | Asılsız kabulleri tasfiye etmek | Varlıksal dayanağı olmayan sahte otoritelerin ilahi hakikat karşısında yokluğunu tescil eder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Safsata ve temelsiz önerme | Yanlışı ayıklayıp doğruyu berraklaştırmak | Delile, gözleme ve akli zarurete dayanmayan her türlü bilginin hükümsüz sayılmasını sağlar | Kesin |
| Siyasi | Meşruiyet ve yönetim | Haksız tahakküm ve tiranlık | Gayrimeşru iktidarı geçersiz kılmak | Adalete ve hukuka dayanmayan emir ve yönetimlerin meşruiyet taşımadığını gösterir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve değişim | Gasp, hile, faiz ve haksız kazanç | Karşılıksız ve sömürüye dayalı dolaşımı engellemek | Emek veya meşru bir akde dayanmayan mal edinimlerini «batıl yolla yemek» sayarak yasaklar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfır eleman, hükümsüz küme ve entropik sönümlenme | Matematikte bir işlemin sonucunu sıfırlayan çarpan; termodinamikte iş yapma kapasitesi kalmayan enerjinin veya bir algoritmadaki tanımsız/geçersiz girdinin sistem dışı kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki butlan ve kurumsal işlevsizlik | Hukukta kurucu unsurları eksik olduğu için baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmayan işlemler; sosyolojide toplumsal meşruiyeti çöken yapıların tasfiyesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Batıl kavramını yalnızca teolojik bir dogma, ahlaki bir kabahat veya sadece gerçeğe aykırı söz (yalan) olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Batıl; ontolojik olarak dayanıksızlık, epistemolojik olarak temelsizlik, pratik olarak semeresizlik ve ekonomik-hukuki olarak meşruiyetsizliktir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Batılın sadece bir inanç konusu sanılması durumunda; ekonomik sömürü, hukuksuzluk, gayesiz hayat ve heder olan insan emeği gibi boyutlar Kur'an'ın batıl eleştirisinin dışında kalır |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık, bilgi, ahlak ve hukuk alanlarında neyin kalıcı, neyin ise geçici ve asılsız olduğunu ayırt eden temel ilahi kriteri koyduğu için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid-şirk karşıtlığını kuran ayetlerde, haksız kazanç ve mülkiyet yasaklarında, yaratılışın hikmetini bildiren ayetlerde ve amellerin boşa çıkmasını anlatan uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin sadece soyut bir kanaat olduğu yanılgısını yıkar; dayanağı olmayan her sistemin, düşüncenin ve amelin eninde sonunda çökmeye mahkûm olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin veya canın dayanağını, karşılığını ve tutunma noktasını kaybederek boşa gitmesi, telef olup dağılması.
- Soyut anlamHakikatin ve ilahi ölçünün yokluğunda ortaya çıkan her türlü asılsız, temelsiz, geçersiz ve yok olucu durum.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki geçerlilik, meşruiyet ve işlevsellik şartlarının bulunmayışı sebebiyle ortaya çıkan mutlak hükümsüzlük ve tasfiye hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen iddia, amel, mülk veya varlığı; bu unsurun hakikat ve meşruiyet zeminine sahip olma durumunu temsil eden ikili işlevi ( ise hak, ise batıl) simgeler. Eğer ise, yani nesnenin hakiki bir dayanağı yoksa, olur ve zaman akışı içinde () o unsurun nihai varlık ve değer çıktısı sıfıra eşitlenerek kaçınılmaz biçimde hükümsüzleşir ve boşa çıkar.