بطل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ط-ل14 sîga, 51 mücavir kök, 34 ayet, 24 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كتمأنسالْبَاطِلُالْمُبْطِلُونَبطلحققالْبَاطِلِخسرمولضرببِالْبَاطِلِجيأزهقتُبْطِلُواأكللبس

KökSîga 14Ayet 34Sure 24Mücavir 51

▶ Ağı aç (3B)

بطل

ب - ط - ل

KÖK
  • 36 geçiş
  • 34 ayet
  • 14 sîga
  • 13 sözlük

Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için) kullanılır. Zehr sırt, görünen taraf, batın, alt karaf, görünmeyen taraf anlamındadır. Nunun lama dönüşmesiytle, batl aşağı inmek, batmak ve mecazi olarak bozulmak, düşmek anlamlarına gelmiş olur. Dalları aşağı sarkmış ağaç demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için) kullanılır. Zehr sırt, görünen taraf, batın, alt karaf, görünmeyen taraf anlamındadır. Nunun lama dönüşmesiytle, batl aşağı inmek, batmak ve mecazi olarak bozulmak, düşmek anlamlarına gelmiş olur. Dalları aşağı sarkmış ağaç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harf
باب الطاء اللام والباء معهما ط ل ب، ط ب ل، ب طل، ل ب ط، ب ل ط مستعملات طلب: الطَّلَبُ: مُحاولةُ وجدانِ الشَّيء. والطِّلبة: ما كان لك عندَ آخَر من حقٍّ تُطالِبهُ به. والمُطالَبةُ: أن تُطالبَ إنساناً بحقٍّ لك عندَه، لا تزال تُطالبه وتتقاضاه بذلك. والغلب في باب الهَوَى: الطِّلاب والمعنى واحد. والتَّطَلُّبُ: طلب في مُهْلة من مواضع. وكَلأَ مُطْلِبٌ: بعيد الملطب، وقد أَطلَبَ الكَلأُ، أي: تباعد وطلبه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR345 harf
الباطِلُ: ضدّ الحق، والجمع أَباطيلُ على غير قياس، كأنهم جمعوا إبْطيلاً. وقد بَطَلَ الشيءُ يَبْطُلُ بُطْلاً وَبُطولاً وبُطْلاناً، وأَبْطَلَهُ غيره. ويقال: ذهب دمه بُطْلاً، أي هَدراً. والبَطَلُ: الشجاعُ، والمرأة بَطَلَةٌ. وقد بَطُلَ الرجل بالضم يَبْطُلُ بُطولَةً وبَطَالةً، أي صار شجاعاً. وبَطَلَ الأجيرُ بالفتح بَطالةً، أي تَعَطَّلَ فهو بَطَّالٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.901 harf
ط ل ب طلب ، طبل ، لبط ، بلط ، بطل : مستعملة . طلب : قال الليث : الطلَبُ : محاولةُ وِجدانِ الشيء وأخذِه . والطِّلْبَةُ : ما كان لك عند آخر من حقّ تطالبه به . والمُطَالَبَةُ : أن تُطالب إنساناً بحق لك عنده ، ولا تزال تطالبُه وتتقاضاه بذلك . والغالبُ في باب الهوى : الطِّلابُ . والتّطَلُّبُ : طلب في مهلة من مواضع . أبو عبيد عن أبي عبيدة : أطليتُ الرجل : أعطيتُه ما طلَب . وأطلبته : ألجأته إلى أن يطلب
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.012 harf
(باب الباء والطاء وما يثلثهما) (بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]): * لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ * (بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.189 harf
- الباطل: نقيض الحق، وهو ما لا ثبات له عند الفحص عنه، قال تعالى: ﴿ذلك بأن الله هو الحق وأن ما يدعون من دونه هو الباطل﴾ [الحج/62] وقد يقال ذلك في الاعتبار إلى المقال والفعال، يقال: بطل بطولا وبطلا وبططلانا، وأبطله غيره. قال عز وجل: ﴿وبطل ما كانوا يعملون﴾ [الأعراف/118]، وقال تعالى: ﴿لم تلبسون الحق بالباطل﴾ [آل عمران/71]، ويقال للمستقل عما يعود بنفع دنيوي أو أخروي: بطال، وهو ذو بطالة بالكسر. وبطل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR485 harf
ب ط ل هـو باطـِلٌ بَيـّنُ البُطْلانِ‏.‏ وبَطّـالٌ بَيّن البِطالَةِ بالكسر‏.‏ وقد بطل بالفتح‏.‏ وبطل بين البطالة بالفتح وقـد بطـل بالضـم‏.‏ ويقـال‏:‏ لبطـل الرجـل هـذا فـي التعجـب مـن البطـل ولبطـل القـول هذا في التعجب من الباطل‏.‏ وقال فلان قولاً بطلاً وساق كلمات خطلاً من الخطل وأعوذ بالله من البطلة وهم الشياطين‏.‏ وأبطل فلان‏:‏ جاء بالباطل‏.‏ وجاء بالأضاليل والأباطيل‏.‏ ولقد تبطل ولدك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.095 harf
بَطَل الشيءُ يَبْطُل بُطْلاً وبُطُولاً وبُطْلاناً: ذهب ضيَاعاً وخُسْراً، فهو باطل، وأَبْطَله هو. ويقال: ذهب دَمُه بُطْلاً أَي هَدَراً. وبَطِل في حديثه بَطَالة وأَبطل: هَزَل، والاسم البَطل. والباطل: نقيض الحق، والجمع أَباطيل، على غير قياس، كأَنه جمع إِبْطال أَو إِبْطِيل؛ هذا مذهب سيبويه؛ وفي التهذيب: ويجمع الباطل بواطل؛ قال أَبو حاتم: واحدة الأَباطيل أُبْطُولة؛ وقال ابن دريد: واحدتها إِبْطالة.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR331 harf
* ب ط ل * * الباطِلُ * ضد الحق والجمع * أباطِيلُ * على غير قياس كأنهم جمعوا إبطيلا وقد * بَطَل * الشيء من باب دخل و * بُطْلا * أيضا بوزن صلح و * بُطْلاناً * بوزن طغيان و * البَطَلُ * الشجاع والمرأة بطلة وقد * بَطُل * الرجل من باب سهل وظرف أي صار شجاعا و * بَطَل * الأجير * يَبْطُل * بالضم * بَطَالةً * بالفتح أي تعطل فهو * بَطَّالٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.901 harf
بطل الشيء بطلا وبطولا وبطلانا، بضمهن: ذهب ضياعا وخسرا ومنه قوله تعالى: وبطل ما كانوا يعملون . وقولهم: ذهب دمه بطلا: أي هدرا، وقال الراغب: وبطل دمه: إذا قتل ولم يحصل له ثأر ولا دية. وأبطله: غيره. والإبطال: يقال في إفساد الشيء وإزالته، حقا كان ذلك الشيء أو باطلا، قال تعالى: ليحق الحق ويبطل الباطل . بطل في حديثه بطالة: هزل وكان بطالا. ظاهر سياقه أنه من حد نصر، والصواب أنه من حد علم، كما هو في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.026 harf
بَطَلَ 1 بَطَلَ طل بطل , (S, Msb, K,) aor. بَطُلَ , (S, Msb,) inf. n. بُطْلٌ and بُطُولٌ and بُطْلَانٌ, [of which the last seems to be the most common,] (S, Msb, K, KL, &c.,) It (a thing) was, or became, بَاطِل, as meaning contr. of حَقّ; (S;) [i. e.,] it was, or became, false, untrue, wrong or incorrect, fictitious, spurious, unfounded, unsound, (KL,) vain, unreal, naught, futile, worthless,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.473 harf
بَطَلَ بَطَلَ U ( n. acc. بُطْل 3 , بُطُوْل 27 , بُطْلَاْن 35 ), a. Was vain, futile, ineffectual, unprofitable; went for nothing, was wasted. b. Was false, spurious, unfounded, unreal. c. ( n. ac. بَطَاْلَة 22t ) [ Fī ], Jested with. d. Was inactive, idle; was unoccupied, unemployed. بَطُلَ بَطُلَ U ( n. ac. بَطَاْلَة 22t , بِطَاْلَة 23t , بُطُوْلَة 27t ), a. Was brave,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.543 harf
بطل بَطَلَ - يَبْطُلُ - بَاطِل - بَاطِلاً - بِالباطِل - أََبْطَلَ - يُبْطِلُ - مُبْطِل - مُبْطِلُوْن بَطَلَ - يَبْطُلُ + الشيء أو الأمر: نُفي وعَدِمَ ولم يحصل ولم يتحقق ولم يقع بَاطِل - الباطل: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَطَلَ - يَبْطُلُ ": الأمر الذي لم يقع ولا يقع: واجب عدم الحصول أو التحقق أو الوجود وفق مقدمات سابقة يحكمها منطق محدد
Tamamını oku

Sîgalar(14)

Mücavir kökler51 mücavir (194 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حقق

    15 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  2. مول

    5 ortak ayet · Onların malları

  3. دحض

    2 ortak ayet · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir

  4. زهق

    2 ortak ayet · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir

  5. أنس

    8 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  6. كفر

    9 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  7. أكل

    4 ortak ayet · Ekel pas demektir

  8. ربو

    2 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…

  9. ضرب

    3 ortak ayet · Örnek verdi

  10. خسر

    3 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  11. كتم

    2 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  12. لبس

    2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

Geçtiği ayetler(34)

Sîga sayfası: بِالْبَاطِلِ
  1. وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    BatılHakkı batıla karıştırıp da, bile bile siz gerçeği gizlemeyin.

  2. وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    Batıl ileMallarınızı aranızda batıl ile yemeyin. Ve insanların mallarından bir kısmını, siz bildiğiniz halde günahla yemek için onları hakimlere aktarmayın.

  3. يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    BatılEy Ehl-i Kitab; Niçin hakkı batıla karıştırıyor ve bile bile hakkı gizliyorsunuz?

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

    Batıl ileEy iman edenler; mallarınızı aranızda karşılıklı rıza ile gerçekleştirdiğiniz ticaret yolu hariç, batıl yollarla yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz ki Allah, sizin için Rahim olandır.

  5. وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

    Batıl ileKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.

  6. … إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ …

    Batıl ileEy iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

  7. وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَيُجَادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَمَا أُنْذِرُوا هُزُوًا

    BatılBiz, peygamberleri; sadece müjdeci ve uyarıcılar olarak göndeririz. Küfredenler ise hakkı batılla ortadan kaldırmak için mücadele ederler. Ayetlerimizi ve kendilerine yapılan uyarıları alaya alırlar.

  8. قُلْ كَفَى بِاللَّهِ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ شَهِيدًا يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفَرُوا بِاللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    BatılDe ki: Şahid olarak benimle sizin aranızda Allah yeter. O; göklerde ve yerde olanı bilir. Batıla inanıp Allah’a küfredenler, işte onlar hüsrana uğrayanların kendileridir.

  9. … مِنْ بَعْدِهِمْ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ

    BatılOnlardan önce Nuh kavmi de yalanladı. Arkalarından muhtelif topluluklar da. Her ümmet kendi peygamberlerini yakalamaya yeltendi ve hakkı batılla yok etmek için mücadeleye girişti. En sonunda Ben de onları yakaladım. Azabım nasılmış?

Sîga sayfası: الْمُبْطِلُونَ
Sîga sayfası: أَفَبِالْبَاطِلِ
Sîga sayfası: سَيُبْطِلُهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبطل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكذب, زور, عبث, خسر
Zıt Kökحقق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin tutunamayıp gitmesi, varlığını ve değerini yitirerek boşa çıkması, zayi olması
Çekirdek Özet 2Gerçekliği, dayanağı ve kalıcılığı olmayan asılsız inanç, iddia ve amellerin ilahi hakikat karşısında çözülüp yok olması
Çekirdek Özet 3Varlık ve değer zemininden yoksun olanın ontolojik ve epistemolojik olarak hükümsüz kalması; hakkın ikamesiyle batılın iflası
Kritik Hata RiskiBatılı yalnızca ahlaki bir yalan veya soyut bir kötülük sayıp varlıksal tutarsızlık, işlevsizlik ve boşa çıkma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بطBir yüzeyin yayılması, ağırlık veya dolgunlukla yere basması, yere veya dibe doğru serilip çökmesi; بطأ, بطر, بطش, بطن köklerinde görüldüğü üzere içe, alta veya yere doğru meyil ve yoğunlaşmaلÇoban değneği ve yöneltme işlevini taşıyan harfin eklenmesiyle yere serilme veya altta kalma hali bütünüyle dağılma, dayanağını tüketme, sonucsuz kalıp hükümsüzce akıp gitme yönünde özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alanKendi içine kapalı, bir zemine oturduğu varsayılan yapıyı veya iddiayı imler
طSepet, çark; sarma, kuşatma, dönerek sarılmaBir şeyin etrafını çevreleyip onu bir kabuk veya suret gibi sarmayı temsil eder
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etmeBir yöne çekilerek çözülmeyi, hareketle sonuca veya sona bağlanmayı anlatır
بطلİçinde dayanak bulunduğu sanılan bir kabuğun sevk edilip sınandığında içinin boşalarak dağılmasıGörünüşte bir çerçevesi ve formu olan şeyin, hakikatle temas ettiği anda iç dayanağını yitirerek hükümsüzleşmesi ve silinip gitmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin dayanıksız çıkıp zayi olması, telef olması, akıp boşa gitmesi; savaşta bir yaranın veya heder olan bir canın diyet ve intikam talep edilmeksizin karşılıksız kalması (ذهب دمه بُطلاً)
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiġa ez-Zübyânî divanında asılsız iddia ve mesnetsiz söz anlamında bu kökü kullanır: لعَمري، وما عَمْري عليّ بهَيِّنٍ / لقد نَطَقَتْ بُطْلاً عليّ الأقارعُ
Erken Arapça kullanımCesaret gösterip kendi canını feda edercesine tehlikeye atan ve yaralarını hiçe sayıp etkisiz kılan savaşçıya «kahraman» anlamında بَطَل denilmiş; işsiz güçsüz kalan, vaktini boşa tüketen kimse için ise بَطَّال ve بِطَالَة tabirleri yerleşmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’n-Nâbiġa.

Sami etimolojik katman

Arapça بطل kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve temel olarak «boşalma, işsiz kalma, hükümsüzleşme, geçersiz sayılma» semantik matrisine dayanan bir gövdedir. İbrancede bāṭal (בָּטַל) fiili «durmak, dinlenmek, işi bırakmak, tatil olmak» anlamındadır; geç dönem İbrancesinde ve Mişna metinlerinde ise doğrudan «hükümsüz kılınmak, iptal edilmek» manasını kazanmıştır. Süryanicede bṭal (ܒܛܠ) kökü benzer şekilde «durmak, boş kalmak, işlevini yitirmek, faydasız ve nafile olmak» anlamlarında yaygın olarak kullanılır. Klasik Arapçada bu kök, hem fiziksel olarak bir nesnenin veya kanın boşa gitmesini (hedir), hem de epistemolojik ve ontolojik olarak gerçeğin zıddını, yani içsel tutarlılığı ve kalıcılığı bulunmayan her türlü sahte iddia ve varlığı ifade edecek biçimde genişlemiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin zail olması, sebat bulmaması ve telef olmasıFiziksel karşılıksız kalma ve boşa çıkma durumundan akli, ahlaki ve ontolojik tutarsızlığa geçiş yapılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בטל (işi durdurmak, nafile olmak), Süryanice ܒܛܠ (boşa çıkmak, hükümsüz kalmak)Kuzey-Batı ve Güney Sami dillerinde eylemin kesintiye uğraması ve işlevini yitirmesi ortak semantik paydadırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış düzenli bir eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بطلAnlamlıBoşa çıkmak, zail olmak, hükümsüz kalmakBir şeyin dayanağını kaybedip varlık ve değerini yitirmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
بلطAnlamlıKesmek, düzleştirmek, sertleştirmekYeri taşla döşemek veya bir şeyi kökünden kesip ayırmakKök Kur'an'da geçmez; sert zemin ve kesinti bağı
طبلAnlamlıVurmak, yuvarlak ses kutusu yapmakİçi boş bir gövdeye gerilmiş deriye vurarak ses çıkarmakKök Kur'an'da geçmez; boşluk ve yankı ilişkisi
طلبAnlamlıAramak, peşine düşmek, istemekBir hedefe doğru yönelip onu elde etmeye gayret etmekKur'an'da geçer; gayret ve sevk ortak paydası
لبطAnlamlıYere çarpmak, sermek, düşürmekBir kimseyi şiddetle yere vurup etkisiz hale getirmekKök Kur'an'da geçmez; yere serilme ve düşme yönü
لطبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKök olarak mevcut değildir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بطلMerkezHükümsüzlük ve boşa çıkmaGerçekliği, kalıcılığı ve ontolojik dayanağı bulunmadığı için sınandığında yok olup giden şeyDoğası gereği sebatı ve esası olmayan sahte veya tükenmiş durum
كذبKomşuHaberdeki uyumsuzlukİfadenin veya iddianın vakıaya kasten ya da sehven aykırı olması haliكذب daha çok dilsel ve haber düzeyindedir; بطل ise varlıksal ve işlevsel çöküşü bildirir
زورKomşuSapma ve süslemeEğriltilmiş, gerçeğe benzetilerek yaldızlanmış sahte görüntüزور biçimsel aldatma ve meyletmeye odaklanırken, بطل bu görüntünün içinin boşluğuna işaret eder
عبثKomşuAmaçsızlıkBir gayesi, hikmeti ve meşru neticesi bulunmayan eylemعبث eylemin gayesizliğini, بطل ise nihayetinde hiçbir semere vermeden yok olmasını vurgular
خسرKomşuSermaye kaybıEldeki sermayenin veya imkânın eksilip zarara dönüşmesiخسر var olanın tükenişini, بطل ise baştan beri varlık zeminine sahip olmayışı anlatır
حققZıtSabit ve zorunlu gerçeklikVarlığı kesin, sarsılmaz, yerli yerinde duran ve gerekliliği açık olan hakikatحقق sebat ve mevcudiyet iken, بطل zeval ve hükümsüzlüktür

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبطلVarlıksız, boşa çıkan, hükümsüzHakikati ve dayanağı olmayan, yok olmaya mahkûm asılsız şeyKesin
Latincevanus, irritus, cassusBoş, geçersiz, etkisizLatince vanus içsel boşluğu ve aldatıcılığı, irritus ise hukuken veya fiilen hükümsüz kalmayı karşılarGüçlü
İngilizcevoid, futile, null, falseHükümsüz, beyhude, asılsızVoid ve null hukuki/varlıksal hükümsüzlüğü, futile ise boşa çıkan beyhude çabayı tam olarak verirGüçlü
Almancanichtig, eitel, vergeblichGeçersiz, temelsiz, nafileNichtig hukuki yokluğu ve varlıksal hükümsüzlüğü, vergeblich ise neticesizliği yansıtırGüçlü
Fransızcanul, caduc, vainHükümsüz, düşmüş, beyhudeCaduc dayanağını yitirip düşen şeyi, vain ise boş ve anlamsız iddiayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْبَاطِلُ / بِالْبَاطِلِŞirke dayalı sahte ilahlar ve asılsız inançlarAllah'ın yegâne hak ilah oluşuna mukabil putların ve sahte otoritelerin ontolojik hükümsüzlüğü (Hac 22:62, Lokmân 31:30)
بِالْبَاطِلِHaksız, gayrimeşru ve temelsiz yollarİnsanların mallarını gasp, rüşvet, faiz veya hile gibi meşru bir hakka dayanmayan yöntemlerle yemek (Bakara 2:188, Nisâ 4:29)
بَاطِلًاGayesiz, hikmetsiz ve anlamsız yaratılışEvrenin bir tesadüf veya boş bir oyun olmaktan tenzih edilmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:191, Sâd 38:27)
وَبَطَلَ / تُبْطِلُوا / سَيُبْطِلُهُAmellerin ve çabaların boşa gitmesi, iptal olmasıİnkâr, riya veya başa kakma sebebiyle amellerin semeresiz kalması; sihrin bozulması (A'râf 7:118, Yûnus 10:81, Bakara 2:264)
الْمُبْطِلُونَBatılı ilke edinen, hakkı iptale yeltenen inkârcılarPeygamberlerin getirdiği hakikati asılsız iddialarla çürütmeye çalışan cedel ehli (A'râf 7:173, Rûm 30:58, Câsiye 45:27)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVarlık ve uluhiyet teorisiBatılın ontolojik bir varlığı mı yoksa hakkın yokluğu (adem) ve ilüzyon mu olduğu; şirkin ve gayesiz yaratılış iddiasının çürütülmesiVarlık ve sebat zemininden mutlak yoksunluk
FıkıhAkitler ve ibadetler nazariyesiBir akdin veya ibadetin rükünlerindeki eksiklik sebebiyle hukuken hiç doğmamış sayılması (fâsid ile bâtıl ayrımı)Hukuki ve şer'i netice doğurmama, mutlak geçersizlik
TefsirHak-batıl diyalektiğiHakkın gelmesiyle batılın zail olması (İsrâ 17:81) ve su üstündeki köpük metaforu (Ra'd 13:17) üzerinden hakikatin kalıcılığıDayanaksız olanın nihai olarak tasfiye edilmesi
HadisEdebi ve ahlaki sözlerŞair Lebîd'in «Allah'tan başka her şey batıldır» sözünün doğrulanması ve amelleri iptal eden riya gibi unsurların ikazıİlahî rıza dışındaki her çabanın heder olması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve kullukŞirk ve sahte tanrılarAsılsız kabulleri tasfiye etmekVarlıksal dayanağı olmayan sahte otoritelerin ilahi hakikat karşısında yokluğunu tescil ederKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiSafsata ve temelsiz önermeYanlışı ayıklayıp doğruyu berraklaştırmakDelile, gözleme ve akli zarurete dayanmayan her türlü bilginin hükümsüz sayılmasını sağlarKesin
SiyasiMeşruiyet ve yönetimHaksız tahakküm ve tiranlıkGayrimeşru iktidarı geçersiz kılmakAdalete ve hukuka dayanmayan emir ve yönetimlerin meşruiyet taşımadığını gösterirGüçlü
İktisadiMülkiyet ve değişimGasp, hile, faiz ve haksız kazançKarşılıksız ve sömürüye dayalı dolaşımı engellemekEmek veya meşru bir akde dayanmayan mal edinimlerini «batıl yolla yemek» sayarak yasaklarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSıfır eleman, hükümsüz küme ve entropik sönümlenmeMatematikte bir işlemin sonucunu sıfırlayan çarpan; termodinamikte iş yapma kapasitesi kalmayan enerjinin veya bir algoritmadaki tanımsız/geçersiz girdinin sistem dışı kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki butlan ve kurumsal işlevsizlikHukukta kurucu unsurları eksik olduğu için baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmayan işlemler; sosyolojide toplumsal meşruiyeti çöken yapıların tasfiyesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiBatıl kavramını yalnızca teolojik bir dogma, ahlaki bir kabahat veya sadece gerçeğe aykırı söz (yalan) olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamBatıl; ontolojik olarak dayanıksızlık, epistemolojik olarak temelsizlik, pratik olarak semeresizlik ve ekonomik-hukuki olarak meşruiyetsizliktir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBatılın sadece bir inanç konusu sanılması durumunda; ekonomik sömürü, hukuksuzluk, gayesiz hayat ve heder olan insan emeği gibi boyutlar Kur'an'ın batıl eleştirisinin dışında kalır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık, bilgi, ahlak ve hukuk alanlarında neyin kalıcı, neyin ise geçici ve asılsız olduğunu ayırt eden temel ilahi kriteri koyduğu için merkezidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid-şirk karşıtlığını kuran ayetlerde, haksız kazanç ve mülkiyet yasaklarında, yaratılışın hikmetini bildiren ayetlerde ve amellerin boşa çıkmasını anlatan uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin sadece soyut bir kanaat olduğu yanılgısını yıkar; dayanağı olmayan her sistemin, düşüncenin ve amelin eninde sonunda çökmeye mahkûm olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin veya canın dayanağını, karşılığını ve tutunma noktasını kaybederek boşa gitmesi, telef olup dağılması.
  • Soyut anlamHakikatin ve ilahi ölçünün yokluğunda ortaya çıkan her türlü asılsız, temelsiz, geçersiz ve yok olucu durum.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki geçerlilik, meşruiyet ve işlevsellik şartlarının bulunmayışı sebebiyle ortaya çıkan mutlak hükümsüzlük ve tasfiye hali.
  • LaTeX modeliB(x)=lim⁡t→∞(x⋅[1−H(x)])=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde x incelenen iddia, amel, mülk veya varlığı; H(x) bu unsurun hakikat ve meşruiyet zeminine sahip olma durumunu temsil eden ikili işlevi (H(x)=1 ise hak, H(x)=0 ise batıl) simgeler. Eğer H(x)=0 ise, yani nesnenin hakiki bir dayanağı yoksa, 1−H(x)=1 olur ve zaman akışı içinde (t→∞) o unsurun nihai varlık ve değer çıktısı B(x) sıfıra eşitlenerek kaçınılmaz biçimde hükümsüzleşir ve boşa çıkar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب