هلك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ل-ك36 sîga, 68 mücavir kök, 63 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أهلأَتُهْلِكُنَايُهْلِكُونَهلكقريأَهْلَكْنَاقرنفَأَهْلَكْنَاهُمْرجعفَأُهْلِكُواظلمأولمشي

KökSîga 36Ayet 63Sure 40Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

هلك

ه - ل - ك

KÖK
  • 68 geçiş
  • 63 ayet
  • 36 sîga
  • 13 sözlük

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir. Helak olmak, kaybolmak, yok olmak ve ölmek anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir. Helak olmak, kaybolmak, yok olmak ve ölmek anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.519 harf
باب الهاء والكاف واللام معهما هك ل، ه ل ك، ك ه ل مستعملات هكل: الهَيْكَلُ: الفرس الطويلُ عُلْواً وعَدْواً. قال: بمُنْجَرِدٍ قَيْدٍ الأوابدِ هَيْكَلِ والهَيْكَلُ: بيتٌ للنَّصارَى فيه صَنَمٌ على خِلْقَةِ مريم عليها السّلام فيما يُذْكَرُ، قال: مَشْيَ النَّصارَى حول بيت الهَيْكَلِ هلك: الهُلْكُ: الهَلاكُ. والاهْتِلاكُ: رَمْيُ الإنسان نِفسَهُ في تَهلُكةٍ. والتَّهْلُكَةُ: كلُّ شيءٍ يصيرُ عاقبتُه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.285 harf
هلكَ الشيء يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً، ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً، وتَهْلُكَةً؛ والاسم: الهُلْكُ بالضم. قال اليزيدي: التَهْلُكَةُ من نوادر المصادر، ليست مما يجري على القياس. وأهلَكَهُ غيره، واسْتَهْلَكَهُ. والمَهْلَكَةُ والمَهْلِكَةُ: المفازةُ. وقال أبو عبيد: تميم تقول: هَلَكَهُ يَهْلِكُهُ هَلْكاً، بمعنى أهْلَكَهُ. وأنشد للعجَّاج: ومَهْمَةٍ هالِكِ من تَعَرَّجا يريد مهْلِك، كما يقال ليلٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.239 harf
ه ك ل هكل ، هلك ، كهل : ( مستعملة ) . هكل : أما هكل فقد استعمل منه الهَيْكل وهو البناء المرتفع تُشبَّهُ به الفرسُ الطويل ، ومنه قول امرىء القيس : بمُنْجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هَيْكلِ وقال الليث : الهَيْكَلُ بيتٌ للنَّصارى فيه صنم على خِلْقَةِ مَرْيَمَ فيما يزعمون ، ومنه قول الراجز : مَشْيَ النَّصارى حول بَيْتِ الهيكل وقال ابن شميل : الهيكل : الضخم من كل حيوان . وقال الليث : الهيكل الفرسُ الطويلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.949 harf
(باب الهاء واللام وما يثلثهما) (هلم) الهاء واللام والميم ليس فيه إلا قولهم هَلُمَّ: كلمة دعوة إلى شَيء. قالوا: وأصلها هَلْ أَؤُمُّ، كلامُ مَن يريد إتيان الطعام، ثمَّ كثُرت حتَّى تكلَّم بها الدَّاعي، مثل قولهم: تَعَالَ، أي اعْلُ، ثمَّ كثُرت حتّى قالها مَن كان أسفَلَ لمن كان فَوق. ويحتمل أنْ يكون معناها هلْ لك في الطَّعام أُمَّ، أي اقصِدْ. والذي عندنا في ذلك أنَّه من الكلام المُشكِل. وقد مرَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.935 harf
- الهلاك على ثلاثة (في المطبوعة: ذكر أن الهلاك على ثلاثة أوجه، ثم عدها أربعة، وتبعه في ذلك الفيروزآبادي في البصائر. لكن نجد أن السمين قال: الهلاك على أربعة أوجه، وذكرها. انظر: عمدة الحفاظ (هلك) ) أوجه: - افتقاد الشيء عنك، وهو عند غيرك موجود كقوله تعالى: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29]. - وهلاك الشيء باستحالة وفساد كقوله: ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/ 205] ويقال: هلك الطعام. والثالث: الموت كقوله:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.105 harf
ه ل ك فيه الهلاك والهلك والهلكة‏:‏ ووقعوا في المهلكة والمهالك‏.‏ وألقى بيده إلى التّهلُكة‏.‏ وهلكوا مهلكاً واحداً‏.‏ وفلان هالك في الهوالك‏.‏ واهتلك فلان‏:‏ ألقى نفسه في التّهلكة‏.‏ وأهلك الشيء واستهلكه‏.‏ وهوى في هلكٍ وهو مهوًى بين جبلين‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ ترى قرطها في واضح اللّيت مشرفاً على هلكٍ في نفنفٍ يتطوّح ومن المجاز‏:‏ مفازة تهلك فيها الأرواح‏.‏ قال زهير‏:‏ وخرقٍ تهلك الأرواح فيه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.844 harf
لهَلْكُ: الهلاك. قال أَبو عبيد: يقال الهَلْك والهُلْكُ اوالمُلْكُ والمَلْكُ؛ هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً: مات. ابن جني: ومن الشاذ قراءة من قرأَ: ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ، قال: هو من باب رَكَنَ يَرْكَنُ وقَنَطَ يَقْنَطُ، وكل ذلك عند أَبي بكر لغات مختلطة، قال: وقد يجوز أَن يكون ماضي يَهْلكُ هَلِك كعَطِبَ، فاستغنى عنه بهَلَكَ وبقيت يَهْلَك دليلاً عليها، واستعمل أَبو حنيفة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR530 harf
* ه ل ك * * هَلَكَ * الشيء يهلِك بالكسر * هَلاَكاً * و * هُلُوكاً * و * مَهْلُكاً بفتح اللام وكسرها وضمها و * تَهْلُكَةً * بضم اللام والاسم * الهُلْكُ * بالضم قال اليزيدي * التَّهْلُكَةُ * من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس و * أَهْلَكَهُ * و * اسْتَهْلَكَهُ * و * المَهْلَكَةُ * بفتح اللام وكسرها المفازة و * هَلَكَهُ * في لغة تميم بمعنى * أَهْلَكَهُ * وبابه ضرب ويجمع * هَالكٌ * على *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.211 harf
هلك، كضرب ومنع وعلم وعلى الثاني قراءة الحسن وأبي حيوة وابن أبي إسحاق ويهلك الحرث والنسل بفتح الياء واللام، ورفع الثاء واللام كما في العباب، وفي كتاب الشواذ لابن جني رواه هارون عن الحسن وابن أبي إسحاق، قال ابن مجاهد: هو غلط قال أبو الفتح: لعمري إن ذلك ترك لما عليه أهل اللغة، ولكن قد جاء له نظير أعني قولنا: هلك يهلك فعل يفعل، وهو ما حكاه صاحب الكتاب من قولهم: أبى يأبى، وحكى غيره: قنط يقنط،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.684 harf
هَلَكَ 1 هَلَكَ ذ , inf. n. هَلَاكٌ &c., (S, K, &c.,) He, or it, perished, came to nought, came to an end, passed away, was not, was no more, or became non-existent or annihilated: (KL, PS in explanation of هَلاَكٌ, &c.:) or fell: or became in a bad, or corrupt, state; became corrupted, vitiated, marred, or spoiled: or went away, no one knew whither: (Mgh in explanation of هَلاَكٌ:) he died. (K.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.963 harf
هَلَكَ هَلَكَ A , I ( n. ac. هُلْك 3 , مَهْلَك 17 , مَهْلَكَة 17t , مَهْلِك 18 , مَهْلِكَة 18t , مَهْلُك 19 , مَهْلُكَة 19t , هَلَاْك 22 , هُلُوْك 27 , تَهْلَُِكَة تَهْلَُِكَة , تُهْلُوْك ), a. Perished; died; was ruined, destroyed. b. I ( n. ac. هُلْك 3 , هَلَاْك 22 ), see IV (a) . c. ( n. ac. هَلَاْك 22 ) [ Ila ], Was greedy of. d. ( n. ac. هُلْك 3 ), Feared. e. [ coll. ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.374 harf
هلك هَلَكَ - يَهْلِكُ - هَالِك - مَهْلِك - تَهْلُكَة - أَهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِك - مُهْلَك - مُهْلَكُوْن هَلَكَ - يَهْلِكُ + الكائن أو الشيء : يتخرب بناؤه ويتوقف عن العمل والفعل: تختفي وتزول البنية المميزة لبناء أو كائن وتتحول إلى كيان أو كيانات أخرى مختلفة لا تشبه أو تماثل البنية الأصلية مطلقاً، وينتج عن ذلك توقف الكائن عن العمل والفعل
Tamamını oku

Sîgalar(36)

Mücavir kökler68 mücavir (264 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قري

    16 ortak ayet · Kasaba

  2. قرن

    12 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  3. قبل

    19 ortak ayet · Önce

  4. ظلم

    11 ortak ayet · Zalimler

  5. ذنب

    4 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir

  6. شدد

    6 ortak ayet · Sicim bağıdır

  7. أول

    7 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  8. بطش

    2 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  9. بعد

    8 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. حرث

    2 ortak ayet · Hars ekin demektir

  11. أهل

    5 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  12. مشي

    2 ortak ayet · Yürür

Geçtiği ayetler(63)

Sîga sayfası: أَهْلَكْنَا
  1. أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا …

    Helak ettikGörmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

  2. وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

    Helak ettikAndolsun ki; sizden önce nice nesilleri zulmettikleri zaman helak ettik. Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldikleri halde, onlar inanmamışlardı. İşte Biz, suçlu kavmi böyle cezalandırırız.

  3. وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَلَهَا كِتَابٌ مَعْلُومٌ

    Helak ettikBiz, hiç bir kasabayı bilinen bir yazısı olmaksızın helak etmedik.

  4. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

    Helak ettikNuh’tan sonra, nice nesilleri yok etmişizdir. Kullarının günahlarına Habir ve Basir olarak Rabbın yeter.

  5. وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا

    Helak ettikOnlardan önce nice nesilleri yok ettik ki, varlıkça ve gösterişçe bunlardan çok daha üstündüler.

  6. وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا

    Helak ettikOnlardan önce nice nesilleri yok ettik. Şimdi onlardan hiç bir varlık emaresi hissediyor veya bir ses işitiyor musun?

  7. أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى

    Helak ettikKendilerinden önce nice nesilleri yok edişimiz hala onları uyarmadı mı? Halbuki onların yurdlarında gezinip duruyorlar. Doğrusu bunda sağduyu sahipleri için ayetler vardır.

  8. وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ

    Helak ettikUyarıcılar olmaksızın Biz, hiç bir kasabayı helak etmedik.

  9. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    Helak ettikAndolsun ki; Biz, önceki nesilleri yok ettikten sonra Musa’ya insanlar için basiretler, hidayet ve rahmet olmak üzere kitabı verdik. Olur ki düşünürler diye.

  10. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ

    Helak ettikBiz; nimet ve refahıyla şımarmış nice kasabaları yok etmişizdir. İşte kendilerinden sonra çok az kimselerin oturabileceği yerleri. Ve oralara varis olanlar Biz’dik, Biz.

Sîga sayfası: أَهْلَكْنَاهَا
Sîga sayfası: أَهْلَكْنَاهُمْ
Sîga sayfası: فَأَهْلَكْنَاهُمْ
Sîga sayfası: فَأُهْلِكُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهلك
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerموت, فني, خسر, دمر, عطب
Zıt Kökنجو
Çekirdek Özet 1Bir varlığın yüksekten veya uçurumdan düşmesi, kırılması, işlevini ve bütünlüğünü yitirerek yokluğa yuvarlanması
Çekirdek Özet 2İlahi yasaları çiğneyen birey veya toplumların yapısal çöküşe uğraması, ontolojik ve ahlaki işlevini yitirerek silinmesi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin iç dengesini ve meşruiyet zeminini kaybetmesi sonucu kendi kendini kaçınılmaz bir tasfiye ve yok oluş sürecine sokması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel ölüm veya anlık bir mucizevi felaketle sınırlayıp, ayetlerdeki ahlaki, iktisadi ve toplumsal çöküş süreçlerini gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هلOrtaya çıkma, telaşla yönelme, kontrolsüz hareket ve sarsıntı hali; هلع sabırsızlık ve açgözlü telaşı, هلل hilalin aniden belirip sesin yükselmesini, هلم ise öne atılmayı ve çağrıyı ifade ederكAvuç içine alma, çarpma ve sıkıştırma niteliğindeki ك harfinin eklenmesiyle serbest ve taşkın hareket, sert bir engele çarparak kırılma, derin bir boşluğa düşme ve nihai bir tükenişle durma anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, hayret, can havliyle ortaya çıkma ve dışa yansıyan sarsıcı durum
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, bir doğrultuda sürüklenme, sevk edilme ve kaçınılmaz akış
كAvuç içiKavrama, sınırlama, baskı uygulama ve sert bir yüzeye çarpıp sıkışma
هلكİnsanın sevk edilip sert bir sınıra çarpmasıCan havliyle debelenen veya kontrolsüzce sürüklenen bir varlığın kaçınılmaz bir engele veya uçuruma çarparak kırılması, düşmesi ve dağılması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yüksekten derin bir uçuruma veya boşluğa yuvarlanması, kırılıp parçalanması; iki dağ arasındaki derin uçuruma ve yardan aşağı boşluğa düşüşe هَلَك denir
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ çölün yok edici ıssızlığını ve rüzgârların savrulup tükendiği enginliği şu mısra ile tasvir etmiştir: وخرقٍ تهلك الأرواح فيه / بعيد الغور مشتبه المتان
Erken Arapça kullanımYırtıcı kuştan kaçarken can havliyle kendini kayalıklara ve tehlikelere atan çöl kuşu için اهتلكت القطاة ifadesi kullanılmış; ayrıca çölde yolunu kaybedip perişan olan yoksul ve kimsesiz kitleler için de هُلاّك tabirine yer verilmiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça هلك kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde de köklü bir geçmişe sahip ortak bir arkaik tabanı temsil eder. İbranicede הָלַךְ (halak) biçimi en temel hareket eylemi olan «yürümek, gitmek, akıp gitmek, göçüp gitmek» anlamını taşır ve mecazen «yok olup gitmek, ölmek» anlamına evrilir. Aramice ve Süryanicede ܗܠܟ (helak) aynı şekilde «yürümek, davranmak, çekilip gitmek» manasındadır. Akkadca alāku(m) fiili de «gitmek, seyrüsefer etmek, yitip gitmek» kök anlamını korur. Erken Sami katmanında genel bir «akıp gitme, yitme ve uzaklaşma» fiili olan bu çekirdek, Arapçanın özgül morfolojik gelişiminde «aşağı doğru düşüş, boşluğa yuvarlanma, kırılma ve varlıksal çöküş» yönünde somutlaşmış ve sertleşmiştir. Böylece Sami dillerindeki nötr «uzaklaşıp kaybolma» anlamı, Arapçada derin bir yar veya uçurumdan düşüşün getirdiği ontolojik ve fiziksel yıkım nüansını merkezine almıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDerin boşluk, düşme ve kırılmaİki tepe arasındaki boşluğa ve oradan düşüşe هَلَك denmesi, kökün dikey bir düşüş ve parçalanma ekseninde geliştiğini gösterirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice הָלַךְ ve Akkadca alāku(m)Erken Sami katmanındaki «gitmek, kaybolup gitmek» fiili, Arapçada dikey düşüş ve yok oluş nüansına yoğunlaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren ikna edici bir karşılık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هلكAnlamlıDüşmek, kırılmak, yok olmakYüksekten uçuruma yuvarlanma, parçalanma, can ve malın zayi olmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
هكلAnlamlıBüyümek, serpilmek, heybetli olmakİri yapılı kimse veya yüksek yapı; hedef kökteki aşağı düşüşün aksine yukarı doğru büyüme hareketiKur'an'da geçmez
لهكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır
لكهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır
كهلAnlamlıOlgunlaşmak, güç ve kemale ermekGençlik ile yaşlılık arasındaki en yetkin çağ; düşüş öncesi kemal seviyesiZıt yönlü tekabül; Kur'an'da geçer
كلهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هلكMerkezÇöküş ve yok oluşKendi dengesini veya işlevini yitirerek boşluğa yuvarlanıp parçalanmaBir şeyin bütünlüğünü ve varoluşsal işlevini geri dönülmez biçimde kaybetmesi
موتKomşuBiyolojik sonCanlılık ve hareketin durması; sükûnet haliهلك yıkıcı bir çöküş ve bozulmayı içerirken, موت salt hayat enerjisinin kesilmesidir
فنيKomşuZamansal tükenişVarlığın süresini tamamlayarak tükenmesi, sona ermesiفني ontolojik sınır ve zevali bildirir, هلك ise bozulma ve yıkımla gerçekleşen düşüşü vurgular
خسرKomşuSermaye kaybıEksilme, zarara uğrama ve iflas haliخسر eksilme ve kâr-zarar dengesinin bozulmasıdır; هلك ise nihai ve toptan çöküştür
دمرKomşuDışsal yıkımÜstüne çökme, ezip geçme, harabeye çevirmeدمر doğrudan dış bir kuvvetin fiziki tahribatıdır; هلك ise iç bozulmanın da yol açtığı tasfiyedir
عطبKomşuBozulma ve sakatlanmaİş göremez hale gelme, telef olmaعطب aracın veya organın işlevsizleşmesidir; هلك mutlak zevale işaret eder
نجوZıtKurtulma ve selametYüksek bir yere çıkarak tehlikeden ve çukurdan sıyrılmaUçuruma düşüşün tam aksine selamet tepesine ulaşıp hayatta kalma hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهلكDüşüp yok olmak, çöküşe uğramakVarlığın iç veya dış etkenlerle yapısal bütünlüğünü yitirip derin bir boşluğa yuvarlanmasıKesin
LatincePerire, ruereYıkılmak, yok olup gitmek, düşmekPerire kökün tükeniş yönünü, ruere ise yüksekten aşağıya doğru devrilme ve düşüş yönünü karşılarGüçlü
İngilizcePerish, ruinYok olmak, mahvolmak, çökmekPerish kelimesi biyolojik ve ahlaki çürüyüp yok olmayı, ruin ise yapısal çöküşü karşılarGüçlü
AlmancaZugrunde gehen, verderbenDibini boylamak, mahvolmak, bozulmakZugrunde gehen kökün tam olarak «temeline/dibine yuvarlanma» imgesini eksiksiz yansıtırGüçlü
FransızcaPérir, s'effondrerCan vermek, çökmek, telef olmakS'effondrer yapısal yıkılma ve çöküşü, périr ise toptan ortadan kalkmayı bildirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَهْلَكْنَا / فَأَهْلَكْنَاهُمْToplumsal azap ve kavimlerin tasfiyesiZulüm ve tuğyan sebebiyle önceki inkârcı medeniyetlerin tarih sahnesinden bütünüyle silinmesi (En'âm 6:6, Meryem 19:98, Secde 32:26)
هَلَكَBiyolojik ölüm ve geride varis bırakmamaBir kimsenin vefat edip dünyadan ayrılması, miras veya peygamberlik bağlamı (Nisâ 4:176, Mü'min 40:34)
يُهْلِكَ الحَرْثَ وَالنَّسْلَİfsat ve üretim dengesinin bozulmasıİktisadi, ahlaki ve biyolojik neslin ve ürünün bozularak heder edilmesi (Bakara 2:205)
هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْGüç ve meşruiyetin kaybolup gitmesiKıyamet günü dünyevi nüfuzun, mülkün ve saltanatın bütünüyle hükümsüz kalıp elden çıkması (Hâkka 69:29)
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍManevi ve ahlaki helak; inkârda ısrarApaçık bir hakikat karşısında bile bile küfrü ve sapkınlığı tercih ederek ruhsal olarak tükeniş (Enfâl 8:42)
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُOntolojik fena ve mutlak geçicilikYaratılmış olan her varlığın bizatihi var olma gücünden yoksun olup mutlak zevale mahkûm oluşu (Kasas 28:88)
يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْKendi kendini imha ve yalan yere yeminMünafıkların sahte mazeretler ve yalan yeminlerle kendilerini felakete sürüklemeleri (Tevbe 9:42)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamOntolojik fena ve ilahi adaletKasas 28:88 ayeti bağlamında eşyanın bizatihi yokluğu (adem) ile Allah'ın beka sıfatı; kavimlerin helakinde kesb ve ilahi sünnet ilişkisiVarlığın zati yetersizliği ve hak edilmiş nihai tasfiye
FıkıhTelef olan mal ve kalâle mirasıNisâ 4:176 gereğince geride çocuk ve baba bırakmadan ölen kimsenin durumu; akitlerde malın helak olmasıyla (telef) sorumluluğun intikaliHukuki kişiliğin veya mülkiyet konusunun ortadan kalkması
TefsirSünnetullah ve medeniyetlerin çöküşüKur'an'da helak edilen kavimlerin zulüm, ifsat ve haksız kazanç gibi nesnel sebeplere bağlı olarak helak edilmesi kanunuSebep-sonuç ilişkisine dayalı kaçınılmaz tarihsel tasfiye
HadisAşırılık ve ihtilaf uyarısıGeçmiş ümmetlerin peygamberlerine aşırı soru sormak ve ihtilaf etmek suretiyle helak olduklarını belirten nebevi ikazlarDini ve ahlaki dengenin yitirilmesiyle gelen toplumsal dağılma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİlahi yasaya aykırılığın getirdiği manevi iflasDengeyi yitiren iradenin kendi kendini yokluğa mahkûm etmesiVarlık gayesinden sapan bir bilincin kendi özünü çürütüp tüketmesiKesin
İlmiFiziksel ve ontolojik düzenBir sistemin entropi artışıyla dağılmasıYapısal bütünlüğün korunamayıp kaos ve yokluğa evrilmesiDış girdiden veya temel dengeden mahrum kalan organizmanın çözünmesiGüçlü
SiyasiDevlet ve iktidar felsefesiZulüm üzerine kurulu rejimlerin tasfiyesiMeşruiyet zeminini kaybeden otoritelerin çöküş kanunuAdaletten sapan yönetimlerin iç çürüme yoluyla tarih sahnesinden silinmesiKesin
İktisadiÜretim ve mülkiyetKaynakların israfı ve üretimin felç olmasıHırs ve sömürünün ekonomik düzeni çökertmesiBakara 2:205 gereği ekinin ve neslin ifsat edilerek iktisadi felakete yol açılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik düzensizlik ve yapısal kararsızlık (Instability)Kendi iç dengesini ve enerji döngüsünü koruyamayan bir sistemin kritik eşiği aşarak çökelmesi ve fonksiyonel formunu kaybetmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve kurumsal iflas (Systemic Collapse)Ortak ahlaki ve hukuki bağlayıcılığını yitiren toplumların iç çatışmalar ve kurumsal çözülme sonucunda dağılıp tarih sahnesinden çekilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHelak kavramını yalnızca gökten taş yağması, tufan veya yıldırım gibi ani fiziksel felaketlerle sınırlayıp ahlaki, siyasi ve ekonomik çürüme boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bireyin yalan yere yeminle ruhunu öldürmesinden (Tevbe 9:42), iktisadi üretimin ifsat edilmesine (Bakara 2:205), bir devletin meşruiyetini yitirmesinden nihai ontolojik fena hakikatine kadar uzanan çok katmanlı bir çöküş nizamıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumların helakini sadece geçmişte kalmış mucizevi felaketler sanarak, günümüzdeki ahlaki kokuşmuşluk, iktisadi adaletsizlik ve kurumsal çöküşlerin aslında birer helak süreci olduğunu fark edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tarih felsefesini, sünnetullah yasasını ve varlık hiyerarşisini kuran temel kavramlardan biridir; adaletten sapan sistemlerin nasıl çöktüğünü nesnel bir sebep-sonuç ilişkisi içinde açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş peygamberlerin kavimleriyle olan kıssalarında, iktisadi ve ahlaki ifsat uyarılarında, miras hukukunda (kalâle) ve yaratılışın mutlak fena ve beka boyutunu bildiren itikadi ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi cezaların keyfi veya rastlantısal olduğu algısını kırar; helakin aslında insanın ve toplumların kendi elleriyle ürettikleri fesadın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüksek bir mevkiden veya dağ yarığından derin bir boşluğa yuvarlanma, yere çarpıp kırılma ve yapısal bütünlüğü yitirme.
  • Soyut anlamİlahi varoluş gayesinden ve adalet zemininden kopan fert ve toplulukların meşruiyetlerini yitirerek ontolojik ve ahlaki bir çöküşle tasfiye olmaları.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kendi içindeki denge parametrelerini sıfırlaması neticesinde dış müdahaleye gerek kalmaksızın kaçınılmaz bir yok oluş girdabına sürüklenmesi.
  • LaTeX modeliS(t)→  ∇J≤0  S0∩∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içindeki canlı sistemi, toplumu veya varlığı temsil eder. ∇J sistemin adalet, meşruiyet ve ilahi yasalara uyum eğimini (gradyanını) gösterir. Bu eğimin sıfırın altına düşmesi (∇J≤0), sistemin iç çürümesini ve düşüşünü başlatır. Bu sürecin nihai sınırı ise sistemin başlangıç durumunun boş kümeye indirgenmesi (S0∩∅), yani helak olarak varlık sahnesinden bütünüyle silinmesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه