فني

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ن-ي1 sîga, 0 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فنيفَانٍ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 0

▶ Ağı aç (3B)

فني

ف - ن - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فنى

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.671 harf
باب النون والفاء و و ا ي ء معهما ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات نفي: نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض". ويقال: معناه: السّجْنُ. والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه. والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة. ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR610 harf
Madde başı: فنىفَنِيَ الشيء فَناءً، وأفْناهُ غيره. وتفانَوْا، أي أفْنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفِناءُ الدار: ما امتدَّ من جوانبها، والجمع أفْنِيَةٌ. ويقال: هو من أفناءِ الناس، إذا لم يعلم ممن هو. والفَنا مقصور: عِنَب الثعلب، الواحدة فَناةٌ. قال زهير: كأنَّ فُتاتَ العِهْنِ في كلِّ منزلٍنزلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحطَّـمِ ويقال: هو شجرٌ له حَبٌّ أحمر تتَّخذ منه القلائد. والفَناةُ أيضاً: البقرة، والجمع
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.661 harf
(باب الفاء والنون وما يثلثهما) (فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة:
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.604 harf
الفَناء: نَقِيض البقاء، والفعل فَنى يَفْنَى نادر؛ عن كراع، فَناء فهو فانٍ، وقيل: هي لغة بلحرث ابن كعب؛ وقال في ترجمة قرع: فلما فَنى ما في الكنائن، ضارَبُوا إلى القُرْعِ من جِلْدِ الهِجانِ المُجَوَّبِ أَي ضربوا بأَيديهم إِلى التِّرَسةِ لما فَنِيت سهامهم. قال: وفَنى بمعنى فَنِيَ في لغات طيّء، وأَفْناه هو. وتَفانى القومُ قتلاً: أَفنى بعضهم بعضاً، وتفانوا أَي أَفنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفَنِيَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR143 harf
* ف ن ي * * فَنِيَ * الشيء * فَنَاءً * باد و * تَفَانَوْا * أفنى بعضهم بعضا في الحرب و * فِنَاءُ * الدار ما امتدّ من جوانبها والجمع * أفْنِيَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.762 harf
: ( ي ( *!فَنِيَ ) الشَّيءُ ، ( كرَضِيَ ) ، هذه هي اللُّغَةُ المَشْهورَةُ ؛ ( و ) حَكَى كُراعٌ : *!فَنَى *!يَفْنَى ، مثْلُ ( سَعَى ) يَسْعَى وهو نادِرٌ ، وقالَ : وهي بلُغَةِ بلحارِثِ بنِ كعْبٍ ، ( *!فَنَاءً ) ، مَصْدرُ البابَيْنِ ، فهو *!فانٍ : ( عُدِمَ ) . ( وفي المُحْكم : *!الفَناءُ ضِدُّ البَقاءِ . وقالَ أبو عليَ القالِي : الفَناءُ نَفادُ الشيءِ ؛ قالَ نابِغَةُ بَني شَيْبانَ : سَتَبْقَى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.578 harf
Madde başı: فنىفَنِىَ 1 فَنِىَ ذ , (T, S, M, Msb, K, &c.,) aor. يَفْنَى; (T, M, Msb, K;) and فَنَى, aor. يَفْنَى, (M, K,) which is extr., mentioned by Kr, and said by him to be of the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab; (M;) the former of the two verbs being that which is commonly known; (TA;) inf. n. فَنَآءٌ, (T, S, M, Msb, K, &c.,) which is of both of the verbs; (TA;) It (i. e. a thing, S, Msb, TA) passed away and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR974 harf
فَنِيَ فَنِيَ A ( n. ac. فَنًى [ 4 ] , فَنَآء [ 22A ] ), a. Disappeared, vanished; wasted away, dwindled; decayed; was spent, exhausted; perished; was perishable, transient; was mortal; was decrepit, old. فَاْنَيَ فَاْنَيَ III , a. Coaxed, flattered, caressed, courted, curried favour with. أَفْنَيَ أَفْنَيَ IV , a. Caused to perish, to pass away; destroyed, brought to nought; annihilated;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.126 harf
فني فَنِيَ - يَفْنَى - فاني فَنِيَ - يَفْنى + الكائن أو الشيء: ضد "بقي - يبقى": اختفى كامل بنائه وكيانه الظاهر من الوجود فَاني - فان: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَنيَ - يَفْنى" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي: فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler0 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

Edatlar gizli; bu kökün yalnızca edat mücavirleri var.

Geçtiği ayetler(1)

  1. كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ

    FaniOnun üzerinde her bulunan fanidir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفني
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerهلك, زول, نفد, موت
Zıt Kökبقي
Çekirdek Özet 1Bir şeyin sınırına ve sonuna erişerek gücünün, yapısının ve mevcudiyetinin kademeli olarak tükenmesi
Çekirdek Özet 2Yaratılmış tüm varlıkların ontolojik sınırına ulaşıp zeval bulması ve mutlak sürekliliğin yalnızca ilahi zata ait olması
Çekirdek Özet 3Varlık kategorisinin kendi başına kalıcı olmayıp sonluluk damgası taşıdığı, mutlak varlık ile izafi varlık arasındaki ontolojik ayrım
Kritik Hata RiskiKökü mutlak yok oluş (adem-i mutlak) veya madde dışı bir hiçlik olarak daraltıp, varlığın ilahi beka karşısındaki izafi ve tükenici niteliğini gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فنAyrışma, kollara ayrılma, yayılma ve tükenişe doğru incelerek sınıra varma; bu anlam ağaç dallarının ayrışmasını anlatan فنن ve aşırı yaşlılıktan gücün dağılıp tükenmesini niteleyen فند köklerinde de görülürيAnlamı zayıflama, akışın sonuna gelme, kademeli bir çözülmeyle nihai bitiş çizgisine erişme ve tükenme yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, çıkış ve kenarVarlığın iç sınırından dış hududuna ve bitiş çizgisine doğru yönelen çıkış hareketini temsil eder
نBalık, yılan veya filiz; süreklilik, canlılık ve hareketAkıp giden canlılığı, zaman içindeki mevcudiyeti ve varoluşsal süreci simgeler
يEl ve kol; uzanma, iş ve yönelimSürecin nihai bir amaca veya sınıra doğru uzanıp fiili neticeye ulaşmasını ifade eder
فنيAğızdan çıkış ve kenara varış imgesinin canlılık akışıyla birleşerek nihai sınıra uzanmasıVarlığın zaman içindeki canlı akışının dış sınıra dayanması, takatinin ve formunun bu sınırda son bularak tükenmesi hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaşlanıp gücün tükenmesi, ağacın yapraklarını dökmesi, evin önündeki geniş alanın (avlu/fina) yapının bittiği sınırda yer alması ve bir nesnenin aşınarak son kırıntılarına kadar bitmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü'l-Kays'ın Muallaka'sında geçen كأنّ فُتات العِهن في كُلِّ منزلٍ / نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّـم mısraında yabani bir bitkinin (itüzümü) taneleri için kullanılması; Lebîd'in Muallaka'sında insanın yaşlanarak tükenişini anlatan حَبائِلُه مَبْثوثةٌ بسَبِيلِه / ويَفْنى إِذا ما أَخْطَأَتْه الحَبائلُ beyti
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hac ve gazve sürekliliğini tavsiye ederken kullandığı ömrün tükenişine kadar devam etmeyi bildiren حَجَّةً ههنا ثم احْدِجْ ههنا حتى تَفْنى ifadesi ve Hz. Muaviye'nin yaşlı ve tükenmiş develeri nitelemek için kullandığı الفانية tabiri

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça فني kökü, Sami dil ailesinde sınır, yüz, yönelme ve bir yönün sonuna varma anlamlarını barındıran zengin bir morfo-semantik tabana dayanır. Kökün ilk iki konsonantı olan morfemik çekirdek, İbranicede yüz, yön ve dönme anlamı taşıyan פנה (panah / paneh) fiilinde ve Ugaritçede aynı yönelimsel kökte karşılık bulur. İbranicede bu kök bir şeyin yüzünü dönmesi, arkada kalması, günün akşama doğru dönüp tükenmesi (penot hayyom) bağlamlarında kullanılırken; Arapçada son harfin zayıflığı ile birlikte bu yöneliş, bir sürecin hududuna vararak tükenmesi, takatin bitmesi ve varlığın çözülmesi anlamında yoğunlaşmıştır. Süryanicede ise yönelme ve dönme türevleriyle paralel semantik çizgiler korunmuştur. Arapçadaki فني kullanımı, soyut bir hiçlikten ziyade bir şeyin sınırına (fina') ulaşıp nihayete ermesini ifade eden somut ve süreçsel bir semantik dönüşümün ürünüdür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSınır, avlu (fina'), aşırı yaşlılık ve tükenmeVarlığın kenarına veya son haddine varıp mevcudiyetinin dağılması ve bitmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פנה (panah), Süryanice פנא (pna)Bir yöne dönme, yönelme, vaktin sona ermesi veya günün dönüp tükenmesi semantiğiyle akrabadırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelim ve uç/kenar kökleriDoğu ve Kuzey Afrika kollarında yön, sınır ve dış kenar bildiren ilksel morfemlerle muhtemel temasMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فنيAnlamlıTükenmek, son bulmakVarlığın veya gücün sınırına erişip zeval bulmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
فينAnlamlıVakit, an, zaman aralığıSürecin muayyen aralıklarla tekrarlanması veya zaman dilimiKur'an'da geçmez
نفيAnlamlıUzaklaştırmak, sürmek, gidermekBir şeyi bulunduğu mekândan veya durumdan dışarı atmakKur'an'da geçer; dışlama yönüyle hedef kökle yakın
نيفAnlamlıFazlalık, artmak, aşmakBir sayının veya sınırın üzerine çıkmak, ziyade olmakKur'an'da geçmez; sınır aşımı yönüyle hedef köke karşıt eğilim taşır
يفنAnlamlıYaşlı, çökmüş ihtiyarYaşın ilerlemesiyle takati kalmamış ve ömrü tükenmiş kimseKur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan semantik akrabadır
ينفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı bulunmamaktadırSözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فنيMerkezTükeniş ve zevalKademeli olarak sınırına ulaşıp varlığın ve gücün son bulmasıBir sürecin tabii sınırına dayanarak çözülmesi ve bitmesi
هلكKomşuBozulma ve yok olmaAni, yıkıcı veya bozucu bir sebeple mevcudiyetin parçalanıp yitmesiKendi içinde zevalden ziyade harabiyet ve işlev kaybı ağırlıklıdır
زولKomşuAyrılma ve yer değiştirmeBir hâlden veya makamdan kayarak ortadan kalkmaVarlığın kendisinden ziyade konumunun veya hâlinin son bulmasıdır
نفدKomşuİkmal ve bitişBir kaynağın harcanarak kırıntısına kadar tükenmesiDepolanan veya mevcut olan miktarın harcanıp sıfırlanmasıdır
موتKomşuCanlılığın kesilmesiBiyolojik veya fonksiyonel hayatın sona ermesiDoğrudan hayat ve ruh karşıtı olarak organik bitişi imler
بقيZıtSüreklilik ve kalıcılıkSınır ve zaman aşımına uğramaksızın varlığını daim kılmaZevale ve tükenmeye maruz kalmaksızın sabit kalma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفنيTükeniş, sonlulukBir şeyin sınırına varıp mevcudiyet ve tesirinin son bulmasıKesin
LatinceCaducus, transitorius, vanescereDüşücü, geçici, silinip yok olanMaddi formun zayıflayıp ortadan kalkmasını karşılar; ilahi beka zıtlığını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcePerishable, evanescent, transientÇürüyebilir, geçici, zeval bulucuVarlığın fani ve sonlu yapısını doğru aktarır; ancak tükeniş sürecinin ontolojik derinliğini tam kapsamazGüçlü
AlmancaVergänglich, hinfälligGelip geçici, çöküntüye uğrayanZaman içindeki çözülmeyi ve dayanıksızlığı çok iyi yansıtırGüçlü
FransızcaPérissable, éphémèreÖlümlü, zail olan, kalıcı olmayanVarlığın ömrünün kısalığına odaklanır; varoluşsal nihayeti kısmen dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَانٍ (İsm-i fâil formu)Yeryüzündeki tüm varlıkların kaçınılmaz ontolojik sonluluğu ve zevaliRahmân suresinde ilahi zatın mutlak ve kalıcı celal ve ikramı karşısında bütün mahlukatın durumunu niteleyen bağlam (Rahmân 55:26)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFenâü'l-âlem ve fenâ-bekâ diyalektiğiÂlemin sonlu olup olmadığı, yok oluşun adem-i sırf mı yoksa yapısal dağılma mı olduğu tartışmasıYaratılmış varlığın kendi zatı gereği yok olmaya mahkûm oluşu
FıkıhVakıf hukuku ve mülkiyetin intikaliMülkiyet sahibinin veya vakfın tükenmesi, neslin kesilmesi (fenâü'l-akab) durumundaki intikalHukuki ehliyetin veya mülkiyet zincirinin nihayete ermesi
Tefsirİlahî bekâ ile kevni zeval mukayesesiRahmân suresindeki ayetin kıyamet kopuşunu mu yoksa mahlukatın ontolojik fıtratını mı bildirdiğiİzafi varlığın sınırına erişmesi ve baki kalanın yalnızca Allah olması
HadisDünyanın geçiciliği ve ömrün tükenişiİnsan hayatının sınırlılığı, ihtiyarlık ve ahirete hazırlık rivayetleriGücün ve zamanın tükenerek nihai hesaba doğru varılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniOntolojik zeminMahlukatın sonluluğuŞirki engellemeHiçbir yaratılmışın mutlak ve ebedi olamayacağını göstererek tapınmayı yalnızca Bâkî olan zata has kılarKesin
İlmiFiziksel evrenEntropi ve termodinamik sonKapalı sistemlerin sınırını belirlemeMaddi süreçlerin enerjilerini tüketerek bir durağanlığa ve yapısal sonluluğa yöneldiğini açıklarGüçlü
Siyasiİktidar ve medeniyetGücün ve sistemlerin zevaliDespotizmi sınırlamaHiçbir siyasi otorite veya imparatorluğun baki kalmayacağını, her iktidarın tükeniş sınırına tabi olduğunu bildirirGüçlü
İktisadiTüketim ve meta döngüsüDeğer ve malın aşınmasıSermaye putlaştırmasını önlemeBiriktirilen ve tüketilen servetin zeval bulucu karakterini göstererek yatırımı kalıcı değerlere yönlendirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve asimptotik sönümlenmeBir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenerek sistemin nihai durağanlık veya dağılma sınırına ulaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yaşam döngüsünün tükenişiSosyoloji ve tarihte kurumların, medeniyetlerin ve yapıların kaçınılmaz olarak zeval bulup çözülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir ölüm veya mekanik bir yok oluşa indirgeyip, ontolojik ve ahlaki boyutunu dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamYaratılmış olan her varlığın bizatihi kendi özünde sonlu, tükenici ve mutlak devamlılıktan yoksun oluşu; ilahi bekanın mutlaklığı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın ve ürettiği sistemlerin mutlaklaştırılarak ebediyet vehmine kapılınması ve ilahi otoritenin tek baki kaynak oluşunun kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisini net biçimde kurarak Yaratan ile yaratılan arasındaki mutlak ontolojik farkı tek bir formda billurlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ilahi beka ile açıklandığı, dünyanın ve üzerindekilerin geçiciliğinin vurgulandığı ve kıyamet sahnelerinin yer aldığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılmış varlıklara, güce veya dünyaya kalıcılık atfeden seküler veya pagan ebediyet kurgularını yıkarak hakiki bekânın yönünü gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, yapının veya canlı gücünün son sınırına vararak aşınması, dökülmesi ve tükenmesi.
  • Soyut anlamVarlığın kendi başına yetersizliği sebebiyle kaçınılmaz olarak zeval bulması ve mutlak süreklilikten yoksun oluşu.
  • Sistematik karşılıkİlahi zât dışındaki her mevcudun sınırlı bir zamansal ve varoluşsal aralığa hapsolmuş olması, mutlak varlık ile izafi varlık ayrımı.
  • LaTeX modelilim⁡t→TV(t)=0ikenB>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t), zamana (t) bağlı olarak yaratılmış bir varlığın mevcudiyet veya kapasite fonksiyonunu temsil eder. Zaman nihai sınır olan T değerine yaklaştıkça bu fonksiyon sıfıra (0) yönelerek faniliği ve tükenişi gösterir. Buna karşılık B, zamandan ve sınırlardan münezzeh olan ilahi bekâyı temsil etmekte olup süreklilik arz eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف