فني

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ن-ي1 sîga, 0 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فنيفَانٍ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 0

▶ Ağı aç (3B)

فني

ف - ن - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فنى

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.671 harf
باب النون والفاء و و ا ي ء معهما ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات نفي: نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض". ويقال: معناه: السّجْنُ. والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه. والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة. ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR610 harf
Madde başı: فنىفَنِيَ الشيء فَناءً، وأفْناهُ غيره. وتفانَوْا، أي أفْنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفِناءُ الدار: ما امتدَّ من جوانبها، والجمع أفْنِيَةٌ. ويقال: هو من أفناءِ الناس، إذا لم يعلم ممن هو. والفَنا مقصور: عِنَب الثعلب، الواحدة فَناةٌ. قال زهير: كأنَّ فُتاتَ العِهْنِ في كلِّ منزلٍنزلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحطَّـمِ ويقال: هو شجرٌ له حَبٌّ أحمر تتَّخذ منه القلائد. والفَناةُ أيضاً: البقرة، والجمع
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.661 harf
(باب الفاء والنون وما يثلثهما) (فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة:
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.604 harf
الفَناء: نَقِيض البقاء، والفعل فَنى يَفْنَى نادر؛ عن كراع، فَناء فهو فانٍ، وقيل: هي لغة بلحرث ابن كعب؛ وقال في ترجمة قرع: فلما فَنى ما في الكنائن، ضارَبُوا إلى القُرْعِ من جِلْدِ الهِجانِ المُجَوَّبِ أَي ضربوا بأَيديهم إِلى التِّرَسةِ لما فَنِيت سهامهم. قال: وفَنى بمعنى فَنِيَ في لغات طيّء، وأَفْناه هو. وتَفانى القومُ قتلاً: أَفنى بعضهم بعضاً، وتفانوا أَي أَفنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفَنِيَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR143 harf
* ف ن ي * * فَنِيَ * الشيء * فَنَاءً * باد و * تَفَانَوْا * أفنى بعضهم بعضا في الحرب و * فِنَاءُ * الدار ما امتدّ من جوانبها والجمع * أفْنِيَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.762 harf
: ( ي ( *!فَنِيَ ) الشَّيءُ ، ( كرَضِيَ ) ، هذه هي اللُّغَةُ المَشْهورَةُ ؛ ( و ) حَكَى كُراعٌ : *!فَنَى *!يَفْنَى ، مثْلُ ( سَعَى ) يَسْعَى وهو نادِرٌ ، وقالَ : وهي بلُغَةِ بلحارِثِ بنِ كعْبٍ ، ( *!فَنَاءً ) ، مَصْدرُ البابَيْنِ ، فهو *!فانٍ : ( عُدِمَ ) . ( وفي المُحْكم : *!الفَناءُ ضِدُّ البَقاءِ . وقالَ أبو عليَ القالِي : الفَناءُ نَفادُ الشيءِ ؛ قالَ نابِغَةُ بَني شَيْبانَ : سَتَبْقَى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.578 harf
Madde başı: فنىفَنِىَ 1 فَنِىَ ذ , (T, S, M, Msb, K, &c.,) aor. يَفْنَى; (T, M, Msb, K;) and فَنَى, aor. يَفْنَى, (M, K,) which is extr., mentioned by Kr, and said by him to be of the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab; (M;) the former of the two verbs being that which is commonly known; (TA;) inf. n. فَنَآءٌ, (T, S, M, Msb, K, &c.,) which is of both of the verbs; (TA;) It (i. e. a thing, S, Msb, TA) passed away and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR974 harf
فَنِيَ فَنِيَ A ( n. ac. فَنًى [ 4 ] , فَنَآء [ 22A ] ), a. Disappeared, vanished; wasted away, dwindled; decayed; was spent, exhausted; perished; was perishable, transient; was mortal; was decrepit, old. فَاْنَيَ فَاْنَيَ III , a. Coaxed, flattered, caressed, courted, curried favour with. أَفْنَيَ أَفْنَيَ IV , a. Caused to perish, to pass away; destroyed, brought to nought; annihilated;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.126 harf
فني فَنِيَ - يَفْنَى - فاني فَنِيَ - يَفْنى + الكائن أو الشيء: ضد "بقي - يبقى": اختفى كامل بنائه وكيانه الظاهر من الوجود فَاني - فان: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَنيَ - يَفْنى" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي: فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ -
Maddenin bağlantısı

فني فَنِيَ - يَفْنَى - فاني فَنِيَ - يَفْنى + الكائن أو الشيء: ضد "بقي - يبقى": اختفى كامل بنائه وكيانه الظاهر من الوجود فَاني - فان: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَنيَ - يَفْنى" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي: فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ - يَبْطُلُ، نَفِدَ - يَنْفَدُ

فان ﴿كل من عليها فان(26)﴾ الرحمن مختار الصحاح ● [فني] ف ن ي: فَنِيَ الشيء فَنَاءً باد و تَفَانَوْا أفنى بعضهم بعضا في الحرب و فِنَاءُ الدار ما امتدّ من جوانبها والجمع أفْنِيَةٌ معجم الفرائد القرآنية: ف ن ي " فَانٍ" في قوله تعالى : " كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ " (26) الرحمن . فَني : عَدِمَ وباد، فانٍ: أي بائد وهالك . ملخص اللسان: 1. الفَناء: نَقِيض البقاء، والفعل فَنى يَفْنَى نادر 2. وتَفانى القومُ قتلاً: أَفنى بعضهم بعضاً 3. وفَنِيَ يَفْنى فَناء: هَرِمَ وأَشرف على الموت هَرَماً 4. والفِناء: سَعةٌ أَمامَ الدار 5. وفانَيْت الرجل: دارَيْته وسَكَّنْته؛ لسان العرب ● - فني: الفَناء: نَقِيض البقاء، والفعل فَنى يَفْنَى نادر؛ عن كراع، فَناء فهو فانٍ، وقيل: هي لغة بلحرث ابن كعب؛ وقال في ترجمة قرع: فلما فَنى ما في الكنائن، ضارَبُوا إلى القُرْعِ من جِلْدِ الهِجانِ المُجَوَّبِ أَي ضربوا بأَيديهم إِلى التِّرَسةِ لما فَنِيت سهامهم. قال: وفَنى بمعنى فَنِيَ في لغات طيّء، وأَفْناه هو. وتَفانى القومُ قتلاً: أَفنى بعضهم بعضاً، وتفانوا أَي أَفنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفَنِيَ يَفْنى فَناء: هَرِمَ وأَشرف على الموت هَرَماً، وبذلك فسر أَبو عبيد حديث عمر، رضي الله عنه، أَنه قال: حَجَّةً ههنا ثم احْدِجْ ههنا حتى تَفْنى يعني الغزو؛ قال لبيد يصف الإنسان وفَناءه: حَبائِلُه مَبْثوثةٌ بسَبِيلِه، ويَفْنى إِذا ما أَخْطَأَتْه الحَبائلُ يقول: إِذا أَخطأَه الموت فإِنه يفنى أَي يَهْرَمُ فيموت لا بدَّ منه إِذا أَخطأَته المنِيَّةُ وأَسبابها في شَبِيبَته وقُوَّته. ويقال للشيخ الكبير: فانٍ. وفي حديث معاوية: لو كنتُ من أَهل البادِيةِ بعت الفانِيةَ واشتريت النامِيةَ؛ الفانِيةُ: المُسِنَّة من الإِبل وغيرها، والنامِيةُ: الفَتِيَّةُ الشابَّة التي هي في نموّ وزيادة. والفِناء: سَعةٌ أَمامَ الدار، يعني بالسعة الاسم لا المصدر، والجمع أَفْنِيةٌ، وتبدل الثاء من الفاء وهو مذكور في موضعه؛ وقال ابن جني: هما أَصلان وليس أَحدهما بدلاً من صاحبه لأَن الفِناء من فَنِيَ يَفْنى، وذلك أَن الدار هنا تَفْنى لأَنك إِذا تناهيت إِلى أَقصى حدودها فَنِيَتْ، وأَما ثِناؤها فمن ثَنى يَثْني لأَنها هناك أَيضاً تنثني عن الانبساط لمجيء آخرها واسْتِقْصاء حدودها؛ قال ابن سيده: وهمزتها بدل من ياء لأَن إِبدال الهمز من الياء إِذا كانت لاماً أَكثر من إِبدالها من الواو، وإن كان بعض البغداديين قد قال: يجوز أَن يكون أَلفه واواً لقولهم شجرة فَنْواء أَي واسِعة فِناء الظل، قال: وهذا القول ليس بقوي لأَنا لم نسمع أَحداً يقول إِن الفَنْواء من الفِناء، إنما قالوا إِنها ذات الأَفنان أَو الطويلة الأَفنان. والأَفْنِية: السَّاحات على أَبواب الدور؛ وأَنشد: لا يُجْتَبى بِفناء بَيْتِك مثْلهم وفناء الدار: ما امْتدَّ من جوانبها. ابن الأَعرابي: بها أَعناء من الناس وأَفْناء أَي أَخْلاط، الواحد عِنْوٌ وفِنْوٌ. ورجل من أَفْناء القبائل أَي لا يُدرى من أَيّ قبيلة هو، وقيل: إِنما يقال قوم من أَفناء القبائل، ولا يقال رجل، وليس للأَفْناء واحد. قالت أُم الهيثم: يقال هؤلاء من أَفناء الناس ولا يقال في الواحد رجل من أَفناء الناس، وتفسيره قوم نُزَّاعٌ من ههنا وههنا. والجوهري: يقال هو من أَفناء الناس إِذا لم يُعلم من هو. قال ابن بري: قال ابن جني واحد أَفناء الناس فَناً ولامه واو، لقولهم شجرة فَنْواء إِذا اتسعت وانتشرت أَغصانها، قال: وكذلك أَفناء الناس انتشارهم وتشعبهم. وفي الحديث: رجل من أَفناء الناس أَي لم يُعلم ممن هو، الواحد فِنْوٌ، وقيل: هو من الفِناء وهو المُتَّسَعُ أَمام الدار، ويجمع الفِناء على أَفْنية. والمُفاناة: المُداراة. وأَفْنى الرجلُ إِذا صَحِب أَفناء الناس. وفانَيْت الرجل: دارَيْته وسَكَّنْته؛ قال الكميت يذكر هموماً اعترته: تُقِيمُه تارةً وتُقْعِدُه، كما يُفاني الشَّمُوسَ قائِدُها قال أِبو تراب: سمعت أَبا السميدع يقول بنو فلان ما يُعانُون مالهم ولا يُفانُونه أَي ما يقومون عليه ولا يُصْلِحونه. والفَنا، مقصور، الواحدة فَناة: عنب الثَّعلب، ويقال: نبت آخر؛ قال زهير: كأَنّ فُتاتَ العِهْنِ، في كلِّ مَنْزِلٍ نَزَلْنَ، به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّمِ وقيل: هو شجر ذو حب أَحمر ما لم يُكسَّر، يتخذ منه قراريط يوزن بها كل حبة قيراط، وقيل: يتخذ منه القَلائد، وقيل: هي حشيشة تنبت في الغَلْظ ترتفع على الأَرض قِيسَ الإِصْبع وأَقل يَرعاها المالُ، وأَلفها ياء لأَنها لام؛ وروى أَبو العباس عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده قول الراجز: صُلْبُ العَصا بالضَّرْبِ قد دَمَّاها، يقولُ: لَيْتَ الله قد أَفْناها (* قوله« صلب العصا» في التكملة: ضخم العصا.) قال يصف راعي غنم وقال فيه معنيان: أَحدهما أَنه جعل عصاه صُلبة لأَنه يحتاج إِلى تقويمها ودَعا عليها فقال ليت اللهَ قد أَهلكها ودمَّاها أَي سيَّلَ دَمها بالضرب لخِلافِها عليه، والوجه الثاني في قوله صُلْبُ العصا أَي لا تحوجه إِلى ضربها فعصاه باقية، وقوله: بالضرب قد دمَّاها أَي كساها السِّمَن كأَنه دمَّمها بالشحم لأَنه يُرَعِّيها كل ضرب من النبات، وأَما قوله ليت اللهَ قد أَفناها أَي أَنبت لها الفَنا، وهو عنب الذئب، حتى تغزر وتَسْمَن. والأَفاني: نبت ما دام رطباً، فإِذا يبس فهو الحَماط، واحدتها أَفانِيةٌ مثال ثمانية، ويقال أَيضاً: هو عنب الثعلب. وفي حديث القِيامة: فيَنْبُتُون كما يَنْبُت الفَنا؛ هو عنب الثعلب. وقيل: شجرته وهي سريعة النبات والنموّ؛ قال ابن بري شاهد الأَفاني النبت قول النابغة: شَرَى أَسْتاهِهِنَّ من الأَفاني وقال آخر: فَتِيلانِ لا يَبْكِي المَخاضُ عليها، إِذا شَبِعا مِنْ قَرْمَلٍ وأَفاني (* قوله« فتيلان» كذا بالأصل، ولعله مصغر مثنى الفتل. ففي القاموس: الفتل ما لم ينبسط من النبات، أو شبه الشاعر النبت الحقير بالفتيل الذي يفتل بالاصبعين. وعلى كلا الاحتمالين الافاني فحق شبعا شبعت ومقتضى أن واحد الافاني كثمانية أن تكون الافاني مكسورة، وضبطت في القاموس هنا بالكسر ووزنه المجد في أفن بسكارى.) وقال آخر: يُقَلِّصْن عن زُغْبٍ صِغارٍ كأَنَّها، إِذا دَرَجَتْ تَحتَ الظِّلالِ، أَفاني وقال ضباب بن وَقْدان السَّدُوسِي: كأَنَّ الأَفانَي شَيْبٌ لها، إِذا التَفَّ تحتَ عَناصِي الوَبْرْ قال ابن بري: وذكر ابن الأَعرابي أن هذا البيت لضباب بن واقد الطَّهَوِي، قال: والأَفاني شجر بيض، واحدته أَفانِيةٌ، وإِذا كان أَفانية مثل ثمانية على ما ذكر الجوهري فصوابه أَن يذكر في فصل أَفن، لأَن الياء زائدة والهمزة أَصل. والفَناة: البقَرة، والجمع فَنَوات؛ وأَنشد ابن بري قول الشاعر: وفَناة تَبْغِي، بحَرْبةَ، طِفْلاً مِن ذَبِيحٍ قَفَّى عليه الخَبالُ وشعَر أَفْنَى: في معنى فَيْنان، قال: وليس من لفظة. وامرأَة فَنْواء: أَثِيثة الشعَر منه؛ روى ذلك ابن الأَعرابي، قال: وأَما جمهور أَهل اللغة فقالوا امرأَة فَنْواء أَي لشَعَرها فُنُون كأَفْنان الشِّعْر، وكذلك شجرة فَنْواء إِنما هي ذات الأَفْنان، بالواو. وروي عن ابن الأَعرابي: امرأَة فَنْواء وفَنْياء. وشعَر أَفْنَى وفَيْنانٌ أَي كثير. التهذيب: والفنوة المرأَة العربية؛ وفي ترجمة قنا قال قَيْس بن العَيْزار الهُذَلي: بما هي مَقْناةٌ، أَنِيقٌ نَباتُها، مِرَبٌّ، فَتَهْواها المَخاضُ النَّوازِعُ قال: مَقْناةٌ أَي مُوافِقة لكل مَن نَزَلها من قوله مُقاناةِ البياض بصُفْرَةٍ أَي يوافق بياضُها صفرتها، قال الأَصمعي: ولغة هذيل مَفْناةٌ بالفاءِ، والله أَعلم. مقاييس اللغة: (فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة: المداراة. قال: أقيمه تارةً وأُقْعِدُه *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1]) والأَفانِي: نبت، الواحدة أفانِيَة. والفَنَاة: البَقرة، والجمع فَنَوات. وشجرةٌ فَنْواء، إذا ذهبت أفنانُها في كلِّ شيء، والقياس فَنَّاءُ، لأنَّه من الفَنَن. القاموس المحيط: ي فَنِيَ، كرضِيَ وسَعَى، فَنَاءً عُدِمَ، وأفْناهُ غَيْرُهُ، و فُلانٌ هَرِمَ. والفانِي الشَّيْخُ الكَبيرُ. وتَفَانَوْا: أفْنَى بَعْضُهُمْ بَعْضاً. وفِناءُ الدارِ، ككِساءٍ: ما اتَّسَعَ من أمامِها ج: أفْنِيَةٌ وفُنِيٌّ. وفاناهُ: دَاراهُ. وأرْضٌ مَفْناةٌ: موافِقَةٌ لِنَازِلِيها. والْأَفانِي: نَبْتٌ، واحِدَتُها: كَثَمَانِيةٍ. و الفناةُ البَقَرَةُ ج فَنَوَاتٌ، وعِنَبُ الثَّعْلَبِ ج فَناً، وماءٌ لِجَذِيمَةَ. وشَعَرٌ أفْنَى فَيْنانٌ. وامرأةٌ فَنْواءُ أثِيثَةُ الشَّعَرِ، وشَجَرَةٌ واسِعَةُ الظِلِّ، والقياسُ فَنَّاءُ وفَناً جَبَلٌ بِنَجْدٍ. تاج العروس: ( ى فنى ) الشئ ( كرضى ) هذه هي اللغة المشهورة ( و ) حكى كراع فنى يفنى مثل ( سعى ) يسعى وهو نادر قال وهى بلغة بلحرث بن كعب ( فناء ) مصدر البابين فهو فان ( عدم ) وفى المحكم الفناء ضد البقاء وقال أبو على القالى الفناء نفاد الشئ قال نابغة بنى شيبان ستبقى الراسيات وكل نفس * ومال سوف يبلغه الفناء وقال الآخر كتب الفناء على الخلائق ربنا * وهو المليك وملكه لا ينفد ( وأفناه غيره و ) فنى ( فلان ) يفنى إذا ( هرم ) وفى التهذيب أشرف على الموت هر ما قال لبيد حبائله مبثوثة بسبيله * ويفنى إذا ما أخطاته الحبائل أي يحرم فيموت ( والفاني الشيخ الكبير ) الهرم ( وتفانوا أفنى بعضهم بعضا ) في الحرب ( وفناء الدار ككساء ما اتسع من أمامها ) وفى الصحاح ما امتد من جوانبها وفى المحكم هو سعة أمام الدار نعنى بالسعة الاسم لا المصدر ( ج أفنية وفنى ) كعتى بالضم والكسر وتبدل الثاء من الفاء فيقال ثناء الدار وفناؤها وقد مر وقال ابن جنى هما أصلان وليس أحدهما بدلامن صاحبه لان الفناء من فنى يفنى وذلك ان الدار هناك تفنى لانك إذا تناهيت الى أقصى حدودها فنيت وأما ثناؤها فمن ثنى يثنى لانها هناك أيضا تنثني عن الانبساط لمجئ آخرها واستقصاء حدودها قال ابن سيده وهمزتها بدل من الياء وجوز بعض البغداد بين أن تكون ألفها واوا لقولهم شجرة فنواء وليس بقوى لانها ليست من الفناء وانما هي من الأفنان ( وفاناه داراه ) نقله الجوهرى عن أبى عمرو وأنشد للكميت تقيمه تارة وتقعده * كما يفانى الشموس قائدها وقال الاموى فاناه سكنه نقله الجوهرى أيضا وقال ابن الاعرابي فاناه داجاه ( وأرض مفناة ) أي ( موافقة لنازليها ) بلغة هذيل نقله الا صعمى ويروى بالقاف كما سيأتي ( والافاني نبت ) مادام رطبا فإذا يبس فهو الحماط ( واحدتها ) أفانية ( كثمانية ) نقله الجوهرى وهو قول أبى عمرو قال الازهرى هذا غلط فان الافانى نبت على حدة وهو من ذكور البقل يحيج فيتناثر وأما الحماط فهو الحلية ولا هيج له لانه من الجنبة والعروة قال الجوهرى ويقال أيضا هو عنب الثعلب * ومما يستدرك عليه يقال بنو فلان ما يعانون ما لهم ولا يفانونه أي ما يقومون عليه ولا يصلحونه والمفاناة التسكين عن الاموى والفانية المسنة من الابل وقد جاء ذكرها في الحديث ( والفناة البقرة ج فنوات ) بالتحريك هذا قول أبى عمرو وذكره الجوهرى وغيره ويروى بالقاف أيضا كما سيأتي وقال أبو على القالى الفنا جمع فناة وهى البقرة الوحشية يكتب بالالف لانهم يجمعونها فنوات أيضا ( و ) الفناة ( عنب الثعلب ج فنا ) هكذا في النسخ بالالف ومثله في التهذيب والصحاح ووجد في المحكم بالياء ومثله في كتاب أبى على القالى وقال مقصور يكتب بالياء قال أبو بكر بن الانباري قال زهير كأن فتات العهن في كل منزل * نزلن به حب الفنالم يحطم وأنشده الجوهرى أيضا هكذا قال ويقال هو شجر له حب أحمر تتخذ منه القلائد وفى المحكم تتخذ من حبه قراريط يوزن بها أوهى حشيشة تنبت في الغلظ ترتفع عن الارض قيس الاصبع وأقل يرعاها المال ( و ) الفناة ( ماء لجذيمة و ) يقال ( شعر أفنى ) أي ( فينان ) أي طويل ( وامرأة فنواء أثيثة الشعر وشجرة ) فنواء ( واسعة الظل ) وقال أبو عمر وذات أفنان قال ابن سيده ولم نسمع أحدا يقول ان الفنواء من الفناء انما قالوا انها ذات الافنان أو الطويلة الافنان قال الجوهرى وهو على غير قياس ( والقياس فناء ) وقد ذكر في النون ( وفنى ) بالفتح مقصور منون ( جبل بنجد ) وقال نصر جبل قرب سميراء وعنده ماء يقال له قنان كغراب * ومما يستدرك عليه الأفناء من الناس الأخلاط واحدها فنو بالكسر عن ابن لاعرابي ويقال هؤلاء من أفناء الناس ولايقال في الواحد رجل من أفناء الناس وتفسيره قوم نزاع من ههنا وههنا ولم تعرف أم الهيثم للأفناء واحدا وقول الراجز * يقول ليت الله قد أفناها * أي أنبت لها الفنى وهو عنب الثعلب حتى تغزر وتسمن وهو قال أبى النجم يصف راعى الغنم عن ابن الاعرابي

Sîgalar(1)

Mücavir kökler0 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

Edatlar gizli; bu kökün yalnızca edat mücavirleri var.

Geçtiği ayetler(1)

  1. كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ

    FaniOnun üzerinde her bulunan fanidir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفني
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerهلك, زول, نفد, موت
Zıt Kökبقي
Çekirdek Özet 1Bir şeyin sınırına ve sonuna erişerek gücünün, yapısının ve mevcudiyetinin kademeli olarak tükenmesi
Çekirdek Özet 2Yaratılmış tüm varlıkların ontolojik sınırına ulaşıp zeval bulması ve mutlak sürekliliğin yalnızca ilahi zata ait olması
Çekirdek Özet 3Varlık kategorisinin kendi başına kalıcı olmayıp sonluluk damgası taşıdığı, mutlak varlık ile izafi varlık arasındaki ontolojik ayrım
Kritik Hata RiskiKökü mutlak yok oluş (adem-i mutlak) veya madde dışı bir hiçlik olarak daraltıp, varlığın ilahi beka karşısındaki izafi ve tükenici niteliğini gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فنAyrışma, kollara ayrılma, yayılma ve tükenişe doğru incelerek sınıra varma; bu anlam ağaç dallarının ayrışmasını anlatan فنن ve aşırı yaşlılıktan gücün dağılıp tükenmesini niteleyen فند köklerinde de görülürيAnlamı zayıflama, akışın sonuna gelme, kademeli bir çözülmeyle nihai bitiş çizgisine erişme ve tükenme yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, çıkış ve kenarVarlığın iç sınırından dış hududuna ve bitiş çizgisine doğru yönelen çıkış hareketini temsil eder
نBalık, yılan veya filiz; süreklilik, canlılık ve hareketAkıp giden canlılığı, zaman içindeki mevcudiyeti ve varoluşsal süreci simgeler
يEl ve kol; uzanma, iş ve yönelimSürecin nihai bir amaca veya sınıra doğru uzanıp fiili neticeye ulaşmasını ifade eder
فنيAğızdan çıkış ve kenara varış imgesinin canlılık akışıyla birleşerek nihai sınıra uzanmasıVarlığın zaman içindeki canlı akışının dış sınıra dayanması, takatinin ve formunun bu sınırda son bularak tükenmesi hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaşlanıp gücün tükenmesi, ağacın yapraklarını dökmesi, evin önündeki geniş alanın (avlu/fina) yapının bittiği sınırda yer alması ve bir nesnenin aşınarak son kırıntılarına kadar bitmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü'l-Kays'ın Muallaka'sında geçen كأنّ فُتات العِهن في كُلِّ منزلٍ / نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّـم mısraında yabani bir bitkinin (itüzümü) taneleri için kullanılması; Lebîd'in Muallaka'sında insanın yaşlanarak tükenişini anlatan حَبائِلُه مَبْثوثةٌ بسَبِيلِه / ويَفْنى إِذا ما أَخْطَأَتْه الحَبائلُ beyti
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hac ve gazve sürekliliğini tavsiye ederken kullandığı ömrün tükenişine kadar devam etmeyi bildiren حَجَّةً ههنا ثم احْدِجْ ههنا حتى تَفْنى ifadesi ve Hz. Muaviye'nin yaşlı ve tükenmiş develeri nitelemek için kullandığı الفانية tabiri

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça فني kökü, Sami dil ailesinde sınır, yüz, yönelme ve bir yönün sonuna varma anlamlarını barındıran zengin bir morfo-semantik tabana dayanır. Kökün ilk iki konsonantı olan morfemik çekirdek, İbranicede yüz, yön ve dönme anlamı taşıyan פנה (panah / paneh) fiilinde ve Ugaritçede aynı yönelimsel kökte karşılık bulur. İbranicede bu kök bir şeyin yüzünü dönmesi, arkada kalması, günün akşama doğru dönüp tükenmesi (penot hayyom) bağlamlarında kullanılırken; Arapçada son harfin zayıflığı ile birlikte bu yöneliş, bir sürecin hududuna vararak tükenmesi, takatin bitmesi ve varlığın çözülmesi anlamında yoğunlaşmıştır. Süryanicede ise yönelme ve dönme türevleriyle paralel semantik çizgiler korunmuştur. Arapçadaki فني kullanımı, soyut bir hiçlikten ziyade bir şeyin sınırına (fina') ulaşıp nihayete ermesini ifade eden somut ve süreçsel bir semantik dönüşümün ürünüdür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSınır, avlu (fina'), aşırı yaşlılık ve tükenmeVarlığın kenarına veya son haddine varıp mevcudiyetinin dağılması ve bitmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פנה (panah), Süryanice פנא (pna)Bir yöne dönme, yönelme, vaktin sona ermesi veya günün dönüp tükenmesi semantiğiyle akrabadırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelim ve uç/kenar kökleriDoğu ve Kuzey Afrika kollarında yön, sınır ve dış kenar bildiren ilksel morfemlerle muhtemel temasMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فنيAnlamlıTükenmek, son bulmakVarlığın veya gücün sınırına erişip zeval bulmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
فينAnlamlıVakit, an, zaman aralığıSürecin muayyen aralıklarla tekrarlanması veya zaman dilimiKur'an'da geçmez
نفيAnlamlıUzaklaştırmak, sürmek, gidermekBir şeyi bulunduğu mekândan veya durumdan dışarı atmakKur'an'da geçer; dışlama yönüyle hedef kökle yakın
نيفAnlamlıFazlalık, artmak, aşmakBir sayının veya sınırın üzerine çıkmak, ziyade olmakKur'an'da geçmez; sınır aşımı yönüyle hedef köke karşıt eğilim taşır
يفنAnlamlıYaşlı, çökmüş ihtiyarYaşın ilerlemesiyle takati kalmamış ve ömrü tükenmiş kimseKur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan semantik akrabadır
ينفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı bulunmamaktadırSözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فنيMerkezTükeniş ve zevalKademeli olarak sınırına ulaşıp varlığın ve gücün son bulmasıBir sürecin tabii sınırına dayanarak çözülmesi ve bitmesi
هلكKomşuBozulma ve yok olmaAni, yıkıcı veya bozucu bir sebeple mevcudiyetin parçalanıp yitmesiKendi içinde zevalden ziyade harabiyet ve işlev kaybı ağırlıklıdır
زولKomşuAyrılma ve yer değiştirmeBir hâlden veya makamdan kayarak ortadan kalkmaVarlığın kendisinden ziyade konumunun veya hâlinin son bulmasıdır
نفدKomşuİkmal ve bitişBir kaynağın harcanarak kırıntısına kadar tükenmesiDepolanan veya mevcut olan miktarın harcanıp sıfırlanmasıdır
موتKomşuCanlılığın kesilmesiBiyolojik veya fonksiyonel hayatın sona ermesiDoğrudan hayat ve ruh karşıtı olarak organik bitişi imler
بقيZıtSüreklilik ve kalıcılıkSınır ve zaman aşımına uğramaksızın varlığını daim kılmaZevale ve tükenmeye maruz kalmaksızın sabit kalma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفنيTükeniş, sonlulukBir şeyin sınırına varıp mevcudiyet ve tesirinin son bulmasıKesin
LatinceCaducus, transitorius, vanescereDüşücü, geçici, silinip yok olanMaddi formun zayıflayıp ortadan kalkmasını karşılar; ilahi beka zıtlığını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcePerishable, evanescent, transientÇürüyebilir, geçici, zeval bulucuVarlığın fani ve sonlu yapısını doğru aktarır; ancak tükeniş sürecinin ontolojik derinliğini tam kapsamazGüçlü
AlmancaVergänglich, hinfälligGelip geçici, çöküntüye uğrayanZaman içindeki çözülmeyi ve dayanıksızlığı çok iyi yansıtırGüçlü
FransızcaPérissable, éphémèreÖlümlü, zail olan, kalıcı olmayanVarlığın ömrünün kısalığına odaklanır; varoluşsal nihayeti kısmen dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَانٍ (İsm-i fâil formu)Yeryüzündeki tüm varlıkların kaçınılmaz ontolojik sonluluğu ve zevaliRahmân suresinde ilahi zatın mutlak ve kalıcı celal ve ikramı karşısında bütün mahlukatın durumunu niteleyen bağlam (Rahmân 55:26)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFenâü'l-âlem ve fenâ-bekâ diyalektiğiÂlemin sonlu olup olmadığı, yok oluşun adem-i sırf mı yoksa yapısal dağılma mı olduğu tartışmasıYaratılmış varlığın kendi zatı gereği yok olmaya mahkûm oluşu
FıkıhVakıf hukuku ve mülkiyetin intikaliMülkiyet sahibinin veya vakfın tükenmesi, neslin kesilmesi (fenâü'l-akab) durumundaki intikalHukuki ehliyetin veya mülkiyet zincirinin nihayete ermesi
Tefsirİlahî bekâ ile kevni zeval mukayesesiRahmân suresindeki ayetin kıyamet kopuşunu mu yoksa mahlukatın ontolojik fıtratını mı bildirdiğiİzafi varlığın sınırına erişmesi ve baki kalanın yalnızca Allah olması
HadisDünyanın geçiciliği ve ömrün tükenişiİnsan hayatının sınırlılığı, ihtiyarlık ve ahirete hazırlık rivayetleriGücün ve zamanın tükenerek nihai hesaba doğru varılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniOntolojik zeminMahlukatın sonluluğuŞirki engellemeHiçbir yaratılmışın mutlak ve ebedi olamayacağını göstererek tapınmayı yalnızca Bâkî olan zata has kılarKesin
İlmiFiziksel evrenEntropi ve termodinamik sonKapalı sistemlerin sınırını belirlemeMaddi süreçlerin enerjilerini tüketerek bir durağanlığa ve yapısal sonluluğa yöneldiğini açıklarGüçlü
Siyasiİktidar ve medeniyetGücün ve sistemlerin zevaliDespotizmi sınırlamaHiçbir siyasi otorite veya imparatorluğun baki kalmayacağını, her iktidarın tükeniş sınırına tabi olduğunu bildirirGüçlü
İktisadiTüketim ve meta döngüsüDeğer ve malın aşınmasıSermaye putlaştırmasını önlemeBiriktirilen ve tüketilen servetin zeval bulucu karakterini göstererek yatırımı kalıcı değerlere yönlendirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve asimptotik sönümlenmeBir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenerek sistemin nihai durağanlık veya dağılma sınırına ulaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yaşam döngüsünün tükenişiSosyoloji ve tarihte kurumların, medeniyetlerin ve yapıların kaçınılmaz olarak zeval bulup çözülmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir ölüm veya mekanik bir yok oluşa indirgeyip, ontolojik ve ahlaki boyutunu dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamYaratılmış olan her varlığın bizatihi kendi özünde sonlu, tükenici ve mutlak devamlılıktan yoksun oluşu; ilahi bekanın mutlaklığı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın ve ürettiği sistemlerin mutlaklaştırılarak ebediyet vehmine kapılınması ve ilahi otoritenin tek baki kaynak oluşunun kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisini net biçimde kurarak Yaratan ile yaratılan arasındaki mutlak ontolojik farkı tek bir formda billurlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ilahi beka ile açıklandığı, dünyanın ve üzerindekilerin geçiciliğinin vurgulandığı ve kıyamet sahnelerinin yer aldığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılmış varlıklara, güce veya dünyaya kalıcılık atfeden seküler veya pagan ebediyet kurgularını yıkarak hakiki bekânın yönünü gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, yapının veya canlı gücünün son sınırına vararak aşınması, dökülmesi ve tükenmesi.
  • Soyut anlamVarlığın kendi başına yetersizliği sebebiyle kaçınılmaz olarak zeval bulması ve mutlak süreklilikten yoksun oluşu.
  • Sistematik karşılıkİlahi zât dışındaki her mevcudun sınırlı bir zamansal ve varoluşsal aralığa hapsolmuş olması, mutlak varlık ile izafi varlık ayrımı.
  • LaTeX modelilim⁡t→TV(t)=0ikenB>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t), zamana (t) bağlı olarak yaratılmış bir varlığın mevcudiyet veya kapasite fonksiyonunu temsil eder. Zaman nihai sınır olan T değerine yaklaştıkça bu fonksiyon sıfıra (0) yönelerek faniliği ve tükenişi gösterir. Buna karşılık B, zamandan ve sınırlardan münezzeh olan ilahi bekâyı temsil etmekte olup süreklilik arz eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف