هلك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ل-ك36 sîga, 68 mücavir kök, 63 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أهلأَتُهْلِكُنَايُهْلِكُونَهلكقريأَهْلَكْنَاقرنفَأَهْلَكْنَاهُمْرجعفَأُهْلِكُواظلمأولمشي

KökSîga 36Ayet 63Sure 40Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

هلك

ه - ل - ك

KÖK
  • 68 geçiş
  • 63 ayet
  • 36 sîga
  • 13 sözlük

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir. Helak olmak, kaybolmak, yok olmak ve ölmek anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir. Helak olmak, kaybolmak, yok olmak ve ölmek anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.519 harf
باب الهاء والكاف واللام معهما هك ل، ه ل ك، ك ه ل مستعملات هكل: الهَيْكَلُ: الفرس الطويلُ عُلْواً وعَدْواً. قال: بمُنْجَرِدٍ قَيْدٍ الأوابدِ هَيْكَلِ والهَيْكَلُ: بيتٌ للنَّصارَى فيه صَنَمٌ على خِلْقَةِ مريم عليها السّلام فيما يُذْكَرُ، قال: مَشْيَ النَّصارَى حول بيت الهَيْكَلِ هلك: الهُلْكُ: الهَلاكُ. والاهْتِلاكُ: رَمْيُ الإنسان نِفسَهُ في تَهلُكةٍ. والتَّهْلُكَةُ: كلُّ شيءٍ يصيرُ عاقبتُه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.285 harf
هلكَ الشيء يَهْلِكُ هَلاكاً وهُلوكاً، ومَهْلَكاً ومَهْلِكاً ومَهْلُكاً، وتَهْلُكَةً؛ والاسم: الهُلْكُ بالضم. قال اليزيدي: التَهْلُكَةُ من نوادر المصادر، ليست مما يجري على القياس. وأهلَكَهُ غيره، واسْتَهْلَكَهُ. والمَهْلَكَةُ والمَهْلِكَةُ: المفازةُ. وقال أبو عبيد: تميم تقول: هَلَكَهُ يَهْلِكُهُ هَلْكاً، بمعنى أهْلَكَهُ. وأنشد للعجَّاج: ومَهْمَةٍ هالِكِ من تَعَرَّجا يريد مهْلِك، كما يقال ليلٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.239 harf
ه ك ل هكل ، هلك ، كهل : ( مستعملة ) . هكل : أما هكل فقد استعمل منه الهَيْكل وهو البناء المرتفع تُشبَّهُ به الفرسُ الطويل ، ومنه قول امرىء القيس : بمُنْجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هَيْكلِ وقال الليث : الهَيْكَلُ بيتٌ للنَّصارى فيه صنم على خِلْقَةِ مَرْيَمَ فيما يزعمون ، ومنه قول الراجز : مَشْيَ النَّصارى حول بَيْتِ الهيكل وقال ابن شميل : الهيكل : الضخم من كل حيوان . وقال الليث : الهيكل الفرسُ الطويلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.949 harf
(باب الهاء واللام وما يثلثهما) (هلم) الهاء واللام والميم ليس فيه إلا قولهم هَلُمَّ: كلمة دعوة إلى شَيء. قالوا: وأصلها هَلْ أَؤُمُّ، كلامُ مَن يريد إتيان الطعام، ثمَّ كثُرت حتَّى تكلَّم بها الدَّاعي، مثل قولهم: تَعَالَ، أي اعْلُ، ثمَّ كثُرت حتّى قالها مَن كان أسفَلَ لمن كان فَوق. ويحتمل أنْ يكون معناها هلْ لك في الطَّعام أُمَّ، أي اقصِدْ. والذي عندنا في ذلك أنَّه من الكلام المُشكِل. وقد مرَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.935 harf
- الهلاك على ثلاثة (في المطبوعة: ذكر أن الهلاك على ثلاثة أوجه، ثم عدها أربعة، وتبعه في ذلك الفيروزآبادي في البصائر. لكن نجد أن السمين قال: الهلاك على أربعة أوجه، وذكرها. انظر: عمدة الحفاظ (هلك) ) أوجه: - افتقاد الشيء عنك، وهو عند غيرك موجود كقوله تعالى: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29]. - وهلاك الشيء باستحالة وفساد كقوله: ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/ 205] ويقال: هلك الطعام. والثالث: الموت كقوله:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.105 harf
ه ل ك فيه الهلاك والهلك والهلكة‏:‏ ووقعوا في المهلكة والمهالك‏.‏ وألقى بيده إلى التّهلُكة‏.‏ وهلكوا مهلكاً واحداً‏.‏ وفلان هالك في الهوالك‏.‏ واهتلك فلان‏:‏ ألقى نفسه في التّهلكة‏.‏ وأهلك الشيء واستهلكه‏.‏ وهوى في هلكٍ وهو مهوًى بين جبلين‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ ترى قرطها في واضح اللّيت مشرفاً على هلكٍ في نفنفٍ يتطوّح ومن المجاز‏:‏ مفازة تهلك فيها الأرواح‏.‏ قال زهير‏:‏ وخرقٍ تهلك الأرواح فيه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.844 harf
لهَلْكُ: الهلاك. قال أَبو عبيد: يقال الهَلْك والهُلْكُ اوالمُلْكُ والمَلْكُ؛ هَلَكَ يَهْلِكُ هُلْكاً وهَلْكاً وهَلاكاً: مات. ابن جني: ومن الشاذ قراءة من قرأَ: ويَهْلَكُ الحَرْثُ والنَّسْلُ، قال: هو من باب رَكَنَ يَرْكَنُ وقَنَطَ يَقْنَطُ، وكل ذلك عند أَبي بكر لغات مختلطة، قال: وقد يجوز أَن يكون ماضي يَهْلكُ هَلِك كعَطِبَ، فاستغنى عنه بهَلَكَ وبقيت يَهْلَك دليلاً عليها، واستعمل أَبو حنيفة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR530 harf
* ه ل ك * * هَلَكَ * الشيء يهلِك بالكسر * هَلاَكاً * و * هُلُوكاً * و * مَهْلُكاً بفتح اللام وكسرها وضمها و * تَهْلُكَةً * بضم اللام والاسم * الهُلْكُ * بالضم قال اليزيدي * التَّهْلُكَةُ * من نوادر المصادر ليست مما يجري على القياس و * أَهْلَكَهُ * و * اسْتَهْلَكَهُ * و * المَهْلَكَةُ * بفتح اللام وكسرها المفازة و * هَلَكَهُ * في لغة تميم بمعنى * أَهْلَكَهُ * وبابه ضرب ويجمع * هَالكٌ * على *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.211 harf
هلك، كضرب ومنع وعلم وعلى الثاني قراءة الحسن وأبي حيوة وابن أبي إسحاق ويهلك الحرث والنسل بفتح الياء واللام، ورفع الثاء واللام كما في العباب، وفي كتاب الشواذ لابن جني رواه هارون عن الحسن وابن أبي إسحاق، قال ابن مجاهد: هو غلط قال أبو الفتح: لعمري إن ذلك ترك لما عليه أهل اللغة، ولكن قد جاء له نظير أعني قولنا: هلك يهلك فعل يفعل، وهو ما حكاه صاحب الكتاب من قولهم: أبى يأبى، وحكى غيره: قنط يقنط،
Maddenin bağlantısı

هلك، كضرب ومنع وعلم وعلى الثاني قراءة الحسن وأبي حيوة وابن أبي إسحاق ويهلك الحرث والنسل بفتح الياء واللام، ورفع الثاء واللام كما في العباب، وفي كتاب الشواذ لابن

جني رواه هارون عن الحسن وابن أبي إسحاق، قال ابن مجاهد: هو غلط قال أبو الفتح: لعمري إن ذلك ترك لما عليه أهل اللغة، ولكن قد جاء له نظير أعني قولنا: هلك يهلك فعل يفعل، وهو ما حكاه صاحب الكتاب من قولهم: أبى يأبى، وحكى غيره: قنط يقنط، وسلا يسلى، وجبا الماء يجباه، وركن يركن، وقلا يقلى وغسى الليل يغسى، وكان أبو بكر رحمه الله يذهب في هذا إلى أنها لغات تداخلت، وذلك أنه قد يقال: قنط وقنط وركن وركن، وسلا وسلي، فتداخلت مضارعاتها، وأيضا فإن في آخرها ألفا، وهي ألف سلا وقلا وغسى وأبى، فضارعت الهمزة نحو قرأ وهدأ. وبعد: فإذا كان الحسن وابن أبي إسحاق إمامين في الثقة واللغة فلا وجه لمنع ما قرآ به، ولا سيما وله نظير في السماع، وقد يجوز أن يكون يهلك جاء على هلك بمنزلة عطب، غير أنه استغنى عن ماضيه بهلك انتهى. هلكا - بالضم - وهلاكا بالفتح وتهلوكا وهذه عن ابن بري، وهلوكا، بضمهما وهذه نقلها الجوهري مع الثانية، وقال شيخنا: لو قال بضمان وأسقط الضم الأول لكان أخصر وأوجز مع الجري على قاعدته المألوفة، فعدوله عنها لغير نكتة غير صواب. قلت: العذر في ذلك تخلل لفظ هلاك، وهو بالفتح. نعم، لو أخر لفظ هلاك بعد قوله بضمهما كان كما قاله شيخنا، فتأمل، ومهلكة كذا في النسخ والصواب مهلكا، كما هو نص الصحاح والعباب، وتهلكة، مثلثتي اللام واقتصر الجوهري على تثليث لام مهلك، وأما التهلكة بضم اللام، فنقل عن اليزيدي أنه من نوادر المصادر، وليست مما يجري على القياس، وأنشد ابن بري شاهدا على التهلوك قول أبي نخيلة لشبيب بن شبة: شبيب عادى الله من يجفوكا وسبب الله له تهـلـوكـا وقرأ الخليل قوله تعالى: ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة بكسر اللام، وقوله: مات تفسير لقوله هلك، ولم يقيده بشيء؛ لأنه الأكثر في استعمالهم، واختصاصه بميتة السوء عرف طارئ لا يعتد به، بدليل ما لا يحصى من الآي، والأحاديث، قال شيخنا: ولطرو هذا العرف قال الشهاب في شرح الشفاء: إنه يمنع إطلاقه في حق الأنبياء عليهم الصلاة والسلام، ولا يعتد بأصل اللغة القديمة كما لا يخفي عمن له مساس بالقواعد الشرعية، والله أعلم. وأهلكه غيره واستهلكه، وهلكه تهليكا، وأنشد ثعلب: قالت سليمى هلكوا يسارا وقول النبي صلى الله عليه وسلم: إذا قال الرجل هلك الناس فهو أهلكهم يروى برفع الكاف وفتحها، فمن رفع الكاف أراد أن الغالين الذين يؤيسون الناس من رحمة الله تعالى يقولون هلك الناس، أي: استوجبوا النار والخلود فيها لسوء أعمالهم، فإذا قال الرجل ذلك فهو أهلكهم، وقيل: هو أنساهم لله تعالى، ومن روى بفتح الكاف أراد فهو الذي يوجب لهم ذلك لا الله تعالى. وقوله صلى الله عليه وسلم: ما خالطت الصدقة مالا إلا أهلكته حض على تعجيل الزكاة من قبل أن تختلط بالمال فتذهب به، ويقال: أراد تحذير العمال اختزال شيء منها وخلطهم إياه بأموالهم، وفي التنزيل: وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا . وهلكه يهلكه هلكا بمعنى أهلكه لازم متعد قال أبو عبيدة: أخبرني رؤبة أنه يقال: هلكتني بمعنى أهلكتني قال: وليست بلغتي، قال أبو عبيدة: وهي لغة تميم، وأنشد الجوهري للعجاج: ومهمه هالك من تعرجا

هائلة أهواله من أدلجا أي مهلك، كما يقال: ليل غاض أي مغض، ويقال: هالك المتعرجين، أي من تعرج فيه هلك. ورجل هالك من قوم هلكى قال الخليل: إنما قالوا هلكى وزمنى ومرضى؛ لأنها أشياء ضربوا بها، وأدخلوا فيها. وهم لها كارهون ويجمع أيضا على هلك وهلاك كسكر ورمان، قال جميل: أبيت مع الهلاك ضيفا لأهلـهـا وأهلي قريب موسعون ذوو فضل وقال أبو طالب: يطيف به الهلاك من آل هاشم فهم عنده في نعمة وفواضل وهوالك أيضا، ومنه المثل: فلان هالك من الهوالك، وأنشد أبو عمرو لابن جذل الطعان: تجاوزت هندا رغبة عن قتالـه إلى مالك أعشو إلى ذكر مالك فأيقنت أني ثائر ابـن مـكـدم غداتئذ أو هالك في الهوالـك قال: وهذا شاذ على ما فسر في فوارس، قال ابن بري: يجوز أن يريد هالك في الأمم الهوالك، فيكون جمع هالكة على القياس، وإنما جاز فوارس لأنه مخصوص بالرجال، فلا لبس فيه، قال: وصواب إنشاد البيت: فأيقنت أني عند ذلك ثائر والهلكة محركة، والهلكاء بالفتح: الهلاك، ومنه قولهم: هي هلكة هلكاء وهو توكيد لها، كما يقال: همج هامج. وقال أبو عبيد: يقال: وقع فلان في الهلكة الهلكى، والسوأة السوأى. وقولهم: لأذهبن فإما هلك وإما ملك، بفتحهما وبضمهما ومر في م ل ك أنه يثلث أي: إما أن أهلك وإما أن أملك نقله ابن السكيت. واستهلك المال: أنفقه وأنفده أنشد سيبويه: تقول إذا استهلكت مالا للذة فكيهة هشيئ بكفئين لائق قال سيبويه: يريد هل شيء فأدغم اللام في الشين، وليس ذلك بواجب كوجوب إدغام الشم والشراب، ولا جميعهم يدغم هل شيء. وأهلكه: باعه وفي بعض أخبار هذيل: أن حبيبا الهذلي قال لمعقل بن خويلد: ارجع إلى قومك. قال: كيف أصنع بإبلي? قال: أهلكها، أي: بعها. ومن المجاز: المهلكة، ويثلث: المفازة لأنها تهلك الأرواح فيها، قاله الزمخشري، وقال غيره: لأنها تحمل على الهلاك، وفي حديث التوبة: وتركها بمهلكة بفتح اللام وكسرها أيضا، والجمع المهالك. والهلكون كحلزون، وتكسر الهاء أيضا، وهذه عن ابن بزرج: الأرض الجدبة وإن كان فيها ماء، و قال ابن بزرج يقال: هذه أرض هلكين أي جدبة، كذا ذكره ابن فارس وأرض هلكون: إذا لم تمطر منذ دهر هكذا في النسخ، ونص أبن بزرج: هذه أرض آرمة هلكون، وأرض هلكون: إذا لم يكن فيها شيء، ويقال: تركتها آرمة هلكين: إذا لم يصبها الغيث منذ دهر طويل، يقال: مررت بأرض هلكين بفتح الهاء واللام. ومن المجاز: الهلك، محركة: السنون الجدبة لأنها تهلك عن ابن الأعرابي، وأنشد لأسود بن يعفر: قالت له أم صمعا إذ تؤامـره ألا ترى لذوي الأموال والهلك الواحدة بهاء، كالهلكات محركة أيضا. والهلك: ما بين كل أرض إلى التي تحتها إلى الأرض السابعة. والهلك: جيفة الشيء الهالك نقله الليث، وأنشد قول امرئ القيس الآتي قريبا.

وقيل الهلك: ما بين أعلى الجبل وأسفله، ومنه استعير بمعنى هواء ما بين كل شيئين وكله من الهلاك، وقيل: هو المهواة بين الجبلين وقيل: مشرفة المهواة من جو السكاك، فأما قول الشاعر: الموت تأتي لميقات خواطفه وليس يعجزه هلك ولا لوح فإنه سكن للضررة، وهو مذهب كوفي، وقد حجر عليه سيبويه إلا في المكسور والمضموم، وقال ذو الرمة يصف امرأة جيداء: ترى قرطها في واضح الليت مشرفا على هلك في نفـنـف يتـطـوح والهلك أيضا: الشيء الذي يهوي ويسقط وأنشد الجوهري لامرئ القيس: رأت هلكا بنجاف الغبيط فكادت تجد لذاك الهجارا وأنشده غيره شاهدا على المهواة بين الجبلين، وقبله: أرى ناقة القيس قد أصبحت على الأين ذات هباب نوارا قوله: هباب، أي: نشاط، ونوارا، أي: نفارا، وتجد: تقطع الحبل نفورا من المهواة، ويروى: تجد الخقي الهجارا، والهجار: حبل يشد به رسغ البعير. ومن مجاز المجاز الهلوك كصبور: المرأة الفاجرة الشبقة المتساقطة على الرجال مأخوذ من تهالكت في مشيها: إذا تكسرت، أو لأنها تتهالك أي تتمايل وتتثنى عند جماعها، ولا يوصف الرجل الزاني بذلك، فلا يقال: رجل هلوك. وقال بعضهم: الهلوك: الحسنة التبعل لزوجها ومنه حديث مازن: إني مولع بالخمر والهلوك من النساء، كأنه ضد. ومن المجاز: الهلوك: الرجل السريع الإنزال عند الجماع، فكأنه يرمي نفسه لذلك. عن ابن عباد. وقولهم: افعل ذلك إما هلكت هلك - بالضمات - ممنوعة من الصرف، وعليه اقتصر الجوهري وقد تصرف لغة نقلها الفراء وقيل: إما هلكت هلكه بالإضافة، أي: على ما خيلت أي على كل حال وخيلت: أي أرت وشبهت. وحكى الفراء عن الكسائي: إما هلكة هلك، جعله اسما وأضاف إليه ولم يجر هلك، وأراد هي هلكة هلك يا هذا، كما في العباب، ووقع في مسند الإمام أحمد بن حنبل رضي الله عنه في حديث الدجال وذكر صفته فقال: أعور جعد أزهر هجان أقمر كأن رأسه أصلة أشبه الناس بعبد العزى بن قطن فإما هلك الهلك فإن ربكم ليس بأعور، هكذا روى بأل ورواه غيره ولكن الهلك كل الهلك أي لكن الهلاك كل الهلاك للدجال أن الناس يعلمون أن الله سبحانه منزه عن العور وعن جميع الآفات، فإذا ادعى الربوبية ولبس عليهم بأشياء ليست في البشر فإنه لا يقدر على إزالة العور الذي يسجل عليه بالبشر، ويروى فإما هلكت هلك كسكر، أي فإن هلك به ناس جاهلون فضلوا فاعلموا أن الله ليس بأعور، قال الصاغاني: ولو روي فإما هلكت هلك على قول العرب: افعل ذلك إما هلكت هلك لكان وجها قريبا، ومجراه مجرى قولهم: افعل ذلك على ما خيلت أي: على كل حال، وهلك: صفة مفردة نحو قولك: امرأة عطل، وناقة سرح، بمعنى هالكة، والهالكة نفسه، والمعنى: افعله فإن هلكت نفسك. قلت: وهذا الذي وجهه فقد روي أيضا هكذا وفسره بما سبق ابن الأثير في النهاية وغيره، وقيل - في تفسير الحديث -: إن شبه عليكم بكل معنى وعلى كل حال فلا يشبهن عليكم أن ربكم ليئس بأعور. والتهلكة بضم اللام: كل ما أي كل شيء تصير عاقبته إلى الهلاك وبه فسرت الآية أيضا.

وقال الكسائي يقال: وقع فلان في وادي تهلك، بضم التاء والهاء وكسر اللام المشددة ممنوعا من الصرف، والذي في العباب والصحاح بضم التاء والهاء واللام مشددة، فلم يصرحا أن اللام مكسورة، أي: في الباطل والهلاك، مثل تخيب وتضلل كأنهم سموه بالفعل، وهو مجاز. ومن المجاز: الاهتلاك والانهلاك رميك نفسك في تهلكة ومنه: القطاة تهتلك من خوف البازي أي ترمي بنفسها في المهالك، قال زهير: يركضن عند الذنابي وهي جاهدة يكاد يخطفها طورا وتهتـلـك وقال الليث: المهتلك: الهالك من لا هم له إلا أن يتضيفه الناس يظل نهاره فإذا جاء الليل أسرع إلى من يكفله خوف الهلاك لا يتمالك دونه، وأنشد لأبي خراش: إلى بيته يأوي الغريب إذا شتا ومهتلك بالي الدريسين عائل وقال ابن فارس: المهتلك: الذي يهتلك أبدا إلى من يكفله، وهو مجاز. ومن المجاز الهلاك كرمان: الذين ينتابون الناس ابتغاء معروفهم لسوء حالهم، وقال الزمخشري: هم الصعاليك. وقيل: هم المنتجعون الذين ضلوا الطريق وأنشد ثعلب لجميل: أبيت مع الهلاك ضيفا لأهلـهـا وأهلي قريب موسعون ذوو فضل كالمهتلكين أنشد ثعلب للمتنخل الهذلي: لو أنه جاءني جوعان مهـتـلـك من بؤس الناس عنه الخير محجوز والهالكي: الحداد، وقيل: الصيقل؛ لأن أول من عمل الحديد الهالك بن عمرو بن أسد بن خزيمة قاله ابن الكلبي، قال لبيد رضي الله تعالى عنه: جنوح الهالكي على يديه مكبا يجتلي نقب النصال أي صدأها، قال الجوهري: ولذلك يقال لبني أسد: القيون. ومن المجاز: تهالك على الفراش أو المتاع: إذا تساقط عليه، وفي العباب سقط، قال ذو الرمة: كأن على فيهـا إذا رد روحـهـا إلى الرأس روح العاشق المتهالك وفي الحديث: فتهالكت عليه فسألته أي: سقطت عليه ورميت بنفسي فوقه. ومن المجاز: تهالكت المرأة في مشيتها: إذا تمايلت وفي الأساس: تفيأت وتكسرت، ومنه الهلوك للفاجرة، وفي العباب: تفككت للرجال. وقال ابن الأعرابي: الهالكة: النفس الشرهة، وقد هلك الرجل يهلك هلاكا: إذا شره، ومنه قوله أنشده الكسائي في نوادره: جللته السيف إذ مالت كـوارتـه تحت العجاج ولم أهلك إلى اللبن أي لم أشره وهو مجاز. ويقال: فلان هلكة، بالكسر من الهلك، كعنب، أي: ساقطة من السواقط أي هالك. والهيلكون كحيزبون: المنجل الذي لا أسنان له نقله الصاغاني، وكأنه إذا لم يكن له أسنان يهلك ما يحصد به، ولذلك سمي. والهالوك: سم الفأر. وأيضا: نوع من الطراثيث إذا طلع في الزرع يضعفه ويفسده، فيصفر لونه ويتساقط، هكذا يسمونه بمصر، ويتشاءمون به، وأكثر ضرره على الفول والعدس. ومما يستدرك عليه: هلك يهلك هلكا بالفتح، عن أبي عبيد، وهلكة محركة، عن الصاغاني. واستعمل أبو حنيفة الهلكة في جفوف النبات. والهلاك: الفقراء والصعاليك، وبه فسر قول زياد بن منقذ: ترى الأرامل والهلاك تتبعه يستن منه عليهم وابل رذم ومفازة هالك، أي: مهلكة، من تعرض فيها هلك. والهلك، بالضم: الاسم من الهلاك، نقله الجوهري.

وقوله تعالى: وجعلنا لمهلكهم موعدا أي: لوقت هلاكهم أجلا، ومن قرأ لمهلكهم، فمعناه لإهلاكهم. والمهالك: الخروب، وهو مجاز، ومنه حديث أم زرع: وهو إمام القوم في المهالك أرادت أنه لثقته بشجاعته يتقدم في الحروب ولا يتخلف، وقيل: إنه لعلمه بالطرق يتقدم القوم فيهديهم وهم على أثره. والهلاك: الجهد المهلك، وهلاك مهتلك، على المبالغة، قال رؤبة: من السنين والهلاك المهتلك وفي العباب: المنهلك. وهالك أهل: الذي يهلك في أهله، قال الأعشى: وهالك أهل يعودونـه وآخر في قفرة لم يجن وفي العباب يجنونه بدل يعودونه. ومر يهتلك في عدوه، ويتهالك: أي يجد، وهو مجاز، ومنه: القطاة تهتلك أي تجد في طيرانها، وفي حديث عرام: كنت أتهلك في مفازة أي أدور فيها شبه المتحير، وكذلك أهتلك، قال: كأنها قطرة جاد السحاب بهـا بين السماء وبين الأرض تهتلك واستهلك الرجل في كذا: إذا جهد نفسه، وافتلك معه، وقال الراعي: لهن حديث فاتن يتـرك الـفـتـى خفيف الحشا مستهلك الريح طامعا أي يجهد قلبه في أثرها. ويقال: أنا متهالك في مودتك، ومستهلك، وتهالكت في هذا الأمر واستهلكت فيه: كنت مجدا فيه متعجلا. وطريق مستهلك الورد، أي: يجهد من سلكه، قال الحطيئة يصف الطريق: مستهلك الورد كالأستي قد جعلت أيدي المطي به عادية ركـبـا الأستي والأسدي، يعني به السدى، شبه شرك الطريق بسدى الثوب، وفي العباب: عادية رغبا وقال: أي يهلك هذا الطريق من طلب الماء لبعده، أي هو طريق ممتد كسدى الثوب. وتهالك على الشيء: اشتد حرصه عليه. والهلكى: الشرهون من النساء والرجال، وهو هالك، وهي هالكة. ويقال للمزاحم على الموائد: المتهالك، والملاهس، فإذا أكل بيد ومنع بيد فهو جردبان. والهالكة من السحاب: الذي يصوب المطر ثم يقلع فلا يكون له مطر، عن شمر. والهلك، محركة: الجرف، وبه فسر قول ذي الرمة السابق.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.684 harf
هَلَكَ 1 هَلَكَ ذ , inf. n. هَلَاكٌ &c., (S, K, &c.,) He, or it, perished, came to nought, came to an end, passed away, was not, was no more, or became non-existent or annihilated: (KL, PS in explanation of هَلاَكٌ, &c.:) or fell: or became in a bad, or corrupt, state; became corrupted, vitiated, marred, or spoiled: or went away, no one knew whither: (Mgh in explanation of هَلاَكٌ:) he died. (K.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.963 harf
هَلَكَ هَلَكَ A , I ( n. ac. هُلْك 3 , مَهْلَك 17 , مَهْلَكَة 17t , مَهْلِك 18 , مَهْلِكَة 18t , مَهْلُك 19 , مَهْلُكَة 19t , هَلَاْك 22 , هُلُوْك 27 , تَهْلَُِكَة تَهْلَُِكَة , تُهْلُوْك ), a. Perished; died; was ruined, destroyed. b. I ( n. ac. هُلْك 3 , هَلَاْك 22 ), see IV (a) . c. ( n. ac. هَلَاْك 22 ) [ Ila ], Was greedy of. d. ( n. ac. هُلْك 3 ), Feared. e. [ coll. ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.374 harf
هلك هَلَكَ - يَهْلِكُ - هَالِك - مَهْلِك - تَهْلُكَة - أَهْلَكَ - يُهْلِكُ - مُهْلِك - مُهْلَك - مُهْلَكُوْن هَلَكَ - يَهْلِكُ + الكائن أو الشيء : يتخرب بناؤه ويتوقف عن العمل والفعل: تختفي وتزول البنية المميزة لبناء أو كائن وتتحول إلى كيان أو كيانات أخرى مختلفة لا تشبه أو تماثل البنية الأصلية مطلقاً، وينتج عن ذلك توقف الكائن عن العمل والفعل
Tamamını oku

Sîgalar(36)

Mücavir kökler68 mücavir (264 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قري

    16 ortak ayet · Kasaba

  2. قرن

    12 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  3. قبل

    19 ortak ayet · Önce

  4. ظلم

    11 ortak ayet · Zalimler

  5. ذنب

    4 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir

  6. شدد

    6 ortak ayet · Sicim bağıdır

  7. أول

    7 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  8. بطش

    2 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  9. بعد

    8 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. حرث

    2 ortak ayet · Hars ekin demektir

  11. أهل

    5 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  12. مشي

    2 ortak ayet · Yürür

Geçtiği ayetler(63)

Sîga sayfası: أَهْلَكْنَا
  1. أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا …

    Helak ettikGörmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

  2. وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

    Helak ettikAndolsun ki; sizden önce nice nesilleri zulmettikleri zaman helak ettik. Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldikleri halde, onlar inanmamışlardı. İşte Biz, suçlu kavmi böyle cezalandırırız.

  3. وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَلَهَا كِتَابٌ مَعْلُومٌ

    Helak ettikBiz, hiç bir kasabayı bilinen bir yazısı olmaksızın helak etmedik.

  4. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

    Helak ettikNuh’tan sonra, nice nesilleri yok etmişizdir. Kullarının günahlarına Habir ve Basir olarak Rabbın yeter.

  5. وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا

    Helak ettikOnlardan önce nice nesilleri yok ettik ki, varlıkça ve gösterişçe bunlardan çok daha üstündüler.

  6. وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا

    Helak ettikOnlardan önce nice nesilleri yok ettik. Şimdi onlardan hiç bir varlık emaresi hissediyor veya bir ses işitiyor musun?

  7. أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى

    Helak ettikKendilerinden önce nice nesilleri yok edişimiz hala onları uyarmadı mı? Halbuki onların yurdlarında gezinip duruyorlar. Doğrusu bunda sağduyu sahipleri için ayetler vardır.

  8. وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ

    Helak ettikUyarıcılar olmaksızın Biz, hiç bir kasabayı helak etmedik.

  9. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    Helak ettikAndolsun ki; Biz, önceki nesilleri yok ettikten sonra Musa’ya insanlar için basiretler, hidayet ve rahmet olmak üzere kitabı verdik. Olur ki düşünürler diye.

  10. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ

    Helak ettikBiz; nimet ve refahıyla şımarmış nice kasabaları yok etmişizdir. İşte kendilerinden sonra çok az kimselerin oturabileceği yerleri. Ve oralara varis olanlar Biz’dik, Biz.

Sîga sayfası: أَهْلَكْنَاهَا
Sîga sayfası: أَهْلَكْنَاهُمْ
Sîga sayfası: فَأَهْلَكْنَاهُمْ
Sîga sayfası: فَأُهْلِكُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهلك
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerموت, فني, خسر, دمر, عطب
Zıt Kökنجو
Çekirdek Özet 1Bir varlığın yüksekten veya uçurumdan düşmesi, kırılması, işlevini ve bütünlüğünü yitirerek yokluğa yuvarlanması
Çekirdek Özet 2İlahi yasaları çiğneyen birey veya toplumların yapısal çöküşe uğraması, ontolojik ve ahlaki işlevini yitirerek silinmesi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin iç dengesini ve meşruiyet zeminini kaybetmesi sonucu kendi kendini kaçınılmaz bir tasfiye ve yok oluş sürecine sokması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel ölüm veya anlık bir mucizevi felaketle sınırlayıp, ayetlerdeki ahlaki, iktisadi ve toplumsal çöküş süreçlerini gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هلOrtaya çıkma, telaşla yönelme, kontrolsüz hareket ve sarsıntı hali; هلع sabırsızlık ve açgözlü telaşı, هلل hilalin aniden belirip sesin yükselmesini, هلم ise öne atılmayı ve çağrıyı ifade ederكAvuç içine alma, çarpma ve sıkıştırma niteliğindeki ك harfinin eklenmesiyle serbest ve taşkın hareket, sert bir engele çarparak kırılma, derin bir boşluğa düşme ve nihai bir tükenişle durma anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, hayret, can havliyle ortaya çıkma ve dışa yansıyan sarsıcı durum
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, bir doğrultuda sürüklenme, sevk edilme ve kaçınılmaz akış
كAvuç içiKavrama, sınırlama, baskı uygulama ve sert bir yüzeye çarpıp sıkışma
هلكİnsanın sevk edilip sert bir sınıra çarpmasıCan havliyle debelenen veya kontrolsüzce sürüklenen bir varlığın kaçınılmaz bir engele veya uçuruma çarparak kırılması, düşmesi ve dağılması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yüksekten derin bir uçuruma veya boşluğa yuvarlanması, kırılıp parçalanması; iki dağ arasındaki derin uçuruma ve yardan aşağı boşluğa düşüşe هَلَك denir
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ çölün yok edici ıssızlığını ve rüzgârların savrulup tükendiği enginliği şu mısra ile tasvir etmiştir: وخرقٍ تهلك الأرواح فيه / بعيد الغور مشتبه المتان
Erken Arapça kullanımYırtıcı kuştan kaçarken can havliyle kendini kayalıklara ve tehlikelere atan çöl kuşu için اهتلكت القطاة ifadesi kullanılmış; ayrıca çölde yolunu kaybedip perişan olan yoksul ve kimsesiz kitleler için de هُلاّك tabirine yer verilmiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça هلك kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde de köklü bir geçmişe sahip ortak bir arkaik tabanı temsil eder. İbranicede הָלַךְ (halak) biçimi en temel hareket eylemi olan «yürümek, gitmek, akıp gitmek, göçüp gitmek» anlamını taşır ve mecazen «yok olup gitmek, ölmek» anlamına evrilir. Aramice ve Süryanicede ܗܠܟ (helak) aynı şekilde «yürümek, davranmak, çekilip gitmek» manasındadır. Akkadca alāku(m) fiili de «gitmek, seyrüsefer etmek, yitip gitmek» kök anlamını korur. Erken Sami katmanında genel bir «akıp gitme, yitme ve uzaklaşma» fiili olan bu çekirdek, Arapçanın özgül morfolojik gelişiminde «aşağı doğru düşüş, boşluğa yuvarlanma, kırılma ve varlıksal çöküş» yönünde somutlaşmış ve sertleşmiştir. Böylece Sami dillerindeki nötr «uzaklaşıp kaybolma» anlamı, Arapçada derin bir yar veya uçurumdan düşüşün getirdiği ontolojik ve fiziksel yıkım nüansını merkezine almıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDerin boşluk, düşme ve kırılmaİki tepe arasındaki boşluğa ve oradan düşüşe هَلَك denmesi, kökün dikey bir düşüş ve parçalanma ekseninde geliştiğini gösterirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice הָלַךְ ve Akkadca alāku(m)Erken Sami katmanındaki «gitmek, kaybolup gitmek» fiili, Arapçada dikey düşüş ve yok oluş nüansına yoğunlaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren ikna edici bir karşılık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هلكAnlamlıDüşmek, kırılmak, yok olmakYüksekten uçuruma yuvarlanma, parçalanma, can ve malın zayi olmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
هكلAnlamlıBüyümek, serpilmek, heybetli olmakİri yapılı kimse veya yüksek yapı; hedef kökteki aşağı düşüşün aksine yukarı doğru büyüme hareketiKur'an'da geçmez
لهكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır
لكهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır
كهلAnlamlıOlgunlaşmak, güç ve kemale ermekGençlik ile yaşlılık arasındaki en yetkin çağ; düşüş öncesi kemal seviyesiZıt yönlü tekabül; Kur'an'da geçer
كلهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydı vardır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هلكMerkezÇöküş ve yok oluşKendi dengesini veya işlevini yitirerek boşluğa yuvarlanıp parçalanmaBir şeyin bütünlüğünü ve varoluşsal işlevini geri dönülmez biçimde kaybetmesi
موتKomşuBiyolojik sonCanlılık ve hareketin durması; sükûnet haliهلك yıkıcı bir çöküş ve bozulmayı içerirken, موت salt hayat enerjisinin kesilmesidir
فنيKomşuZamansal tükenişVarlığın süresini tamamlayarak tükenmesi, sona ermesiفني ontolojik sınır ve zevali bildirir, هلك ise bozulma ve yıkımla gerçekleşen düşüşü vurgular
خسرKomşuSermaye kaybıEksilme, zarara uğrama ve iflas haliخسر eksilme ve kâr-zarar dengesinin bozulmasıdır; هلك ise nihai ve toptan çöküştür
دمرKomşuDışsal yıkımÜstüne çökme, ezip geçme, harabeye çevirmeدمر doğrudan dış bir kuvvetin fiziki tahribatıdır; هلك ise iç bozulmanın da yol açtığı tasfiyedir
عطبKomşuBozulma ve sakatlanmaİş göremez hale gelme, telef olmaعطب aracın veya organın işlevsizleşmesidir; هلك mutlak zevale işaret eder
نجوZıtKurtulma ve selametYüksek bir yere çıkarak tehlikeden ve çukurdan sıyrılmaUçuruma düşüşün tam aksine selamet tepesine ulaşıp hayatta kalma hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهلكDüşüp yok olmak, çöküşe uğramakVarlığın iç veya dış etkenlerle yapısal bütünlüğünü yitirip derin bir boşluğa yuvarlanmasıKesin
LatincePerire, ruereYıkılmak, yok olup gitmek, düşmekPerire kökün tükeniş yönünü, ruere ise yüksekten aşağıya doğru devrilme ve düşüş yönünü karşılarGüçlü
İngilizcePerish, ruinYok olmak, mahvolmak, çökmekPerish kelimesi biyolojik ve ahlaki çürüyüp yok olmayı, ruin ise yapısal çöküşü karşılarGüçlü
AlmancaZugrunde gehen, verderbenDibini boylamak, mahvolmak, bozulmakZugrunde gehen kökün tam olarak «temeline/dibine yuvarlanma» imgesini eksiksiz yansıtırGüçlü
FransızcaPérir, s'effondrerCan vermek, çökmek, telef olmakS'effondrer yapısal yıkılma ve çöküşü, périr ise toptan ortadan kalkmayı bildirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَهْلَكْنَا / فَأَهْلَكْنَاهُمْToplumsal azap ve kavimlerin tasfiyesiZulüm ve tuğyan sebebiyle önceki inkârcı medeniyetlerin tarih sahnesinden bütünüyle silinmesi (En'âm 6:6, Meryem 19:98, Secde 32:26)
هَلَكَBiyolojik ölüm ve geride varis bırakmamaBir kimsenin vefat edip dünyadan ayrılması, miras veya peygamberlik bağlamı (Nisâ 4:176, Mü'min 40:34)
يُهْلِكَ الحَرْثَ وَالنَّسْلَİfsat ve üretim dengesinin bozulmasıİktisadi, ahlaki ve biyolojik neslin ve ürünün bozularak heder edilmesi (Bakara 2:205)
هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْGüç ve meşruiyetin kaybolup gitmesiKıyamet günü dünyevi nüfuzun, mülkün ve saltanatın bütünüyle hükümsüz kalıp elden çıkması (Hâkka 69:29)
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍManevi ve ahlaki helak; inkârda ısrarApaçık bir hakikat karşısında bile bile küfrü ve sapkınlığı tercih ederek ruhsal olarak tükeniş (Enfâl 8:42)
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُOntolojik fena ve mutlak geçicilikYaratılmış olan her varlığın bizatihi var olma gücünden yoksun olup mutlak zevale mahkûm oluşu (Kasas 28:88)
يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْKendi kendini imha ve yalan yere yeminMünafıkların sahte mazeretler ve yalan yeminlerle kendilerini felakete sürüklemeleri (Tevbe 9:42)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamOntolojik fena ve ilahi adaletKasas 28:88 ayeti bağlamında eşyanın bizatihi yokluğu (adem) ile Allah'ın beka sıfatı; kavimlerin helakinde kesb ve ilahi sünnet ilişkisiVarlığın zati yetersizliği ve hak edilmiş nihai tasfiye
FıkıhTelef olan mal ve kalâle mirasıNisâ 4:176 gereğince geride çocuk ve baba bırakmadan ölen kimsenin durumu; akitlerde malın helak olmasıyla (telef) sorumluluğun intikaliHukuki kişiliğin veya mülkiyet konusunun ortadan kalkması
TefsirSünnetullah ve medeniyetlerin çöküşüKur'an'da helak edilen kavimlerin zulüm, ifsat ve haksız kazanç gibi nesnel sebeplere bağlı olarak helak edilmesi kanunuSebep-sonuç ilişkisine dayalı kaçınılmaz tarihsel tasfiye
HadisAşırılık ve ihtilaf uyarısıGeçmiş ümmetlerin peygamberlerine aşırı soru sormak ve ihtilaf etmek suretiyle helak olduklarını belirten nebevi ikazlarDini ve ahlaki dengenin yitirilmesiyle gelen toplumsal dağılma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİlahi yasaya aykırılığın getirdiği manevi iflasDengeyi yitiren iradenin kendi kendini yokluğa mahkûm etmesiVarlık gayesinden sapan bir bilincin kendi özünü çürütüp tüketmesiKesin
İlmiFiziksel ve ontolojik düzenBir sistemin entropi artışıyla dağılmasıYapısal bütünlüğün korunamayıp kaos ve yokluğa evrilmesiDış girdiden veya temel dengeden mahrum kalan organizmanın çözünmesiGüçlü
SiyasiDevlet ve iktidar felsefesiZulüm üzerine kurulu rejimlerin tasfiyesiMeşruiyet zeminini kaybeden otoritelerin çöküş kanunuAdaletten sapan yönetimlerin iç çürüme yoluyla tarih sahnesinden silinmesiKesin
İktisadiÜretim ve mülkiyetKaynakların israfı ve üretimin felç olmasıHırs ve sömürünün ekonomik düzeni çökertmesiBakara 2:205 gereği ekinin ve neslin ifsat edilerek iktisadi felakete yol açılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik düzensizlik ve yapısal kararsızlık (Instability)Kendi iç dengesini ve enerji döngüsünü koruyamayan bir sistemin kritik eşiği aşarak çökelmesi ve fonksiyonel formunu kaybetmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve kurumsal iflas (Systemic Collapse)Ortak ahlaki ve hukuki bağlayıcılığını yitiren toplumların iç çatışmalar ve kurumsal çözülme sonucunda dağılıp tarih sahnesinden çekilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHelak kavramını yalnızca gökten taş yağması, tufan veya yıldırım gibi ani fiziksel felaketlerle sınırlayıp ahlaki, siyasi ve ekonomik çürüme boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bireyin yalan yere yeminle ruhunu öldürmesinden (Tevbe 9:42), iktisadi üretimin ifsat edilmesine (Bakara 2:205), bir devletin meşruiyetini yitirmesinden nihai ontolojik fena hakikatine kadar uzanan çok katmanlı bir çöküş nizamıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumların helakini sadece geçmişte kalmış mucizevi felaketler sanarak, günümüzdeki ahlaki kokuşmuşluk, iktisadi adaletsizlik ve kurumsal çöküşlerin aslında birer helak süreci olduğunu fark edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tarih felsefesini, sünnetullah yasasını ve varlık hiyerarşisini kuran temel kavramlardan biridir; adaletten sapan sistemlerin nasıl çöktüğünü nesnel bir sebep-sonuç ilişkisi içinde açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş peygamberlerin kavimleriyle olan kıssalarında, iktisadi ve ahlaki ifsat uyarılarında, miras hukukunda (kalâle) ve yaratılışın mutlak fena ve beka boyutunu bildiren itikadi ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi cezaların keyfi veya rastlantısal olduğu algısını kırar; helakin aslında insanın ve toplumların kendi elleriyle ürettikleri fesadın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüksek bir mevkiden veya dağ yarığından derin bir boşluğa yuvarlanma, yere çarpıp kırılma ve yapısal bütünlüğü yitirme.
  • Soyut anlamİlahi varoluş gayesinden ve adalet zemininden kopan fert ve toplulukların meşruiyetlerini yitirerek ontolojik ve ahlaki bir çöküşle tasfiye olmaları.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kendi içindeki denge parametrelerini sıfırlaması neticesinde dış müdahaleye gerek kalmaksızın kaçınılmaz bir yok oluş girdabına sürüklenmesi.
  • LaTeX modeliS(t)→  ∇J≤0  S0∩∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içindeki canlı sistemi, toplumu veya varlığı temsil eder. ∇J sistemin adalet, meşruiyet ve ilahi yasalara uyum eğimini (gradyanını) gösterir. Bu eğimin sıfırın altına düşmesi (∇J≤0), sistemin iç çürümesini ve düşüşünü başlatır. Bu sürecin nihai sınırı ise sistemin başlangıç durumunun boş kümeye indirgenmesi (S0∩∅), yani helak olarak varlık sahnesinden bütünüyle silinmesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه