غبن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ب-ن1 sîga, 17 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صلحخلديومغبنسوأفوزأبدالتَّغَابُنِعظمجريكفردخلجنن

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 17

▶ Ağı aç (3B)

غبن

غ - ب - ن

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir. Bir alışverişte değerinden az karşılık vermek anlamına gelmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir. Bir alışverişte değerinden az karşılık vermek anlamına gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR898 harf
باب الغين والنون والباء معهما ن ب غ، ن غ ب، غ ب ن مستعملات نغب: نَغَبَ الإنسانُ يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً أي: ابتَلَعَ رِيقَه أو المَاءَ نُغْبةً بعد نُغْبةٍ. وقوله: لم يَقْصَعْنَه نُغَبُ أي يُجْرَعُ نبغ: نَبَغَ الرجلُ إذا لم يكن في إِرْثِ الشِّعْرِ ثمَّ قال فأجادَ فيقال: نَبَغ منه شعرٌ شاعر. وبَلَغَنا أن زياداً قال الشعر على كبر سنه، ولم يكن نشأ في بيت الشعر فسمي النَّابِغَةَ ، وقيل بل سمي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR418 harf
الغَبْنُ بالتسكين في البيع، والغَبَنُ بالتحريك في الرأي. يقال غَبَنْتُهُ بالبيع بالفتح، أي خدعته، وقد غُبِنَ فهو مَغْبونٌ. وغَبِنَ رأيه بالكسر إذا نقصه فهو غَبينٌ، أي ضعيف الرأي، وفيه غَبانةٌ. والغَبينَةُ من الغَبْنِ، كالشتيمة من الشتم. والتَغابُنُ: أن يَغْبِنَ القوم بعضهم بعضاً، ومنه قيل يوم التَغابُنِ ليوم القيامة. لأن أهل الجنَّة يَغْبِنون أهل النار. والمَغابِنُ: الأرفاغ. وغَبَنْتُ الثوبَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.306 harf
غ ن ب غبن ، غنب ، نبغ ، نغب : مستعملة . نغب : قال الليث : يقال : نَغَبَ الإنسان يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً ، وهو الابتلاغُ للرِّيق والماء نُغْبَةً بعد نُغْبَةٍ . وقال أبو عبيد : النَّغْبَةُ : الجرعةُ وجمعها نُغَبٌ . وقال ذو الرُّمة : حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب نبغ : قال الليث : يقال : نَبَغَ الرَّجل ، إذا لم يكن في إرث الشِّعر ثم قال فأجاد ، فيقال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.094 harf
(باب الغين والباء وما يثلثهما) (غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان. فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾ [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه: فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ ومن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.106 harf
- الغبن: أن تبخس صاحبك في معاملة بينك وبينه بضرب من الإخفاء، فإن كان ذلك في مال يقال: غبن فلان، وإن كان في رأي يقال: غبن (قال أبو عثمان السرقسطي: غبنه في البيع غبنا: نقصه، وغبن الثوب: كفه، وغبن الشيء: أخفاه. وغبن رأيه غبنا: ضعف، وغبن رأيه: ضعف. انظر: الأفعال 2/33. وقال ابن منظور: الغبن بالتسكين في البيع، والغبن بالفتح في الرأي)، وغبنت كذا غبنا: إذا غفلت عنه فعددت ذلك غبنا، ويوم التغابن: يوم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR159 harf
غ ب ن في بيعه غبن وفي رأيه غبن وقد غبن وغبن‏.‏ وتقول‏:‏ لحقته في تجارته غبينه ووضع وضيعةً مبينه‏.‏ وتغابن له‏:‏ تقاعد حتى غبن وتغابنوا‏:‏ غبن بعضهم بعضاً‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.087 harf
الغَبْنُ، بالتسكين، في البيع، والغَبَنُ، بالتحريك، في الرأْي. وغَبِنْتَ رأْيَك أَي نَسِيته وضَيَّعْته. غَبِنَ الشيءَ وغَبِنَ فيه غَبْناً وغَبَناً: نسيه وأَغفله وجهله؛ أَنشد ابن الأَعرابي: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا، وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب. والغَبْنُ: النِّسيان. غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان أَي نسيته وغَلِطْتُ فيه. وغَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً: مَرَّ به وهو مائلٌ فلم يره ولم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR358 harf
* غ ب ن * * غَبَنَهُ * في البيع خدعه وبابه ضرب وقد * غُبِنَ * فهو * مَغْبُونٌ * و * غَبِنَ * رأيه من باب طرِب إذا نقصه فهو * غَبِينٌ * أي ضعيف الرأي وفيه * غَبَانَةٌ * وإعرابه مذكور في سفه نفسه و * الغَبِينَةُ * من * الغَبْنِ * كالشتيمة من الشتم و * التَّغَابُنُ * أن يغْبِن القوم بعضهم بعضا ومنه قيل يوم التَّغابن ليوم القيامة لأن أهل الجنة يغبنون أهل النار
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.986 harf
: ( غَبِنَ الشيءَ و ) غَبِنَ ( فيه ، كفَرِحَ ، غَبْناً ) ، بالفتْحِ ، ( وغَبَناً ) ، بالتَّحْريكِ : ( نَسِيَهُ أَو أَغْفَلَهُ ) وجَهلَهُ . ( أَو ) غَبِنَ كذا من حقِّه عنْدَ فلانٍ : ( غَلِط فيه . ( و ) قالوا : غَبِنَ ( رَأْيَهُ ، بالنَّصْبِ ، غَبَانَةً وغَبَناً ، محركةً : ضَعُفَ ) ؛ نَصَبُوه على مَعْنى فَعَّلَ ، وإن لم يُلْفَظ به ، أَو على مَعْنى غَبِنَ في رأْيِه ، أَو على التَّمْييزِ النادِرِ .
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.334 harf
غَبَنَهُ 1 غَبَنَهُ ذ , (S, MA, Msb, K,) aor. غَبِنَ , (Msb, K,) inf. n. غَبْنٌ (S, MA, Msb, K, KL) and غَبَنٌ, or the former is [the inf. n. used in this case, i. e.] in selling [and the like], and the latter is in judgment, or opinion, (K, agreeably with a positive statement in the S,) He cheated, deceived, overreached, or defrauded, him, (S, MA, K, KL, TA,) in selling; (S, MA, K, TA;) he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.695 harf
غَبَنَ غَبَنَ U ( n. ac. غَبْن 1 , غَبَن 4 ), a. Cheated, overreached, cozened, swindled, defrauded. b. Hid, concealed. c. A , U ( n. ac. غَبْن 1 ), Folded, doubled up, turned in ( garment ). d. see infra (a) . غَبِنَ غَبِنَ A ( n. ac. غَبْن 1 , غَبَن 4 ), a. Ignored; overlooked, neglected; forgot. b. ( n. ac. غَبَن 4 , غَبَاْنَة 22t ), Was foolish, stupid, dull, silly, simple; was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.637 harf
غبن غَبَنَ - يَغْبِنُ - تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ - تَغَابُن غَبَنَ - يَغْبِنُ + كائن + كائناً: يسلبه حقه ويبخسه أشياءه، بحنكة ودهاء من جهته، وبغباء وتضييع من الآخر تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ: على وزن " تفاعل من " غَبَنَ - يَغْبِنُ ": يتبادل كائنان فعل " غَبَنَ - يَغْبِنُ " بشكل ذاتي: يدعي كائنان أن كلاً منهما قد غبنه الآخر: أي سلبه حقه بتضييع
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler17 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فوز

    1 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  2. أبد

    1 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  3. تحت

    1 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  4. جري

    1 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  5. خلد

    1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  6. نهر

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  7. دخل

    1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  8. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  9. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  10. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  11. صلح

    1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  12. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: التَّغَابُنِ
  1. يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ …

    Aldanmaların açığa çıkmasıSizi toplanma günü için topladığı gün; işte o gün, kimin aldandığının açığa çıkacağı gündür. Kim, Allah’a inanır ve salih amel işlerse; Allah onun kötülüklerini örter ve onu, altından ırmaklar akan, içinde ebediyyen kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغبن
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبخس, خسر, نقص
Zıt Kökربح
Çekirdek Özet 1Bir şeyin kenarını büküp gizlemek, bedende katlantı ve gizli kıvrım yeri; alışverişte veya takasta bir tarafın gizleme ve eksiltme yoluyla diğerini aldatması veya hakkını eksiltmesi
Çekirdek Özet 2Ahirette dünyadaki tercih ve amellerin gerçek değerinin ortaya çıkmasıyla kimin kârda kimin ağır ziyanda ve aldanışta olduğunun karşılıklı olarak tescillenmesi
Çekirdek Özet 3Adaletin, değer tespitinin ve rızanın gizleme ve eksiltmeyle bozulduğu her türlü akitte oluşan asimetri; varoluşsal takasın nihai bilançoda açığa kavuşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir ticari hileye veya psikolojik bir pişmanlığa indirgeyerek ahiret gününün varoluşsal bir değer ve takas yüzleşmesi olduğu hakikatini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غبÜzerinden zaman geçme, örtülme, tozlanma veya arka planda kalma yoluyla netliğin yitirilmesi ve zayıflama (karşılaştır: غبر yerdeki tozun birikmesi ve örtmesi, غبي bilginin veya aklın üzerinin örtülüp gizlenmesi)نÇekirdekteki örtülme ve zayıflık anlamına, içe doğru kıvrılarak saklama, kurnazca eksiltme ve akitte karşı tarafın fark edemeyeceği gizli bir hakkı kısıntıya uğratma nüansı eklenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); perdeleme, gizleme, buğulanmaGörüşün önünü kesen, gözden saklanan veya fark edilmesi güç olan bir örtüyü ve karanlığı temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir iç mekânı, muhafazayı, kabın içini veya gizli tutulan içsel alanı temsil eder
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, kıvrılma, canlılıkBükülme, kıvrılma, akışkanlık veya uzayıp giden bir hareket çizgisini temsil eder
غبنGizli bir bölmede kıvrılarak saklanıp eksiltilen hareketBir nesnenin, elbisenin veya hakkın kıvrım arasına gizlenerek dışarıdan görünmeyecek şekilde eksiltilmesi ve bu yolla değer zafiyeti oluşturulması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşın veya elbisenin boyunu kısaltmak amacıyla ucunun içe doğru katlanıp dikilmesi (غَبْنُ الثَّوْبِ); bedende koltuk altı ve kasık gibi derinin katlandığı, gizli ve yumuşak kıvrım yerleri (المَغَابِنُ).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, kişinin değerini takdir edemeyen veya komşuluk hakkını zayi edenlerin durumunu anlatmak üzere kullanılmıştır: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا / وحُسْنَ الجِوارِ وقُرْبَ النَّسَب
Erken Arapça kullanımAlışverişte bir malın gerçek değerinin altında satılması veya ederinden fazla bedelle alınması sonucu uğranılan zararı ve akıl zayıflığını ifade etmek için غَبْنٌ فِي البَيْعِ ve غَبَنٌ فِي الرَّأْيِ şeklinde yaygınlaşmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça غبن kökü, Sami dillerinin güneybatı kolunda özellikle örtme, katlama, derine gizleme ve bundan türeyen eksiltme veya haksız kazanç sağlama semantik matrisinde gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-ب-ن kök dizilişi bağımsız bir fiil kökü olarak yaygın biçimde korunmamış; kökün taşıdığı saklama ve eksiltme fonksiyonları örtme ve hile semantiği taşıyan komşu fonetik varyantlarla karşılanmıştır. Erken Arapçada bu kökün somut olarak elbisenin kıvrılarak gizlenmesi ve vücudun kasık/koltuk altı gibi katlantı yerleri (المَغَابِن) için kullanılması, kelimenin temelinde saklama ve bükme eyleminin bulunduğunu belgeler. Zamanla bu fiziksel örtme ve eksiltme eylemi, ticari mübadelelerde karşı tarafın bilgisizliğinden faydalanarak hakkını eksiltme (غَبْن) ve aklın yetersiz kalarak kendi çıkarını örtüp zedelemesi (غَبَن) yönünde soyutlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغبن (örtmek, eksiltmek, zayıf düşürmek)Elbisenin ucunu katlayıp kısaltma ve gizli kıvrım yerleri somut anlamından, akitte karşı tarafın habersizliğinden yararlanarak hakkını eksiltme ve akıl zafiyetine geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami / Arapça içi gelişimKlasik İbranice ve Süryanicede düzenli ses denkliğiyle birebir örtüşen üçlü kök türevi zayıftır; semantik örtüşme gizleme ve eksiltme bildiren köklerle paylaşılırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda bu spesifik dizilişle doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غبنAnlamlıEksiltmek, gizlemek, aldatmakBir akitte gizleme yoluyla hakkı eksiltmek, elbisenin ucunu katlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
غنبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSözlüklerde müsta'mel kaydedilmişse de bağımsız ve yaygın bir anlam alanı gelişmemiştirKur'an'da geçmez
بغنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
بنغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
نغبAnlamlıYudumlamak, yavaşça içmekSuyu veya tükürüğü yudum yudum, azar azar içine çekip yutmakKur'an'da geçmez; çekme ve içe alma boyutu
نبغAnlamlıOrtaya çıkmak, fışkırmakSuyun kaynaması, kabiliyetin parlayıp birdenbire belirmesiKur'an'da geçmez; zıt yönde açığa çıkış

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غبنMerkezGizleyerek eksiltme ve değer kaybıKarşı tarafın dikkatsizliğinden veya gizlemeden istifadeyle değerinden az karşılık vermekAkitte örtülü haksızlık ve aldanış
بخسKomşuDeğerini bilerek düşürmeBir şeyin bilinen hakiki kıymetini açıktan veya kasten aşağı çekerek zedelemekAçıktan eksiltme ve değersizleştirme
خسرKomşuSermaye kaybı ve tükenişYapılan iş veya ticaretin sonucunda ana sermayenin zayi olması veya yokluğa uğramasıBütüncül zarar ve iflas
نقصKomşuNiceliksel eksilmeSayı, ölçü veya miktarda doğrudan doğruya azalma meydana gelmesiMiktar ve hacim eksikliği
ربحZıtKâr ve değer artışıYapılan takas veya ticarette sermayenin üzerine artı değer eklenmesi ve kazanım sağlanmasıAkitte fazlalık ve bereket

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغبنBir akitte gizleme veya basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanmaSomut katlantıdan ticari ve zihni eksilmeye uzanan çok katmanlı anlam örgüsüKesin
LatinceLaesio, frausHukuki zarar, akitte aşırı yararlanmaÖzellikle akitlerdeki fahiş zararı (laesio enormis) ve örtük hileyi karşılarGüçlü
İngilizceDefraudation, lesion, undersellingEksik bedel verme, aldanma, zararAkitlerde haksız eksiltmeyi ve varoluşsal takas yanılgısını kısmen karşılarGüçlü
AlmancaÜbervorteilung, BenachteiligungBirinin toyluğundan yararlanıp hakkını yeme, zarara sokmaÖzellikle taraflar arasındaki eşitsizlikten kaynaklanan haksız eksiltmeyi ifade ederGüçlü
FransızcaLésion, tromperieAkit içi orantısız zarar, aldatılmaMedeni hukukta bir sözleşmede edimler arasındaki aşırı dengesizliği ve mağduriyeti karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Vocabulaire juridique (Gérard Cornu).

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
التَّغَابُنِKarşılıklı aldanış ve kâr-zarar dengesinin bütünüyle açığa çıkmasıKıyamet gününde müminlerin cenneti kazanıp kâfirlerin küfür karşılığında azaba uğrayarak mutlak aldanışa düştüklerinin tescil edildiği toplanma günü bağlamı (Teğâbün 64:9)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret, adalet ve cezaKıyamet gününde insanın dünya hayatında yaptığı varoluşsal tercihin (iman-küfür, itaat-isyan) karşılığını görmesi ve kâfirin mutlak ziyana uğradığını anlamasıİlahî adaletin tecellisinde hakiki kâr ve nihai aldanışın tescili
FıkıhBorçlar ve akitler hukukuAlışverişte gabin (haksız kazanç ve aşırı yararlanma); gabn-i yesîr (hafif aldanma) ile gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ayrımı ve bunun akdi fesih hakkı doğurup doğurmayacağıAkitte edimler arası denge ve iradeyi sakatlayan gizli eksiltme
TefsirTeğâbün suresi tefsiriيَومُ التَّغَابُنِ terkibinin anlamı; müminlerin kâfirlerin cennetteki yerlerini devralması veya kâfirlerin dünyayı ahirete tercih ederek uğradıkları telafisiz aldanışın açığa çıkmasıKarşılıklı mübadele bilançosunun dehşet verici açıklığı
HadisTicaret ahlakı ve akit hükümleriAlışverişte aldatmayı yasaklayan ve piyasa fiyatını bilmeyen kişiyi koruyan nehyi bey'u'l-muhabele ve gabin rivayetleri; müminin basiretli davranması tavsiyesiPazar ilişkilerinde zayıfın ve gafil olanın hakkının korunması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret hesabı ve varoluşsal takasNihai kâr-zarar bilançosuİnsanın ömrünü ve iradesini neyin karşılığında harcadığını test etmeDünya hayatı bir pazar, ahiret ise bu pazardaki tercihin gerçek değerinin ortaya döküldüğü gündürKesin
İlmiBilişsel muhakeme ve değer biçmeBasiret zafiyeti ve yanlış hükümBilginin eksikliği yüzünden nesne veya olgunun değerini yanlış tartmaZihnin hakikati örtmesi sonucunda yanlış tercihte bulunarak kendi aleyhine hüküm vermesiGüçlü
SiyasiToplumsal sözleşme ve yönetimKamu hakkının örtülü gasbıYöneten ve yönetilen arasındaki dengede meşruiyet ve hak kısıntısıİktidar ilişkilerinde halkın veya zayıf kesimlerin hakkının perde arkasında eksiltilerek zarara uğratılmasıMuhtemel
İktisadiPiyasa ahlakı ve sözleşmelerAşırı yararlanma (gabin)Mal ve bedel arasındaki adil dengenin bilgi asimetrisiyle bozulmasıBir tarafın tecrübesizliğinden veya gizlemeden yararlanarak malı değerinden çok ucuza kapatmak veya fahiş fiyata satmakKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimetrik bilgi ve dengesiz denklem matrisi (bilgi entropisi)İki sistem veya taraf arasındaki transferde girdinin çıktıyı karşılamaması; örtük parametrelerin sistem dengesini bozarak gizli bir kayba (entropi artışına) yol açmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAkit teorisinde aşırı yararlanma ve bilişsel yanılsama (cognitive bias)Hukukta tarafların edimleri arasındaki fahiş orantısızlık (laesio); psikolojide ise kişinin anlık hazzı uzun vadeli değere tercih ederek sonradan telafisiz bir pişmanlık yaşamasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca fıkıhtaki teknik bir alışveriş ihtilafına veya bireyin basit bir kandırılma hissine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın canını, malını ve ömrünü Allah'a satması yahut geçici dünyaya feda etmesi şeklindeki en büyük kozmik ve varoluşsal ticaretin nihai sonucunu ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKıyamet gününün dehşetli yüzleşmesini sadece kuru bir toplanma olarak görmek; amellerin birer sermaye, tercihlerimizin ise birer mübadele olduğu bilincini yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatını baştan sona bir ticaret ve mübadele (şirâ', bey', semene'l-kalîl) metaforu üzerinden kurguladığı ana ekseni tamamlar; bu ticaretin nihai sonucunun kimin kârda kimin ağır aldanışta olduğunu gösteren anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın canını ve malını cennet karşılığı satmasını konu edinen ayetler (Tevbe 9:111), ahireti az bir pahaya satanları niteleyen uyarılar (Bakara 2:86) ve kıyamet bilançosunu anlatan Teğâbün suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahiretin sadece mekanik bir ceza yeri değil, insanın kendi eliyle yaptığı tercihin mutlak adaletteki değer dengesizliğinin apaçık bir tescil alanı olduğunu gösterir; kâfirin aldanışının dışsal bir hile değil, kendi basiretsizliğinin sonucu olduğunu açıklar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kumaşın boyunu kısaltmak için kenarını katlayıp gizlemek; vücudun koltuk altı ve kasık gibi gizli kıvrım yerleri.
  • Soyut anlamBir mübadelede veya zihni tercihte, gizleme yahut basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanma ve bu eksikliğin sonradan açığa çıkması.
  • Sistematik karşılıkVarlıklar arası bilgi ve değer asimetrisinin nihai hesaplaşma ânında giderilerek kimin kazançlı kimin mutlak zararda olduğunun matematiksel kesinlikle tescil edilmesi.
  • LaTeX modeliΔV=∣Vr−Va∣>ϵ  ⟹  G(tf)=∑i=1n(Vr,i−Va,i)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Vr bir eylemin, amelin veya nesnenin hakiki değerini; Va ise aktör tarafından biçilen veya mübadelede kabul edilen algılanan değeri temsil eder. İkisi arasındaki fark belirlenmiş adalet eşiğini (ϵ) aştığında gabin durumu ortaya çıkar. Nihai hesap anında (tf) tüm bu gizli farklar toplanarak açığa çıkar ve toplam aldanış/ziyan fonksiyonu G(tf) teşekkül eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ