غفل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ف-ل12 sîga, 60 mücavir kök, 35 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غدوحرمغَافِلُونَغَافِلِينَتَغْفُلُونَبِغَافِلٍغفلعملالْغَافِلَاتِشخصغَفْلَةٍيومكونقلبوجه

KökSîga 12Ayet 35Sure 21Mücavir 60

▶ Ağı aç (3B)

غفل

غ - ف - ل

KÖK
  • 35 geçiş
  • 35 ayet
  • 12 sîga
  • 13 sözlük

Ğufl, “Ğefer” örtü demektir. Ğaflet içinde olmak geleceği görmemek, olayların farkında olmamak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğufl, “Ğefer” örtü demektir. Ğaflet içinde olmak geleceği görmemek, olayların farkında olmamak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR814 harf
باب الغين واللام والفاء غ ل ف، غ ف ل مستعملان فقط غلف: الأَغْلَفُ: الأقلف. وقلب أغْلَفُ كأنما غشي غِلافاً فلا يعي شيئاً. والغِلافُ: الصوان. وغَلَّفْتُ لِحْيَتَهَ. وتَغَلَّفَ الرجلُ واغتَلَفَ. وغَلَّفْتُ القارورةَ وأَغْلَقْتُها في الغِلافِ. وغَلَّفْتُ السرج والرحل. غفل: غَفَلَ يَغفَلْ غَفْلفة وغُفُولاً والتَّغافُلُ: التَّعَمُّدُ: والتَّغَفُّلُ: خَتْلٌعن غَفْلةٍ وأَغفَلْتَ الشيءَ: تركته غُفْلاً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR367 harf
غَفَلَ عن الشيء، يَغْفُلُ غَفْلَةً وغُفولاً، وأغْفَلَهُ عنه غيره. وأغْفَلْتُ الشيءَ، إذا تركته على ذِكرٍ منك. وتغافَلْتُ عنه وتَغَفَّلْتُهُ، إذا اهتبلتَ غَفْلَتَهُ. والأغفالُ: المَواتُ. يقال: أرضٌ غُفْلٌ: لا علمَ بها ولا أثر عمارةٍ. وقال الكسائي: أرضٌ غُفْلٌ: لم تمطر. ودابَّةٌ غُفْلٌ: لا سِمَةَ عليها. وقد أغْفَلْتَها: إذا لم تَسِمها. ورجلٌ غُفْلٌ: لم يجرِّب الأمور.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.098 harf
غ ل ف غلف ، غفل ، لغف ، فلغ : مستعملة . غلف : قال الليثُ : الغلاَف : الصّوَانُ ، وقلبٌ أغْلَفُ : كأنَّما غُشِّيَ غِلافاً ، فهوَ لا يَعي ، ويقال : غَلَفْت القارورةَ وأغْلَفْتُها في الغلافِ ، وغَلَّفت السّرْجَ والرَّحل ، وأنشد : يكادُ يُنْبى الفاتر المُغلَّفَا ويقال : تَغلَّفَ الرَّجل واغْتَلف وقد غلفتُ لحيتهُ ، والأقلفُ يقال له الأَغلفُ ، وهي الغُلفةُ والقلفةُ . وقال اللحياني : تَغَلَّفَ بالغاليةِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.831 harf
(باب الغين والفاء وما يثلثهما) (غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك. من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR677 harf
- الغفلة: سهو يعتري الإنسان من قلة التحفظ والتيقظ، يقال: غفل فهو غافل (انظر: الأفعال 2/11). قال تعالى: ﴿لقد كنت في غفلة من هذا﴾ [ق/22]، ﴿وهم في غفلة معرضون﴾ [الأنبياء/1]، ﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها﴾ [القصص/15]، ﴿وهم عن دعائهم غافلون﴾ [الأحقاف/5]، ﴿لمن الغافلين﴾ [يوسف/3]، ﴿هم غافلون﴾ [الروم/7]، ﴿بغافل عما يعملون﴾ [البقرة/ 144]، ﴿لو تغفلون عن أسلحتكم﴾ [النساء/102]، ﴿فهم غافلون﴾ [يس/6]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR474 harf
غ ف ل مضت غفلات العيش‏.‏ وأغفل الله قلبه عن ذكره‏:‏ جعله غافلاً عنه‏.‏ وتغفلته عن كذا‏:‏ تخدّعته عنه على غفلةٍ منه‏.‏ وتغفّلته يمينه‏:‏ حنثته فيها وهو غافل‏.‏ ولبعضهم‏:‏ حبّذا ليلةٌ تغفّلت عنها زمني فانتزعتها من يديه وفلاة غفلٌ‏:‏ لا علم بها وساروا في أغفال الأرض‏.‏ ونعم أغفال‏:‏ لا سمات عليها‏.‏ ولافن غفل‏:‏ لمن لم تسمه التجارب‏.‏ ومصحف غفل‏:‏ جرد عن العواشر وغيرها‏.‏ وكتاب غفل‏:‏ لم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.232 harf
غَفَلَ عنه يَغْفُلُ غُفولاً وغَفْلةً وأَغْفَلَه عنه غيرُه وأَغْفَلَه: تركَه وسها عنه؛ وأَنشد ابن بري في الغُفول: فابك هلاًّ واللَّيالي بِغِرَّةٍ تَدُورُ، وفي الأَيام عنك غُفولُ (* قوله «فابك هلا إلخ» كذا في الأصل). وأَغْفَلْتُ الرجل: أَصبْتُه غافلاً، وعلى ذلك فسر بعضهم قوله عز وجل: ولا تُطِعْ من أَغْفَلْنا قلْبَه عن ذِكْرِنا؛ قال: ولو كان على الظاهر لوجب أَن يكون قوله واتَّبَع هَواه، بالفاء دون
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR212 harf
* غ ف ل * * غَفَلَ * عن الشيء من باب دخل و * غَفْلَةً * أيضا و * أغْفَلَهُ * عنه غيره و * أغْفَلَ * الشيء تركه على ذُكر و * تَغَافَلَ * عنه و * تَغَفَّلَهُ * اهتبل غفلته و * المَغْفَلَةُ * في الحديث جانبا العنفقة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.890 harf
غفل عنه غفلة وغفولا: تركه وسها عنه، قال شيخنا: صريحه أنه ككتب، وحكى بعضهم فيه غفل كفرح، ثم رأيت في بعض المصنفات: غفلت بفتح الفاء ثم بكسرهـا وضم، وفتح الفاء جا لمضارع ولكنه بالضم جاء مصحـحـا وفي قلة بالفتح ضبطا لسامع ثم قال: وهذا الذي أشار إلى قلته لا أعرفه ولم أقف عليه في شيء من المصنفات اللغوية على كثرة الاستقراء، فانظر صحة ذلك، انتهى.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.025 harf
غَفَلَ عَنْهُ 1 غَفَلَ عَنْهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. غَفُلَ , (S, O, Msb,) inf. n. غُفُولٌ (S, O, Msb, K) and غَفْلَةٌ, (S, O, Msb,) or the latter is a simple subst., (K,) or it is a simple subst. as well as an inf. n., and so may be غُفْلَانٌ, said in the K to be a simple subst.; and MF says that غَفِلَ, aor. غَفَلَ , of which غَفَلٌ, mentioned in the K as a subst. syn. with غَفْلَةٌ, may be
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.515 harf
غَفَلَ غَفَلَ U ( n. ac. غَفْل 1 , غَفْلَة 1t , غَفُوْل 26 ), a. Was careless, heedless, neglectful. b. [ 'An ], Neglected, disregarded. غَفَّلَ غَفَّلَ II , a. Rendered careless, neglectful. b. Covered, veiled. أَغْفَلَ أَغْفَلَ IV , a. see II (a) , ( b ). c. Neglected, disregarded; overlooked, omitted; forgot. تَغَفَّلَ تَغَفَّلَ V , a. Took unawares; overreached. تَغَاْفَلَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.289 harf
غفل غَفَلَ - يَغْفُلُ - غَفْلَة - غَافِل - غَافِلُوْن - أَغْفَلَ - يُغْفِلُ غَفَلَ - يَغْفُلُ + كائن + عن شيء: يسهو ويشرد عن شيء ولا ينتبه إليه: يتلقى بوسائل الإدراك معلومات، ولكنه لا يلقي سمعه لها وهو شهيد، فلا يعيها وعياً حسناً، فلا يرتبها ولا يضيفها إلى مخزون المعلومات لديه، فتضيع منه ولا يحتفظ بها غَفْلَة: على وزن " فـَعـْلـَة " اسم فعل
Tamamını oku

Sîgalar(12)

Mücavir kökler60 mücavir (221 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمل

    11 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. شخص

    2 ortak ayet · Donakalan

  3. شطر

    2 ortak ayet · Merkez

  4. كون

    16 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  5. دنو

    5 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  6. بصر

    5 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  7. قلب

    5 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  8. غدو

    2 ortak ayet · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  9. ظهر

    3 ortak ayet · Arka demektir

  10. شهد

    4 ortak ayet · Petekteki baldır

  11. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  12. وجه

    3 ortak ayet · Yüz demektir

Geçtiği ayetler(35)

  1. … مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

  2. … وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  3. … مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilYoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

  4. … الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

    GafilDoğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

  5. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilNereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  6. قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilDe ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  7. وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

    GafilHer birinin işlediklerine karşılık dereceleri vardı. Ve Rabbın onların işlediklerinden gafil değildir.

  8. وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilGöklerin ve yerin gaybı Allah’ındır. Bütün işler O’na döndürülür. Öyleyse O’na ibadet et ve O’na tevekkül et. Rabbın; yaptıklarınızdan gafil değildir.

  9. وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    GafilDe ki: Hamdolsun Allah’a. O, size ayetlerini gösterecektir. Siz de onları tanıyacaksınız. Ve Rabbın; yaptıklarınızdan habersiz değildir.

Sîga sayfası: الْغَافِلُونَ
Sîga sayfası: الْغَافِلِينَ
Sîga sayfası: لَغَافِلِينَ
Sîga sayfası: الْغَافِلَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغفل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسهو, نسي, لهو
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerindeki tanıtıcı izin veya işaretin bulunmaması, belirsiz ve dikkatsiz bırakılma
Çekirdek Özet 2Hazırda ve görünürde olan gerçekliğe karşı algı ve uyanıklık yetersizliği sebebiyle duyarsız kalma
Çekirdek Özet 3İnsanın sorumluluk doğuran açık delillere karşı bilişsel uyanıklığını kapatıp atıl duruma düşmesi
Kritik Hata RiskiKökün sadece bilinçsiz unutma sanılması; oysa gafletin uyarılmış olmasına rağmen bilinçli umursamazlığı da içermesinin gözden kaçması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غفÖrtme, gizleme, sarma ve yüzeydeki iz veya keskinliğin silinmesi; nitekim aynı çekirdeği taşıyan غفر kökünde kusurun örtülmesi ve korunması, غفو kökünde ise bilincin uyku perdesiyle hafifçe örtülmesi anlamı esastır.لÖrtme ve silinme eylemini yönelimsel bir ilgisizlik, işaretlerin sahipsiz bırakılması ve dikkatin nesneden koparılıp askıya alınması yönünde özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinin yoğunlaşmış ve perdelenmiş türevi; görüş alanının kararması, örtü, gizlenme ve perdelenmeAlgının önüne inen perdeyi, dikkat alanındaki kararmayı ve ilk etapta fark edilmeyen gizli örtüyü temsil eder.
فAğız; dışa vurum, açıklık, soluk, kenarPerdelenmenin dışarıya yansıyan kenarını, ifadenin veya uyanık tepkinin duraksamasını simgeler.
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, kontrol ve sevk etmeDikkat ve irade kontrolünün nesneye yöneltilmemesi, sevk gücünün sahipsiz bırakılarak devre dışı kalmasıdır.
غفلAlgı perdesinin zihni yönlendirme bağından kopmasıGörüş ve idrak mekanizmasının iradî sevkten koparak işaretleri görmezden gelmesi ve nesneyi işaretsiz, dikkatsiz bırakması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl hayatında üzerinde yol gösterici hiçbir alamet veya taş yığını bulunmayan işaretsiz arazi (أرض غفل) ve üzerine kime ait olduğunu belirten hiçbir damga vurulmamış sahipsiz deve (ناقة غفل).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye dönemi şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ, muallakasında kaderin ve zamanın insana aniden çarpmasını ve insanın tedbirsizliğini anlatırken zamanın gafil avlaması ve dikkatsizlik teması etrafında bu kullanımı işlemiştir.
Erken Arapça kullanımİbn Berri'nin naklettiği erken dönem beytinde geçen «وفي الأيام عنك غفول» ifadesinde kök, günlerin ve olayların insanın dikkatinden kaçıp akıp gitmesi ve uyanıklığın yitirilmesi anlamında kaydedilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içerisinde غفل kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve klasik Arapçada zihinsel bir tutum olarak semantik kristalleşme göstermiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kök doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir türetim zincirine sahip değildir; İbranicede dikkatsizlik, örtülme ve başıboşluk kavramları çoğunlukla עלם veya שגג kökleriyle karşılanır. Arapçadaki kök yapısı, Afro-Asyatik katmandaki غ-ف çekirdeğinin (karanlık, örtü, gizleme, uyuklama) yönelme bildiren لام sesiyle kaynaşması neticesinde, nesneyi işaretsiz bırakma veya zihni nesneden çekme şeklinde özgünleşmiştir. Dolayısıyla kök, kadim Sami göçebe kültürünün sürüleri damgasız bırakması veya arazide kılavuz taşları koymaması gibi somut pratiklerin zihinsel dünyaya mecazen aktarılmasıyla belirginleşen iç-Arapça bir anlamsal gelişime işaret eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl ve hayvancılık terimlerinden zihinsel duruma geçişDamgasız hayvandan ve alâmet konulmamış yoldan hareketle, zihnin bir konuya alâmet veya dikkat koymaması durumuna evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami geçişkenliğiDiğer Sami dillerinde birebir üçlü kök denkliği sınırlı olup, Arapçada zihinsel perde ve ihmal ekseninde müstakil bir biçim kazanmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik örtme ve kararma matrisiGörme yetisinin zayıflaması, gecenin basması veya uykuya dalma (غفو) anlam alanıyla akraba bir geniş kök ailesine dayanır.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غفلAnlamlıİhmal etmek, işaretsiz bırakmakBir şeyin farkında olmamak, dikkatten kaçırmak veya uyanık olmamakHedef köktür. Kur'an'da geçer.
غلفAnlamlıKılıfa sokmak, kabukla kaplamakBir nesneyi içine alan kılıf veya örtü; kalbin hakikate karşı perdelenmesiKur'an'da geçer; zihinsel kapalılık yönüyle anlamdaştır.
فغلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde terk edilmiştir.
فلغAnlamlıBaşı yarmak, vurup kırmakBir nesnenin yüzeyini şiddetle açmak veya parçalamakKur'an'da geçmez; kök içi zıtlaşma ve açma yönü taşır.
لغفAnlamlıAğzına lokma almak, yalamakBir şeyi hızlıca kapıp içine çekmek veya çukur oluşturmakKur'an'da geçmez; dille yakalama veya çukurlaşma bildirir.
لفغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; fonetik olarak kullanılmaz.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غفلMerkezDikkatsizlik ve uyanıklık yokluğuİşaret ve uyarı mevcutken dikkati vermeme veya hazır olan gerçeği fark etmeme halidir.Bilgiye erişim imkânı varken zihni uyanık tutmamaktır.
سهوKomşuDalgınlık ve istemsiz yanılmaZihnin istemeden bir anlık dikkat dağınıklığına uğraması ve unutmasıdır.Uyarılma olmaksızın gerçekleşen fıtri dalgınlıktır.
نسيKomşuZihinden tamamen silinmeDaha önce bilinen bir bilginin hafızadan kaybolması veya bilerek terk edilmesidir.Gafletten farklı olarak hafıza kaybını veya doğrudan terk edişi vurgular.
لهوKomşuDeğersiz şeyle meşguliyetDaha önemli bir sorumluluğu önemsiz bir eğlence sebebiyle arkaya atmaktır.Gafletin aktif bir oyalayıcıyla beslenen biçimidir.
يقظZıtUyanıklık ve tetikte olmaZihnin tam bir teyakkuzla bütün işaretleri yakalaması ve diri kalması halidir.Gafletin doğrudan panzehiri olan algısal canlılıktır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaغفلİhmal etmek, uyanık olmamakNesneyi işaretsiz, zihni uyarılara karşı dikkatsiz bırakma durumudur.Kesin
LatinceNeglegere, incuriaİhmal etmek, özen göstermemekSeçip toplamama ve dikkat göstermeme eylemini karşılar; ancak işaretsizlik kök imgesini taşımaz.Güçlü
İngilizceInattention, heedlessness, obliviousnessDikkatsizlik, uyarılara kulak asmamakHeedlessness kelimesi yapılan uyarılara rağmen aldırmama nüansını çok iyi verir.Kesin
AlmancaUnachtsamkeit, SorglosigkeitDikkatsizlik, kaygısızlıkBilincin nesneye odaklanmaması durumunu ifade eder; metafizik körlük katmanı bağlama göre eklenir.Güçlü
FransızcaInadvertance, insoucianceDalgınlık, umursamazlıkZihnin uyanıklık düzeyindeki düşüşü ve kaygısız ihmali ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford English Dictionary ve Georges Ausführliches Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Ayetlerden ve uyarılardan habersizce yüz çevirmeDelillere karşı bilişsel körlük ve umursamazlıkİlahi işaretleri görmezden gelen inkârcıların durumu; A'râf 7:136, A'râf 7:146, Yûnus 10:92.
Dünya hayatının zahirine dalıp ahireti unutmaDar bakış açısı ve derinliksiz algıVarlığın yalnızca dış yüzünü bilip nihai akıbeti ıskalayanlar; Rûm 30:7.
Kalbin ilahi zikirden koparılmasıZihnin ve iradenin başıboş bırakılmasıArzularına uyup zihinsel kontrolü yitiren kimseler; Kehf 18:28.
Geçmişten ve vahiyle gelen bilgiden habersizlikHenüz bildirilmemiş fıtri bilgisizlik haliVahiy öncesi durum veya peygamberin tebliğden önceki hali; Yûsuf 12:3, Yâsîn 36:6.
İffetli kadınların kötülükten habersizliğiKötülüğü bilmeme, masumiyet ve saflıkÇirkin iftiralardan tamamen habersiz ve temiz mümin kadınlar; Nûr 24:23.
Askerî tedbirsizlik ve dikkatsizlikTaktik teyakkuzun yitirilmesiDüşmanın müminleri silahsız ve hazırlıksız yakalama arzusu; Nisâ 4:102.
Allah'ın kulların eylemlerinden habersiz olmamasıMutlak gözetim ve ilahi ilmin kapsayıcılığıZulüm ve amellerin ilahi denetimden asla kaçmayacağı vurgusu; Bakara 2:74, İbrâhîm 14:42.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklifin şartı ve ilahi adaletGafilin teklife muhatap olup olmayacağı ve kalbin gafletle mühürlenmesinin cebir doğurup doğurmadığı meselesiSorumluluğu düşüren fıtri cehalet ile iradî umursamazlık arasındaki sınır çizgisi
FıkıhHukuki ehliyet ve kasıt unsuruGaflet anında yapılan tasarrufların, yeminin ve ibadetlerdeki yanılmaların bağlayıcılığıİhmale dayalı kusur (taksir) ile meşru mazeret sayılan unutma ayrımı
Tefsirİnsanın varoluşsal aymazlığıİnsanın duyu organlarına sahip olmasına rağmen kalbini işletmeyip hayvanlardan daha aşağı düşmesi analiziGafletin bir bilgi eksikliği değil, algı organlarını gerçeğe kapama tercihi oluşu
HadisKalp terbiyesi ve uyanıklıkDünyaya dalma sonucu kalbe çöken pas ve gaflet uykusundan zikirle uyanma gerekliliğiSürekli teyakkuz, murakabe ve zamanın farkında olma bilinci

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret bilinciTeyakkuz yitimiAyetleri ve işaretleri anlamsızlaştırmaİnsanın yaratılış gayesini unutarak dünyayı nihai amaç kılmasına yol açan varoluşsal kopuştur.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiDikkatsiz gözlem ve sahipsiz veriBilgi üretiminde kontrolü kaybetmeGerekli alâmetlerin konulmaması sebebiyle verinin işlenemez ve denetlenemez hale gelmesidir.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve güvenlikStratejik aymazlık ve zaafTehdit ve risk analizini yapamamaYönetimin toplumsal veya dış tehditlere karşı erken uyarı sistemlerini devre dışı bırakmasıdır.Güçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve piyasaDenetimsiz akış ve israfKaynakların atıl kalması ve plansızlıkMal ve üretimin damgasız, kayıtsız ve hedefsiz bırakılarak verimsiz tüketime terk edilmesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük sinyal-gürültü oranı veya sensör körleşmesiSistemde gelen verilerin eşik değerin altında kalması sebebiyle işlemcinin girdi yokmuş gibi davranması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal körlük veya duyarsızlaşmaBirey veya kurumların ortamdaki açık tehlike sinyallerine alışarak uyanıklık ve tepki mekanizmalarını durdurması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca pasif bir unutkanlık, geçici bir hafıza kaybı veya tamamen masum bir dalgınlık olarak görülmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da gaflet, gözü, kulağı ve kalbi varken bunları gerçeği kavramak için kullanmayan, uyarılara kulak asmayan bilinçli bir duyarsızlığı ve tercihli umursamazlığı kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi sorumsuzluğundan kaynaklanan algısal körlüğü masum bir bilgisizlik sanması ve ayetlerdeki ağır uhrevi sorumluluğun adaletini kavrayamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatabını sürekli teyakkuza çağıran, kâinattaki ve nefisteki ayetleri birer «alâmet» olarak okumasını isteyen temel epistemik eksenini kurar. İnsanın helak oluşunun temelinde bilgi yokluğu değil, bilgiyi harekete geçirecek dikkatin ve hassasiyetin yitirilişi olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcı kavimlerin helak süreçlerini anlatan kıssalarda, ahiretteki pişmanlık ve hesap sahnelerinde, kalbin katılaşması ve mühürlenmesi bağlamında ve ibadetlerdeki şuurlu duruşu emreden ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kötülüğe sadece doğrudan inkâr kastıyla değil, hayatın ayrıntılarına dalarak asıl büyük resmi unutması yoluyla da sürüklenebileceğini gösterir; böylece günahın ve sapmanın pasif ihmallerle başlayan dinamik yapısını açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir arazinin veya hayvanın işaret konulmayarak, damgalanmayarak işaretsiz, sahipsiz ve başıboş bırakılması.
  • Soyut anlamZihnin, çevresindeki açık uyarılara ve işaretlere rağmen iradî dikkatini ve teyakkuzunu kapatarak hakikate karşı duyarsızlaşması.
  • Sistematik karşılıkBilişsel ve ahlaki sistemde girdi sinyalleri mevcut olduğu halde alıcı ve işleyici mekanizmanın atıl bırakılması neticesinde ortaya çıkan algısal felç.
  • LaTeX modelilim⁡Δt→∞∫0tS(τ)⋅[1−A(τ)] dτ  ⟹  Φ(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(τ) çevreden ve vahiyden gelen açık uyarı sinyallerini, A(τ) insanın uyanıklık ve dikkat katsayısını temsil eder. A(τ)→0 olduğunda yani uyanıklık kapandığında, işaretler var olmaya devam etse bile algılanan ve eyleme dönüşen hakikat çıktısı Φ(t) sıfıra yaklaşarak mutlak gaflet durumunu üretir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ