نسي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-س-ي33 sîga, 61 mücavir kök, 37 ayet, 20 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حوتوثقأَنْسَانِيهُوَتَنْسَوْنَعفوفَأَنْسَاهُمْنسيفَنَسِيَذكرأخذنَسِيتُمْحظظفسقنَسُواسبل

KökSîga 33Ayet 37Sure 20Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

نسي

ن - س - ي

KÖK
  • 45 geçiş
  • 37 ayet
  • 33 sîga
  • 9 sözlük

Çadırın kurulduğu yer demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نسى

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Çadırın kurulduğu yer demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.776 harf
باب السين والنون و و ا ي ء معهما س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات سنو: السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني. والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة: بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR19.874 harf
س ن ( و ا ى ء ) سنا ، وسن ، نوس ، نسي ، أسن ، أنس ، نسأ ، سان : ( مستعملة ) . سنا : قال الليث : السّانِيَة جمعُها السَّوانِي : ما يُسقَى عليه الزُّروع والحيوانُ من كبيرٍ وغَيره . وقد سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً : إذا استَقَت وسِنايَةً وسِنَاوَة . قال : والسَّحاب يَسْنُو المطر والقومُ يَسْتنون : إذا أسنَتوا لأنفسهم ، قال رؤبة : بأيِّ غَرْبٍ إذ عرفنا نَسْتَنِي ابن هانىء عن أبي زيد : سَنَت
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.058 harf
(باب النون والسين وما يثلثهما) *(نسع) النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها. (نسغ) النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.803 harf
Madde başı: نسى- النسيان: ترك الإنسان ضبط ما استودع؛ وإما لضعف قلبه؛ وإما عن غفلة؛ وإما عن قصد حتى ينحذف عن القلب ذكره، يقال: نسيته نسيانا. قال تعالى: ﴿ولقد عهدنا إلى آدم من قبل فنسي ولم نجد له عزما﴾ [طه/115]، ﴿فذوقوا بما نسيتم﴾ [السجدة/14]، ﴿فإني نسيت الحوت وما أنسانيه إلا الشيطان﴾ [الكهف/63]، ﴿لا تؤاخذني بما نسيت﴾ [الكهف/73]، ﴿فنسوا حظا مما ذكروا به﴾ [المائدة/14]، {ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR349 harf
ن س ي رأيتُ نُسَيَّةً ونُسَيَّاتٍ ونَسِيتُه وتناسيتُه، وأنسانيه الشيطان ونسّانيه‏.‏ وناساه العداوة‏.‏ وشيء منسيّ وتركته نسياً من الأنساء‏.‏ وتتبّعوا أنساءكم‏.‏ ورجل نسّاء وامرأة نسيٌّ‏.‏ قال‏:‏ ونسيت وصاته وهي نسيّ وضربته فنسيته‏:‏ أصبت نساه وهو منسيٌّ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نسيت الشيء‏:‏ تركته ‏"‏ نسوا الله فنسيهم ‏"‏ وكرمك ينسّى كرم البرامكة‏.‏
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.865 harf
: ( ي *!نَسِيَهُ ) ، كرَضِيَ ؛ وإنَّما أَطْلَقه عن الضَّبْط لشُهْرتِه ؛ *!يَنْساه ( *!نَسْياً *!ونِسْياناً *!ونِسايَةً ، بكسْرهنَّ ، *!ونَسْوَةً ) ، بالفتح ، كذا مُقْتضَى سِياقِه ؛ ووُجِدَ في نسخ ، المُحْكم بالكَسْر أَيْضاً ، وكذا في التكْملَةِ بالكَسْر أَيْضاً ، وأنْشَدَ ابنُ خَالَويه في كتابِ اللغاتِ : فلَسْت بصَرَّام ولا ذِي مَلالةٍ ولا *!نِسْوةٍ للعَهْدِ يا أُمَّ جَعْفَرِ ( ضِدُّ حَفِظَه )
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.679 harf
نَسِي نَسِي A ( n. ac. نَسًى [ 4 ] ), a. Had a pain in the tendon of the heel. b. ( n. ac. نَسْي [ نَسْي 1 ]), Hurt, wounded in the tendon of the heel. نَسْوَة نَسْوَة [ 1t ], a. Draught of milk. b. see نَسِيَ نَسْي 1tU . نِسْوَة نِسْوَة [ 2t ], a. see 3t . نِسْوِيّ نِسْوِيّ [ 2yi ], a. Feminine; womanly. b. Effeminate, womanish. نَسْوَة نَسْوَة [ 3t ], a. Women; females. نَسًا
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.483 harf
نسي نَسِيَ - يَنْسَى - نَسْي - نسِيٌّ - نَسِيَّاً - مَنْسيّ - مَنْسِيَّاً - أَنْسَى - يُنْسِي نَسِيَ - يَنْسى + كائن + شيئاً أو علماً: ينكره ولا يتعرف عليه فلا يتعامل معه نَسِيَ - يَنْسى + كائن + علماً (معلومة أو خبراً): ينكره ولا يتعرف عليه فلا يتعامل معه: لا يستطيع ولايقدر أن يتعرف على شيء، فينكر وجوده أو صوابه، ولا يقبل أنه قد مر عليه
Tamamını oku

Sîgalar(33)

Mücavir kökler61 mücavir (233 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذكر

    12 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  2. أخذ

    10 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  3. حوت

    2 ortak ayet · Balık demektir

  4. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  5. عفو

    3 ortak ayet · Affetti

  6. شطن

    4 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  7. فسق

    3 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

  8. يوم

    8 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  9. يدي

    4 ortak ayet · El ve kol demektir

  10. قبل

    6 ortak ayet · Önce

  11. وثق

    2 ortak ayet · Anlaşma

  12. سبل

    4 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

Geçtiği ayetler(37)

  1. فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ

    UnuttularOnlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.

  2. الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    UnuttularOnlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

  3. فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

    UnuttularOnlar, kendilerine verilen öğüdü unutunca; Biz, kötülükden men’edenleri kurtardık, zulmedenleri ise fasıklık eder oldukları için şiddetli bir azab ile yakaladık.

  4. … بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

    UnuttularMünafık erkeklerle, münafık kadınlar birbirlerindendirler. Münkeri emreder ve ma’rufu nehyederler. Ellerini sımsıkı tutarlar. Onlar Allah’ı unuttular; O da onları unuttu. Muhakkak ki münafıklar; fasıkların kendileridir.

  5. قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا

    UnuttularOnlar da derler ki: Tenzih ederiz, Seni bırakır da başka dostlar edinmek bize yaraşmaz. Ama Sen, onlara ve babalarına nimetler verdin de, Seni anmayı unuttular ve helaki hak eden bir kavim oldular.

  6. … يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ

    UnuttularEy Davud; seni gerçekten yeryüzüne halife kıldık. O halde insanlar arasında hak ile hükmet. Heveslere uyma ki bu, seni Allah’ın yolundan saptırır. Şüphesiz ki Allah’ın yolundan sapanlara; onlara hesab gününü unuttuklarından ötürü, şiddetli bir azab vardır.

  7. وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

    UnuttularAllah’ı unutanlar gibi olmayın. Nefisleri O’nu kendilerine unutturmuştur. İşte onlar, fasıklardır.

Sîga sayfası: فَأَنْسَاهُمْ
Sîga sayfası: وَتَنْسَوْنَ
Sîga sayfası: أَنْسَانِيهُ
Sîga sayfası: أَنْسَوْكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنسي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nâkıs / yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerسهو, غفل, ترك
Zıt Kökذكر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin zihinden silinmesi, göç yerinde bırakılan değersiz eşya gibi arkada terk edilip ihmal edilmesi
Çekirdek Özet 2İlahi vahyi, ahdi ve hesabı bilinçli bir biçimde arkaya atma ve bunun sonucunda ilahi rahmetten mahrum bırakılma
Çekirdek Özet 3Hafıza kaybı düzeyindeki beşeri zaaf ile iradi terk ve iltimassız bırakılma arasındaki sorumluluk ayrımı
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki bütün kullanımlarını yalnızca biyolojik ve zihinsel dalgınlık sayarak iradi terki ve ilahi cezalandırma boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نسHafifleme, dökülme, geride kalma, koparak ayrılma ve bir bütünden sıyrılarak uzaklaşmaيÇekirdeğin sunduğu dökülme ve geride kalma eylemini, zihinsel bilincin ve iradi bağın koparak nesnenin büsbütün unutulması ve terk edilmesi yönünde özelleştirmiştir; nitekim aynı çekirdeği taşıyan نسخ bir hükmün yerini başkasına bırakması, نسف rüzgârın savurup dağıtması, نسأ ise arkaya erteleme hareketini anlatır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBilincin ve canın süreklilik arz eden akışı ve dikkatin yönelimi
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaZihnin bilgiye veya nesneye olan tutunması, sabitleyici bağı ve dayanağı
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaTutunmayı somutlaştıran iradi eylem, elden çıkarma veya arkaya bırakma hareketi
نسيDesteğin elden kayması ve akışın kopmasıZihnin tutunduğu nesneden elini çekmesi, bağın gevşeyip desteğin düşmesi ve nesnenin geride bırakılarak unutulup gitmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöç eden kabilenin konak yerinden ayrılırken geride unuttuğu, düşürdüğü veya değersiz görerek bıraktığı ip, çubuk, bez parçası gibi döküntü eşyalar (en-nisy). Ayrıca bacağın arkasından topuğa inen ve his kaybında bacağı sürükleten siyatik damarı (ırku'n-nesâ).
Cahiliye şiiri kullanımıŞenferâ el-Ezdî el-Lâmiye kasidesinde iffetli ve vakur bir kadının yere bakarak yürümesini tasvir ederken kökü geride düşürülmüş eşya arama anlamında kullanır: كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه / على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ
Erken Arapça kullanımGöçebelerin konak yerini terk ederken dökülen eşyaları aramaları için söylenen darb-ı mesel haline gelmiş تتبَّعوا أنساءكم (geride unuttuğunuz değersiz eşyalarınızı arayıp toplayın) ifadesi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Şenferâ Divanı.

Sami etimolojik katman

Arapça نسي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde zihinsel unutma, hafızadan silinme ve ihmal etme anlam alanıyla doğrudan örtüşen köklü bir semantik mirasa dayanır. İbranicede n-š-y (נשה) kökü hem bir şeyi unutmak, hafızadan çıkarmak hem de alacaklının borcu ertelemesi veya arkaya atması bağlamlarında mevcuttur. Süryanicede n-š-y / n-š-’ (ܢܫܐ) fiili bilincin kaybolması, unutmak ve ilgisiz kalmak anlamını korur. Erken Semitik semantik matriste kök, bir nesnenin dikkatin merkezinden düşmesi, arkaya itilmesi ve değersizleşmesi hareketini gösterir; Arapça bu çekirdeği hem zihinsel zaaf (nisyân) hem de iradi terk (terk ve ihmal) olmak üzere iki ana eksende korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنسي ile نسأ ve نسو geçişliliğiİlk iki harfi نس olan köklerde geride bırakma, erteleme ve gevşeme ortak anlamı mevcuttur; nitekim نسأ tehir etmek, nisy ise göç yerinde geride kalan süprüntüdür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נשה (n-š-y), Süryanice ܢܫܐ (nšā)İbranice ve Süryanicede unutmak, zihinden düşürmek ve borcu ertelemek anlamında ses ve anlam denkliği tamdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hafıza kaybı ve düşme kökleriDoğu Çadik ve Berberice dillerinde kaybolma ve düşme ile zihinsel yanılma arasındaki olası kök akrabalıkları ileri sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Gesenius.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نسيAnlamlıUnutmak, terk etmekZihnin bilgiyi yitirmesi veya bir şeyi kasıtlı olarak geride bırakıp ihmal etmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
نيسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir üçlü kök olarak tescil edilmemiştirKur'an'da geçmez
سنيAnlamlıYücelmek, parlamakŞimşeğin çakması, yüksek mertebe ve parlaklık kazanmaKur'an'da geçer
سينAnlamlıHarf adı, Sina dağıTûr-i Sînîn terkibinde ve hece harfi olarak kullanılırKur'an'da geçer
ينسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
يسنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça fonotaktik yapıda kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نسيMerkezBilinçten düşürme ve terkBilginin zihinden silinmesi veya bir buyruğun bile isteye arkaya atılıp önemsenmemesiZihinsel zaafı da iradi terk eylemini de kapsayan üst kavramdır
سهوKomşuDalgınlık ve gafletBilgi hafızada mevcutken dikkatin anlık olarak dağılması ve yönelmemesiKolayca hatırlanabilen, derin unutuş içermeyen geçici dalgınlıktır
غفلKomşuHabersizlik ve umursamazlıkNesne hazır ve açık olduğu halde zihni başka şeyle meşgul edip ona dikkat etmemeZihinsel silinmeden ziyade dikkatin başka yere yönlendirilmesidir
تركKomşuBırakmak ve vazgeçmekBir şeyi bile isteye veya zorunlulukla arkada bırakıp uzaklaşmaZihinsel unutma boyutu bulunmaz, salt iradi ve fiili terk bildirir
ذكرZıtHatırlamak ve anmakBilgiyi zihne çağırma, koruma ve bilinci uyanık tutarak gereğini yapmaUnutmanın zıddı olarak zihinsel ve ameli mevcudiyeti sağlar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنسيUnutmak ve terk etmekHem hafıza yitimini hem de kasten arkaya atıp ihmal etmeyi içerirKesin
Latinceoblivisci, relinquereUnutmak, geride bırakmakOblivisci zihinsel silinmeyi, relinquere ise mekânsal ve iradi terki karşılarGüçlü
İngilizceto forget, to neglect, to abandonUnutmak, ihmal etmek, terk etmekForget zihinsel unutuşu karşılarken neglect ve abandon iradi ihmali verirGüçlü
Almancavergessen, vernachlässigenUnutmak, ihmal etmekVergessen hafıza kaybını, vernachlässigen ise mesuliyet doğuran ihmali karşılarGüçlü
Fransızcaoublier, délaisserUnutmak, yüzüstü bırakmakOublier zihinsel unutmayı, délaisser ise geride terk edip ilgisiz kalmayı anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَسِيتُ / تَنْسَىZihinsel unutma ve beşeri yanılmaİnsanın hafıza zaafı nedeniyle bir olayı veya bilgiyi anlık hatırlayamaması (Kehf 18:24, Kehf 18:61, Kehf 18:73, A‘lâ 87:6).
نَسُوا / فَنَسِيَEmri terk etme, ahdi çiğneme ve ihmalKendisine hatırlatılan vahyi, ilahi ahdi veya uyarıları bile isteye arkaya atıp yaşamaması (Tevbe 9:67, Tâhâ 20:115, En‘âm 6:44).
نَسِيَهُمْ / نَنْسَاكُمْİlahi mukabele ve rahmetten mahrum bırakmaKulu azapta kendi haline terk etme, rahmet ve lütufla gözetmeme cezası (Tevbe 9:67, Câsiye 45:34, Secde 32:14).
نَسْيًا مَنْسِيًّاVarlık sahnesinden silinme ve yok sayılmaHatırlanmaya değer görülmeyen, varlığı hiçe sayılan bir nesneye dönüşme temennisi (Meryem 19:23).
فَأَنْسَاهُمْ / أَنْسَانِيهُŞeytani saptırma veya gaflet vesilesiŞeytanın veya dünyevi meşguliyetlerin bilinci saptırıp hayırlı olanı hatırlamaktan alıkoyması (Kehf 18:63, Mücâdele 58:19).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'a nisyan isnadı ve peygamberlerin ismetiAllah'ın unutmaktan münezzeh oluşu ile âyetlerdeki ilahi nisyanın cezalandırıcı terk anlamına geldiği; peygamberlerdeki nisyanın tebliğ dışı beşeri unutma olduğu tartışması.Kusur olan unutmadan tenzih, iradi terk ve ilahi adalet mukabelesi.
FıkıhHata ve nisyanın mükellefiyete etkisiUnutarak yapılan haram eylemlerin veya terk edilen ibadetlerin (namaz, oruç) cezai ve kazai sorumluluğu kaldırıp kaldırmadığı meselesi.Ceza sorumluluğunu düşüren, ancak kaza veya tazmin borcunu saklı tutan ehliyet arızası.
TefsirÂdem'in ahdi unutması ve münafıkların nisyanıTâhâ 115 ve Tevbe 67 âyetlerindeki nisyanın zihinsel hafıza kaybı mı yoksa azim eksikliğinden doğan bilinçli ihmal mi olduğu tartışması.Hafıza yanılması ile mesuliyet doğuran iradi terk arasındaki nüans ayrımı.
HadisMükellefiyetin kalkması ve namazda yanılmaÜmmetten hata, nisyan ve zorlanmanın kaldırıldığını bildiren nasslar ile sehiv secdesi gerektiren unutma durumları.Kasıtsız beşeri zaafın bağışlanması ve telafi mekanizmalarının devreye girmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki ahit bağıİlahi buyrukları arkaya atma ve rahmetten mahrum kalmaSorumluluk bilincinin yitimiDini düzenin temeli olan zikrin terk edilmesi, kulun ilahi himayeden dışlanmasına yol açar.Kesin
İlmiEpistemolojik devamlılık ve bilginin muhafazasıBilgiyi kayıt ve amelden düşürmeHafıza ve metodoloji kaybıBirikimli ilmin zihinden veya amel alanından çekilmesi, cehaletin ve kuralsızlığın yeniden doğmasına sebep olur.Güçlü
SiyasiHukuki sözleşmeler ve anayasal taahhütlerToplumsal sözleşmeyi çiğneme ve tebaayı ihmalDüzen ve istikrarın bozulmasıİktidarın veya toplumun kurucu ilkeleri unutması, meşruiyet krizine ve siyasi dağılmaya neden olur.Güçlü
İktisadiBorç, emanet ve hakların takibiTaahhütlerin savsaklanması ve borcun arkaya atılmasıGüven ortamının çöküşüSözleşme şartlarının ve yoksulun payının unutulup ihmal edilmesi piyasa adaletini bozar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEnformasyon kaybı ve termodinamik entropiBir sistemdeki verinin iletim veya saklama sırasında sinyal kaybına uğraması, bellek sektörünün silinmesi veya sistem enerjisinin dağılarak iş göremez hale gelmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma ve anomiBireyin veya kurumun kendisini inşa eden kurucu değerleri, hafızayı ve toplumsal normları terk ederek ilkesizleşmesi ve nihayetinde kimliksizleşmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireyin elinde olmayan masum bir zihinsel yanılgı, dalgınlık ve biyolojik hafıza zaafı olarak anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün asıl teolojik ağırlığı, kişinin ilahi uyarıları, yetimleri ve ahireti bilerek ve isteyerek arkaya atması, göz ardı etmesi ve bunun karşılığı olarak Allah tarafından azap içinde terk edilmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde münafıklar ve inkârcılar için anılan nisyanın bir kasıt ve isyan suçu olduğunu görememek; Allah'a nisyan atfedilen âyetlerde teşbihe düşerek haşa ilahi zihinde bir eksiklik vehmetmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel insan tanımı olan unutan varlık ile vahyin temel işlevi olan zikir ve hatırlatma arasındaki varoluşsal gerilimi kurduğu için merkezidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi ahitlerin çiğnenmesini anlatan kıssalarda (Tâhâ 20:115), münafıkların karakter tasvirinde (Tevbe 9:67), ahiret hesaplaşmasında (Câsiye 45:34) ve Musa-Hızır yolculuğundaki beşeri zaaf bağlamlarında (Kehf 18:61-73).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Unutmanın sadece mazur bir hata olduğu zannını yıkar; insanın değer vermediği şeyi terk etmesinin ahlaki bir tercih ve ağır bir suç olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGöç eden topluluğun arkasında düşürüp unuttuğu, değersiz sayarak geride bıraktığı eşya parçası ve uyluk damarının işlevsiz kalması.
  • Soyut anlamZihindeki bilginin veya iradedeki bağlayıcı ahdin değerini yitirerek arkaya atılması, dikkatin nesneden kopması ve ilahi himayenin kesilerek terk edilmek.
  • Sistematik karşılıkSüreklilik arz eden bir bağın koparılmasıyla öznenin nesneyi ihmal etmesi, buna karşılık sistemin de özneyi dışlayarak kendi haline bırakması mekanizması.
  • LaTeX modeliN(t)=lim⁡Δt→∞M0⋅e−λt⋅(1−α)  ⟹  R=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde M0 başlangıçtaki hafıza ve bilinç yükünü, λ zamanla gelişen zihinsel zaaf katsayısını, t zamanı, α iradi bağ ve ihtimam katsayısını (0≤α≤1), N(t) ise geriye kalan bilinç ve hatırlama düzeyini sembolize eder. İradi ihtimam sıfırlandığında (α=0) ve zaman ilerlediğinde bilinç düzeyi sıfıra yaklaşır; bunun sonucunda ortaya çıkan nihai durum (R=∅) ilahi rahmet ve himayeden büsbütün mahrum bırakılmayı temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن