سني
س - ن - ي
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Parıltı
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سنو
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.776 harfMadde başı: سنوباب السين والنون و و ا ي ء معهما
س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات
سنو:
السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني.
والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة:
بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.796 harf(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR961 harfMadde başı: سنوس ن و
أقمتُ عنده سنوات وسُنَيّات، ووقعوا في السنيات البيض وهي سنوات اشتددن على أهل المدينـة.
وأكريتـه مسانـاة ومسانهـة.
ولـم يتسـن: لـم تغيـره السنـون.
وسنـوت الماء سناية.
و " أذل من السانية " وهي البعير يسنى عليه وأعرني سانيتك: غربك مع أداتـه واستنـى القـوم: سنـوا لأنفسهم.
وسنيت العقدة والقفل: فتحتهما وتسنى القفل: انفتح.
قال: هما غزوتـان جميعـاً معـاً تسنـى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR557 harf* س ن ي * * السَّنَا * مقصور ضوء البرق والسنا أيضا نبت يتداوى به و * السَّنَاءُ * من الرفعة ممدود و * السَّنِيُّ * الرفيع و * أسْنَاهُ * رفعه و * سَنَّاهُ تَسْنِيَةً * فتحه وسهله الفراء * تَسَنَّى * تغير وقال أبو عمرو لم يتسن أي لم يتغير من قوله تعالى ﴿من حمإ مسنون﴾ أي متغير فأبدل من إحدى النونات ياء مثل تقضَّى من تقضَّضَ و * المُسَنَّاةُ * العرم و * السَّانِيةُ * الناضحة وهي الناقة التي يسقى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.497 harfMadde başı: سنو: ( و ( *!السَّنَةُ : العامُ ) ؛ وقد تقدَّمَ ما فيه قرِيباً ، وإنَّما أَعادَه ثانِياً لكوْنِهِ واوِيّاً يائِيّاً ،
ولو جعلَ في الأوّل إشارَةَ الواوِ والياءِ وذَكَر ما في هذه التَّرْجمةِ في التي قَبْلها لكانَ أَحْسَن .
( ج *!سِنونَ ) ، بالكسْرِ .
وضَبَطَه ابنُ أُمِّ قاسم بالضمِّ أَيْضاً .
وفي المِصْباحِ : وتُجْمَعُ *!السَّنَة كجَمْع المُذَكَّر السالِم فيُقالُ سِنونَ *!وسِنِين ، وتُحْذَفُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.594 harfMadde başı: سني: ( ى ( *!السَّنَى ) ، مَقْصوراً : ( ضَوْءُ
البَرْقِ ) والنَّارِ ؛ كذا في المُحْكم .
وفي التَّهْذِيب : السَّنَى حَدُّ مُنْتَهى ضَوْءِ البَرْقِ .
قال شيْخُنا : ظاهِرُ المُصَنّف اخْتِصاصُ السَّنَى بضَوْءِ البَرْقِ ، وكأَنَّه أَخَذَه مِن الآيَةِ ، والصَّوابُ أَنَّه عامٌّ .
وفي المِصْباح : السَّنَى الضَّوْءُ ، ولو كانَ مُخْتصاً لكانتِ الإِضافَةُ في الآيةِ مُسْتَدْركةً ، واللَّهُ أَعْلَم انتَهَى .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.599 harfMadde başı: سنوسنو and سنى
سَنَا
1 سَنَا ذ , [aor. يَسْنُو,] inf. n. سُنُوٌّ and سِنَايَةٌ and سِنَاوَةٌ, i. q. سَقَى [as meaning He watered, or irrigated, land]. (M.) [Hence,] one says أَرْضٌ ↓ مَسْنُوَّةٌ and ↓ مَسْنِيَّةٌ, (S, M, K,) meaning Watered, or irrigated, land: (M:) the و in مَسْنِيَّةٌ being changed into ى, (S, M,) in the opinion of Sb, (M,) like as it is in قِنْيَةٌ; (S;) for he knew not
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR198 harfMadde başı: سنوسَنَا
سَنَا U ( n. ac. سَنْو 1 , سِنَاوَة [ 23t ] .
سِنَايَة
سِنَايَة [ 28tI ] , سُنُوّ [ 27 ] ),
a. Watered, irrigated.
b. [ La ], Drew water for.
c. Shone, gleamed; flared, flamed, blazed.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.205 harfMadde başı: سنيسَنِيَ
سَنِيَ A ( n. ac. سَنَآء [ 22A ] ),
a. Was, became high, elevated, exalted; was eminent, illustrious, distinguished.
سَنَّيَ
سَنَّيَ II ,
a. Made easy, facilitated.
b. Opened.
سَاْنَيَ
سَاْنَيَ III ,
a. Made a contract with for a twelvemonth, engaged by the year.
b. Was gentle with.
أَسْنَيَ
أَسْنَيَ IV ,
a. Raised, exalted.
b. Stayed, tarried, remained for a year.
c. Shone,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.153 harfMadde başı: سنوسنو
سَنَا - يَسْنُو - سَنَا
سَنَا - يَسْنُوْ + الكائن (الضوء أو النار): يسطع ضياؤه بقوة وشدة
سِيْناء: على وزن " فـِعلاء": اسم آلة من " سنا - يَسْنُوْ ": وهو كذلك اسم شبه جزيرة صحراوية بين فلسطين ومصر: ويبدو والله أعلم أنها سميت بذلك لشدة ضيائها
سِيْنِيْن: على وزن " فـِعلين": اسم فعل بمعنى مفعول من " سَنَا - يَسْنُوْ ": الذي توهج وأضاء بشدة:
Sîgalar(1)
Mücavir kökler22 mücavir (30 toplam)
- ودق
1 ortak ayet · Sicim gibi yağmurdur
- ركم
1 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir
- زجو
1 ortak ayet · İter
- برد
1 ortak ayet · Gocuk demektir
- برق
1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- سحب
1 ortak ayet · Fışkıran sudur
- خلل
1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- ألف
1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- صرف
1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- ذهب
1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
Geçtiği ayetler(1)
… بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ
ParıltıGörmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سني |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (lâmı yâ/vâv olan kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضوء, نور, لمع, برق |
| Zıt Kök | ظلم |
| Çekirdek Özet 1 | Kuyudan su çekerek toprağı sulama, yumuşatma ve yükselip parıldayan ışık şulesi |
| Çekirdek Özet 2 | Gözleri alacak derecede aniden yükselen, parıldayan şimşek ışığı ve parlaklık |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki planda yukarıya doğru yükselerek görünür ve aydınlatıcı hale gelme hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca statik bir ışık veya lamba aydınlığı sanılması; hareketli, yükselen ve anlık parlama dinamizminin ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Keskinleşme, öne çıkma, yol açma, akışkanlık ve yükselme temeli (örneğin سنن, سنم, سند) | ي | Lâm harfi olarak eklenen illet unsuru, bu keskinleşme ve akış hareketini yukarıya doğru yükselen bir ışıma, sulama ile canlandırma ve göze çarpan bir parlaklık düzeyine taşımıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, yukarıya doğru tırmanma ve keskin biçimde yükselme dinamiğini kurar |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, suyun akışı, canlılığın taşınması ve hareketin yayılması etkisini verir |
| ي | El ve kol | İcra etme, yönelme, uzanma ve açığa çıkarma hareketini tamamlar |
| سني | Tutunarak keskinleşen, sürekli akışla yükselen ve etrafa uzanan hareket | Suyun kuyudan yukarı çekilerek toprağa uzanması ve şimşek parıltısının keskin bir şule halinde göğe yükselerek ufku kaplaması hareketini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyudan su çekip toprağı sulayan deveye ve sulama dolabına سانية denmesi; toprağı sulayarak kuraklığını giderme ve yukarılara doğru fışkıran/yükselen ışık parıltısı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında سنا kelimesi özellikle çöl gecelerinde ufukta çakan ve gözleri kamaştıran şimşek parıltısını nitelemek üzere kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | İbn Fâris'in aktardığı üzere kök, gönül alma ve yatıştırma manasında سانيت الرجل biçiminde sulayıp yumuşatma mecazıyla; şeref ve parlaklık manasında ise السناء olarak kullanılmıştır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سني kökü, Semitik dillerin ortak tabakasında parlama, aydınlatma ve su çekme eylemleriyle morfolojik paralellikler barındırır. İbrânîce ve Ârâmîce/Süryânîce hatlarında kök genellikle diş/keskinlik (سنن ekseni) ve yıl/değişim kavramlarıyla iç içe geçmiş olsa da, parıltı ve yücelik anlamı Arapçada nakıs harf türeviyle (سنا / سني) belirgin bir uzmanlaşma kazanmıştır. Süryanicede parlamak ve göz alıcı biçimde ışımak manalarıyla semantik temas noktaları tespit edilir. Çöl hayatında kuyudan su çekmenin meydana getirdiği döngüsel hareket ile gökyüzünde aniden patlayan şimşeğin yukarı doğru yükselen ışığı, kökün arkaik katmanında ortak bir yükselme ve aydınlığa kavuşma matrisinde birleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سني / سنو | Sulamak (istiskâ), kuyudan su çekmek, yukarı doğru parlamak ve şeref kazanmak anlamlarına ayrışmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Güney Sami dilleri | Parlaklık, göz alıcı ışık ve su çıkarma kavramlarıyla fonetik ve semantik paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Işık, keskin ışıma ve su kaynağı ile irtibatlı köklerle olası arkaik bağlar | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سني | Anlamlı | Sulama, parlama, yücelik | Su çıkarma eylemi ve şimşek parıltısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سين | Anlamlı | Harf adı, Sina dağı | Belirli bir coğrafi mekân ve ses simgesi | Kur'an'da geçer (طور سينين) |
| نسي | Anlamlı | Unutmak, terk etmek | Zihnin veya ilginin bir nesneden kopması | Kur'an'da geçer; zıtlaşma yönü taşır |
| نيس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| يسن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| ينس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سني | Merkez | Yükselen parlaklık, şimşek ışığı | Gözü alacak derecede aniden çakan ve yukarı doğru yükselen ışık | Şimşek parıltısının şiddeti ve göz alıcılığı |
| ضوء | Komşu | Işık, aydınlanma | Kendinden ışık veren, eşyayı görünür kılan temel aydınlık | Özsel ve devamlı ışık kaynağı |
| نور | Komşu | Ziyâ, aydınlık | Gözle algılanan, yayılan, yol gösteren yumuşak aydınlık | Türev veya yansıma aydınlığı |
| لمع | Komşu | Parlama | Anlık parıldayıp sönme, nesne yüzeyinde ışıma | Süreksiz ve noktasal ışıltı |
| ظلم | Zıt | Karanlık, örtme | Işığın ve adaletin bütünüyle yok olması hali | Aydınlığın zıddı olan karanlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سني | Parlamak, yücelmek, sulamak | Şimşek ışığı, göz kamaştıran aydınlık ve rütbece yükselme | Kesin |
| Latince | fulgor, coruscatio | Şimşek parıltısı, parlama | Anlık ve şiddetli şimşek ışığını karşılar, sulama anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | flash, brilliance, radiance | Parlama, ışıma, göz kamaştırıcılık | Görsel şuleyi ve göz alıcı aydınlığı verir, kökün su çekme bağını içermez | Güçlü |
| Almanca | Blitzglanz, Aufleuchten | Şimşek parıltısı, aniden parlama | Ani ve yoğun ışık patlamasını karşılar, kavramın soyut yücelik boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | éclat, fulgurance | Parlaklık, göz alıcı şimşek | Yoğun ve ani ışımayı ifade eder, kökün diğer semantik kollarını dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve âyetlerin delaleti | Şimşeğin ışığının (سنا) ilahi kudretin ve nizamın bir delili olarak tabiat olaylarının tesadüfi olmadığını ispatlaması | Tabiat kuvvetlerinin arkasındaki mutlak kudret delili |
| Fıkıh | Ziraat ve sulama hukuku | Kökün سانية türevi üzerinden kuyu ve dolapla sulanan arazilerin zekât (öşür) oranının (%5) tespitinde terimleşmesi | Emekle çıkarılan su ve sulama masrafı boyutu |
| Tefsir | Nur suresi 43. ayetin izahı | سَنَا بَرْقِهِ ifadesinde zamirin nereye döndüğü (bulut, yağmur veya dolu) ve parıltının şiddetinin gözleri giderecek raddeye gelmesi | Göz kamaştırıcı ve iradeyi aşan fiziksel parlaklık |
| Hadis | Akraba ilişkileri ve rütbe | Akrabalık bağlarının sulanıp canlandırılması mecazı ile fazilet ve rütbe bakımından üstünlük bağlamları | Canlandırma, yumuşatma ve ahlaki yücelik |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Âyet ve kudret tecellisi | Basiret uyandırıcı işaret | Bilinci sarsma | İnsana kendi aczini ve tabiat kanunlarının sahibini hatırlatan ani hakikat parıltısı | Güçlü |
| İlmi | Meteoroloji ve optik | Işık patlaması ve görüş hadisesi | Görme sınırını test etme | Atmosferik elektrik deşarjının yaydığı yüksek foton enerjisinin görme duyusuna tesiri | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşi ve meşruiyet | Yücelik ve itibar (سناء) | Mertebe tayini | Otoritenin toplum nezdinde görünür, saygın ve erişilmez bir şerefe kavuşması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve ziraat | Sulama sermayesi ve tekniği (سانية) | Değer ve maliyet belirleme | Emek harcanarak çıkarılan suyun maliyeti artırması ve vergi/zekât matrahını yarıya düşürmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu / Darbe sinyali | Sıfıra yakın bir zaman aralığında aniden sonsuz tepe noktasına ulaşan ve sisteme yüksek enerji yükleyen ani ışıma olgusu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik aydınlanma / Kriz anı uyanışı | Toplumsal veya bireysel bilinçte ani ve sarsıcı bir krizin göz kamaştırıcı bir netlik üreterek eski kabulleri devirmesi | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سنا kelimesini sıradan bir 'ışık' veya lambadan yayılan durağan bir aydınlık gibi algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, yağmur, bulut ve dolu fırtınasının ortasında aniden çakan, neredeyse basireti ve gözü alıp götürecek kadar şiddetli bir enerji deşarjını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | en-Nûr 24:43'teki kozmik ve tabiat tasvirinin azametinin yitirilmesi; ilahi tecellinin sarsıcı ve göz alıcı dinamizminin sıradanlaştırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat ayetlerindeki dinamizmi, su-yağmur-bulut döngüsünün elektriksel ve optik büyüleyiciliğini en yalın ve vurucu şekilde kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik ve meteorolojik tefekkür ayetlerinde, özellikle Nûr suresindeki ilahi nur ve karanlıklar karşıtlığının ele alındığı pasajda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Işığın Kur'an'da sadece yumuşak ve rehberlik edici bir unsur (نور) sanılmasını düzeltir; ışığın aynı zamanda gözleri kör edebilecek kadar ezici bir kudret taşıdığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDerinlikten su çıkarıp kurak toprağı sulama eylemi ile gökyüzünde aniden fışkıran ve gözleri kamaştıran şimşek ışıması.
- Soyut anlamGizil bir kaynaktan veya yoğun bir kütleden aniden yükselerek bilinci ve idraki sarsan yüksek mertebeli şeref, aydınlanma ve yücelik hali.
- Sistematik karşılıkİnsanın bilişsel ve algısal sınırlarını aşan, yoğun birikimin ani bir sıçramayla açığa çıktığı kırılma noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde açığa çıkan ışık şiddetini, yoğunlaşmış bulut kütlesindeki toplam potansiyel enerjiyi, deşarj süresini temsil eder. ifadesi ise anında aniden zirveye ulaşan ve gözleri kamaştırarak geçici körlüğe yol açabilen darbe karakterli parıldama dinamizmini modeller.