ترك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ر-ك23 sîga, 69 mücavir kök, 37 ayet, 20 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سدسأخرفرضحظظتَرَكْتُمُوهَاتَرَكْنَتَرَكْتُتركنصفولدمثلبِتَارِكِيوصيورثتَرَكَنسو

KökSîga 23Ayet 37Sure 20Mücavir 69

▶ Ağı aç (3B)

ترك

ت - ر - ك

KÖK
  • 43 geçiş
  • 37 ayet
  • 23 sîga
  • 13 sözlük

Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR855 harf
الكاف والتاء والراء معهما ك ت ر، ت ك ر، ت ر ك، ر ت ك مستعملات كتر: الكَتْر: جوز كل شيء. أي: أوسطه. ويقال للجمل الجسيم: عظيم الكَتْر، وللرجل الشريف: إنه لرفيع الكَتْر في الحسب ونحوه. والكَتْرُ: مشية فيها تخلج كمشية السكران. تكر: التَّكُّرَى: القائد من قواد السند، وجمعه تَكاكِرة، قال: لقد علمت تكاكرةُ ابن تيري غداة البد أنـي هـيرزي ترك: التَّرْكُ: ودعك الشيء تتركه، والإتَّراك: الافتعال.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR218 harf
تَركْتُ الشيء تَرْكاً: خلّيته. وتَراكِ، بمعنى اتْرُكْ، وهو اسمٌ لفعل الأمر. وقال: تَراكِها منإبلٍ تَراكِهأ أَما ترى الموتَ لدى أَوْراكِها وقال فيه فما اتِّرَكَ، أي ما تَرَكَ شيئاً. وتَرِكةُ الميّت: تُراثه المتروك.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.028 harf
ك ت ر كتر ، كرت ، ترك ، رتك ، تكر : ( مستعملة ) . كتر : ( أبو عبيد ) : الكَتْرُ ، والكتَرُ : السَّنام العظيم . ويقال : الكَتْرُ : بناءٌ مثل القُبَّةِ ، شُبِّه السَنَامُ بهِ . وقال الليث : الكَتْرُ : جَوْزُ كل شيء أي أوْسَطُه ، وأصلُ السنامِ : كترٌ ، يقال للجمل الجسيم : إِنه لعظيم الكتر ، ويُقال للرجلِ : إِنه لرفيع الكِتْرِ في الحسبِ ونحوِه . وقال علقمة بن عَبَدَةَ يصف ناقة : قَدْ عُرِّيَتْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.715 harf
(باب التاء والراء وما يثلثهما) (ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال: * كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) * وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -: بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR409 harf
- ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا؛ فمن الأول: ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾ [الكهف/99]، وقوله: ﴿واترك البحر رهوا﴾ [الدخان/24]، ومن الثاني: ﴿كم تركوا من جنات﴾ [الدخان/25]، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR534 harf
ت ر ك تركه ترك ظبي ظله‏.‏ وترك فلان مالاً وعيالاً‏.‏ وأخرجوا الثلث من تركته‏.‏ وتاركه البيع وغيره وتتاركـوا الأمـر فيمـا بينهـم‏.‏ وقـال فيـه فمـا اتَّـرك‏.‏ ومن بذل نفسه فما اترك ولا مترك‏.‏ وفتل الحبل حتى تركه شديداً‏.‏ وتركته حزر السباع‏.‏ وتقول‏:‏ تراك تراك صحبة الأتراك‏.‏ ورعوا الكلأ وتركوا منه ترائك أي بقايا‏.‏ وفلانة تريكة‏:‏ متروكة لا تتزوج‏.‏ ولا بارك الله عليه ولا تارك ولا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.185 harf
التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه. وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته. وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً. وتَراكِ: بمعنى اتْرُك، وهو اسم لفعل الأَمر؛ قال طفيل بن يزيد الحارثي: تَراكِها من إِبل تَراكِها أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟ وقال فيه: فما اتَّرَكَ أَي ما تَرَكَ شيئاً، وهو افْتَعل. وفي الحديث: العهد الذي بيننا وبينهم الصلاةُ، فمن تركها فقد كفر، قيل: هو لمن تركها مع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR140 harf
* ت ر ك * * تَرَك * الشيء خلاّه وبابه نصر و * تارَكَهُ * البيع * مُتاركَةً * و * تَرِكَةُ * الميت تراثه المتروك و * التُّرْكُ * جيل من الناس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.928 harf
تركه يتركه تركا وتركانا بالكسر وهذه عن الفراء، واتركه كافتعله، وفي الصحاح قال فيه: فما اترك، أي: ما ترك شيئا، وهو افتعل: ودعه. قال شيخنا: وفيه استعمال الذي أماتوه. قلت: وفسره الجوهري بخلاه، وكذلك في الأساطير والعباب، قال شيخنا: وفسره أهل الأفعال بطرحه وخلاه. قلت: ولفظ الودع وقع في المحكم، فإنه قال: الترك: ودعك الشيء، تركه يتركه تركا. قال شيخنا: وقد يعلق الترك باثنين، فيكون مضمنا معنى صير، فيجري
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.700 harf
تَرَكَهُ 1 تَرَكَهُ رك ترك تركه تركة تركي , (S, M, Msb, K, &c.,) aor. تَرُكَ , (S, M,) inf. n. تَرْكٌ (S, M, Msb, K, &c.) and ترْكَانٌ, with kesr, (Fr, K,) He left it, forsook it, relinquished it, abandoned it, deserted it, or quitted it; either intentionally, and by choice, or by constraint, and of necessity: (Er-Rلghib, TA:) he left it, forsook it, &c., as above; namely, a thing that he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR552 harf
تَرَكَ تَرَكَ U ( n. ac. تَرْك 1 ), a. Left, abandoned, forsook, relinquished. b. Neglected; overlooked, omitted. تَاْرَكَ تَاْرَكَ III , a. see I (a) . b. Made peace, made a truce with. تَرْكَة تَرْكَة 1t , ( pl. تَرَاْئِكُ 46 ), a. Inheritance, heritage. b. Egg-shell. تُرْك تُرْك 3 a. [ art. ], The Turks. تُرْكِيّ تُرْكِيّ 3yi , ( pl. أَتْرَاْك 38 ), a. A Turk. b. Turkish.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR20.799 harf
ترك تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً: يُفْلِتُه بعد أن كان ممسكاً به: يتخلى عن الارتباط والتلازم معه في وجوده وفعله: يجعل الشيء يستقل بأمره وحركته، ويتحرك بحسب وضع جديد مستقل، بعد أن كان ملازماً لهذا الآخر في أمره وحركته ﴿إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله﴾ تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + في كائن أو شيء { وتركهم
Tamamını oku

Sîgalar(23)

Mücavir kökler69 mücavir (224 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نصف

    3 ortak ayet · Yarısı

  2. ولد

    6 ortak ayet · “Yavru” demektir

  3. أخر

    8 ortak ayet · Uhur ense demektir

  4. وصي

    3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  5. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  6. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  7. ورث

    3 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  8. سدس

    2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  9. مثل

    5 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  10. قرب

    4 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  11. فرض

    2 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…

  12. نسو

    3 ortak ayet · Kadınlar

Geçtiği ayetler(37)

  1. كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

    BıraktıSizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.

  2. … يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي …

    BıraktıPeygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.

  3. لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

    BıraktıAna-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

  4. لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

    BıraktıAna-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

  5. … فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ …

    BıraktıÇocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

  6. … فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ …

    BıraktıÇocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

  7. وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ …

    BıraktıÇocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

  8. وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

    BıraktıAna-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

  9. … لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ …

    BıraktıSenden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

  10. … لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ …

    BıraktıSenden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

Sîga sayfası: أَتُتْرَكُونَ
Sîga sayfası: تَرَكْتُمُوهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökترك
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerودع, خلوا, هجر, نبذ
Zıt Kökأخذ
Çekirdek Özet 1Bir şeyi geride bırakmak, tahliye etmek, temas ve ilgiyi kesip terk etmek
Çekirdek Özet 2İlahi hüküm, miras, emanet veya ibret vesilesi olarak geriye kalanı muhafaza veya ihmal etme
Çekirdek Özet 3Fiilin sonlanmasıyla geriye kalan durumun hukuki, ahlaki veya ontolojik bir sabiteye dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «vazgeçme» sayarak Kur'an'daki miras hukuku, geriye ibret bırakma ve hal değiştirme boyutlarını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ترYerleşik olandan ayrılma, gevşeme, dökülme veya tabakanın açığa çıkması; nitekim ترب toprağa bulanma ve toprağa saçılmayı, ترف nimetle gevşeyip çözülmeyi ifade ederكAçılma ve gevşeme hareketini somut bir nesneden veya durumdan el çekme, onu geride kendi haline salma ve bağı kesin olarak koparma yönünde daraltmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, sınır çizgisi, antlaşma ve sonlanma imgesiHarekette bir sınır çekildiğini, bir dönüm noktasına veya eylemin nihayetine gelindiğini gösterir
رİnsan başı; başlangıç, üst ve yönlendirici iradeİradenin yön değiştirmesini, odaklanılan şeyden başın ve zihnin başka bir tarafa çevrilmesini belirtir
كAvuç içi; tutma, kavrama ve kavrayışı gevşetmeElde tutulan veya denetim altında bulunan nesnenin üzerindeki tutuşun kaldırılmasını, avucun açılmasını temsil eder
تركSınır noktasına varıldığında iradenin yönünü değiştirip eldeki tutuşu bırakmasıBir nesne veya bağ üzerindeki kavrayışın, sınırın tayin edilmesiyle kasıtlı ya da zorunlu olarak gevşetilmesi ve nesnenin arkada bırakılması hareketini doğurur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl kuşunun (özellikle deveninkine benzetilen devekuşunun) kuluçkadan sonra yumurtasını arazide boş ve sahipsiz halde bırakması; içi boşalmış veya terkedilmiş yumurta kabuğu (تريكة), sel çekildikten sonra geride kalan durgun su birikintisi ve savaşçının başını koruyan miğfer (تركة السلاح)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde ıssız çölü ve ortada sahipsiz bırakılmış devekuşu yumurtalarını bu kökle anar: ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها / وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا / Lebîd b. Rebîa da miğferi devekuşu yumurtasına benzeterek şöyle der: فخمة ذفراء ترتى بالعرى / قردمانياً وتَرْكاً كالبصل
Erken Arapça kullanımTufeyl b. Yezîd el-Hârisî savaş hengamesinde develerin terk edilmesini emir sîgasıyla şöyle dile getirir: تَراكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها / أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها / Ayrıca evlenmeyip baba ocağında kendi haline bırakılan kadın için de تريكة denilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça ترك kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir temasın kesilmesi ve geride bir nesne veya kalıntı bırakılması anlam alanına aittir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir aynı kökten türeyen yaygın bir fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, genel Sami gövdesinde nesneyi boşluğa salma, ardında boşluk oluşturma ve ayrışma eylemini bildiren ikili kök yapılarıyla temas halindedir. Süryanice ve klasik Aramice katmanında ayrılma ve bırakma eylemleri genellikle başka morfemlerle karşılansa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan) sahasında kök, bedevi göçebe hayatının doğrudan tecrübeleriyle (konaklanan yerin boşaltılması, suyun çekilmesi, yumurtanın çölde yalnız kalması) billurlaşmış ve birincil anlamını «bir şeyden el çekip onu ardında hali üzere bırakmak» olarak sabitlemiştir. Arapçadaki kullanım, hem ihtiyari bir vazgeçişi hem de ölüm gibi zorunlu ayrılışların geride bıraktığı mirası (terike) kapsayacak şekilde semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇölde sahipsiz kalan yumurta (تريكة), suyun çekilip bıraktığı gölet, savaş başlığı miğferBir mahfazanın içindekinden ayrılması veya bir unsurun geride tek başına bırakılması somut çekirdeği oluştururKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Kuzeybatı Sami temas alanıÇekirdek ayrılma ve geride bırakma eylemi Arapçada tam fiil formuna kavuşmuş, çevre Sami dillerinde parçalı köklerle temsil edilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda bu harf dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تركAnlamlıBırakmak, terk etmekBir şeyi arkada bırakmak, el çekmek, ilişkiyi kesmekHedef köktür; Kur'an'da geçer
تكرAnlamlıTekrarlamak, dönmekBir işi art arda yapmak; sözlüklerde müsta'mel kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
رتكAnlamlıHızlı ve sarsıntılı yürümekDevenin ayaklarını toplayarak süratli ve sarsıntılı adımlarla koşmasıKur'an'da geçmez
ركتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
كترAnlamlıBir şeyin ortası, hörgüçDevenin hörgücü, bir şeyin orta ve tümsek kısmı; şeref ve soy üstünlüğüKur'an'da geçmez
كرتAnlamlıSıkıntıya sokmak, ağır basmakBir işin kişiye ağır gelmesi, zorluk ve darlık vermesiKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تركMerkezAyrılmak, geride bırakmakBir şey üzerindeki tasarruftan el çekip onu arkada hali üzere bırakmakİhtiyari veya ıztırari olarak geride bir bakiye, eser veya durum bırakma
ودعKomşuSakin bırakmak, vedalaşmakTerk edilen şeyi sükûnet, emniyet veya geçici bir mühlet içinde bırakmakAyrılıkta bir dinginlik ve emanet boyutu baskındır
خلواKomşuBoşaltmak, yalnız bırakmakBir yeri veya şeyi içindekilerden arındırıp büsbütün boş kılmakMaddi veya manevi mekânı tahliye etme yönü öne çıkar
هجرKomşuİrtibatı kesip uzaklaşmakAradaki ünsiyeti ve iletişimi bilerek kesip mekânen veya kalben ayrılmakDuygusal ve toplumsal bir kopuş vurgulanır
نبذKomşuFırlatıp atmakDeğersiz görerek veya önemsemeyerek öne ya da arkaya fırlatmakBırakmada aşağılama ve fırlatma eylemi mevcuttur
أخذZıtTutmak, yakalamak, almakBırakmanın aksine nesneye yönelip onu kavramak ve tasarruf altına almakVarlık üzerinde aktif mülkiyet ve tasarruf kurma hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتركBırakmak, terketmekBir şeyi arkada bırakma, hali üzere salma, miras bırakma veya dönüştürmeKesin
LatinceRelinquere, deserereGeride bırakmak, terk etmekRelinquere geride bir miras veya kalıntı bırakmayı tam karşılarken, deserere yalnız bırakmayı vurgularGüçlü
İngilizceLeave, abandon, forsakeBırakmak, terk etmekLeave nötr biçimde arkada bırakmayı ve mirası, abandon büsbütün ilgisiz kalmayı anlatırKesin
AlmancaVerlassen, hinterlassenAyrılmak, geride bırakmakHinterlassen bilhassa miras ve eser bırakma boyutunu kökle tam örtüşen biçimde karşılarKesin
FransızcaLaisser, abandonnerBırakmak, vazgeçmekLaisser kökün hal üzere bırakma ve dönüştürme yönünü, abandonner el çekme yönünü verirKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَرَكَ — Tereketi taksimMaddi miras bırakmakÖlüm sonrası mal ve mülkün geride kalanlara intikali bağlamı (Bakara 2:180, Nisâ 4:11, Nisâ 4:33)
وَتَرَكْنَا — Geride bakiye kılmakİbret ve zikir bırakmakHelak edilen kavimlerin ardından ayet veya peygamberler için sonraki nesillerde övgü bırakılması (Sâffât 37:78, Zâriyât 51:37)
تَارِكٌ / بِتَارِكِي — İhmal ve vazgeçişBir inanç veya tebliğden vazgeçmekMüşriklerin putları bırakmayacaklarını söylemesi ya da tebliğcinin vahyi terk etmemesi uyarısı (Hûd 11:12, Hûd 11:53)
أَتُتْرَكُونَ / تُتْرَكُوا — Başıboş bırakılmaİmtihansız kendi haline salınmakİnsanların hesapsız ve sorumsuz biçimde emniyet içinde bırakılmayacağı ihtarı (Tevbe 9:16, Şuarâ 26:146)
تَرَكْتُمُوهَا — Kendi halinde bırakmakTasarruftan el çekip salıvermekSavaşta hurma ağaçlarının kesilmeyip kökleri üzerinde dikili bırakılması (Haşr 59:5)
وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ — Hal değişikliği (sebbiyyet)Bir durumda bırakıp dönüştürmekMünafıkların nuru giderildikten sonra karanlıklar içinde çaresiz kılınması (Bakara 2:17)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif, imtihan ve terk fiiliİnsanın başıboş (südâ) bırakılmaması, amellerin terkinin ademî mi yoksa vücûdî bir fiil mi olduğu meselesiTerk eyleminin iradi bir fiil sayılıp cezaya veya mükafata medar olması
FıkıhMiras hukuku ve ibadetlerin terkiTereke kavramının tespiti, borç ve vasiyetten sonra taksimi; farzların terkinin hükmüHukuki hakların intikali ve mükellefiyetin ihmal edilmesi
TefsirKıssa sonları ve sünnetullahHelak edilen toplumların geride bıraktıkları yurtlar ve peygamberler için bırakılan güzel anılışTarihsel kalıntıların ibret vesilesi ve zikir olarak daim kılınması
HadisAmellerin terki ve namazFarzların kasıtlı terk edilmesinin imana ve küfre taalluku; şüpheli şeylerin terkiKişi ile küfür arasındaki sınır çizgisi olarak terk eylemi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ilişkisiMükellefiyet ve imtihanSorumluluğu terk etmemek, imtihansız bırakılmayacağını idrak etmekİnsanın başıboş salıverilmediğini, her an ilahi gözetim altında bulunduğunu vazederKesin
İlmiYöntembilim ve bilgi kuramıİhmal ve öncüllerin elenmesiİspatsız olanı geride bırakmak, sağlam delille amel etmekDoğrulanamayan zanların terk edilerek muhkem bilgiye yönelinmesini temin ederGüçlü
SiyasiToplumsal düzen ve iktidarMiras kalan nizam ve emanetİktidarı kaybedenlerin geride bıraktığı ibretlik enkazZalim iktidarların zevaliyle güç dengelerinin sonraki toplumlara devredilmesiKesin
İktisadiMülkiyet ve miras nizamıTereke ve sermaye devriServetin tek elde birikmesini önleyip mirasçılara intikalini sağlamakMülkiyetin ölümle sona erip toplum tabanına adil akışını kurumsallaştırırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemden girdi kesilmesi ve serbest salınımBir dinamik sistemde uygulanan dış kuvvetin sıfırlanmasıyla (F=0) sistemin kendi iç dinamikleri ve sürtünmesiyle baş başa kalması haliGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal feragat ve miras intikaliHukuki süjenin bir hak veya nesne üzerindeki tasarruf yetkisinden çekilmesiyle mülkiyetin halefiyete geçişiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir duygu durumu olan «ilgisizlik», «yarı yolda bırakma» veya «istifadeyi kesme» ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün miras yoluyla mülkiyetin intikali, helak edilenlerin ardından geriye tarihsel ibret vesikaları bırakılması ve bir nesneyi bir halden başka bir hale dönüştürme (sebbiyyet) işlevlerini dışarıda bırakmamak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMiras ayetlerindeki (tereke) nesnel hukuki bağlam gözden kaçar; ayrıca Allah'ın insanları başıboş bırakmaması ilkesi eksik kavranarak teklifin ve tarihin sürekliliği anlaşılamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem hukuki (tereke/miras) hem ahlaki (şirki ve hevasını terk) hem de kozmolojik/tarihsel (ibretlerin geride kalması) katmanlarını birbirine bağlayan temel eylem köklerinden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nisâ suresindeki miras taksimi ayetlerinde (4:11-12), peygamberlerin tebliğ kararlılığını anlatan ayetlerde (11:12, 11:53) ve geçmiş kavimlerin helakini tasvir eden ayetlerde (37:78, 44:25).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Terk fiilinin sadece pasif bir yokluk veya hiçlik olmadığını; aksine arkasında mutlaka bir bakiye, bir hüküm veya bir hal değişikliği bırakan pozitif sonuçlu bir eylem olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuşun yumurtasını, selin suyunu veya yolcunun yükünü arkada bırakıp uzaklaşması; kabuğun içindekinden ayrılıp geride kalması.
  • Soyut anlamBir failin bir nesne veya hal üzerindeki tasarruf ve müdahalesini sona erdirerek onu kendi tabiî akışına, mirasçısına veya ilahi hükme teslim etmesi.
  • Sistematik karşılıkHukukta mülkiyetin terekeye dönüşümü, itikatta teklifin kesilmeyişi ve tarihte ibret kalıntılarının devamlılığı.
  • LaTeX modeliT(St)=St+Δt∖{A}  ⟹  R≠∅
  • LaTeX açıklaması

Modelde St, t anındaki sistemi ve üzerindeki tasarrufları ifade eder; A sisteme müdahale eden aktif irade ve tasarruf kümesidir. T terk operatörüdür. Terk eylemi gerçekleştiğinde aktif müdahale sistemden çıkarılmakta (St+Δt∖{A}), ancak sistem sıfırlanmamakta; geriye mutlaka boş küme olmayan bir kalıntı, miras veya ibret hali (R≠∅) kalmaktadır.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت