ترك
ت - ر - ك
KÖK- 43 geçiş
- 37 ayet
- 23 sîga
- 13 sözlük
Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR855 harfالكاف والتاء والراء معهما
ك ت ر، ت ك ر، ت ر ك، ر ت ك مستعملات كتر: الكَتْر: جوز كل شيء. أي: أوسطه. ويقال للجمل الجسيم: عظيم الكَتْر، وللرجل الشريف: إنه لرفيع الكَتْر في الحسب ونحوه.
والكَتْرُ: مشية فيها تخلج كمشية السكران.
تكر: التَّكُّرَى: القائد من قواد السند، وجمعه تَكاكِرة، قال:
لقد علمت تكاكرةُ ابن تيري غداة البد أنـي هـيرزي
ترك: التَّرْكُ: ودعك الشيء تتركه، والإتَّراك: الافتعال.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR218 harfتَركْتُ الشيء تَرْكاً: خلّيته. وتَراكِ، بمعنى اتْرُكْ، وهو اسمٌ لفعل الأمر. وقال:
تَراكِها منإبلٍ تَراكِهأ
أَما ترى الموتَ لدى أَوْراكِها
وقال فيه فما اتِّرَكَ، أي ما تَرَكَ شيئاً. وتَرِكةُ الميّت: تُراثه المتروك.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.028 harfك ت ر
كتر ، كرت ، ترك ، رتك ، تكر : ( مستعملة ) .
كتر : ( أبو عبيد ) : الكَتْرُ ، والكتَرُ : السَّنام العظيم .
ويقال : الكَتْرُ : بناءٌ مثل القُبَّةِ ، شُبِّه السَنَامُ بهِ .
وقال الليث : الكَتْرُ : جَوْزُ كل شيء أي أوْسَطُه ، وأصلُ السنامِ : كترٌ ، يقال للجمل الجسيم : إِنه لعظيم الكتر ، ويُقال للرجلِ : إِنه لرفيع الكِتْرِ في الحسبِ ونحوِه .
وقال علقمة بن عَبَدَةَ يصف ناقة :
قَدْ عُرِّيَتْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.715 harf(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR409 harf- ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا؛ فمن الأول: ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾ [الكهف/99]، وقوله: ﴿واترك البحر رهوا﴾ [الدخان/24]، ومن الثاني: ﴿كم تركوا من جنات﴾ [الدخان/25]، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR534 harfت ر ك
تركه ترك ظبي ظله.
وترك فلان مالاً وعيالاً.
وأخرجوا الثلث من تركته.
وتاركه البيع وغيره وتتاركـوا الأمـر فيمـا بينهـم.
وقـال فيـه فمـا اتَّـرك.
ومن بذل نفسه فما اترك ولا مترك.
وفتل الحبل حتى تركه شديداً.
وتركته حزر السباع.
وتقول: تراك تراك صحبة الأتراك.
ورعوا الكلأ وتركوا منه ترائك أي بقايا.
وفلانة تريكة: متروكة لا تتزوج.
ولا بارك الله عليه ولا تارك ولا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.185 harfالتَّرْكُ: وَدْعُك الشيء، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه. وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته. وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً. وتَراكِ: بمعنى اتْرُك، وهو اسم لفعل الأَمر؛ قال طفيل بن يزيد الحارثي: تَراكِها من إِبل تَراكِها
أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟
وقال فيه: فما اتَّرَكَ أَي ما تَرَكَ شيئاً، وهو افْتَعل. وفي الحديث: العهد الذي بيننا وبينهم الصلاةُ، فمن تركها فقد كفر، قيل: هو لمن تركها مع
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR140 harf* ت ر ك * * تَرَك * الشيء خلاّه وبابه نصر و * تارَكَهُ * البيع * مُتاركَةً * و * تَرِكَةُ * الميت تراثه المتروك و * التُّرْكُ * جيل من الناس
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.928 harfتركه يتركه تركا وتركانا بالكسر وهذه عن الفراء، واتركه كافتعله، وفي الصحاح قال فيه: فما اترك، أي: ما ترك شيئا، وهو افتعل: ودعه. قال شيخنا: وفيه استعمال الذي أماتوه. قلت: وفسره الجوهري بخلاه، وكذلك في الأساطير والعباب، قال شيخنا: وفسره أهل الأفعال بطرحه وخلاه. قلت: ولفظ الودع وقع في المحكم، فإنه قال: الترك: ودعك الشيء، تركه يتركه تركا. قال شيخنا: وقد يعلق الترك باثنين، فيكون مضمنا معنى صير، فيجري
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.700 harfتَرَكَهُ
1 تَرَكَهُ رك ترك تركه تركة تركي , (S, M, Msb, K, &c.,) aor. تَرُكَ , (S, M,) inf. n. تَرْكٌ (S, M, Msb, K, &c.) and ترْكَانٌ, with kesr, (Fr, K,) He left it, forsook it, relinquished it, abandoned it, deserted it, or quitted it; either intentionally, and by choice, or by constraint, and of necessity: (Er-Rلghib, TA:) he left it, forsook it, &c., as above; namely, a thing that he
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR552 harfتَرَكَ
تَرَكَ U ( n. ac. تَرْك 1 ),
a. Left, abandoned, forsook, relinquished.
b. Neglected; overlooked, omitted.
تَاْرَكَ
تَاْرَكَ III ,
a. see I (a) .
b. Made peace, made a truce with.
تَرْكَة
تَرْكَة 1t , ( pl. تَرَاْئِكُ 46 ),
a. Inheritance, heritage.
b. Egg-shell.
تُرْك
تُرْك 3
a. [ art. ], The Turks.
تُرْكِيّ
تُرْكِيّ 3yi , ( pl. أَتْرَاْك 38 ),
a. A Turk.
b. Turkish.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.799 harfترك
تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً: يُفْلِتُه بعد أن كان ممسكاً به: يتخلى عن الارتباط والتلازم معه في وجوده وفعله: يجعل الشيء يستقل بأمره وحركته، ويتحرك بحسب وضع جديد مستقل، بعد أن كان ملازماً لهذا الآخر في أمره وحركته
﴿إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + في كائن أو شيء
{ وتركهم
Sîgalar(23)
- تَرَكَBıraktı(فَعَلَ)×12
- وَتَرَكْنَاVe bıraktık+1 anlam(وَفَعَلْنَا)×7
- تَرَكُواBıraktılar(فَعَلُوا)×2
- تَرَكْتُBıraktım(فَعَلْتُ)×2
- تَرَكْتُمْBıraktınız(فَعَلْتُمْ)×2
- أَتُتْرَكُونَBırakılır mısınız?(أَتُفْعَلُونَ)×1
- بِتَارِكِيBırakanlar(بِفَاعِلِي)×1
- تَارِكٌBırakan(فَاعِلٌ)×1
- تَتْرُكْهُOnu bırakırsın(تَفْعُلْهُ)×1
- تَرَكْتُمُوهَاOnu bıraktınız(فَعَلْتُمُوهَا)×1
Mücavir kökler69 mücavir (224 toplam)
- نصف
3 ortak ayet · Yarısı
- ولد
6 ortak ayet · “Yavru” demektir
- أخر
8 ortak ayet · Uhur ense demektir
- وصي
3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- ثلث
3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- ورث
3 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
- سدس
2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- مثل
5 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- قرب
4 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- فرض
2 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
- نسو
3 ortak ayet · Kadınlar
Geçtiği ayetler(37)
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
BıraktıSizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.
… يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي …
BıraktıPeygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.
لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا
BıraktıAna-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.
لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا
BıraktıAna-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.
… فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ …
BıraktıÇocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.
… فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ …
BıraktıÇocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.
وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ …
BıraktıÇocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.
وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا
BıraktıAna-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.
… لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ …
BıraktıSenden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.
… لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ …
BıraktıSenden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ترك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ودع, خلوا, هجر, نبذ |
| Zıt Kök | أخذ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi geride bırakmak, tahliye etmek, temas ve ilgiyi kesip terk etmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hüküm, miras, emanet veya ibret vesilesi olarak geriye kalanı muhafaza veya ihmal etme |
| Çekirdek Özet 3 | Fiilin sonlanmasıyla geriye kalan durumun hukuki, ahlaki veya ontolojik bir sabiteye dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «vazgeçme» sayarak Kur'an'daki miras hukuku, geriye ibret bırakma ve hal değiştirme boyutlarını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تر | Yerleşik olandan ayrılma, gevşeme, dökülme veya tabakanın açığa çıkması; nitekim ترب toprağa bulanma ve toprağa saçılmayı, ترف nimetle gevşeyip çözülmeyi ifade eder | ك | Açılma ve gevşeme hareketini somut bir nesneden veya durumdan el çekme, onu geride kendi haline salma ve bağı kesin olarak koparma yönünde daraltmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, sınır çizgisi, antlaşma ve sonlanma imgesi | Harekette bir sınır çekildiğini, bir dönüm noktasına veya eylemin nihayetine gelindiğini gösterir |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst ve yönlendirici irade | İradenin yön değiştirmesini, odaklanılan şeyden başın ve zihnin başka bir tarafa çevrilmesini belirtir |
| ك | Avuç içi; tutma, kavrama ve kavrayışı gevşetme | Elde tutulan veya denetim altında bulunan nesnenin üzerindeki tutuşun kaldırılmasını, avucun açılmasını temsil eder |
| ترك | Sınır noktasına varıldığında iradenin yönünü değiştirip eldeki tutuşu bırakması | Bir nesne veya bağ üzerindeki kavrayışın, sınırın tayin edilmesiyle kasıtlı ya da zorunlu olarak gevşetilmesi ve nesnenin arkada bırakılması hareketini doğurur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl kuşunun (özellikle deveninkine benzetilen devekuşunun) kuluçkadan sonra yumurtasını arazide boş ve sahipsiz halde bırakması; içi boşalmış veya terkedilmiş yumurta kabuğu (تريكة), sel çekildikten sonra geride kalan durgun su birikintisi ve savaşçının başını koruyan miğfer (تركة السلاح) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde ıssız çölü ve ortada sahipsiz bırakılmış devekuşu yumurtalarını bu kökle anar: ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها / وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا / Lebîd b. Rebîa da miğferi devekuşu yumurtasına benzeterek şöyle der: فخمة ذفراء ترتى بالعرى / قردمانياً وتَرْكاً كالبصل |
| Erken Arapça kullanım | Tufeyl b. Yezîd el-Hârisî savaş hengamesinde develerin terk edilmesini emir sîgasıyla şöyle dile getirir: تَراكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها / أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها / Ayrıca evlenmeyip baba ocağında kendi haline bırakılan kadın için de تريكة denilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça ترك kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir temasın kesilmesi ve geride bir nesne veya kalıntı bırakılması anlam alanına aittir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir aynı kökten türeyen yaygın bir fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, genel Sami gövdesinde nesneyi boşluğa salma, ardında boşluk oluşturma ve ayrışma eylemini bildiren ikili kök yapılarıyla temas halindedir. Süryanice ve klasik Aramice katmanında ayrılma ve bırakma eylemleri genellikle başka morfemlerle karşılansa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan) sahasında kök, bedevi göçebe hayatının doğrudan tecrübeleriyle (konaklanan yerin boşaltılması, suyun çekilmesi, yumurtanın çölde yalnız kalması) billurlaşmış ve birincil anlamını «bir şeyden el çekip onu ardında hali üzere bırakmak» olarak sabitlemiştir. Arapçadaki kullanım, hem ihtiyari bir vazgeçişi hem de ölüm gibi zorunlu ayrılışların geride bıraktığı mirası (terike) kapsayacak şekilde semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çölde sahipsiz kalan yumurta (تريكة), suyun çekilip bıraktığı gölet, savaş başlığı miğfer | Bir mahfazanın içindekinden ayrılması veya bir unsurun geride tek başına bırakılması somut çekirdeği oluşturur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami temas alanı | Çekirdek ayrılma ve geride bırakma eylemi Arapçada tam fiil formuna kavuşmuş, çevre Sami dillerinde parçalı köklerle temsil edilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu harf dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ترك | Anlamlı | Bırakmak, terk etmek | Bir şeyi arkada bırakmak, el çekmek, ilişkiyi kesmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| تكر | Anlamlı | Tekrarlamak, dönmek | Bir işi art arda yapmak; sözlüklerde müsta'mel kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رتك | Anlamlı | Hızlı ve sarsıntılı yürümek | Devenin ayaklarını toplayarak süratli ve sarsıntılı adımlarla koşması | Kur'an'da geçmez |
| ركت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كتر | Anlamlı | Bir şeyin ortası, hörgüç | Devenin hörgücü, bir şeyin orta ve tümsek kısmı; şeref ve soy üstünlüğü | Kur'an'da geçmez |
| كرت | Anlamlı | Sıkıntıya sokmak, ağır basmak | Bir işin kişiye ağır gelmesi, zorluk ve darlık vermesi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ترك | Merkez | Ayrılmak, geride bırakmak | Bir şey üzerindeki tasarruftan el çekip onu arkada hali üzere bırakmak | İhtiyari veya ıztırari olarak geride bir bakiye, eser veya durum bırakma |
| ودع | Komşu | Sakin bırakmak, vedalaşmak | Terk edilen şeyi sükûnet, emniyet veya geçici bir mühlet içinde bırakmak | Ayrılıkta bir dinginlik ve emanet boyutu baskındır |
| خلوا | Komşu | Boşaltmak, yalnız bırakmak | Bir yeri veya şeyi içindekilerden arındırıp büsbütün boş kılmak | Maddi veya manevi mekânı tahliye etme yönü öne çıkar |
| هجر | Komşu | İrtibatı kesip uzaklaşmak | Aradaki ünsiyeti ve iletişimi bilerek kesip mekânen veya kalben ayrılmak | Duygusal ve toplumsal bir kopuş vurgulanır |
| نبذ | Komşu | Fırlatıp atmak | Değersiz görerek veya önemsemeyerek öne ya da arkaya fırlatmak | Bırakmada aşağılama ve fırlatma eylemi mevcuttur |
| أخذ | Zıt | Tutmak, yakalamak, almak | Bırakmanın aksine nesneye yönelip onu kavramak ve tasarruf altına almak | Varlık üzerinde aktif mülkiyet ve tasarruf kurma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ترك | Bırakmak, terketmek | Bir şeyi arkada bırakma, hali üzere salma, miras bırakma veya dönüştürme | Kesin |
| Latince | Relinquere, deserere | Geride bırakmak, terk etmek | Relinquere geride bir miras veya kalıntı bırakmayı tam karşılarken, deserere yalnız bırakmayı vurgular | Güçlü |
| İngilizce | Leave, abandon, forsake | Bırakmak, terk etmek | Leave nötr biçimde arkada bırakmayı ve mirası, abandon büsbütün ilgisiz kalmayı anlatır | Kesin |
| Almanca | Verlassen, hinterlassen | Ayrılmak, geride bırakmak | Hinterlassen bilhassa miras ve eser bırakma boyutunu kökle tam örtüşen biçimde karşılar | Kesin |
| Fransızca | Laisser, abandonner | Bırakmak, vazgeçmek | Laisser kökün hal üzere bırakma ve dönüştürme yönünü, abandonner el çekme yönünü verir | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرَكَ — Tereketi taksim | Maddi miras bırakmak | Ölüm sonrası mal ve mülkün geride kalanlara intikali bağlamı (Bakara 2:180, Nisâ 4:11, Nisâ 4:33) |
| وَتَرَكْنَا — Geride bakiye kılmak | İbret ve zikir bırakmak | Helak edilen kavimlerin ardından ayet veya peygamberler için sonraki nesillerde övgü bırakılması (Sâffât 37:78, Zâriyât 51:37) |
| تَارِكٌ / بِتَارِكِي — İhmal ve vazgeçiş | Bir inanç veya tebliğden vazgeçmek | Müşriklerin putları bırakmayacaklarını söylemesi ya da tebliğcinin vahyi terk etmemesi uyarısı (Hûd 11:12, Hûd 11:53) |
| أَتُتْرَكُونَ / تُتْرَكُوا — Başıboş bırakılma | İmtihansız kendi haline salınmak | İnsanların hesapsız ve sorumsuz biçimde emniyet içinde bırakılmayacağı ihtarı (Tevbe 9:16, Şuarâ 26:146) |
| تَرَكْتُمُوهَا — Kendi halinde bırakmak | Tasarruftan el çekip salıvermek | Savaşta hurma ağaçlarının kesilmeyip kökleri üzerinde dikili bırakılması (Haşr 59:5) |
| وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ — Hal değişikliği (sebbiyyet) | Bir durumda bırakıp dönüştürmek | Münafıkların nuru giderildikten sonra karanlıklar içinde çaresiz kılınması (Bakara 2:17) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif, imtihan ve terk fiili | İnsanın başıboş (südâ) bırakılmaması, amellerin terkinin ademî mi yoksa vücûdî bir fiil mi olduğu meselesi | Terk eyleminin iradi bir fiil sayılıp cezaya veya mükafata medar olması |
| Fıkıh | Miras hukuku ve ibadetlerin terki | Tereke kavramının tespiti, borç ve vasiyetten sonra taksimi; farzların terkinin hükmü | Hukuki hakların intikali ve mükellefiyetin ihmal edilmesi |
| Tefsir | Kıssa sonları ve sünnetullah | Helak edilen toplumların geride bıraktıkları yurtlar ve peygamberler için bırakılan güzel anılış | Tarihsel kalıntıların ibret vesilesi ve zikir olarak daim kılınması |
| Hadis | Amellerin terki ve namaz | Farzların kasıtlı terk edilmesinin imana ve küfre taalluku; şüpheli şeylerin terki | Kişi ile küfür arasındaki sınır çizgisi olarak terk eylemi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Mükellefiyet ve imtihan | Sorumluluğu terk etmemek, imtihansız bırakılmayacağını idrak etmek | İnsanın başıboş salıverilmediğini, her an ilahi gözetim altında bulunduğunu vazeder | Kesin |
| İlmi | Yöntembilim ve bilgi kuramı | İhmal ve öncüllerin elenmesi | İspatsız olanı geride bırakmak, sağlam delille amel etmek | Doğrulanamayan zanların terk edilerek muhkem bilgiye yönelinmesini temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal düzen ve iktidar | Miras kalan nizam ve emanet | İktidarı kaybedenlerin geride bıraktığı ibretlik enkaz | Zalim iktidarların zevaliyle güç dengelerinin sonraki toplumlara devredilmesi | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve miras nizamı | Tereke ve sermaye devri | Servetin tek elde birikmesini önleyip mirasçılara intikalini sağlamak | Mülkiyetin ölümle sona erip toplum tabanına adil akışını kurumsallaştırır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemden girdi kesilmesi ve serbest salınım | Bir dinamik sistemde uygulanan dış kuvvetin sıfırlanmasıyla () sistemin kendi iç dinamikleri ve sürtünmesiyle baş başa kalması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal feragat ve miras intikali | Hukuki süjenin bir hak veya nesne üzerindeki tasarruf yetkisinden çekilmesiyle mülkiyetin halefiyete geçişi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir duygu durumu olan «ilgisizlik», «yarı yolda bırakma» veya «istifadeyi kesme» ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün miras yoluyla mülkiyetin intikali, helak edilenlerin ardından geriye tarihsel ibret vesikaları bırakılması ve bir nesneyi bir halden başka bir hale dönüştürme (sebbiyyet) işlevlerini dışarıda bırakmamak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Miras ayetlerindeki (tereke) nesnel hukuki bağlam gözden kaçar; ayrıca Allah'ın insanları başıboş bırakmaması ilkesi eksik kavranarak teklifin ve tarihin sürekliliği anlaşılamaz |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem hukuki (tereke/miras) hem ahlaki (şirki ve hevasını terk) hem de kozmolojik/tarihsel (ibretlerin geride kalması) katmanlarını birbirine bağlayan temel eylem köklerinden biridir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nisâ suresindeki miras taksimi ayetlerinde (4:11-12), peygamberlerin tebliğ kararlılığını anlatan ayetlerde (11:12, 11:53) ve geçmiş kavimlerin helakini tasvir eden ayetlerde (37:78, 44:25). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Terk fiilinin sadece pasif bir yokluk veya hiçlik olmadığını; aksine arkasında mutlaka bir bakiye, bir hüküm veya bir hal değişikliği bırakan pozitif sonuçlu bir eylem olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuşun yumurtasını, selin suyunu veya yolcunun yükünü arkada bırakıp uzaklaşması; kabuğun içindekinden ayrılıp geride kalması.
- Soyut anlamBir failin bir nesne veya hal üzerindeki tasarruf ve müdahalesini sona erdirerek onu kendi tabiî akışına, mirasçısına veya ilahi hükme teslim etmesi.
- Sistematik karşılıkHukukta mülkiyetin terekeye dönüşümü, itikatta teklifin kesilmeyişi ve tarihte ibret kalıntılarının devamlılığı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , anındaki sistemi ve üzerindeki tasarrufları ifade eder; sisteme müdahale eden aktif irade ve tasarruf kümesidir. terk operatörüdür. Terk eylemi gerçekleştiğinde aktif müdahale sistemden çıkarılmakta (), ancak sistem sıfırlanmamakta; geriye mutlaka boş küme olmayan bir kalıntı, miras veya ibret hali () kalmaktadır.