ودع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-د-ع4 sîga, 23 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أذينشأوَدَّعَكَنفسودعقررنفقوَمُسْتَوْدَعٌقلووَدَعْوكلفقهكتبكفيطوع

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

ودع

و - د - ع

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Vedia’ heybe demektir. İçine azık konan veya eşya taşınan kaptır. Bir şeyi vad’ etmek onu yerine yerleştirmek demektir. « Vad’ »  heybedir. İçine koymak ve yerleştirmek demektir. Yere bırakmak terk etmek anlamında kullanılmaya başlanmış ve dat harfi « dal »a dönüşmüştür. VeDeA sülasi olarak gelince veda etmek anlamındadır. Fail ayrılandır. Tefil babından gelince fail yolculayandır, meful ayrılandır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Vedia’ heybe demektir. İçine azık konan veya eşya taşınan kaptır. Bir şeyi vad’ etmek onu yerine yerleştirmek demektir. « Vad’ »  heybedir. İçine koymak ve yerleştirmek demektir. Yere bırakmak terk etmek anlamında kullanılmaya başlanmış ve dat harfi « dal »a dönüşmüştür.

VeDeA sülasi olarak gelince veda etmek anlamındadır. Fail ayrılandır. Tefil babından gelince fail yolculayandır, meful ayrılandır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.083 harf
باب العين والدّال وواي معهما ع د و، د ع و، و ع د، و د ع، ي د ع عدو: العَدْوُ: الحُضْرُ. عدا يعدو عدواً وعدوّاً، مثقلةً وهو التعدّي في الأمر، وتجاوز ما ينبغي له أن يقتصر عليه، ويقرأ "فيسبّوا الله عدوّاً" على فُعُول في زنة: قُعُود. وما رأيت أحداً ما عدا زيداً، أي: ما جاوز زيداً، فإن حذفت ما خفضته على معنى سوى، تقول: ما رأيت أحداً عدا زيد. وعدا طورَه، وعدا قدرَه، أي: جاوز ما ليس له. والعدوان
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.589 harf
التَوديعُ عند الرحيل. والاسم الوَداعُ. وتَوْديعُ الفحلِ: اقتناؤه للفِحْلة. وقوله تعالى: "ما وَدَّعَكَ رَبُّك"، قالوا: ما تركك. وتَوْديعُ الثوبِ: أن تجعله في صوانٍ يصونه. والوَدَعاتُ: مَناقِفُ صِغار تُخْرَجُ من البحر، وهي خَرَزٌ بيضٌ تتفاوت في الصغر والكبر. قال الشاعر: ولا ألقي لِذي الوَدَعاتِ سَوْطيلأَخْـدَعَـهُ وغِـرَّتَـهُ أُريدُ الواحدة وَدْعَةٌ وَوَدَعَةٌ أيضاً بالتحريك. قال الشاعر:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok47.644 harf
باب العين والدال عدا ، عود ، دعا ، داع ، ودع ، وعد ، يدع . عدا ( عندأوة ) : قال الله جلّ وعزّ : وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ ) ( الأنعام : 108 ) وقرىء ( عُدُوَّاً بغير علم ) . قال المفسّرون : نُهوا قبل أن أُذن لهم في قتال المشركين أن يلعنوا الأصنام التي عبدوها . وقوله : ( فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ ( أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.645 harf
(باب الواو والدال وما يثلثهما) (ودس) الواو والدال والسين: كلمتان: الأولى الوديس: النبات، يقال أودَسَت الأرضُ: أخرجَتْ نَبْتَها. والأخرى: وَدَسَ الشَّيءَ: خَبَّأه. وما أدرِي أين وَدَسَ، أي ذَهَب. (ودص) الواو والدال والصاد. يقولون: ودَصَ إليَّ بكلامٍ: ألقاه ولم يتمَّه. (ودع) الواو والدال والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على التَّرْك والتَّخْلِية. وَدَعَه: تركه، ومنه دَعْ. ويُنشد: ليت شِعْري عنْ خليلي ما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.645 harf
- الدعة: الخفض. يقال: ودعت كذا أدعه ودعا. نحو: تركته، وادعا وقال بعض العلماء: لا يستعمل ماضيه واسم فاعله وإنما يقال: يدع ودع (انظر: اللسان (ودع) ؛ وكتاب سيبويه 2/256؛ والبصائر 5/187)، وقد قرئ: (ما ودعك ربك) [الضحى/3] (وهي قراءة شاذة قرأ بها ابن عباس وعروة بن الزبير)، وقال الشاعر: *ليت شعري عن خليلي ما الذي ** غاله في الحب حتى ودعه* (البيت لأبي الأسود الديلي، وقيل لأنس بن زنيم. وهو في الأفعال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR793 harf
و د ع دعه يفعل كذا وما ينبغي أن تدعه‏.‏ ووادعه موادعة‏:‏ تاركه العداوة‏.‏ وتوادعوا‏.‏ وأودعته الوديعة والودائع واستودعته إياها‏.‏ وهو في خفض ودعة وقد ودع وداعة واتّدع وتودّع‏.‏ وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ فقد تودّع منهم ‏"‏ ورجل وديع ووادع ومتدع ومتودع‏.‏ ونال الملك وادعاً‏:‏ من غير كلفة‏.‏ وودّع الثوب توديعاً وتودّعه‏:‏ صانه في الميدع وهو الصّوان‏.‏ قال الراعي‏:‏ ثناء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok18.117 harf
الوَدْعُ والوَدَعُ والوَدَعاتُ: مناقِيفُ صِغارٌ تخرج من البحر تُزَيَّنُ بها العَثاكِيلُ، وهي خَرَزٌ بيضٌ جُوفٌ في بطونها شَقٌّ كَشَقِّ النواةِ تتفاوت في الصغر والكبر، وقيل: هي جُوفٌ في جَوْفها دُوَيْبّةٌ كالحَلَمةِ؛ قال عَقِيلُ بن عُلَّفَة: ولا أُلْقِي لِذي الوَدَعاتِ سَوْطِي لأَخْدَعَه، وغِرَّتَه أُرِيدُ قال ابن بري: صواب إِنشاده: أُلاعِبُه وزَلَّتَه أُرِيدُ واحدتها ودْعةٌ وودَعةٌ. ووَدَّعَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR718 harf
* و د ع * * التَّوْدِيعُ * عند الرحيل والاسم * الوَدَاعُ * بالفتح وقوله تعالى ﴿ما وَدَّعك ربُّك﴾ قالوا ما تركك و * الوَدَعَاتُ * خرز بيض تخرج من البحر تتفاوت في الصغر والكبر الواحدة * وَدَعَةٌ * بسكون الدال وفتحها و * الدَّعَةُ * الخفض تقول منه * وَدُعَ * الرجل بضم الدال فهو * وَدِيعٌ * أي ساكن و * وَادِعٌ * أيضا مثل حَمُض فهو حامِض و * المُوَادَعَةُ * المُصالحة و * التَّوَادُعُ * التَّصالح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR20.207 harf
الودعة، بالفتح، ويحرك، ج: ودعات، محركة: مناقيف صغار، وهي: خرز بيض تخرج من البحر تتفاوت في الصغر والكبر، كما في الصحاح زاد في اللسان: جوف البطون، بيضاء تزين بها العثاكيل، شقها كشق النواة، وقيل: في جوفها دودة كلحمة، كما نقله الصاغاني عن الليث، وفي اللسان: دويبة كالحلمة تعلق لدفع العين، ونص إبراهيم الحربي: تعلق من العين ومنه الحديث: من تعلق ودعة فلا ودع الله له. وقال السهيلي في الروض: إن هذه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.195 harf
وَدُعَ 1 وَدُعَ ذ , (S, K,) inf. n. وَدْعٌ and دَعَةٌ, (TA,) He (a man, S,) or it, (a thing, TA,) became still, quiet, or at rest; (S, K, TA;) as also ↓ اِتَّدَعَ, (K, TA,) [quasi-] inf. n. تُدْعَةٌ and تُدَعَةٌ. (TA.) You say to a man, ↓ اِنَّدَعْ and ↓ تَوَدَّعْ meaning Be thou grave, staid, steady, sedate, or calm. (TA.) See also 1; and art. وذر. ― -b2- وَدُعَ and وَدَعَ, inf. n. وَدَاعَةٌ, He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.785 harf
وَدَعَ وَدَعَ a. [ يَدَعُ ] ( n. ac. وَدْع 1 ) [ acc. & Fī ], Deposited, put, laid, placed in. b. Took leave of; left. c. Left; let, permitted, allowed. d. see infra. e. [ 'An ], Left off; omitted. وَدُعَ وَدُعَ U ( n. ac. وَدَاْعَة 22t ), a. Was quiet, tranquil; stopped. وَدَّعَ وَدَّعَ II , a. see I (a) , ( b ). وَاْدَعَ وَاْدَعَ III , a. Became reconciled to. b. see I (b) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR57.241 harf
ودع وَدَعَ - يَدَعُ - دَعْ - وَدَّعَ - يُوَدِّعُ - اسْتَوْدَعَ - يَسْتَوْدِعُ - مُسْتَوْدَع وَدَعَ - يَدَعُ + كائن + شيئاً: يتركه على حاله ويمضي: يغادره ويتركه ويُخَلِّفُه وراءه على حاله: يكون الشيء مستقلاً بحركته ووضعه عن كائن، فيحرص أن يُبقي الأمر على ما هو عليه ولا يحاول أن يغير من ذلك الوضع، ثم يمضي بعيداً عنه وَدَّعَ - يُوَدِّعُ +
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler23 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرر

    2 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  2. قلو

    1 ortak ayet · Kızanlar

  3. دبب

    1 ortak ayet · Böcek demektir

  4. فقه

    1 ortak ayet · Kavrarlar

  5. أذي

    1 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

  6. نشأ

    1 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir

  7. كفي

    1 ortak ayet · “Dengi” demektir

  8. فصل

    1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır

  9. وكل

    1 ortak ayet · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir

  10. نفق

    1 ortak ayet · İki yüzlüler

  11. رزق

    1 ortak ayet · Üzüm demektir

  12. طوع

    1 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

    Ve veda etKafirlere ve münafıklara uyma, onların eziyetlerine aldırma. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

Sîga sayfası: وَمُسْتَوْدَعٌ
Sîga sayfası: وَمُسْتَوْدَعَهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökودع
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl-i vâvî
Bağlamsal Yakın Köklerترك, هجر, حفظ, خلد
Zıt Kökنصب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi sükûnete, dinlenmeye ve güvenli muhafazaya terk etmek; kabuk içine koyup korumak
Çekirdek Özet 2Geçici olarak emanete bırakma, sükûnet hali ve incitmeksizin kendi haline terk etme
Çekirdek Özet 3Emanetin korunması, varlığın nihai sükûnet yurdunda toplanması ve geçici ayrılığın barışçıl doğası
Kritik Hata RiskiKökün "terk etmek" anlamını mutlak unutuş, yüzüstü bırakma veya düşmanca dışlama ile karıştırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ودYakınlaşma, birleşme, sevgi ve yumuşak akışla sükûnete erme (örnek kökler: ودد, ودق, ودي)عDerinlik, açığa çıkma veya boşluğa bırakılma niteliği eklenerek yumuşak sükûnetin bir şeyi esenlik içinde korumaya veya kendi haline terk etmeye dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBağlama, bitiştirme, sabit tutma ve ilişkiyi devam ettirme
دKapıGeçiş, açılma, bir mahalle girme veya eşikten dışarı bırakma
عGözDerin kaynak, gözetim, bilme ve içe/dışa açılan menfez
ودعÇengel ile bağlı olanın kapıdan gözetimli bir derinliğe/sükûnete bırakılmasıBir bağ ile irtibatı koparmadan güvenli bir geçişten geçirip korunaklı ve sakin bir mahalle emanet etme veya kendi halinde bırakma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDenizden çıkarılan, ortasında yarık bulunan, çocukların ve av köpeklerinin boynuna nazar ve koruma amacıyla asılan küçük beyaz deniz kabuğu (el-ved‘a); ayrıca elbisenin sandıkta/kılıfta toz ve yıpranmadan korunarak dinlendirilmesi (tevdi‘u’s-sevb).
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir beytinde çöl ortamındaki ceylanların duruşunu parıldayan deniz kabuklarına benzetir: كأنّ آرامها والشّمسُ ماتعةٌ / وَدْعٌ بأرجائِهِ فَذٌّ ومنظومُ
Erken Arapça kullanımEbü’l-Esved ed-Düelî’ye nispet edilen beyitte sevilen dostun terk edilişi ve kendi haline bırakılışı bu kökle ifade edilir: ليت شِعْري عنْ خليلي ما الَّذِي / غالَهُ في الحبِّ حَتَّى وَدعَهْ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça ودع kökü, Sami dilleri ailesinde temelde sükûnet, rahatlık, dinlenme ve bir nesneyi güvenli bir mahalle emanet edip çekilme semantik çekirdeğine dayanır. Batı Sami ve Güney Sami dillerinde kökün fonetik denklikleri dinlenme, terk etme ve barış haliyle örtüşür. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliği sınırlı kalmakla birlikte, sükûnet ve bırakma kavramları üzerinden gelişen formlar Arapçadaki "da‘ah" (rahatlık, dinginlik) semantiğiyle temas eder. Kökün en ilksel somut katmanında deniz kabuğu (ved‘a) ve bu kabuğun temsil ettiği koruyucu zırh/muhafaza fikri yer alır; nitekim Arap bedevî kültüründe kabuk hem bir süs hem de kötülüklerden sakınma nesnesidir. Bu somut nesneden hareketle kök, "yorucu çabayı bırakıp dinginliğe kavuşma" (el-vedâ‘atu ve’d-da‘ah) ve "bir eşyayı bozulmayacağı emniyetli bir yere koyma" (el-vedî‘a) anlamlarına doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDeniz kabuğundan (ved‘a) sükûnet ve korumaya geçişKoruyucu kabuk imgesi, elbisenin kılıfa kaldırılmasına, oradan da ruhsal ve bedensel rahatlığa (da‘ah) evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dinlenme/terk matrisiSükûnet, ilişkiyi askıya alma, emanet etme ve esenleşme anlam katmanları Sami kök hafızasında korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik koruma/bırakma arketipleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ودعAnlamlıSükûnet, emanet, terk etmeBir şeyi korunaklı yere koymak, dinlenmeye bırakmak ve esenlikle ayrılmakHedef kök; Kur'an'da geçer
وعدAnlamlıVaat etmek, söz vermekGelecekte gerçekleşecek bir iş için taahhütte bulunmak ve bağ kurmakKur'an'da geçer; ortak harflerle bağlayıcılık içerir
دوعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
دعوAnlamlıÇağırmak, nida etmek, istemekBirini yönelmeye sevk etmek, seslenmek ve yardım talep etmekKur'an'da geçer; yöneliş ve hareket bildirir
عودAnlamlıGeri dönmek, tekrarlamakBaşlangıç noktasına veya önceki duruma yeniden gelmekKur'an'da geçer; döngüsel devamlılık taşır
عدوAnlamlıAşmak, saldırmak, koşmakSınırı ihlal etmek, hızlıca ileri atılmak ve hasımlık göstermekKur'an'da geçer; hedef kökün sükûnetine zıt dinamizm taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ودعMerkezSükûnetle terk ve muhafazaBir şeyi incitmeden, emniyetle ve dinginlik içinde bırakmakAyrılışta esenlik ve emanet boyutu esastır
تركKomşuVazgeçme ve arkada bırakmaNiyetli veya niyetsiz olarak bir şeyden el çekip onu geride bırakmakKoruma ve esenlik niyeti barındırmayabilir
هجرKomşuMesafe koyma ve kopmaBir bağı keserek bedenen veya kalben bilinçli biçimde uzaklaşmakAyrılıkta gerilim, mesafe ve yabancılaşma baskındır
حفظKomşuKoruma ve gözetimBir şeyin zayi olmasını doğrudan dikkat ve müdahale ile engellemekودع kökündeki gibi nesneyi kendi haline bırakarak değil, aktif tetikte durarak korur
خلدKomşuKalıcılık ve duraklamaBir mekânda veya halde değişmeksizin uzun süre yerleşik kalmakودع kökündeki geçici emanet ve sükûnet yerini mutlak sabitlik alır
نصبZıtZahmet, yorgunluk ve dikilmeBedenin yorulması, meşakkat altına girmesi ve bitkin düşmesiودع kökünün temelindeki rahatlık (da‘ah) ve sükûnetin tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaودعSükûnet bulmak, terk etmek, emanet etmekBir varlığı korunaklı bir mahalde dinlenmeye veya emniyete bırakmakKesin
Latincedeponere, relinquereEmanet etmek, yere bırakmak, terk etmek"Deponere" saklamak üzere bir yere tevdi etmeyi karşılarken, iç huzur ve esenleşme nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizceto deposit, to entrust, to bid farewellEmanet etmek, bırakmak, veda etmek"Entrust" güven unsurunu, "farewell" esenlikle ayrılmayı verir; tek sözcük tüm semantik katmanı kapsamazGüçlü
Almancaniederlegen, anvertrauen, verabschiedenBırakmak, emanet etmek, vedalaşmakEmniyete alma ve barışçıl ayrılma anlamlarını parçalı olarak karşılarGüçlü
Fransızcadéposer, confier, faire ses adieuxTevdi etmek, güvenerek bırakmak, veda etmekMuhafaza ve ayrılık boyutunu iyi yansıtır, fakat kökün "da‘ah" (rahatlık) boyutunu dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَدَعْ (Emir)Eziyete aldırmamak, kendi haline bırakmakTebliğ esnasında inkârcıların incitici söz ve davranışlarına takılmayıp onları kendi haline bırakma bağlamı (Ahzâb 33:48)
وَدَّعَكَ (Tef'îl mazi)Veda etmek, yüzüstü bırakmak, terk etmekVahyin kesintiye uğraması üzerine Hz. Peygamber’e Rabbinin darılmadığı ve onu terk etmediği tesellisi (Duhâ 93:3)
مُسْتَوْدَع (İsm-i mef'ul / İsm-i mekân)Geçici emanet yeri, nihai dinlenme/karar mahalliİnsanın ve canlıların yeryüzünde veya ahirette geçici olarak emanet bırakıldığı ve sükûnete erdiği yer (En'âm 6:98, Hûd 11:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık, ecel ve varlığın yaratılış aşamalarıİnsanın nerede kararlaşıp (müstakar) nerede geçici olarak emanet tutulduğu (müstevda‘) ve ilahi ilmin bunu kuşatıcılığıİlahi koruma altındaki geçici varoluş ve sükûnet menzili
FıkıhEmanet hukuku (Vedia akdi)Güvenilen kişiye koruması için ivazsız olarak bırakılan malın tazmini, ziyanı ve korunma şartlarıHukuki sorumlulukla korunan ve talep edildiğinde iade edilen emanet mal
TefsirDuhâ suresi ve vahyin sürekliliğiVahyin bir süre gecikmesinin terk etme veya veda anlamına gelmediği, ilahi inayetin devam ettiği tahliliŞefkatli gözetimin sürmesi, dışlayıcı terk edişin reddi
HadisVeda haccı ve nazarlık inancının nehyiResulullah’ın ümmetiyle vedalaşması ve Cahiliye âdeti olan deniz kabuklarının (ved‘a) nazardan koruyucu sanılarak takılmasının yasaklanmasıTevhid inancında sükûnet ve sığınağın yalnızca Allah’a hasredilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı irtibatıİlahi emanet ve sükûnetVarlığı koruma altına almaİnsanın dünya ve berzah hayatı, Allah’ın ilim ve kudretine tevdi edilmiş geçici bir emanettirKesin
İlmiBilgi muhafazasıArşiv ve tasnif mahalliBilgiyi bozulmadan saklamaVerilerin ve hakikatlerin zedelenmeyeceği emniyetli zeminlerde sükûnete kavuşturulup korunmasıGüçlü
SiyasiBarış ve ateşkes hukukuMuvâdaa (barış antlaşması)Çatışmayı durdurmaTarafların birbirine zarar vermeyi bırakarak sükûnet ve güvenlik zemininde uzlaşmasıKesin
İktisadiMülkiyet ve güven akitleriVedia (emanet müessesesi)Değerin emniyetini sağlamaMalın atıl veya tehlikede kalmayıp güvenilir ellerde zayi olmadan korunması ve dolaşım emniyetiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji çukuru (Kararlı denge hali)Bir parçacığın hareketinin minimum enerji düzeyinde sönümlenerek kararlı, dingin bir duruma geçmesi ve dış etki gelene kadar bu dengeli mahalde korunmasıGüçlü
Beşeri bilimlerEmanet ve mutabakat kurumu (Trust)Sosyal ve hukuki aktörlerin çatışmayı durdurup karşılıklı güven esasıyla kaynakları veya yetkileri geçici olarak bir merciye tevdi etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca hüzünlü ve dönülmez bir ayrılış olan "veda" kelimesine veya basitçe "bırakıp gitmek" eylemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, ayrılıktan ziyade esenlik, sükûnet (da‘ah), bir kabuk içinde muhafaza edilme ve ilahi gözetim altındaki geçici dinlenme/emanet mahallini kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDuhâ 93:3 ayetindeki ilahi eylemi sıradan bir kulun dostunu yüzüstü bırakması gibi algılamak veya canlıların yeryüzündeki serüvenini başıboş bırakılmışlık sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, hayat ve ölüm anlayışında hiçbir şeyin yokluğa terk edilmediğini, her canlının bir karar (müstakar) ve bir emanet/sükûnet mahallinde (müstevda‘) tutulduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın ana rahminden kabre kadarki biyolojik ve ontolojik evrelerini bildiren ayetlerde (En'âm 6:98, Hûd 11:6) ve vahiy ilişkisini kuran teselli ayetlerinde (Duhâ 93:3).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın ölümle veya yalnız kalışla yok olup dağıldığı zannını yıkar; terk edişin bir intikam veya dışlama değil, ilahi hikmet gereği bir sükûnet ve emanet süreci olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya elbiseyi zarar görmeyeceği koruyucu bir örtüye/sandığa koymak; deniz kabuğunun içindeki canlıyı koruması gibi varlığı emniyetli bir sükûnete bırakmak.
  • Soyut anlamİlişkiyi kırmadan, düşmanlık üretmeden esenlikle kendi haline bırakma; canı ve varlığı geçici bir süre için güvenli bir menzile emanet etme.
  • Sistematik karşılıkDinamik gerilim ve yıpranmanın sona erdirilerek sistemin korunaklı bir denge, barış (muvâdaa) ve emanet (vedia) fazına aktarılması.
  • LaTeX modeliS(t)→τE⊂Ωo¨yle kidEdt=0,Φ(S)→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), zaman içinde meşakkat, hareket veya tebliğ sürecindeki varlığı temsil eder. τ geçiş operatörüyle varlık, evrensel varoluş uzayı Ω içindeki korunaklı emanet ve sükûnet alt kümesine (E) tevdi edilir. Bu alt kümede varlığın yıpranma veya değişme türevi sıfırlanır (dEdt=0). Varlığa etki eden gerilim, eziyet veya çatışma potansiyeli (Φ) sönümlenerek sıfıra yaklaşır; böylece sistem tam bir sükûnet ve koruma haline ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و