عدو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-د-و49 sîga, 194 mücavir kök, 91 ayet, 33 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خنزرحرمتَعْتَدُواأَعْدَاءًقتلبِالْعُدْوَةِعدوشطنأثمعَدُوٌّمُعْتَدٍبغضخطووَالْعُدْوَانِأله

KökSîga 49Ayet 91Sure 33Mücavir 194

▶ Ağı aç (3B)

عدو

ع - د - و

KÖK
  • 105 geçiş
  • 91 ayet
  • 49 sîga
  • 9 sözlük

Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir. “Udve” vadinin bir yakası demektir. “İ’tida” kendi kendine düşmanlık yapmaktır. Sigara içmek gibi.. Vadinin bir yakasıdır. Karşı yakadakilerden kinaye olarak düşmanlara “aduv” denir. “Teaddu” saldırmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir. “Udve” vadinin bir yakası demektir. “İ’tida” kendi kendine düşmanlık yapmaktır. Sigara içmek gibi.. Vadinin bir yakasıdır. Karşı yakadakilerden kinaye olarak düşmanlara “aduv” denir. “Teaddu” saldırmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.083 harf
باب العين والدّال وواي معهما ع د و، د ع و، و ع د، و د ع، ي د ع عدو: العَدْوُ: الحُضْرُ. عدا يعدو عدواً وعدوّاً، مثقلةً وهو التعدّي في الأمر، وتجاوز ما ينبغي له أن يقتصر عليه، ويقرأ "فيسبّوا الله عدوّاً" على فُعُول في زنة: قُعُود. وما رأيت أحداً ما عدا زيداً، أي: ما جاوز زيداً، فإن حذفت ما خفضته على معنى سوى، تقول: ما رأيت أحداً عدا زيد. وعدا طورَه، وعدا قدرَه، أي: جاوز ما ليس له. والعدوان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.255 harf
(باب العين والدال وما يثلثهما) (عدر) العين والدال والراء ليس بشيء. وقد ذُكرت فيه كلمة. قالوا: العدْر([1]) : المطر الكثير. (عدس) العين والدال والسين ليس فيه من اللّغة شيء، لكنّهم يسمُّون الحبَّ المعروفَ عَدَساً. ويقولون: عَدَسْ، زجرٌ للبغال. قال: عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ *** نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ([2]) وقوله: *إذا حَمَلْتُ بِزَّتي على عَدَس([3]) * فإنّه يريد البغلة، سمَّاها "عَدَسْ"
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR631 harf
ع د و ‏"‏ أعدى من ذئب ‏"‏ وتقول‏:‏ ما هو إلا ذئب عدوان دينه الظلم والعدوان‏.‏ واستعديت عليه الأمير فأعداني‏.‏ ولي قبله عدوى أي استعداء‏.‏ وفرّقتهم عدواء الدار وهي بعدها‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ وجئت على مركب ذي عدواء‏:‏ غير مطمئن‏.‏ والسلطان ذو عدوات وذو بدوات وذو عدوان وذو بدوان‏.‏ ‏"‏ وما عدا مما بدا ‏"‏‏.‏ وكانت لهذا اللص عدوة‏.‏ وتقول‏:‏ ما له غدوة ولا روحه إلا على عدوة أو جوحه‏.‏ وما عدا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.762 harf
* ع د و * * العَدُوُّ * ضد الولي والجمع * الأَعْدَاءُ * يقال * عَدُوٌ * بين * العَدَاوَةِ * و * المُعَاداةِ * والأنثى * عَدُوَّةٌ * قال بن السكيت فعول إذا كان بمعنى فاعل كان مؤنثة بغير هاء نحو رجل صبور وامرأة صبور إلا حرفا واحدا جاء نادرا قالوا هذه عدوة الله قال الفراء وإنما أدخلوا فيها الهاء تشبيها بصديقة لأن الشيء قد يبنى على ضده و * العِدَا * بكسر العين الأعداء وهو جمع لا نظير له قال بن السكيت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR23.406 harf
: ( و ( *!عَدا *!يَعْدُو ) ؛ ) ذِكْرُ المُضارِعِ مُسْتدركٌ كما مَرَّ الإيماءُ إليه مِراراً ، ( *!عَدْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وعَدُوًّا ) ، كعُلُوَ ؛ ( *!وعَدَواناً ، محرَّكةً ، *!وتَعْداءً ) بالفتحِ ( *!وعَداً ) ، مَقْصورٌ : ( أَحْضَرَ ) ، يكونُ مِنَّا ومِن الخَيْلِ . وحُكِي : أَتاهُ عَدْواً ، وهو مُقارِبُ الهَرْولَةِ ودُونَ الجَرْي . ( *!وأَعْداهُ غَيْرُهُ ) . ) يقالُ : *!أَعْدَيْتُ الفَرَسَ :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR37.122 harf
عَدَاهُ 1 عَدَاهُ ذ , (Mgh, K,) first pers. عَدَوْتُهُ, (Msb,) aor. يَعْدُو, (Mgh, Msb,) [inf. n. عَدْوٌ,] He passed from it, (Mgh, Msb, K,) namely, a thing, or an affair, (K,) to another, (Mgh, Msb,) and left it; (K;) and عَدَا عَنْهُ signifies the same; (K;) as also ↓ تعدّاه; (S, * K;) and in like manner one says, ↓ عَدَّيْتُهُ, inf. n. تَعْدِيَةٌ; (Msb;) [but I do not find this elsewhere, and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR428 harf
عَدَا عَدَا U ( n. ac. عَدْو 1 , عَدَوَاْن 36 ), a. Ran. b. . ( n. ac. عَدْو 1 , عُدْوَاْن 35 ) [ acc. & 'An ], Turned, prevented, hindered from. c. [ acc. or 'An ], Turned, passed away from; neglected, left undone; omitted. d. [ 'Ala ], Leapt, rushed at; assailed; charged. e. ( n. ac. عَدْو 1 , عُدْوَى [ 3ya ] , عَدَآء [ 22A ] , عُدُوّ 27 , عُدْوَاْن 35 ) [ 'Ala ], Wronged, acted
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok84.099 harf
عدو عَدَا - يَعْدُو- عَدْوٌ- عَدْواً -عَداوَة - عُدْوان - عَادِي- عَادُوْن- عَادِيَة- عَادِيَات- عُدْوَة - عَدُوّ- أعْداء - تَعَدّى - يَتَعَدَّى - عَادَى - يُعَادِي - اعْتَدَى - يَعْتَدِي - مُعْتَدِي - مُعْتَدِين عَدَا - يَعْدُو + الكائن: يتجاوز الحد المسموح والمقبول بتحد وكبر: يذهب ويتحرك بقدر أكبر من المحدد له بحسب أمر سابق، وذلك عن إرادة
Tamamını oku

Sîgalar(49)

Mücavir kökler194 mücavir (439 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شطن

    13 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. أثم

    9 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  3. بين

    24 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  4. بغض

    4 ortak ayet · Bahat çene altındaki et demektir

  5. قتل

    12 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. هبط

    4 ortak ayet · İnin

  7. خطو

    3 ortak ayet · Hatt çizgi demektir

  8. عصي

    6 ortak ayet · İsyan eder

  9. كون

    33 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  10. سبت

    3 ortak ayet · Post demektir

  11. حرم

    7 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  12. أله

    45 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(91)

  1. فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    DüşmanNihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.

  2. مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ

    DüşmanKim Allah’a, meleklerine, peygamberlerine, Cebrail’e ve Mikail’e düşman olursa; şüphesiz ki, Allah’da kafirlerin düşmanıdır.

  3. يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    DüşmanEy insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    DüşmanEy iman edenler; hep birden barışa girin. Şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü O, siziniçin apaçık bri düşmandır.

  5. وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    DüşmanHayvanları da yük taşıyacak ve kesim hayvanı olarak yaratan O’dur. Allah’ın size verdiği rızıktan yeyin. Şeytanın izlerinden gitmeyin. Çünkü o, sizin apaçık bir düşmanınızdır.

  6. … عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ

    DüşmanBöylece onların ikisini de baştan çıkarıp aldattı. Ağaçtan tadınca ayıp yerleri kendilerine göründü. İkisi de kendilerini cennetin yaprağıyla örtmeye başladılar. Rabbları da onlara: Ben sizi o ağaçtan men’etmedim mi? Ve şeytan size apaçık bir düşmandır, demedim mi? diye nida etti.

  7. قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    DüşmanBuyurdu ki: Kimimiz kiminize düşman olarak inin. Sizin için yeryüzünde bir müddet yerleşip kalmak ve geçinmek vardır.

  8. وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ

    Düşmanİbrahim’in babası için mağfiret dilemesi; sadece ona verdiği bir vaadden dolayı idi. Ama onun Allah’ın düşmanı olduğu kendisine belli olunca; ondan uzaklaştı. Muhakkak ki İbrahim, çok içli ve halim idi.

  9. قَالَ يَابُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    DüşmanDedi ki: Oğulcuğum, rüyanı kardeşlerine anlatma, sonra sana tuzak kurarlar. Çünkü şeytan insan için apaçık bir düşmandır.

  10. … رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا

    DüşmanHani meleklere; Adem’e secde edin, demiştik de İblis’ten başka hepsi secde etmişti. O ise, cinnlerden olduğu için Rabbının emrinden dışarı çıkmıştı. Şimdi siz, beni bırakıp da size düşman olan, onu ve soyunu mu dost ediniyorsunuz? Zalimler için ne kötü bedeldir bu.

Sîga sayfası: وَالْعُدْوَانِ
Sîga sayfası: الْمُعْتَدِينَ
Sîga sayfası: الْعَدَاوَةَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعدو
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs
Bağlamsal Yakın Köklerبغي, ظلم, طغي, خصم
Zıt Kökولي
Çekirdek Özet 1Bir sınırı, eşiği veya vadi yakasını aşarak öteye geçmek, hızlıca fırlamak ve tabii hududun dışına taşmak
Çekirdek Özet 2Belirlenmiş meşru ilahi hudutları çiğneyerek haddi aşma, tecavüz ve haksız düşmanlık geliştirme
Çekirdek Özet 3Varlık dengesini koruyan tabii ve hukuki sınırların ihlali neticesinde ortaya çıkan ontolojik ve toplumsal çatışma
Kritik Hata RiskiKökün türevlerini yalnızca hissi bir husumet ve sübjektif nefret olarak daraltıp, özündeki nesnel sınır ihlali ve haddi aşma niteliğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عدÖlçme, sınırlama, belirli bir had ve miktar tayin etme; عدد, عدل ve عدن köklerinde görüldüğü gibi belirli bir ölçü dairesi kurmaوTayin edilen ölçü, had veya sınırın dışına taşma, ivmeyle öteye fırlama ve karşı yakaya geçme dinamizmi kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılama, hedefe yönelme ve kaynağın meşru başlangıç noktası
دKapı; giriş, geçiş, hareketEşik, bir alandan diğerine açılma ve sınırı geçme eylemi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBağlantı kurma, hareketin yöneldiği tarafa eklemlenme ve sürüklenme
عدوKapıdan veya eşikten dışarıya doğru ivmeyle fırlayarak sınırı aşan ve karşı alana bağlanan taarruz hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir atlının veya canlının ayaklarını açarak hızla koşması ve bir vadinin tabii sınırını belirleyen iki dik yakasından biri
Cahiliye şiiri kullanımıHızlı koşan ve sıçrayan bir hayvan tasvirinde kökün عَدَوَان biçimi kullanılmıştır: نُهْدُ القُصَيْرَى عَدَوانُ الجَمْزِ / تَذْكُرُ إذ أنت شديدُ القَفْزِ
Erken Arapça kullanımMeşru hududu çiğneyip başkasının arazisine veya hakkına tecavüz etme ile bir bedendeki illetin diğerine sıçrayıp geçmesi (عَدْوَى)

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça عدو kökü, Sami dil ailesinde zaman ve mekânda bir eşiği aşma, bir noktadan diğerine intikal etme ve sınırı geçme semantik matrisine dayanır. İbranicede עדה kökü bir şeyi aşmak, geçmek veya çıkarmak anlamlarını taşırken, Süryanicede ܥܕܐ kökü haddi veya vakti geçmek, süresi dolmak manasında kurumsallaşmıştır. Akadca katmanında adû sözcüğü taraflar arasındaki bağlayıcı antlaşma ve belirlenmiş sınır şartları zemininde yer alırken, Arapçada kök hem fiziksel koşunun hızı (hadr) hem de meşru hudutları çiğneyip karşı yakaya geçerek saldırıya dönüşen düşmanlık (udvân, adâvet) yönünde çift kutuplu bir derinlik kazanmıştır. Vadinin iki yakasına verilen udve adı da suyun ve arazinin bittiği doğal sınırı ve geçiş eşiğini temsil eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSınır hattını (udve) koşarak (adw) çiğnemek ve karşı tarafa taarruz etmekKoşu, düşmanlık ve vadi yakası anlamları hudut ihlali ekseninde birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice adah (aşmak, geçmek) ve Süryanice ‘dā (vakti/haddi geçmek)Bir eşikten veya zamansal sınırdan öteye geçme ortak çekirdeği mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı ailelerle doğrudan ve kurallı soydaşlık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عدوAnlamlıSınırı aşmak, koşmak, düşmanlık etmekBir sınırın ötesine fırlamak ve taarruz geliştirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
عودAnlamlıGeri dönmek, tekrarlamak, âdet edinmekBaşlangıç noktasına veya önceki duruma yeniden yönelmekOrtak çekirdek; döngüsel hareket; Kur'an'da geçer
دعوAnlamlıÇağırmak, seslenmek, talep etmekBir kimseyi kendi bulunduğu sınıra doğru yönelmeye çağırmakHedef kökle zıt yönlü çekim; Kur'an'da geçer
دوعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
وعدAnlamlıSöz vermek, tehdit etmek, taahhütGelecekte gerçekleşecek bir iş için sınır ve zaman tayini yapmakSınır belirleme dinamiği; Kur'an'da geçer
ودعAnlamlıBırakmak, terk etmek, sükûnet bulmakBir şeyi kendi halinde bırakıp oradan ayrılmakKarşıt dinamik; hareketsizlik; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عدوMerkezSınırı ihlal ederek öteye taşma, hasımlıkMeşru sınırın fiilen ve taarruzla çiğnenmesiBelirlenmiş hududun dışına taşarak başkasına tecavüz etme
بغيKomşuHaddi aşma, hak talep etme, azgınlıkبغي kökünde açgözlülükle kendi hakkından fazlasını isteme esastır; عدو kökünde ise çizili sınırın doğrudan çiğnenip taarruz edilmesi öne çıkarAşırı talep ve kibirle ölçüyü bozma
ظلمKomşuHaksızlık, bir şeyi yerinden etmeظلم kökünde bir şeyi meşru yerine koymamak vurgulanır; عدو ise belirlenmiş sınır çizgisini fiilen aşarak hasım cepheye geçmektirKonum, düzen ve hak ihlali
طغيKomşuTaşma, haddini bilmeme, kabararak azmaطغي suyun kabarması gibi kudret vehmiyle ölçüyü yitirmektir; عدو ise iki taraf arasındaki hududun karşı taraf aleyhine çiğnenmesidirŞişme ve büyüklük kaynaklı taşma
خصمKomşuÇekişme, husumet, davalaşmaخصم sözlü, fikri ve hukuki tartışmayı niteler; عدو varoluşsal ve fiili sınır taarruzunu bildirirKarşılıklı delil yarıştırma ve münazara
وليZıtYakınlık, dostluk, koruma, velayetولي iki taraf arasındaki mesafeyi sıfırlayan bitişiklik ve sadakati; عدو ise sınır aşımıyla oluşan kopuş ve husumeti bildirirAyrılmaz yakınlık ve dostane koruma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعدوSınırı aşmak, hasım olmak, koşmakMeşru hududu ihlal ederek düşmanlık geliştirme ve ivmeyle geçmeKesin
LatinceHostis, transgrediYabancı düşman, sınırı aşmakTransgredi sınırın ötesine geçmeyi, hostis hukuki ve siyasi hasmı karşılar; fiziksel koşu boyutunu kapsamazGüçlü
İngilizceTransgress, enemy, violateHaddi aşmak, düşman, ihlal etmekTransgress kuralı ve sınırı aşmayı, enemy husumeti karşılar; kökün türevsel bütünlüğünü tek kelime veremezGüçlü
AlmancaÜbertreten, Feind, verletzenSınırı aşmak, düşman, çiğnemekÜbertreten ve überschreiten haddi aşmayı, Feind ise karşı yakada duran hasmı ifade ederGüçlü
FransızcaOutrepasser, ennemi, transgresserHaddi aşmak, düşman, taarruz etmekOutrepasser meşru yetki veya haddin ötesine taşmayı, ennemi düşmanlık ilişkisini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَدُوّ / أَعْدَاءŞahsi, ontolojik ve ilahi hasımİblis'in insana düşmanlığı ve müminlerle inkârcılar arasındaki varoluşsal husumet bağlamı (Bakara 2:36, Âl-i İmrân 3:103, Furkân 25:31)
اعْتَدَى / تَعْتَدُوا / الْمُعْتَدِينHukuki ve ahlaki sınırı ihlal etmeSavaşta meşru müdafaa sınırlarının aşılması veya ilahi yasakların çiğnenmesi bağlamı (Bakara 2:190, Mâide 5:2, Mâide 5:87)
عُدْوَانHaksız fiil, zulüm ve saldırganlıkGünah ve fesatta yardımlaşma ile insanlara haksızca taarruz etme bağlamı (Bakara 2:85, Mâide 5:2, Mücâdele 58:8)
عَدْو / عُدُوّİlimsizce küfür ve hadsizlikÖlçüyü ve haddi aşarak Allah'a cehaletle dil uzatma bağlamı (En'âm 6:108)
الْعَادُونَMeşru nikâh sınırını aşanlarNikâh dairesi dışına çıkarak fıtri ve hukuki meşruiyeti çiğneyenler bağlamı (Mü'minûn 23:7, Meâric 70:31)
الْعُدْوَةVadinin fiziki kıyısı veya yamacıBedir Gazvesi'nde iki ordunun mevzilendiği vadinin yakın ve uzak yakaları bağlamı (Enfâl 8:42)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAdâvetullah ve şeytanın düşmanlığıİblis'in fıtri hasımlığı ve ilahi adaletin haddi aşanları (mu'tedîn) cezalandırma hikmetiİtikadi çatışma ve ontolojik hasımlık
FıkıhHaddi aşma (i'tidâ) ve teaddi nazariyesiGasp, haksız fiil, meşru müdafaada haddin aşılması ve tazminat sorumluluğunun doğmasıHukuki sınırın ihlali ve tazmin yükümlülüğü
TefsirHudûdullah kavramı ve yasaklarAyetlerdeki hududu aşmayın uyarılarının helal-haram dengesi bakımından tahliliMeşru alan ile gayrimeşru alan arasındaki sınır çizgisi
HadisBulaşma telakkisi (adva) ve gazve ahlakıCahiliye'deki batıl sirayet inancının tashih edilmesi ve savaşta kadın-çocuk öldürme yasağıSebepler dairesi ve meşru savaş hudutları

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hudûdullah alanıFıtratı koruyan ilahi sınırlarİbadet ve ahlakta ifrat ve tefritten sakınarak haddi aşmayı engellemeDinin gayesi meşru sınırlar içinde kalarak haddi aşmaktan korunmaktırKesin
İlmiBilgi felsefesi ve usulZan ve cehaletle haddi aşmamaDelilsiz ve ilimsiz hüküm vermeyi (En'âm 6:108) reddederek hakikat sınırında durmaBilimsel metodoloji nesnel ölçüler dairesinde kalarak hadsizliği önlerGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve egemenlikMeşru savunma ve barış hududuHaksız tecavüzü (i'tidâ) caydırma ve meşru müdafaa sınırını çiğnememe (Bakara 2:190)Kamu otoritesi sınır ihlallerini bastırarak barışı temin ederKesin
İktisadiMülkiyet ve piyasa hukukuGasp, tekel ve teaddi yasağıİktisadi ilişkilerde düşmanlık üreten haksız kazanç ve sınır tecavüzünü menetmeMülkiyet nizamı mülk sınırlarının ihlal edilmemesiyle korunurGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEşik aşımı (threshold crossing)Dinamik sistemlerde veya fiziksel devrelerde kararlı denge eşiğinin aşılarak sistemin kontrolsüz bir faza geçmesiGüçlü
Beşeri bilimlerNorm ihlali (transgression)Sosyoloji ve ceza hukukunda meşru kabul edilen normatif sınırların çiğnenmesi sonucu oluşan sapma ve anomiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca psikolojik bir husumet, şahsi kin veya soyut bir nefret ilişkisine indirgeyerek somut sınır ihlalini dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök öncelikle meşru bir hududun (hukuki, ahlaki, fıtri, mekânsal) çiğnenmesi, öte yakaya taarruz edilmesi ve haddi aşma (i'tidâ) eylemidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki sınır aşmama emirleri salt ahlaki bir tavsiye zannedilir; savaştaki ölçülerin, nikâh hükümlerinin ve fıkhi sorumlulukların bağlayıcı nesnel norm niteliği kavranamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi teklifin merkezinde yer alan hudûdullah (Allah'ın sınırları) kavramının zıddını ortaya koyar; adaletin karşıtının yalnızca zulüm değil, doğrudan sınır ihlali ve saldırganlık olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Savaş ahlakı ve meşru müdafaa kurallarını belirleyen ayetlerde, helal-haram sınırlarını tanzim eden hükümlerde ve İblis-insan çatışmasını anlatan kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Düşmanlığı sebepsiz ve ontolojik bir nefret gibi gören anlayışı tashih eder; düşmanlığın daima somut bir haddi aşma, tecavüz ve hukuk tanımazlık zemininde doğduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamVadinin iki yakasını ayıran sınır çizgisi (udve) ve bu sınırı hızlı bir koşuyla (adw) aşarak karşı tarafa fırlama.
  • Soyut anlamBelirlenmiş hukuki, fıtri veya ahlaki bir meşruiyet hududunun çiğnenmesi, haddi aşma ve husumet oluşumu.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kararlılığını sağlayan denge sınırının ihlal edilmesi neticesinde sistemin çatışma ve yıkım fazına evrilmesi.
  • LaTeX modeliH(x)={0,x∈Ωf(x−∂Ω),x∉Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde Ω meşru hareket alanını ve ilahi sınırları (hudûdullah), ∂Ω bu alanın sınır çeperini, x failin eylemini, H(x) ise sınır aşımı fonksiyonunu (i'tidâ ve udvân) temsil eder. Eylem meşru alan içindeyken ihlal sıfırdır; eylem sınır çeperini aştığında (x∉Ω) ihlalin derecesi sınırdan uzaklaşma farkı x−∂Ω ile orantılı olarak hasımlık ve çatışma çıktısına dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع