بغي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-غ-ي52 sîga, 178 mücavir kök, 90 ayet, 41 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بَاغٍهلللحموَيَبْغُونَهَايَنْبَغِيبغيفضلألهلِتَبْتَغُوافلكعوجابْتِغَاءَصدد

KökSîga 52Ayet 90Sure 41Mücavir 178

▶ Ağı aç (3B)

بغي

ب - غ - ي

KÖK
  • 96 geçiş
  • 90 ayet
  • 52 sîga
  • 12 sözlük

Buğa boğa demektir. İneklerin erkeğidir. Azmak, saldırmak anlamlarına gelir. Boğa, damızlık öküz demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بغى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Buğa boğa demektir. İneklerin erkeğidir. Azmak, saldırmak anlamlarına gelir. Boğa, damızlık öküz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.643 harf
باب الغين والباء وو ا ي ء معهما غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب مستعملات غبي: غَبِيَ فلانٌ غَباوةً فهو غَبِيٌ، إذا لم يَفْطُنْ للخِبِّ، وهو الجَرْبزةُ. بغي: بَغَى بِغاءً، أي: فَجَر، وهو يَبْغي. والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدة، في الولد، يقال: هو ابن بغيةٍ، قال: لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ وابن رِشْدة إذا كان من ماء صاف. والبِغْية من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.424 harf
البَغْيُ: التعدِّي. وبَغى الرجل على الرجل: استطال. وبَغَتِ السماءُ: اشتدَّ مطرها. وبَغى الجُرْحُ: وَرِمَ وترامى إلى فساد. وبَغى الوالي: ظَلَمَ. وبَرِئَ جرحه على بَغْي، وهو أن يَبْرَأَ وفيه شيءٌ من نَغَلٍ. والبُغْيَةُ: الحاجةُ. والبِغْيَةُ: الحال التي تبغيها. وبَغى ضالَّتَه، وكذلك كلّ طِلبَةٍ بُغاءُ بالضم والمدّ، وبُغايَةً أيضاً. يقال: فَرِّقُوا لهذه الإبل بُغْياناً يَضِبُّونَ لها، أي يتفرَّقون في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.363 harf
باب الغين والباء غبي ، وغب ، وبغ ، بغي ، بيغ ، غيب : مستعملة . غبي : قال الليث : غَبِيَ فلانٌ غَباوَةً فهو غَبِيٌّ : إذا لمْ يَفْطُنْ للخِبِّ ونحوه . وقال الأصمعيُّ يقال : غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ : إذا لم يَفطن له ، والغَباوَةُ : المصدَر ، يقال : فلانٌ ذُو غباوَة ، وفلانٌ غبيٌّ عن ذلك الأمر : إذا كان لا يَفطُنُ له . ويقال : ادخُلْ في الناس فهو أَغْبَى لك : أي أَخفَى لك . ويقال : دَفَنَ فلانٌ لي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.590 harf
(باب الباء والغين وما يثلثهما) (بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل. (بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.587 harf
Madde başı: بغى- البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى، تجاوزه أم لم يتجاوزه، فتارة يعتبر في القدر الذي هو الكمية، وتارة يعتبر في الوصف الذي هو الكيفية، يقال: بغيت الشيء: إذا طلبت أكثر ما يجب، وابتغيت كذلك، قال الله عز وجل : ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48]، وقال تعالى: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. والبغي على ضربين. - أحدهما محمود، وهو تجاوز العدل إلى الإحسان، والفرض إلى التطوع. - والثاني مذموم، وهو تجاوز
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.001 harf
ب غ ي بغيته وابتغيته وطال بي البغاء فما وجدته‏.‏ وفلان بغيتي‏:‏ أي طلبتي وظنتي‏.‏ وعند فلان بغيتي‏.‏ وابغني ضالتي‏:‏ اطلبها لي‏.‏ وأبغني ضالتي‏:‏ أعني على طلبها‏.‏ قال رؤبة‏:‏ واذكر بخيـر وابغنـي مـا يبتغـى أي اصنـع بـي مـا يحـب أن يصنـع‏.‏ وخرجـوا بغيانـاً لضوالهم‏.‏ وبغت فلانة بغاء وهي بغي‏:‏ طلوب للرجال وهن بغايا‏.‏ ومنه قيل للإماء البغايا لأنهن كن يباغين في الجاهلية‏.‏ يقال‏:‏ قامت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR509 harf
* ب غ ي * * البَغْيُ * التعدي و * بَغَى * عليه استطال وبابه رمى وكل مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء فهو * بَغْيٌ * و * البُغْيَةُ * بكسر الياء وضمها الحاجة و * بَغَى * ضالته يبغيها * بُغَاءً * بالضم والمد و * بُغَايةً * بالضم أيضا أي طلبها وكل طلبة * بُغَاءَ * و * بَغَى * له و * أَبْغَاهُ * الشيء طلبه له وقولهم ينبغي لك أن تفعل كذا هو من أفعال المطاوعة يقال * بَغَاهُ فانْبَغَى * كما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.709 harf
: ( ى ( *!بَغَيْتُهُ ) ، أَي الشَّيءَ ما كانَ خَيراً أَو شرّاً ، ( *!أَبْغيهِ *!بُغاءً ) ، بالضَّمِّ مَمْدوداً ، ( *!وبُغىً ) ، مَقْصوراً ، ( *!وبُغْيَةً ، بضَمِّهنَّ ، *!وبِغْيَةً ، بالكسْرِ ) ، الثَّانِيَةُ عن اللّحْيانيِّ : بَغَى الرَّجُلُ الخَيْرَ والشَّرَّ وكُلَّ ما يَطْلبُه بُغاءً فإنَّه جَعَلَهما مَصْدَرَيْن فقالَ : *!بَغَى الخَيْرَ *!بُغْيَةً وبِغْيَةً ، وجَعَلَهُما غَيْرُه اسْمَيْنِ كما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR17.127 harf
Madde başı: بغىبَغَى 1 بَغَى بغى بغي غي , (S, K, &c.,) aor. بَغِىَ , (Msb, K,) inf. n. بُغَآءٌ, (S, Mgh, K, &c.,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَغْىٌ, (Msb,) [but, if this be correct, the former is generally used for the latter,] and بُغًى, (Lh, K,) but the first is better known, and is the chaste form, and some say, بِغًى, (TA,) and بُغْيَةٌ and بِغْيَةٌ, (K,) accord. to Th, but others hold
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR992 harf
بَغَى بَغَى I ( n. ac. بِغْيَة 2t , بُغْيَة 3t , بُغًى [ 9 ] , بُغَآء [ 24A ] ), a. Desired, wished, sought for. b. [ 'Ala ], Tyrannized over, oppressed. c. Prostituted; fornicated. بَاْغَيَ بَاْغَيَ III , a. see I (c) . أَبْغَيَ أَبْغَيَ IV , a. Helped to obtain, sought for ( another ). تَبَغَّيَ تَبَغَّيَ V , a. see I (a) . تَبَاْغَيَ تَبَاْغَيَ VI , a. Oppressed one another.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR52.263 harf
بغي بَغَى - يَبْغِي - بَغْيٌ - بِغَاء - بَاغِي - بَغِيّ - انْبَغَى - يَنْبَغي - ابْتَغى - يَبْتَغي - ابْتِغاء بَغى - يَبْغِي + كائن + شيئاً: يطلبه ويريده: يطلب الحصول على شيء أو وقوع شيء لمصلحته ونفعه: ينشد ويطلب ويريد تملك وكسب شيء وحيازته أو حصول أمر ينتفع به: يقوم بعمل فاعل ونشط يسعى من خلاله للحصول على شيء وحيازته دون غيره من الناس،
Tamamını oku

Sîgalar(52)

Mücavir kökler178 mücavir (425 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فضل

    18 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  2. أله

    55 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. رضي

    11 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  4. عوج

    5 ortak ayet · Kıvrık yol demektir

  5. لحم

    5 ortak ayet · Et

  6. سبل

    13 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  7. فلك

    6 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  8. غير

    12 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  9. حرم

    8 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  10. خنزر

    3 ortak ayet · Domuz

  11. هلل

    3 ortak ayet · Boğazlandı

  12. صدد

    6 ortak ayet · Alıkoyarlar

Geçtiği ayetler(90)

Sîga sayfası: ابْتِغَاءَ
  1. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

    Araştırmakİnsanlardan öylesi de vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar. Ve Allah, kullarına çok merhametlidir.

  2. وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ …

    AraştırmakAllah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

  3. … وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ …

    AraştırmakOnları hidayete erdirmek sana düşmez. ALlah, dilediğini hidayete erdirir. Hayır namına ne infak ederseniz kendinizedir. Zaten yalnız Allah rızasını kazanmak için infak edersiniz. Verdiğiniz her hayır tam olarak size ödenir. Ve siz, haksızlığa uğratılmazsınız.

  4. … الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ …

    AraştırmakSana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

  5. … مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

    AraştırmakOnların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

  6. … السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ …

    AraştırmakGöten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

  7. وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا …

    AraştırmakVe onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;

  8. وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا

    AraştırmakRabbından beklediğin bir rahmeti elde etmek için onlardan yüz çevirmek zorunda kalırsan; o zaman onlara tatlı bir söz söyle.

  9. … رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ …

    AraştırmakSonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

  10. إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى

    AraştırmakAncak yüce Rabbının hoşnudluğunu gözetmek içindir.

Sîga sayfası: لِتَبْتَغُوا
Sîga sayfası: وَلِتَبْتَغُوا
Sîga sayfası: وَيَبْغُونَهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبغي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerطغى, عدو, ظلم, طلب
Zıt Kökقسط
Çekirdek Özet 1Bir şeye doğru şiddetle yönelme, kabarma, tabii ve meşru sınırını aşarak yayılma veya taşkınca isteme
Çekirdek Özet 2İki ana eksen: Meşru ve övülen arayış/yöneliş ile meşru sınırları çiğneyen azgınlık, haksızlık ve haset temelli taşkınlık
Çekirdek Özet 3Varlığın kendi sınırında durmayıp başkasının alanına taşması zulmü ve ifsâdı; hakikatin peşine düşmesi ise rızayı ve kemali doğurur
Kritik Hata RiskiKökün salt ahlaki bir kötülük (zina veya haksızlık) olarak daraltılıp Kur'an'daki meşru "isteme, yönelme, arama" boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بغAniden kabarma, fışkırma, dengeden çıkarak dışa doğru basınç yapma; nitekim بغت ansızın yakalamayı, بغض içteki öfkenin dışa kabarmasını, بغل ise melezleşip tabii haddini aşan gücü ifade ederيİki harfli çekirdekteki anî basınç ve kabarma eylemi, illet harfinin sağladığı akışkanlık ve süreklilikle zihinsel/fiilî bir yönelişe, kesintisiz bir arayışa veya süreğen bir haddi aşma (zulüm ve tahakküm) eğilimine dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırla çevrilmiş alanEylemin kapalı, korunaklı veya belirli bir sınırla çevrilmiş bir alandan başladığını simgeler
غGöz simgesinin yoğunlaşmış biçimi; örtülme, karanlık, derinleşme (türetme imge)İçerideki gücün, arzunun veya niyetin dipte birikip örtük bir basınç oluşturmasını temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, bir hedefe yönelmeİçteki birikimin ve niyetin dış dünyaya uzanarak somut bir eyleme, arayışa veya tecavüze dönüşmesini gösterir
بغيÇadır/iç alandan doğan niyetin dışa uzanarak sınırı zorlamasıBelirli bir sınırdan veya iç dinamikten kaynaklanan yönelişin, el uzatma ve talep etme yoluyla kendi çerçevesini aşarak dışa taşması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaranın iltihaplanıp kabarması, şişmesi ve sınırını aşarak etrafa yayılması; atın coşup şahlanarak dizginini dinlememesi; yağmurun sele dönüşüp yatağından taşması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Hamel b. Bedr'in haksız saldırganlığını ve akıbetini niteleyen meşhur mesel beytinde kök, meşru hakkı çiğneyen azgınlık ve haksız saldırı anlamında kullanılmıştır: ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ / بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ
Erken Arapça kullanımYitik bir hayvanı aramak için yola düşme anlamında خرَجَ يَبْغِي ضَالَّتَهُ ifadesi; ayrıca fuhuş yoluyla kazanç arayan kadınlar için meşru nikâh sınırını aşıp erkek talep etmelerinden ötürü اِمْرَأَةٌ بَغِيٌّ denilmesi

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça بغي kökü, Sami dillerinde "istemek, talep etmek, aramak, peşine düşmek" ve bunun tabii uzantısı olarak "haddini aşmak, kabarmak" semantik alanlarıyla temsil edilir. İbranicede yer alan בעה (bā‘āh) kökü "kaynamak, kabarmak, taşmak" ve mecazen "istemek, sormak, talep etmek" anlamlarını taşır; bu kökün türevleri suyun fokurdaması veya bir meselenin deşilip aranması için kullanılır. Süryanicede ܒܥܐ (b‘ā) fiili "aramak, istemek, dua etmek, rica etmek" manasında temel bir kelimedir ve kilise edebiyatında ibadet ve talep bağlamında geniş bir kullanım alanına sahiptir. Akadcada ise doğrudan eşdeğer sayılan formlar sınırlı olmakla birlikte, içsel basınç ve dışarı taşma nosyonu Sami dillerinin ortak ses ve anlam katmanında belirgindir. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstermiş; bir kolda soyut arayış, talep ve liyakat (ابتغاء, ينبغي), diğer kolda ise fiziki kabarma ve taşkınlıktan üreyen zulüm, fısk, fuhuş ve haddi aşma (بغي) anlamları birbirinden kopmadan kök canlılığını korumuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİki kutuplu semantik genişlemeÇekirdekteki "basınç ve dışa taşma" hareketi, zihinsel düzlemde "şiddetli arzu ve arayış", ahlaki ve hukuki düzlemde ise "haddi aşma, hak çiğneme, zulüm" yönünde çatallanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בעה ve Süryanice ܒܥܐ paralelliğiHer iki dilde de "kabarmak, aramak, talep etmek" anlamları korunmuş; Arapça bu kökün hem meşru talep hem de haksız taşkınlık boyutlarını en zengin biçimde muhafaza etmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren güvenilir bir biçim tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بغيAnlamlıAramak, taşmak, haddi aşmakBir hedefe şiddetle yönelmek veya meşru sınırı çiğneyerek taşkınlık yapmakHedef kök; Kur'an'da geçer
بيغAnlamlıKanın kabarması ve hücum etmesiHeyecan veya hastalık sebebiyle kanın damarlara basınç yapması ve kabarmasıHedef kökle ortak fiziksel basınç ve kabarma çekirdeği; Kur'an'da geçmez
غبيAnlamlıGizlenmek, farkına varmamakBir şeyin üzerinin örtülmesi, kişinin durumun inceliğini kavrayamaması, gafletAnlam zıtlaşması ve içe kapanma hareketi; Kur'an'da geçmez
غيبAnlamlıGözden kaybolmak, örtülmekDuyuların algı alanının dışına çıkmak, hazır bulunmamakHedef kökteki dışa taşmanın tersine gizlenme ve örtünme; Kur'an'da geçer
يبغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
يغبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بغيMerkezTaşma ve yönelmeKendi haddini aşarak başkasının hakkına el uzatma veya bir hedefi ısrarla aramaİçteki birikimin sınırı zorlayarak dışarıya hamle yapması
طغىKomşuHaddi aşma ve azgınlıkطغى kökünde baskın unsur suyun kabarması gibi dikey taşkınlık ve kibir iken, بغي kökünde başkasına yönelen yatay tecavüz ve talep öne çıkarHaddi aşmada gurur ve itaatsizlik boyutu esastır
عدوKomşuSınırı çiğneme ve düşmanlıkعدو meşru çizgiyi çiğneyip öteye geçmeyi ve fiilî husumeti anlatırken, بغي hak gasbı ve haksız tahakküm arzusuna odaklanırÇizgiyi aşma ve mesafeyi ihlal etme vurgusu taşır
ظلمKomşuHaksızlık ve adaletsizlikظلم bir şeyi kendi yerinden başka yere koymayı ifade eden genel kavramdır; بغي ise saldırgan ve taşkın bir zulüm türüdürVarlığın yerini ve hakkını bozma durumudur
طلبKomşuİsteme ve aramaطلب nötr ve yalın bir arama iken, بغي kökünün türevi olan ابتغاء derin bir arzu, gayret ve niyetle arayışı bildirirBir şeyi elde etmek için peşine düşme eylemidir
قسطZıtAdalet ve dengeقسط her hak sahibine payını tam verip haddinde durmayı sağlarken, بغي bu payı gasp edip sınırı yıkarDengeyi, ölçüyü ve adil dağılımı muhafaza etmektir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبغيAramak / Haddi aşmakÇekirdeğinde basınç, meşru arayış ve haksız tecavüzü birlikte barındıran çift yönlü kökKesin
LatinceAppetere / TransgrediArzulamak, yönelmek / Çiğnemek, sınırı aşmakAppetere arzuyla talep etmeyi karşılarken zulüm boyutunu dışarıda bırakır; transgredi ise sınırı aşmayı verir ancak arayış nüansını kapsamazGüçlü
İngilizceSeek, strive / Transgress, usurpAramak, çabalamak / Haddi aşmak, gasp etmekSeek kökün ابتغاء formundaki yapıcı arayışını karşılarken ahlaki sapmayı vermez; transgress meşru sınırın ihlalini karşılarGüçlü
AlmancaBegehren, trachten / Sich vergehen, übertretenİstemek, gayret etmek / Haddi aşmak, suç işlemekTrachten fiili bilinçli ve ısrarlı yönelişi karşılarken, übertreten meşru hudutların çiğnenmesini ifade ederGüçlü
FransızcaRechercher, aspirer / Enfreindre, opprimerAramak, yönelmek / Çiğnemek, baskı yapmakAspirer rıza ve lütuf arayışını yansıtır; enfreindre ve opprimer ise kökün saldırganlık ve haksızlık veçhesini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ابتغاءMeşru talep, rıza ve lütuf arayışıAllah'ın rızasını, fazlını veya ahiret yurdunu arama bağlamında; Bakara 2:207, İsrâ 17:12, Leyl 92:20
بغيHaksızlık, azgınlık, zulüm ve tecavüzİnsanların yeryüzünde böbürlenip haksız yere taşkınlık yapması bağlamında; Yûnus 10:23, Şûrâ 42:42
بغيKıskançlık, haset ve çekememezlikKendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki çekememezlik yüzünden ayrılığa düşenler bağlamında; Âl-i İmrân 3:19, Câsiye 45:17
بغيİffetsizlik, zina, fuhuşHz. Meryem'in iffetini beyanı veya cariyelerin fuhşa zorlanmaması bağlamında; Meryem 19:28, Nûr 24:33
ينبغيYaraşmak, yakışmak, imkân ve layıklık dahilinde olmakRahman'a çocuk edinmenin veya peygambere şiirin yakışmayacağı bağlamında; Meryem 19:92, Yâsîn 36:69
باغيMeşru mazeret sınırını aşan, saldırganZaruret halinde haram yiyeceklerden yerken haddi aşmama şartı bağlamında; Bakara 2:173, En'âm 6:145

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve tenzihAllah'a isnat edilemeyecek eksiklikler bağlamında ينبغي kalıbının zâtî imkânsızlık bildirmesi ve zulmün Allah'tan nefyedilmesiMutlak tenzih ve ontolojik uygunsuzluk
FıkıhÂsiler hukuku (أحكام البغاة)Meşru yönetime veya toplumsal mutabakata karşı silahla isyan eden zümrenin hukuki statüsü ve bu isyanın sınırlarıMeşru otoriteye ve kamu düzenine karşı haksız başkaldırı
TefsirSemantik çift kutuplulukAynı kökün bir ayette en yüce fazileti (Allah'ın rızasını aramak), diğerinde en alçak cürmü (fuhuş ve zulüm) nitelemesinin izahıNiyetin ve sınır bilincinin eylemin mahiyetini belirlemesi
HadisAhlaki tehlike ve cezaZulüm ve akraba bağını koparmanın dünyada cezası en çabuk verilen günahlar olduğu beyanıKarşılığı ertelenmeyen toplumsal saldırganlık ve haksızlık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve gaye bilinciابتغاء وجه اللهTevhidî yönelişİnsanın varoluşsal arzusunu dünyevi taşkınlıktan arındırıp mutlak hakikate yöneltmesiKesin
İlmiHakikatin araştırılması ve taassupبغي العلمİlimde tefrika ve hasetBilginin tahakküm aracına dönüştürülerek meşru sınırların çiğnenmesi ve ayrışma doğurmasıGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve otoriteالبغي (İsyan ve zorbalık)Anarşi ve meşruiyet ihlaliToplumsal barışı ve hukuki dengeyi bozarak güç yoluyla tahakküm kurma girişimiKesin
İktisadiMülkiyet ve ticaret ahlakıابتغاء فضل اللهHelal kazanç arayışı ve tekelcilik yasağıMeşru rızkı ararken başkasının hakkını gasbetmeme ve piyasayı tahrip etmeme ilkesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBasınç fazlalığı ve sistemik taşmaKapalı bir kapta biriken gaz veya sıvının kritik basınç eşiğini aşarak çeperleri patlatması veya yatağından taşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki sınır ihlali ve gaspBireyin veya grubun kendi hak alanını aşarak diğer aktörlerin özgürlük ve mülkiyet sahasına tecavüz etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca cinsel ahlaksızlık (fuhuş) veya siyasi isyan (bağy) olarak algılanıp, "istemek, yönelmek, layık olmak" anlamlarının ihmal edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın niyet ve enerjisinin yönünü belirler; bu yön meşru ise rıza ve rahmet arayışına, haddi aştığında ise fısk, zulüm, haset ve tahakküme dönüşür
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki ابتغاء emirlerinin salt dışsal bir arama gibi görülmesi ve kökün taşkınlık/haddi aşma boyutuyla olan organik semantik bağının koparılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da 96 kez geçen bu kök, insanın içsel arzusunun meşru bir yöneliş (ابتغاء) ile gayrimeşru bir taşma (بغي) arasındaki kritik sınırını çizer
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Allah'ın rızasını ve ahiret yurdunu arama ayetlerinde, ilahi tenzihte, helal-haram sınırlarının tayininde ve toplumsal fitne ile ayrılıkların kökenini açıklayan pasajlarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zulmün ve tefrikanın sadece bilgisizlikten değil, bilakis ilim geldikten sonra ortaya çıkan çekememezlik ve haddi aşma (بغيا بينهم) sebebiyle doğduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYaranın iltihap toplayıp kabarması, atın şahlanarak kontrolden çıkması ve suyun yatağından taşması.
  • Soyut anlamBir hedefe derin bir tutkuyla yönelmek; sınır tanımaksızın başkasının alanına tecavüz etmek veya bir şeye layık/uygun olmak.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanındaki sınırların dengede tutulması adaleti, bu sınırların tek taraflı olarak aşılması ise ifsadı ve zulmü meydana getirir.
  • LaTeX modeliV={x∈S∣x≤c}  ⟹  Δx>0veyax>c
  • LaTeX açıklamasıFormülde S meşru sınırları tanımlanmış varoluş ve eylem alanını, c bu alanın meşru kritik eşiğini veya haddini temsil eder. Bir öznenin meşru gayreti olan Δx>0 pozitif artışı, fazilet ve rıza yönündeki arayışı simgeler. Değerin kritik eşiği aşarak x>c durumuna gelmesi ise haddi tecavüz etmeyi, başkasının alanına taşmayı ve dolayısıyla zulüm ile ifsâdı ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب