غيب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ي-ب16 sîga, 72 mücavir kök, 59 ayet, 35 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.الْغُيُوبِبِالْغَيْبِنبأغيبعلمغَيَابَةِشهدلِلْغَيْبِالْغَيْبَبِغَائِبِينَخشيالْغَيْبِأرضخزن

KökSîga 16Ayet 59Sure 35Mücavir 72

▶ Ağı aç (3B)

غيب

غ - ي - ب

KÖK
  • 60 geçiş
  • 59 ayet
  • 16 sîga
  • 11 sözlük

Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi görünmeyen kuyunun içine bu ad verilmiştir. Görünmeyen veya kaybolan için kullanılır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi görünmeyen kuyunun içine bu ad verilmiştir. Görünmeyen veya kaybolan için kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.643 harf
باب الغين والباء وو ا ي ء معهما غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب مستعملات غبي: غَبِيَ فلانٌ غَباوةً فهو غَبِيٌ، إذا لم يَفْطُنْ للخِبِّ، وهو الجَرْبزةُ. بغي: بَغَى بِغاءً، أي: فَجَر، وهو يَبْغي. والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدة، في الولد، يقال: هو ابن بغيةٍ، قال: لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ وابن رِشْدة إذا كان من ماء صاف. والبِغْية من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR897 harf
الغَيْبُ: كلُّ ما غاب عنك. تقول: غاب عنه غَيبةً وغَيْباً وغُيوباً ومَغيباً. وجمع الغائب غُيَّبٌ وغُيَّابٌ وغَيَبٌ أيضاً. وغيَّبْته أنا. وغَيابة الجبّ: قَعره. وكذلك غَيابة الوادي. تقول: وقعنا في غَيبة وغَيابة، أي هَبْطَةً من الأرض. وقولهم: غيَّبه غَيابُهُ، أي دُفِنَ في قبره. ابن السكيت: بنو فلانٍ يشهدون أحياناً ويتغايبون أحياناً. وغابت الشمس، أي غَرَبَتْ. والمُغايبة: خلاف المخاطبة. وأغابت المرأة،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.363 harf
باب الغين والباء غبي ، وغب ، وبغ ، بغي ، بيغ ، غيب : مستعملة . غبي : قال الليث : غَبِيَ فلانٌ غَباوَةً فهو غَبِيٌّ : إذا لمْ يَفْطُنْ للخِبِّ ونحوه . وقال الأصمعيُّ يقال : غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ : إذا لم يَفطن له ، والغَباوَةُ : المصدَر ، يقال : فلانٌ ذُو غباوَة ، وفلانٌ غبيٌّ عن ذلك الأمر : إذا كان لا يَفطُنُ له . ويقال : ادخُلْ في الناس فهو أَغْبَى لك : أي أَخفَى لك . ويقال : دَفَنَ فلانٌ لي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf
(باب الغين والياء وما يثلثهما) (غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.883 harf
- الغيب: مصدر غابت الشمس وغيرها: إذا استترت عن العين، يقال: غاب عني كذا. قال تعالى: ﴿أم كان من الغائبين﴾ [النمل/20]، واستعمل في كل غائب عن الحاسة، وعما يغيب عن علم الإنسان بمعنى الغائب، قال: ﴿وما من غائبة في السماء والأرض إلا في كتاب مبين﴾ [النمل/75]، ويقال للشيء: غيب وغائب باعتباره بالناس لا بالله تعالى؛ فإنه لا يغيب عنه شيء، كما لا يغرب عنه مثقال ذرة في السموات ولا في الأرض. وقوله: {عالم الغيب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR611 harf
غ ي ب أنا معكم لا أغاييكم وأراهم يتشاهدون مرةً ويتغايبون أخرى‏.‏ وأوحشتني غيبة فلان وقد أطلت غيبتك وفلان حسن المحضر والمغيب‏.‏ ولقيته عند غيبوبة الشمس‏.‏ وتكلّم بذلك عن ظهر الغيب‏.‏ وسمعت صوتاً من وراء الغيب أي من موضع لا أراه‏.‏ وشربت الدابة حتى وارت غيوب كلاها وهي هزومها جمع غيب وهي الخمصة التي في موضع الكلية ‏"‏ وألقوه في غيابة الجب ‏"‏ وهي قعره وكلّ ما غيّب شيئاً فهو غيابة‏.‏ ووقعوا في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.418 harf
الغَيْبُ: الشَّكُّ، وجمعه غِـيابٌ وغُيُوبٌ؛ قال: أَنْتَ نَبـيٌّ تَعْلَمُ الغِـيابا، * لا قائلاً إِفْكاً ولا مُرْتابا والغَيْبُ: كلُّ ما غاب عنك. أَبو إِسحق في قوله تعالى: يؤمنون بالغَيْبِ؛ أَي يؤمنون بما غابَ عنهم، مما أَخبرهم به النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، من أَمرِ البَعْثِ والجنةِ والنار. وكلُّ ما غابَ عنهم مما أَنبأَهم به، فهو غَيْبٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: يؤمنون باللّه. قال: والغَيْبُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR547 harf
* غ ي ب * * الغَيْبُ * ما غاب عنك تقول * غَابَ * عنه من باب باع و * غَيْبةً * أيضا و * غَيْبُوبة * و * غُيُوبا * و * غَيَابا * بالفتح و * مَغِيباً * وجمع الغائب * غُيَّبٌ * و * غُيَّابٌ * بتشديد الياء فيهما و * غَيَبٌ * بفتحتين مخففا و * غِيابةً * هبطت و * المُغَايَبة * خلاف المخاطبة و * اغْتَابَه اغْتِيابا * وقع فيه والاسم * الغِيبة * بالكسر وهي أن يتكلم خلف إنسان مستور بما يغمه لو سمعه فإن كان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.891 harf
الغيب: الشك قال شيخنا: أنكره بعض، وحمله بعض على المجاز، وصححه جماعة ج غياب وغيوب قال: أنت نبي تعلم الغيابا لا قائلا إفكا ولا مرتابا الغيب: كل ما غاب عنك، كأنه مصدر بمعنى الفاعل، ومثله في الكشاف. قال أبو إسحاق الزجاج في قوله تعالى: يؤمنون بالغيب أي بما غاب عنهم، مما أخبرهم به النبي صلى الله عليه وسلم من أمر البعث والجنة والنار. وكل ما غاب عنهم مما أنبأهم به فهو غيب. وقال ابن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.250 harf
غَابَ 1 غَابَ ذ , (S, O, Mgh, Msb, TA,) aor. يَغِيبُ, (Msb,) inf. n. غَيْبَةٌ [the most common form] (S, O, Mgh, Msb, K) and غَيْبٌ (S, O, Msb, K) and غَيَابٌ, (S, O,) or غِيَابٌ, (Msb, K,) and غُيُوبٌ (S, O, Msb, K) and غُيُوبَةٌ (O, K) and غَيْبُوبَةٌ, (O, K,) accord. to some of the measure فَعْلُولَةٌ, but accord. to others of the measure فَيْعَلُولَةٌ i. e. originally غَيَّبُوبَةٌ, (MF,) and
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler72 mücavir (263 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. علم

    34 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  2. شهد

    11 ortak ayet · Petekteki baldır

  3. جبب

    2 ortak ayet · Toprak içinde eşilerek açılmış kuyuya denir

  4. خشي

    5 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  5. نبأ

    8 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  6. سمو

    11 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. أرض

    13 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  8. وحي

    5 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  9. قذف

    2 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…

  10. عند

    7 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  11. كون

    20 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  12. خزن

    2 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

Geçtiği ayetler(59)

  1. ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ

    KayıpBunlar sana vahyetmekte olduğumuz gayb haberlerindendir. Meryem’e hangisi kefil olacak diye kalemlerini atarlarken sen yanlarında değildin. Çekişirlerken de orada bulunmadın.

  2. … الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشَاءُ فَآمِنُوا …

    KayıpAllah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.

  3. وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ …

    KayıpGaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

  4. … الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

    KayıpO’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

  5. … وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

    KayıpKendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

  6. وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

    KayıpDe ki: İşleyiniz, Allah Rasulü ve mü’minler işlediklerinizi görecektir. Ve görüleni de, görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neyi işlediğinizi bildirecektir.

  7. تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلَا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ

    Kayıpİşte bunlar, gayb haberlerindendir ki sana vahyediyoruz. Ne sen, ne de kavmin daha önce bunları bilemezdiniz. Öyleyse sabret, çünkü akıbet müttakilerindir.

  8. ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ

    KayıpBunlar gayb haberlerindendir ki, sana vahyediyoruz. Onlar, elbirliği edip düzen kurdukları zaman; sen, orada değildin.

  9. عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ

    KayıpGörüleni de, görülmeyeni de bilir. Yücelerin yücesidir.

  10. عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

    KayıpO, görüleni de, görülmeyeni de bilir. Onların koştukları ortaklardan çok yücedir.

Sîga sayfası: بِالْغَيْبِ
Sîga sayfası: الْغَائِبِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغيب
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef yaî)
Bağlamsal Yakın Köklerخفي, ستر, كتم, سرر
Zıt Kökشهد
Çekirdek Özet 1Gözden ve duyulardan saklı olma, çukur veya engelle örtülüp kaybolma
Çekirdek Özet 2İnsan idrak ve duyularının ötesinde kalan, ancak varlığı sabit olan ontolojik ve gaybî gerçeklikler
Çekirdek Özet 3Şahadet âleminin sınırlarını aşan bilgi ve sorumluluk alanı; gayba iman üzerinden kurulan ahlaki ve ontolojik bilinç
Kritik Hata RiskiGayb kavramını «yokluk» veya «bilinmesi imkânsız metafizik masal» sanarak şahadet ile gayb arasındaki sebep-sonuç ve sorumluluk irtibatını koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غيBir şeyin derinleşerek gözden veya dengeden kaybolması, örtülmesi veya batması; nitekim غيث yağmurun yere inip nüfuz etmesi, غيض suyun yerin dibine çekilip kaybolması, غير bir halin örtülüp başkasına dönüşmesi ve غوظ çukura gömülmektirبTemas, kap ve sınır imgesi eklenerek bir nesnenin mekânsal bir çukura, kuytuya veya duyu sınırlarının ardındaki kapalı bir alana girip gözden saklanması anlamı sabitlenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGözün perdelenmesi veya kaynak pınarının bulanması (ikiz harfi ع göz/kaynak olup harf yumuşayıp hırıltılılaşarak örtünme ve bulanma yönü kazanmıştır; türetme imgedir)Görüşün veya idrakin önünde beliren perde, karaltı, engelleme
يEl ve kol; uzanma, tasarruf, etkiVarlığın veya etkinin mevcudiyetini ve işlevini sürdürmesi
بÇadır, ev, sınırlandırılmış iç mekân, kuyuSaklanılan, örtülen, içine girilen korunaklı veya derin dip bölge
غيبPerdelenmiş bir etki alanının sınırlı ve korunaklı bir iç bölgede duyulardan saklanmasıBir varlığın yok olmadan, belirli bir kabın veya sınırın gerisinde duyulardan gizlenmesi ve etkinliğini oradan devam ettirmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamArazide çukurda kaldığı için gözden kaybolan yer, güneşin batması (ufuk ardında gözden kaybolması), kuyunun görünmeyen dibi veya ağaçların yoğunluğundan içerisi görünmeyen ormanlık alan (gābe)
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Tarafe b. el-Abed el-Muallaka'sında devesinin böğründeki çukurluğu ve kaburgalarının ardında kaybolan kısımları tasvir ederken kökün fiziki çukurluk ve gizlenme manasını kullanmıştır: كَأَنَّ غُيُوبَ الشَّمْسِ فِيهَا وَإِنْ تَبَدَّتْ لِعَيْنِ النَّاظِرِينَ حُجُولُ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin yokluğunda aleyhine konuşulmasını ifade eden gıybet kelimesi ile kişinin mecliste bulunmadığı durumu niteleyen el-mugîbe (kocası sefere çıkmış kadın) tabiri erken dönemde yaygın kullanımdır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Tarafe b. el-Abed Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Kök, genel Sami dil ailesi katmanında duyu organlarının erişim alanı dışına çıkma, gizlenme ve batma semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede yer alan ע-ו-ב (ʿ-w-b / ʿāḇ) biçimi koyu bulut, karaltı, karanlık basarak örtme anlamlarını taşırken; Süryanicede ʿwp veya ʿb kökleri orman, yoğun ağaçlık ve gölgelik alan için kullanılır (Arapçadaki gābe kelimesiyle izomorfiktir). Güney Sami ve Arapça sahasında غ harfi belirginleşerek gözden saklanan, çukurda kalan veya ufukta kaybolan durumlar için müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır. Dolayısıyla kök ilksel olarak «yok oluş»u değil, bir engelin veya mesafenin arkasında «gizleniş ve örtünüş»ü temsil eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇukur arazi, güneşin batışı, ormanBir şeyin yok olması değil, fiziki bir engel (ufuk, çukur, ağaçlık) sebebiyle gözün menzilinden çıkmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿāḇ (bulutla örtülme), Süryanice ʿābā (orman, kuytu yer)Karaltı ve örtü yoluyla görünmez olma tasavvuru Sami dillerinde ortaktır; Arapçada غ harfiyle fonetik olarak ayrışmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda gölge/karanlık kökleriIşığın kesilmesi veya araya perde girmesiyle nesnenin görünmezleşmesi kök mantığıMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غيبAnlamlıGizlenme, kaybolmaBir nesnenin veya bilginin duyu sınırlarının ardında kalmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
غبيAnlamlıGaflet, anlayış kıtlığıZihnin bir hakikati kavrayamayarak idrakin perdelenmesi, zekâ örtüklüğüOrtak çekirdek (örtülme); Kur'an'da geçmez
يغبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik dizilim kuralı gereği kullanılmaz
يبغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik dizilim kuralı gereği kullanılmaz
بغيAnlamlıHaddini aşma, talep etmeKendi sınırının dışına taşma veya bir şeyi şiddetle arayıp istemeZıt yönelimli semantik hareket; Kur'an'da geçer
بيغAnlamlıKabarma, taşmaKanın veya heyecanın damarlarda taşması, tebeyyuğ haliKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غيبMerkezDuyulardan saklı olmaNesne vardır fakat algılayanın sınırlarının ve imkânının ötesindedirVarlığı sabit, idraki engelli olan
خفيKomşuİncelik sebebiyle gizli kalmaخفي yapısındaki incelik, küçüklük veya zayıflık sebebiyle fark edilmezken غيب bizzat menzil dışı olmadırİncelik ve kapalılıkla gizlenme
سترKomşuMaddi bir örtüyle kapanmaستر harici bir perde veya örtü aracılığıyla kapatmayı anlatırken غيب yapısal veya konumsal uzaklıktırÖrtü ile kapatılan nesne
كتمKomşuBilerek saklama, gizli tutmaكتم iradî olarak bilginin veya sırrın açığa vurulmamasıdır; ahlaki veya eylemsel tutumdurİradeyle gizlenen haber
سررKomşuİçte saklanan sırسرر nefiste veya iç dünyada tutulan, başkasına açılmayan içsel mahiyettirKalpte korunan gizlilik
شهدZıtHazır bulunma, tanıklık etmeDuyularla algılanabilir alanda bulunma, göz önünde olma ve tanıklıkŞahadet âlemi, müşahede

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغيبDuyulardan saklı olan gerçeklikYokluk değil, mevcudiyeti kabul edilen fakat algı menzilinde bulunmayanKesin
LatinceInvisibilis, occultum, absensGörünmeyen, gizli, hazır bulunmayanInvisibilis yalnızca görme duyusunun yokluğunu karşılarken غيب bütün duyu ötesi varlık alanını kuşatırGüçlü
İngilizceThe unseen, occult, invisibleGörünmeyen, gizil olanThe unseen ontolojik bir alanı tam karşılasa da غيب lafzındaki ahlaki ve hukuki gıyap boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaDas Verborgene, UnsichtbareGizlenmiş, görünmeyenDas Verborgene saklanmış olmayı iyi yansıtır fakat gaybın aşkın vahiy kaynağı boyutunu eksik bırakırGüçlü
FransızcaL'invisible, le mystère, l'absentGörünmeyen, gizemli olanL'invisible duyusal boyutu, absent bulunmama halini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْغَيْبِ (Mutlak)Yalnızca Allah'ın bildiği metafizik gerçeklikler, kıyamet saati, vahiyMutlak ilâhî tekel bağlamı; En'âm 6:59, Lokmân 31:34
بِالْغَيْبِ (Durum/Hal)Duyularla görmediği halde kalben ve ahlaken bağlanma; gıyabenMüminlerin vasfı ve sorumluluk bilinci; Bakara 2:3, Mülk 67:12
غَيَابَةِ (Mekân)Kuyunun derinliği, görünmeyen karanlık dibiKıssa bağlamı; Yûsuf 12:10, 12:15
غَائِبِينَ / غَائِبَةٍ (Fail/Sıfat)Ortada hazır bulunmayan, gözden ırak olanHudhud'un mecliste bulunmaması veya Allah'ın kullarından gafil olmaması; A'râf 7:7, Neml 27:20
يَغْتَبْ (Fiil)Bir kimsenin gıyabında, arkasından hoşlanmayacağı şekilde konuşmakAhlak ve hukuk bağlamı; Hucurât 49:12
لِلْغَيْبِ (İşlev)Eşlerin veya emanetçilerin yokluğunda hukuku ve mahremiyeti korumakAile ve emanet hukuku; Nisâ 4:34

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamGayb bilgisi, âhiret, melekût ve kaderGaybın anahtarlarının yalnızca Allah'a ait olması, peygamberlerin gayba muttali kılınma derecesiMutlak gayb ile izâfî gayb ayrımı; ontolojik bilinemezlik
FıkıhBey'u'l-gāib (görülmeyen malın satışı), gāib kişinin haklarıHazırda olmayan mal veya şahsın hukuki tasarruflardaki geçerlilik şartları, muhayyerlik haklarıMekânsal yokluk, denetim dışılık ve fiziki adem-i huzur
TefsirÂlemu'l-gayb ve'ş-şehâde terkibi, Bakara 2:3 tefsiriGayba imanın aklın ötesindeki vahiy kaynaklı haberlere tasdik mi yoksa Allah'ın bizzat kendisine iman mı olduğuİdrak ötesi ilahi hakikatler mecmuası
HadisGayb haberleri, gıybet yasağı, gıyaben duaAhir zaman fitneleri, kişinin kardeşinin arkasından konuşmasının haramlığı, arkasından yapılan duanın kabulüAhlaki mahremiyet ve zamanda uzak olanın ihbarı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve inanç temeliMetafizik gerçeklik alanıİmanın sıhhat şartıGözle görülmeyene vahiy rehberliğinde teslim olarak pozitivist indirgemeciliği engellerKesin
İlmiEpistemolojik sınırHenüz bilinmeyen / duyular ötesi alanAraştırma ve tevazu ufkuİnsan aklının ve deneyinin her şeyi tüketemeyeceğini, mutlak bilginin Allah'a ait olduğunu hatırlatırGüçlü
SiyasiHukuki ve ahlaki denetimOtokontrol ve ihlas bilinciİktidarın sınırlandırılmasıYöneticinin ve vatandaşın sadece dış denetime değil, gaybı bilen Allah'ın murakabesine göre adalet üretmesiGüçlü
İktisadiAkid ve emanet ahlakıBelirsizlik (garar) yasağı ve gıyapta hak korumaPiyasada şeffaflık ve güven tesisiMalın kusurunu gizlememek, gıyaptaki ortağın hakkını gözetmek ve bilinmezlik üzerinden haksız kazancı önlemekGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGizil değişkenler (latent variables), gözlemlenemeyen durum uzayı (unobservable state space)Sistemde doğrudan ölçülemeyen ancak etkileri, türevleri ve sonuçları üzerinden varlığı kesin olarak doğrulanan matematiksel ve fiziksel büyüklüklerGüçlü
Beşeri bilimlerİçselleştirilmiş ahlaki vicdan ve yapısal bilinçdışıDışsal bir gözlemcinin, polisin veya toplumun bulunmadığı (gıyap) anlarda bireyin davranışını belirleyen köklü değerler sistemiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiGaybı yalnızca masalsı, mitolojik, fizikötesi ve hayatla bağı kopuk bir bilinmezlik alanına indirgemek; ya da gaybı mutlak yokluk (adem) ile bir tutmak
Kur'an içi daha geniş anlamGayb, mevcuttur; şahadet âleminin arkasındaki kurucu ilkedir. Ayrıca sadece metafizik değil, ahlaki gıyap (başkasının arkasından hukukunu çiğnememe), mekânsal yokluk ve zaman boyutunu (geçmiş ve gelecek) da içine alan kuşatıcı bir ontolojidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın ahlakını sadece kamera ve şahitlerin bulunduğu kamusal alana hapsetmesi; hesap verme bilincinin yok olması ve şahadet âleminde görünen araçların mutlaklaştırılarak ilahi iradenin devreden çıkarılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inşa ettiği tevhid akidesinin temel ayrımı «Âlimu'l-gaybi ve'ş-şehâde» formülüdür. Gayb anlaşılmadan nübüvvet, âhiret, melek inancı ve ibadetlerin ahlaki gayesi kavranamaz.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin vasıflarının sayıldığı mukaddime ayetlerinde (Bakara 2:3), Allah'ın mutlak ilmini bildiren ayetlerde (En'âm 6:59), kıssalarda (Yûsuf kuyusu bağlamı, 12:10) ve ahlaki sınırları çizen nasslarda (Hucurât 49:12).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Materyalist determinizmin «görünmeyen yoktur» yanılgısını ve sahte din anlayışlarının «gaybı falcılar veya aracılar da bilir» iddiasını yıkar; gaybın anahtarlarını sadece Allah'a has kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir engelin, çukurun veya ufuk çizgisinin ardına geçerek gözün ve duyuların menzilinden çıkmak; derinlikte veya kuytuda gizlenmek.
  • Soyut anlamİnsan idrakinin ve ampirik tecrübenin doğrudan kuşatamadığı, ancak vahiy ve aklî istidlâl ile varlığı bilinen aşkın hakikatler bütünü; kişinin başkalarının görmediği yerde sergilediği ahlaki dürüstlük.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanının (G) duyulur âlem (S) ile idrak ötesi âlem (G) arasındaki asimetrik epistemolojik ilişkisi; mutlak bilginin Allah'ın tekelinde oluşu.
  • LaTeX modeliU=S∪G,S∩G=∅,I(S)⊂I(U),I(G)∩Ih=∅  ⟹  Ih(G)=f(W)
  • LaTeX açıklamasıEvrensel varlık kümesi U, şahadet âlemi S ve gayb âlemi G olmak üzere iki ayrık kümenin birleşimidir. İnsan idraki Ih, şahadet kümesini doğrudan kavrayabilirken gayb kümesini doğrudan idrak edemez (I(G)∩Ih=∅). Gayb alanına dair insani bilgi Ih(G), ancak ilahi vahiy fonksiyonunun f(W) bildirmesiyle mümkün hale gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ