خفي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ف-ي24 sîga, 55 mücavir kök, 31 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قدريَسْتَخْفُونَوَخُفْيَةًخفيبدينفسأَخْفَيْتُمْعلنتَخْفَىعفوعلمتُخْفُونَسرريَخْفَىأله

KökSîga 24Ayet 31Sure 21Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

خفي

خ - ف - ي

KÖK
  • 34 geçiş
  • 31 ayet
  • 24 sîga
  • 11 sözlük

Hafy, Sık ağaçlı yerdir. Gizli anlamına gelir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خفى

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hafy, Sık ağaçlı yerdir. Gizli anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.117 harf
باب الخاء والفاء وو ا ي ء معهما ف ي خ، خ ي ف، ف و خ، خ و ف، خ ف ي، و خ ف مستعملات فيخ: الفَيْخَةُ: السكرجة لأنها يُفَيَّخُ كما تُفَيَّخُ العَجينةُ فتجعل كالسكرجةِ، قال: ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا وأفاخَ الرجلُ إفاخَةً، وذلك أن تصد عنه فيسقط في يده. والإفاخَةُ: الريح بالدبر، قال: ....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ وقال: أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما رأونا قد
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.302 harf
Madde başı: خفىالأصمعي: خَفَيْتُ الشيء أَخْفِيهِ: كتمته. وخَفَيْتُهُ أيضاً: أظهرته، وهو من الأضداد. وأبو عبيدة مثلَه. يقال: خَفى المطرُ الفأر، إذا أخرجهنَّ من أنفاقهنّ، أي من جِحَرتهنّ. قال علقمةُ يصف فرساً: خَفاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ كـأنَّـمـاخَفاهُنَّ وَدْقٌ ذو سَحابٍ مُرَكَّبِ وأَخْفَيْتُ الشيء: سترته وكتمته. قال الأصمعي: الخافي: الجِنُّ. قال الشاعر: ولا يُحسُّ من الخافي بها أَثَرُ وقال ابن مناذر:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.959 harf
(باب الخاء والفاء وما يثلثهما) (خفق) الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال: كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1]) ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR558 harf
Madde başı: خفى- خفي الشيء خفية: استتر، قال تعالى: ﴿ادعوا ربكم تضرعا وخفية﴾ [الأعراف/55]، والخفاء: ما يستر به كالغطاء، وخفيته: أزلت خفاه، وذلك إذا أظهرته (انظر: المجمل 2/297)، وأخفيته: أوليته خفاء، وذلك إذا سترته، ويقابل به الإبداء والإعلان، قال تعالى: ﴿إن تبدو الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم﴾ [البقرة/271]، وقال تعالى: ﴿وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم﴾ [الممتحنة/1]، {بل بدا لهم ما كانوا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR636 harf
خ ف ي خفا البرق‏:‏ لمع بضعف خفواً وخفواً‏.‏ وأخفيت الشيء وخفـي الشـيء واختفـى واستخفـى وتخفـى‏:‏ استتـر‏.‏ وهـو يخفـي صوتـه‏.‏ وأمر خاف وخفي‏.‏ والله عالم الخفيات والخفايا‏.‏ ولا يخفى عليه خافية‏.‏ وبرح الخفاء‏:‏ زالت الخفية فظهر الأمر‏.‏ وفعل ذلك في خفية‏.‏ وهو أخف من الخافية‏.‏ وليس القوادم كالخوافي‏.‏ وعرف ذلك البشر والخافي وهم الجن‏.‏ وأصابته ريح من الخوافي‏.‏ وهو من أسود خفية‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR576 harf
* خ ف ي * * خَفَاهُ * من باب رمى كتمه وأظهره أيضا وهو من الأضداد و * أخْفَاه * ستره وكتمه وشيء * خَفِيٌّ * أي خافٍ وجمعه * خَفَايا * و * خَفِيَ * عليه الأثر يخفى * خَفَاءً * ويقال أيضا برح الخفاء أي وضح الأمر و * الخَوَافِي * ما دون الريشات العشر من مقدم الجناح و * اسْتَخْفَى * منه توارى ولا تقل اختفى الشيء و * اخْتَفَيْتُ * الشيء استخرجته و * المُخْتَفِي * النباش لأنه يستخرج الأكفان وقوله تعالى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.964 harf
: ( ى *!خَفاهُ *!يَخْفِيه *!خَفياً ) ، بفتْحٍ فسكونٍ ، ( *!وخُفِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( أَظْهَرَهُ ) ؛ وهو مِن الأَضْدَادِ . يقالُ : *!خَفَى المطرُ الفِئْرانَ إذا أَخَرَجَهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ ، أَي من جَحِرَتِهِنَّ ؛ قالَ امْرؤُ القَيْسِ يَصِفُ فَرَساً : *!خَفاهُنَّ من أَنْفاقِهنَّ كأَنَّما خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحَابٍ مُرَكَّبِويُرْوَى : من عَشِيَ مُجَلَّبِ . وأَنْشَدَ اللحْيانيُّ لامْرىءِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.176 harf
Madde başı: خفىخَفِىَ 1 خَفِىَ خف خفى خفي خفيي , (Mgh, Msb, K,) aor. يَخْفَى, (Msb, K,) inf. n. خَفَآءٌ, (Mgh, Msb, K,) has two contr. significations: (Mgh, Msb:) It was, or became, unperceived or imperceptible, [or hardly perceived or perceptible, by any of the senses, or only by the eye or ear, or by the mind; mostly] unapparent, or not apparent; (K;) [latent; obscure;] hidden, concealed, or covered; (Mgh,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.044 harf
خَفَى خَفَى I ( n. ac. خَفْي [ 1 ] , a. خُفِيّ ), Disclosed, revealed. b. Hid, concealed. خَفِي خَفِي A ( n. ac. خَفَآء [ 22 ] ), a. Was hidden, concealed. b. Appeared, became manifest, clear. c. ( n. ac. خُِفْيَة [ خِفْيَة 2t , خُفْيَة 3t ]), Hid, concealed ( himself ). خَفَّيَ خَفَّيَ II , أَخْفَيَ IV , a. Hid, concealed, kept hid. تَخَفَّيَ تَخَفَّيَ V , a. Hid, concealed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.466 harf
خفي خَفِيَ - يَخْفَى - خِفْيَة - خَافِي - خَافِيَة - خَفِيّ - أَخْفَى - يُخْفِي - اسْتَخْفَى - يَسْتَخْفِي خَفِيَ - يَخْفَى + الكائن أو الشيء أو الأمر + في مكان: ينستر ويتغطى فلا يبين ولا يظهر بوضوح وجلاء: يبدو ويظهر بشكل معتم ومشوش المعالم لكونه مستوراً ومغطى: في منبه سمعي أو بصري، تكون شدة الصوت أو شدة الإضاءة والصورة، في حدها الأدنى بحيث
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler55 mücavir (197 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بدي

    11 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  2. علن

    4 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  3. صدر

    5 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  4. علم

    13 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  5. جهر

    3 ortak ayet · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…

  6. شيأ

    10 ortak ayet · Şey

  7. سرر

    4 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  8. ضرع

    2 ortak ayet · Hayvan memesidir

  9. برز

    2 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  10. نفس

    6 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. قدر

    4 ortak ayet · Kıdr kazandır

  12. أله

    17 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(31)

  1. إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ

    GizlenirŞüphesiz ki; gökte ve yerde hiç bir şey Allah’a gizli kalmaz.

  2. رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ وَمَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ

    GizlenirRabbımız; doğrusu Sen, gizlediğimizi de açığa vurduğumuzu da bilirsin. Zaten yerde ve gökte hiçbir şey Allah’tan gizli kalmaz.

  3. يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ

    GizlenirO gün onlar, ortaya çıkarlar. Hiç bir şeyleri Allah’a gizli kalmaz. Kimindir bugün mülk? Vahid, Kahhar olan Allah’ındır.

  4. إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى

    GizlenirYalnız Allah’ın dilediği başka. Çünkü O, açığı da, gizli olanı da bilir.

Sîga sayfası: يَسْتَخْفُونَ
Sîga sayfası: أَخْفَيْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخفي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerستر, كتم, غيب
Zıt Kökظهر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerini örtüp duyusal veya zihinsel idrakten uzaklaştırmak; zıt anlamıyla (ezdâd) örtüsünü kaldırıp açığa çıkarmak
Çekirdek Özet 2İnsanın niyet, eylem veya varlığını dış gözlerden saklaması; buna karşılık hiçbir şeyin ilahi ilim ve denetimden saklı kalamaması
Çekirdek Özet 3Varlık ve bilgi hiyerarşisinde görünür alan ile örtülü derinlik arasındaki sınır; gizliliğin göreli, aleniyetin ise mutlak olduğu ontolojik düzen
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca pasif bir yokluk veya mutlak bilinmezlik sanılması; oysa kökün mevcut olan bir nesnenin idrakten saklanması veya üzerindeki örtünün sıyrılması dinamiğini içerdiğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خفAğırlığın, şiddetin, sesin veya belirginliğin azalması, incelmesi ve alçalması; nitekim خفف ağırlığın kalkması, خفض seviyenin inmesi, خفت ise sesin fısıltıya dönüşmesidirيAzalma ve zayıflama hareketini duyusal algı sınırının altına çekerek nesneyi veya eylemi gözden ve idrakten saklama boyutuna taşımış; aynı zamanda örtüyü aralayıp gizliyi çıkarma esnekliği kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit ve duvar imgesinden türetilen engel ve ayırıcı perdeAlgı ile nesne arasına giren, geçişi ve doğrudan görüşü engelleyen perdeleyici sınır
فAğız; kenar, açıklık ve nefes menfeziPerdenin sınırında oluşan ince aralık, kenar veya nefes gibi hafif ve belirsiz çıkış
يEl ve kol; iş, müdahale ve uzanmaNesneyi perdenin arkasına çekme, örtüyü örtme veya kenarından tutup kaldırma yönündeki dinamik eylem
خفيBir nesneyi ayırıcı bir perdenin arkasına elle çekip gözden kaçırma veya örtünün kenarını açarak gizleneni ortaya çıkarma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuş kanadının uçuş sırasında görünmeyen iç tüyleri (el-havâfî); yırtıcıların gizlendiği sık ve girift ağaçlık alan (el-hafiyye); kadının elbisesinin üzerine örttüğü geniş dış örtü (el-hifâ'); kurumuş ve üzeri örtülüp kaybolmuş eski kuyunun yeniden kazılıp açığa çıkarılması (el-hafiyye)
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü'l-Kays, kökü yağmur sellerinin fareleri deliklerinden dışarı çıkarmasını tasvir ederken açığa çıkarma (ezdâd) anlamında kullanmıştır: خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما / خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ
Erken Arapça kullanımBir meselenin gizlilik perdesinin kalkıp herkesçe bilinir hale gelmesini ifade eden klasik بَرِحَ الخَفَاء darb-ı meseli; ayrıca gündüz görünmeyen cin topluluğuna el-hâfî denilmesi

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu İmrıilqays.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde خفي kökü, merkezi ve güneybatı kollarında örtme, gizleme, alçak sesle konuşma ve görünmez olma anlam katmanlarıyla temsil edilir. İbrânicede /h/ ve /p/ ses denklikleriyle örtüşen biçimler genellikle başı veya yüzü örtmek, saklanmak anlam alanına uzanırken; Süryanicede kök, bir şeyin gizlenmesi, sır olarak saklanması ve derinde kalması süreçlerini karşılar. Ge'ez (Etiyopya Samicesi) ve Eski Güney Arapçası yazıtlarında da kök, algıdan kaçırma ve örtü altına alma türevleriyle belgelenir. Arapçada bu semantik çekirdek özel bir morfolojik esneklik kazanarak hem örtme (istitâr) hem de kökün zıt anlamlısı olarak örtüyü sıyırıp çıkarma (izhâr) yönünde iki uçlu bir hareket kazanmıştır. Kökün bu iki yönlü yapısı, fiziksel bir engelin ardına çekilme eyleminin zorunlu olarak o engelin kaldırılması potansiyelini de içinde taşımasından kaynaklanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSülâsî ve if‘âl kalıplarında örtünme ve örtüyü kaldırma karşıtlığıArapçada sülâsî form genellikle gizlenme ve gizleme bildirirken, if‘âl kalıbı hem örtmeyi hem de üzerindeki hifâ örtüsünü kaldırmayı ifade eden ezdâd karakteri taşırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbrânice ve Süryanice örtme, sarma ve gizleme kökleriyle ortak mirasKuzeybatı Sami dillerindeki saklama ve gizlilik anlam matrisi, Arapçada algılanamazlık ve gayb sınırındaki varlıkları karşılama yönünde zenginleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik koruyucu kılıf, örtü ve saklanma tabanıBerberice ve bazı Doğu Çad dillerinde kabuk veya örtü altına sığınma ile ilgili morfemlerle anlamsal koşutluk gösterirMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Leslau Comparative Dictionary of Ge'ez.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خفيAnlamlıGizlemek ve açığa çıkarmakBir nesneyi örtünün ardına çekerek görünmez kılmak veya örtüsünü kaldırıp meydana çıkarmakHedef kök; Kur'an'da geçer
خيفAnlamlıKorkmak ve farklı renkte olmakKalpte beliren ürperti ve çekinme hissi; atın gözlerinin veya bedeninin farklı renklerde olmasıKur'an'da türevleri geçer; korku da içte gizlenen bir ürpertiyi barındırır
فخيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
فيخAnlamlıYayılmak ve çukurlaşmakHamurun ezilip yayılması ve çukurlaştırılması, kokunun etrafa dağılmasıKur'an'da geçmez; fiziksel genişleme ve yayılma bildirir
يخفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanımı kaydedilmemiştir
يفخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanımı kaydedilmemiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خفيMerkezGizlilik ve örtülülükBir nesnenin varlığını korurken idrakten uzaklaşması veya örtünün kaldırılmasıDuyusal, zihinsel veya mekânsal saklanma; bilinemezlik değil, algılanamamazlık
سترKomşuFiziksel perdelemeAraya mutlaka somut veya mecazi bir engel (perde, duvar, giysi) koyarak örtmeخفي durumunda perde olmasa da zayıflık veya uzaklıktan dolayı idrak dışı kalma vardır; ستر doğrudan bir örtü gerektirir
كتمKomşuİfşa etmeme ve saklamaBilinen bir bilgiyi, sözü, şahitliği veya duyguyu bilerek dışa vurmayıp içinde tutmaكتم iradi olarak bilginin dolaşımını engellemektir; خفي ise nesnenin, durumun veya şahsın bizzat kendisinin saklanmasıdır
غيبKomşuHazır bulunmamaDuyular alanının ve şahitlik menzilinin bütünüyle dışında olma durumuغيب nesnenin o anda mekânda bulunmayışını anlatır; خفي nesne hazır bulunsa bile fark edilemeyebilir
ظهرZıtAçığa çıkma ve üstün gelmeBir şeyin üzerindeki perdenin bütünüyle kalkıp herkes tarafından aşikâr görülmesiGizliliğin, saklanmanın ve kapalılığın tamamen son bulup aleniyet kazanması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخفيGizlenmek, örtülmek; örtüyü açmakVarlığın idrakten saklanması halini ve karşıt anlamıyla gizli olanın ortaya çıkarılmasını birlikte kapsarKesin
Latinceoccultare, latereSaklamak, gizli kalmakOccultare dış müdahaleyle örtmeyi, latere ise kendi kendine saklanıp görünmez olmayı karşılar; ezdâd boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto conceal, to hide, latentGizlemek, saklanmak, örtük olmakConceal bilinçli bir gizlemeyi, latent ise potansiyel olarak saklı durmayı ifade eder; Arapçadaki açığa çıkarma nüansını taşımazKesin
Almancaverbergen, verheimlichenGizlemek, saklı tutmakVerbergen nesneyi veya durumu görünmez kılmayı, verheimlichen ise bilgiyi sır olarak tutmayı karşılarGüçlü
Fransızcacacher, dissimulerSaklamak, gizlemekCacher görünürlüğü engellemeyi, dissimuler ise niyeti veya kimliği saklamayı anlatır; fiziksel ve ahlaki örtmeyi içerirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَخْفَى / لَا يَخْفَىİlahi ilmin kuşatıcılığı ve mutlaklığıYerde ve gökte hiçbir şeyin Allah'tan saklı kalamayacağını bildiren ontolojik bağlam (Âl-i İmrân 3:5, İbrâhîm 14:38, Mü'min 40:16)
تُخْفُونَ / يُخْفُونَİnsanın iç dünyasındaki niyet ve düşüncelerSadırlarda gizlenen inanç, niyet, kin veya sırların bildirildiği ahlaki ve psikolojik bağlam (Âl-i İmrân 3:29, Âl-i İmrân 3:118, Bakara 2:284)
وَخُفْيَةًAlçak sesle, içten ve gösterişsiz yakarışDuanın ve ibadetin gizlilik, vakar ve tazarru içinde yapılması gerektiğini belirten ibadet bağlamı (En'âm 6:63, A'râf 7:55)
يَسْتَخْفُونَİnsanlardan utanıp Allah'tan çekinmeme haliGünahkârların eylemlerini insanlardan gizlemeye çalışırken her an şahit olan Allah'ı unutmalarını yeren ahlaki bağlam (Nisâ 4:108)
أُخْفِيهَاVaktin gizlenmesi veya açığa çıkarılması (ezdâd)Kıyametin kopuş anının kullardan saklandığını veya vakti gelince açığa çıkarılacağını ifade eden eskatolojik bağlam (Tâhâ 20:15)
أُخْفِيَAhiretteki mükâfatın tasavvur ötesi oluşuDünyada yapılan salih amellere karşılık cennette hazırlanan ve gözlerin görmediği sürpriz nimetler bağlamı (Secde 32:17)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilim sıfatı ve gayb telakkisiAllah'ın gizliyi (es-sırr) ve gizlinin de gizlisini (ahfâ) bilmesi; O'nun ilmine nispetle gizli ve açık ayrımının bulunmamasıİzafi gizlilik; mahlukat için örtülü olanın Yaratıcı için apaçık olması
FıkıhHırsızlık (hırz ve ihtifâ) ve niyet hukukuMalın gizlice bulunduğu korunaklı yerden alınması (sirkat) ile aleni gasbın ayrılması; akitlerde iç iradenin gizlenmesiHukuki sorumluluğun dışa yansıyan aleniyet ile içte gizlenen kasıt arasındaki bağı
TefsirTâhâ 20:15 ayetindeki lafız analiziAyetteki ifadenin kıyamet vaktini gizlemek mi yoksa vakti geldiğinde onu açığa çıkarmak mı olduğu yönündeki dilsel tartışmaEzdâd ilkesi gereği lafzın iki zıt boyutu birden kuşatan zenginliği
HadisGizli sadaka ve ihlas kavramıSağ elin verdiğini sol elin bilmeyeceği derecede gizlenen infakın riyadan arınmışlığı ve arşın gölgesinde himaye görmesiAmelin değerini artıran ahlaki ve kalbi saklama disiplini

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİhlas, dua ve ilahi gözetim bilinciMurakabe ve batınî arınmaAmelleri gösterişten arındırarak doğrudan aşkın yaratıcıya yöneltmekİbadetin ve duanın gizliliği, kulun yalnızca Allah ile baş başa kalmasını sağlayarak manevi samimiyeti kurarKesin
İlmiBilgi teorisi ve keşif faaliyetiÖrtük bilginin açığa çıkarılmasıGörünür olguların arkasındaki temel yasaları ve saklı nedensellikleri araştırmakBilimsel faaliyet, tabiattaki saklı kalmış (hafî) düzenlilikleri gözlem ve akıl vasıtasıyla görünür (zâhir) kılma sürecidirGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve şeffaflıkKapalı kapılar ardındaki kulis ve nifakKamusal meşruiyeti sarsan gizli ittifakların ve hıyanetlerin denetlenmesiSiyasi sistemlerde karar mekanizmalarının gizliliği zulme zemin hazırlarken, adil denetim her gizliyi açığa çıkarma prensibine dayanırGüçlü
İktisadiKayıt dışılık ve zekât/sadaka ahlakıKayıt dışı dolaşım ve gizli dayanışmaİnfakta şahsiyetin korunması, ticarette ise aldatıcı gizlemenin engellenmesiYardımlaşmada gizlilik yoksulun onurunu korurken, ticari mallardaki kusurun gizlenmesi adil piyasa dengesini bozarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKriptografi ve gizli değişkenler (latent variables)Bilgiyi yetkisiz erişimden korumak için şifreleyerek görünmez kılma veya bir sistemde doğrudan ölçülemeyen ancak etkileri gözlenen örtük parametrelerin varlığıGüçlü
Beşeri bilimlerBilinçdışı ve örtük toplumsal normlarBireyin yüzeydeki davranışlarını yönlendiren ancak bilincin doğrudan farkında olmadığı saklı motivasyonlar; toplumsal yapıyı derinden belirleyen örtük uzlaşılarGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir korkaklık, hile veya basit bir şey saklama fiiline indirgemek; zıt anlamı olan açığa çıkarma boyutunu ve varoluşsal gayb-şahadet dengesini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın niyet ve bilinçaltı katmanlarından başlayıp ilahi ilmin mutlak kuşatıcılığına, ahiretin dehşetli ifşaatından ibadetteki en saf mahremiyete kadar uzanan çok katmanlı bir idrak sınırını temsil eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGizliliğin mutlak bir kayboluş olduğu zannıyla insanın kendini ilahi denetimden muaf sayması; ayrıca Kur'an'daki eskatolojik açığa çıkış sahnelerinin derinliğinin kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisinde insan algısının sınırlarını ve zaafını belirler; insanın sakladığını sandığı her şeyin Allah katında apaçık olduğunu tescil ederek ahlaki sorumluluğu içselleştirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi ilmin yer ve göklerdeki her şeyi kuşattığını bildiren tevhid ayetlerinde, infak ve duanın adabını belirleyen fıkhi/ahlaki hükümlerde ve kıyamet günü sırların döküleceğini bildiren eskatolojik uyarılarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın yalnızca duyularla algılanan kaba maddeden ibaret olduğu yanılgısını ve insanın gizli kaldığını sandığı eylemlerinin hesapsız kalacağı zannını ortadan kaldırır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya bedeni ağaçlık, örtü veya kanat arkasına çekerek görünmez kılmak; kuruyan bir kuyunun üzerini açıp suyu yeniden meydana çıkarmak.
  • Soyut anlamVarlığın veya bilginin idrak sahasından çekilerek örtük kalması; izafi bir kapalılık hali ve vakti geldiğinde üzerindeki örtünün kalkması.
  • Sistematik karşılıkİnsan bilinci ile ilahi ilim arasındaki asimetri; insanın gizleyebildiği alana karşılık ilahi ilmin hiçbir gizlilik tanımayan mutlak şeffaflığı.
  • LaTeX modeliO(x)=V(x)∖I(x)ikenlim⁡t→TI(x)=V(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(x) nesnenin gerçek varlık alanını, I(x) ise insan idrakinin menzilini simgeler. Örtülü/gizli durum olan O(x), varlığın insan idraki dışında kalan fark kümesidir. Modelin ikinci kısmında t zamanının nihai hesap ve kıyamet anı olan T'ye yaklaşmasıyla insan idraki I(x) tam varlık kümesine V(x) eşitlenmekte; yani gizlilik perdesi bütünüyle kalkarak mutlak aleniyet gerçekleşmektedir. İlahi ilim için ise bu fark kümesi daima boştur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ