بغت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-غ-ت1 sîga, 65 mücavir kök, 13 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عقمفرطشرطبغتأتيبَغْتَةًشعرجلوعذبحفيجيأ

KökSîga 1Ayet 13Sure 10Mücavir 65

▶ Ağı aç (3B)

بغت

ب - غ - ت

KÖK
  • 13 geçiş
  • 13 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir. Sonra T ile ansızın, aniden anlamlarına gelmiştir. “Beğiy” boğa demektir. “Y” “t”ye dönüşmüştür ve boğanın ani saldırısından dolayı ani oluşa “beğt” denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir. Sonra T ile ansızın, aniden anlamlarına gelmiştir. “Beğiy” boğa demektir. “Y” “t”ye dönüşmüştür ve boğanın ani saldırısından dolayı ani oluşa “beğt” denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR213 harf
باب الغين والتاء والباء معهما ب غ ت، ت غ ب يستعملان فقط بغت: البَغْتُ: البَغْتَةُ، قال: وأفظع شيء حين يفجؤك البَغْتُ وباغَتَه مبُاغَتةً: أي فاجأه بَغْتَةً. تغب: التَّغَبُ: الوَتَغُ أي: الهَلاكُ، وتَغِبَ تَغَباً.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR236 harf
البَغْتُ: أن يَفجَأَكَ الشيء. وقال: ولكنّهمْ بانـوا ولـم أدرِ بَـغْـتَةًوأعظمَ شيءٍ حين يَفْجَؤُكَ البَغْتُ تقول: بَغَتَهُ، أي فاجأهُ. ولقيته بَغْتَةً، أي فجأة. والمُباغَتَةُ: المفاجأة. ويقال: لستُ آمَنُ بَغَتاتِ العدو، أي فَجآتِه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR642 harf
غ ت ب تغب ، بغت استعمل من وجوهه : تغب بغت . بغت : قال الليثُ : الْبَغْتُ والبَغْتَةُ ، وقد باغَتَهُ إذا فاجَأَهُ . وأنشد : ولكنهمْ بانُوا ولمْ أدْر بَغْتَةً وأفْظَعُ شيءٍ حين يَفْجؤكَ البَغْتُ وقال الله جلَّ وعزَّ : ( أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُّبْلِسُونَ ) ( الأنعام : 44 ) ، أي : أخذناهمْ فجأَةً . تغب : قال الليث : التَّغَبُ والْوَتَغُ : الْهلاكُ . أبو عبيد عن الكسائيِّ : تَغِبَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.590 harf
(باب الباء والغين وما يثلثهما) (بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل. (بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR410 harf
- البغت: مفاجأة الشيء من حيث لا يحتسب. قال تعالى: ﴿لا تأتيكم إلا بغتة﴾ [الأعراف/187]، وقال: ﴿بل تأتيهم بغتة﴾ [الأنبياء/40]، وقال: ﴿تأتيهم الساعة بغتة﴾ [يوسف/107]، ويقال: بغت كذا فهو باغت. قال الشاعر: *إذا بغتت أشياء قد كان مثلها ** قديما فلا تعتدها بغتات* (البيت لابن الرومي، وهو في الذريعة إلى مكارم الشريعة ص 172؛ وديوانه 1/377 من قصيدة يعزي فيها عبيد الله بن عبد الله عن والدته؛ والدر المصون
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR69 harf
ب غ ت بغته الأمر وباغته وجاءه بغتة ولا رأى للمبغوت والمبغوت مبهوت‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR831 harf
البَغْتُ والبَغْتَةُ: الفَجْأَة، وهو أَن يَفْجَأَكَ الشيءُ. وفي التنزيل العزيز: ولَتَأْتِيَنَّهم بَغْتَةً أَي فجأَةً؛ قال يَزيد بن ضَبَّةَ الثَّقَفِيُّ: ولكنَّهم ماتُوا، ولم أَدْرِ، بَغْتَةً، وأَفْظَعُ شيءٍ، حينَ يَفْجَؤُكَ، البَغْتُ وقد بَغَتَه الأَمرُ يَبْغَتُه بَغْتاً: فَجِئَه. وباغَتَه مُباغَتةً وبِغاتاً: فاجأَه. وقوله عز وجل: فأَخَذْناهُمْ بَغْتَةً أَي فَجْأَة. والمُباغَتةُ: المُفاجأَة.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR87 harf
* ب غ ت * * بَغَتَهُ * أي فاجأه ولقيه * بَغْتَةً * أي فجأة و * المُبَاغَتَةُ * المفاجأة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR858 harf
البغت، بالفتح وإعجام الغين، وروى شيخنا فيه التحريك لكونه حلقي العين، والبغتة، والبغتة، محركة، وقال الزمخشري: قرأة أبو عمرو: حتى إذا جاءتهم الساعة بغتة بتشديد الفوقية بوزن جربة، ولم يرد في المصادر مثلها. وأشار البلقيني إلى هذا، كما قاله شيخنا: الفجأة بالضم فسكون، ويمد، وهو أن يفجأك الشيء. وفي التنزيل العزيز. وليأتينهم بغتة ، قال يزيد بن ضبة الثقفي: ولكنهم بانـوا ولـم أدر بـغـتة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.641 harf
بَغَتَهُ 1 بَغَتَهُ بغى بغت بغته بغتة بغتته غت , (S, A, &c.,) aor. بَغَتَ , (A, Msb, K,) inf. n. بَغْتٌ and بَغْتَةٌ (S, A, Msb, K) and بَغَتٌ (MF) and بَغَتَةٌ (K) and بَغَتَّةٌ, with teshdeed to the ت, of the same measure as جَرَبَّةٌ, accord. to AA's reading of the Kur in a passage which will be found below, without a parallel among inf. ns., (Z,) [and said by some to have an intensive
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR337 harf
بَغَتَ بَغَتَ A ( n. ac. بَغْت 1 ), a. Happened suddenly, unexpectedly, took by surprise. b. [ coll. ], Sent. بَاْغَتَ بَاْغَتَ III , a. Surprised. اِنْبَغَتَ اِنْبَغَتَ VII , a. Was surprised. بَغْتَة بَغْتَة 1t , a. Surprise, surprisal; suddenness. بَغْتَةً بَغْتَةً , a. عَلَى بَغْتَة Unexpectedly, suddenly, on a sudden.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.069 harf
بغت بَغَتَ - يَبْغَتُ - بَغْتَة - بَغْتَة ً بَغَتَ - يَبْغَت ُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: يفجؤه: يداهمه فجأة: يحدث أو يقع له بشكل مفاجئ وفوري، ومن غير سابق إنذار أو علامات بَغْتَة: على وزن " فـَعـْـلـَة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَغَتَ - يَبْغَتُ ": فَجْأة: الفعلة المفاجئة التي تقع بشكل مفاجئ وفوري ومن غير سابق إنذار أو علامات
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler65 mücavir (95 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أتي

    11 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. شعر

    6 ortak ayet · Şuurunda olurlar

  3. سوع

    6 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  4. عذب

    5 ortak ayet · Su yosunudur

  5. شرط

    1 ortak ayet · Şerit demektir

  6. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

  7. حفي

    1 ortak ayet · İzleyici

  8. عقم

    1 ortak ayet · عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı…

  9. جلو

    1 ortak ayet · Belirdi

  10. بهت

    1 ortak ayet · Mehd beşik demektir

  11. فرط

    1 ortak ayet · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir

  12. جيأ

    3 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

Geçtiği ayetler(13)

  1. … الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَاحَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ …

    AnidenAllah’a kavuşmayı yalan sayanlar; gerçekten kaybetmişlerdir. Nihayet kıyamet ansızın gelip çattığı zaman; yüklerini sırtlarına yüklenerek: Orada yaptığımız eksiklerden dolayı yazıklar olsun bize, derler. Dikkat edin, ne kötüdür yüklendikleri şeyler.

  2. فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ

    AnidenOnlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.

  3. قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ

    AnidenDe ki: Bana haber verir misiniz; Allah’ın azabı siz ansızın ve açıkça gelirse; zalimler güruhundan başka kimse helake uğratılmış olur mu?

  4. ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

    AnidenSonra kötülüğün yerine iyilik koyduk. Nihayet çoğaldılar ve; atalarımıza da fakirlik, şiddet, hastalık, iyilik ve genişlik dokunmuştu, dediler. Bunun üzerine Biz de onları kendilerine farkına varmadan ansızın yakalayıverdik.

  5. … هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ …

    AnidenSana kıyametin ne zaman gelip çatacağını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi, ancak Rabbımın katındadır. Onun vaktini kendisinden başkası açıklayamaz. Onun ağırlığını gökler de, yer de kaldıramaz. O, size ansızın gelir. Sen, onu biliyormuşsun gibi sana soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Fakat insanların çoğu bilmezler.

  6. أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

    AnidenAllah tarafından onları kuşatacak bir azabın kendilerine gelip çatmasından veya farkında olmadan kıyamet saatinin ansızın gelmesinden emin midirler?

  7. بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    AnidenDoğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

  8. وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ

    AnidenKüfredenler; kendilerine o saat ansızın gelinceye veya gecesi olmayan günün azabı çatana kadar ondan yana devamlı bir şüphe içinde kalırlar.

  9. فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

    AnidenO da kendilerine apansız, haberleri olmadan geliverir.

  10. وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَلَوْلَا أَجَلٌ مُسَمًّى لَجَاءَهُمُ الْعَذَابُ وَلَيَأْتِيَنَّهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

    AnidenSenden azabı çarçabuk isterler. Eğer belirtilmiş bir süre olmasaydı, azab onlara hemen gelirdi. Ama farkına varmadan o, kendilerine ansızın gelecektir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبغت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفجأ, عجل, دهم
Zıt Kökمهل
Çekirdek Özet 1Bir olayın veya durumun hesapta yokken, hazırlıksız ve savunmasız anda ansızın ortaya çıkıp kişiyi gafil avlaması
Çekirdek Özet 2Kur'an'da ilahi helakin, azabın ve kıyamet saatinin inkârcıları tam bir gaflet ve refah içindeyken ansızın yakalaması
Çekirdek Özet 3Zaman algısındaki erteleme yanılgısını yıkan, tedbir imkânını sıfırlayan mutlak eşik ve baskın anı
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca nötr bir zaman zarfı (herhangi bir sürpriz veya sıradan bir çabukluk) sanıp ardındaki hazırlıksız yakalanma, şaşkına dönme ve hesap hatası boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بغSınırı aşma, kabarma, taşkınlık gösterme ve aniden öne fırlama; nitekim بغي kökünde haddi aşma ve saldırganlık, بغض kökünde öfkenin aniden kabarması ve بغل kökünde fırlama ve sıçrama anlamı belirgindirتEklenen ت harfi, çekirdeğin taşıdığı taşkınlık ve ileri fırlama eylemini kesin, ani ve sonlandırıcı bir temas noktasına bağlayarak hazırlıksız bir özneyi ansızın bastırma ve şaşırtıp dondurma anlamına daraltmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir koruma, mekan, güvenli alan veya içsel algı sınırını temsil eder
غGörme, kaynak, dışarı taşma; harfin boğazdaki hırıltılı yoğunluğu imgeyi karanlık, örtülü ve aniden beliren bir baskıya yoğunlaştırır (türetme imge)Korunaklı alana dışarıdan giren, başlangıçta algılanamayan örtülü ve yoğun taşkınlığı simgeler
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonHareketi birdenbire kesen, nihai sınırı çizen, süreci geri dönülmez kılan kesin sonlanmayı temsil eder
بغتGüvenli iç alana örtülü bir taşkınlığın aniden girmesi ve süreci kesin bir sınırla sonlandırmasıGüvenli alanında gaflet içinde bulunan bir kimsenin, nereden geldiğini fark edemediği ani bir baskınla yüz yüze gelip bütün planlarının bir anda kesintiye uğraması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye veya av hayvanına hesaplamadığı, beklemediği bir anda ve yönden aniden hücum etmek, baskın yapmak; baskına uğrayanın aklını başından alıp onu afallatmak
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde ölümün veya musibetin hazırlıksız anda ansızın gelişi bu kökle ifade edilmiştir: وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ
Erken Arapça kullanımYezîd b. Dabbetü's-Sekafî akrabalarının ani ölümünü anlatırken kökü şöyle kullanır: ولكنَّهم ماتُوا، ولم أَدْرِ، بَغْتَةً، / وأَفْظَعُ شيءٍ، حينَ يَفْجَؤُكَ، البَغْتُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça بغت kökü, merkezi Sami dillerinde dar ve özelleşmiş bir semantik çekirdek sergiler. Kökün ilk iki ünsüzü olan بغ birleşimi, Afro-Asyatik ve Sami sahasında patlama, taşkınlık, kabarma ve aniden dışarı vurma matrisine dayanır. İbranicede bu ses dizilimine yakın kökler çoğunlukla kabarma veya aniden ortaya çıkma hareketleriyle örtüşürken, Süryanicede korkutma ve ani dehşet bağlamında paralellikler görülür. Ancak بغت dizilişinin doğrudan "gafil avlama ve ansızın bastırma" anlamında üçlü bir kök halinde tam kurumsallaşması ağırlıklı olarak Arap dil coğrafyasında belirginleşmiştir. Erken Arapça söz varlığında kök, failin gizli kalarak hedefe beklemediği anda ulaşması ve hedefte tam bir şaşkınlık (mütehayyir / mebhût) hali meydana getirmesi ekseninde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبغ ikili tabanından türeyişTaşkınlık ve öne fırlama bildiren çekirdeğin, sonlandırıcı ت sesiyle hedefe aniden ulaşan baskın hareketine dönüşmesiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami kök akrabalıklarıBeklenmedik anda beliren korku, şaşkınlık ve dehşet bildiren biçimlerle semantik paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بغتAnlamlıAnsızın gelmek, baskın yapmakBir kimseyi hiç beklemediği ve tedbirsiz olduğu anda yakalamakHedef kök; Kur'an'da geçer
بتغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
غبتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
غتبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
تبغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
تغبAnlamlıHelak olmak, telef olmakBir felakete veya tuzağa düşerek mahvolmak; fesat ve helak haliKitābü'l-Ayn'da müsta'mel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بغتMerkezAnsızın ve hazırlıksız yakalamaHedefin tam bir gaflet anında, hiçbir ön belirti sezilmeden gafil avlanmasıOlayın gelişindeki mutlak beklenmediklik ve hedefi afallatıp dondurması
فجأKomşuAnsızın ortaya çıkmaÖnceden kestirilemeyen bir durumun birdenbire belirmesiVurgu olayın aniliğindedir; بغت kökünde ise muhatabın gafil avlanması ve tedbirsizliği daha baskındır
عجلKomşuÇabukluk, acele etmeBir sürecin zamanından önce veya hızla gerçekleşmesiVurgu hız ve sürenin kısalığındadır; sürpriz veya hazırlıksız yakalama zorunlu değildir
دهمKomşuAnsızın basma, sarıp kuşatmaBüyük bir kalabalığın veya felaketin karanlık gibi birden çökmesiVurgu ağırlık, kuşatıcılık ve eziciliktedir
مهلZıtSüre tanıma, ertelemeBir işi aceleye getirmeyip zamana yayma, hazırlık payı bırakmaFırsat verme, yavaş hareket etme ve sonucun adım adım gelişmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبغتAnsızın gafil avlamakBeklenmedik bir anda gelip muhatabı şaşkına çeviren baskın hareketiKesin
Latinceimproviso, inopinatusBeklenmedik anda, anidenÖngörülemeyen ve hesaba katılmayan hadiseleri karşılar; gafil avlama nüansı bağlama göre oluşurGüçlü
İngilizcesuddenly, unawares, catch by surpriseAnsızın, habersizce yakalayarakHem aniliği hem de hedefin hazırlıksız ve gafil oluşunu birlikte ifade ederKesin
Almancajählings, überraschend, unversehensAnsızın, hiç beklenmedik şekildePlanların dışında birdenbire gerçekleşen ve şaşkınlık uyandıran durumu karşılarGüçlü
Fransızcaà l'improviste, soudainementAnsızın, habersizce basarakÖnceden haber verilmeksizin hazırlıksız yakalama boyutunu aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَغْتَةًİlahi helak ve dünya azabının ansızın gelmesiİnkârcıların refah ve bolluk içinde şımarıp uyarıları unuttukları anda gelen ani yıkım (En'âm 6:44, En'âm 6:47, A'râf 7:95)
بَغْتَةًKıyamet saatinin ve mahşer gününün ansızın kopmasıİnsanlar dünyevi meşgalelerle oyalanırken ve kıyameti uzak sayarken bir anda yüzleştikleri nihai saat (En'âm 6:31, A'râf 7:187, Yûsuf 12:107, Muhammed 47:18)
بَغْتَةًUhrevi azabın ve cehennem tehdidinin habersizce çatmasıAlaycı inkârcıların azabı acele istedikleri, ancak azabın onların hiç farkında olmadıkları anda başlarına ineceği bağlam (Enbiyâ 21:40, Şuarâ 26:202, Ankebût 29:53, Zümer 39:55)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel, kıyamet ve istidrac teorisiİnkârcılara verilen mühletin (imhal) onların azabını kaldırmadığı, aksine tam güven duydukları anda helakin ansızın inmesinin ilahi adaletle bağıGüven duygusu zirvedeyken gelen ani kopuş
FıkıhAni ölüm ve mükellefiyet sınırlarıAni ölüm (mevtü'l-fece/bağte) durumunda vasiyet, tevbe ve borçların ifası; ölüm anında irade beyanı imkânının kalmamasıHukuki tedbir alma imkânının ortadan kalkması
Tefsirİlahi sünnetullah ve imtihan kanunları"Feth-i ebvab" (kapıların açılması) safhasından sonra gelen "bağtetün" ifadesinin, gaflet ile ani ceza arasındaki nedensellik bağını açıklamasıRehavetin hemen ardından inen şaşırtıcı darbe
HadisAni ölümden sığınma ve teyakkuz haliHz. Peygamber'in ansızın gelen ölümden (mevtü'l-bağte) Allah'a sığınması; müminin her an hesaba hazır bulunma zorunluluğuHazırlıksız yakalanmanın doğurduğu pişmanlık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve gaflet diyalektiğiNihai hesap baskınıErteleme hissini yıkmakİnsanın ölümü ve hesabı sürekli öteleme yanılgısını, her an gerçekleşebilecek ani bir eşikle kırarKesin
İlmiOlasılık ve kaos süreçleriDoğrusal olmayan kırılma noktasıSistemin durumunu bir anda değiştirmekYavaş biriken risklerin öngörülemeyen bir anda aniden patlak verip dengeyi tamamen bozmasıGüçlü
SiyasiDevletlerin ve iktidarların çöküşüAni meşruiyet ve kontrol kaybıSahte güvenlik algısını sonlandırmakToplumların en güçlü ve müreffeh göründükleri anda gelen beklenmedik devrim veya çöküş darbesiGüçlü
İktisadiPiyasa ve servet krizleriAni likidite ve sistemik iflasTedbirsiz birikimi sıfırlamakRefaha aldanıp kriz ihtimalini göz ardı eden ekonomik yapıların bir anda çöküşe uğramasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDirac delta fonksiyonu veya süreksizlik eşiğiSürekli ve doğrusal ilerleyen bir fonksiyonun belirli bir t0 anında aniden sonsuz bir sıçrama yaparak sistemin önceki durumunu geçersiz kılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSiyah Kuğu (Black Swan) teorisi ve bilişsel gafletOlasılığı yok sayılan, öngörülmeyen fakat gerçekleştiğinde birey veya toplum üzerinde yıkıcı ve dönüştürücü etki bırakan hadiselerGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bir zaman zarfı veya sıradan bir sürpriz ("ansızın oldu bitti") olarak görüp ahlaki ve ontolojik boyutundan soyutlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, daima bir gaflet, kibir, sahte güvenlik hissi ve ilahi uyarılara karşı kayıtsızlık tablosunun ardından gelen, muhatabın planlarını sıfırlayan ilahi bir müdahale biçimidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki uyarının yalnızca gelecekteki bir vakte dair olduğunu zannedip insanın kendi anlık gafletinin her an ilahi bir baskınla sonlanabileceği bilincini kaybetmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman, gaflet ve sorumluluk tasavvurunu inşa eder; insanın geleceğe dair kurduğu sahte güvenlik ve erteleme kurgusunu yıkarak her an hesaba hazır olma bilincini diri tutar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Önceki kavimlerin helak sahnelerini anlatan kıssalarda, kıyamet saatinin niteliğini bildiren uyarılarda ve ahiret azabını hafife alan müşriklerin psikolojisini tasvir eden ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Azabın veya ölümün gelmesi için mutlaka görünen dünyevi sebeplerin ve ön işaretlerin olacağı zannını düzeltir; en büyük felaketlerin tam da her şeyin yolunda gittiği sanılan refah anında indiğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBeklenmedik bir anda ve açıkta yakalanan hedefe aniden hücum edip onu şaşırtarak hareketsiz bırakmak.
  • Soyut anlamGaflet ve sahte güvenlik içindeki bilincin, hiçbir ön tedbir alma fırsatı bulamadan ani ve nihai bir eşikle yüzleşmesi.
  • Sistematik karşılıkZamansal erteleme yanılgısını sıfırlayan, hazırlıksız yakalanmış sistemlerde geri dönülmez kırılma üreten ilahi eşik.
  • LaTeX modeliS(t)={P(t),t<t00,t≥t0ilelim⁡Δt→0ΔΨΔt=∞
  • LaTeX açıklamasıModelde P(t) ifadesi öznenin gaflet ve sahte refah içinde sürdürdüğü doğrusal plan ve güvenlik durumunu; t0 anı ise ilahi azabın veya kıyametin ansızın koptuğu baskın eşiğini temsil eder. Eşik aşıldığında sistem durumu aniden sıfırlanır (S(t)=0). İkinci bağıntı, zaman aralığı sıfıra yaklaşırken (Δt→0) algılanan gerçeklik ve yıkım şiddetindeki değişimin (ΔΨ) anilik ve mutlak bir şok etkisi yaratarak sonsuza fırladığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب