عجل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ج-ل28 sîga, 46 mücavir kök, 44 ayet, 25 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قضيوَيَسْتَعْجِلُونَكَظلمتَعْجَلْاسْتَعْجَلْتُمْعجلالْعِجْلَموسىأخذجسدعذببِعِجْلٍلبث

KökSîga 28Ayet 44Sure 25Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

عجل

ع - ج - ل

KÖK
  • 47 geçiş
  • 44 ayet
  • 28 sîga
  • 13 sözlük

Buzağı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Buzağı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.488 harf
باب العين و الجيم واللام معهما )ع ج ل، ع ل ج، ج ع ل، ج ل ع، ل ع ج مستعملات. ل ج ع مهمل( عجل: العَجَل: العَجَلَة وربّما قيل رجل عَجِل وعَجُلٌ، لغتان. واستعجلته، أي: حثثته وأَمَرَتْهُ أن يُعَجِّلَ في الأمر. وأَعْجَلَتْهُ وتَعَجَّلْتُ خراجه، أي: كلفته أن يُعْجلَهُ. وعَجّل يا فلان، أي: عَجِّلْ أمرك. ورجُل عجلان، وامرأة عَجْلَى، وقوم عِجال، ونساء عَجالى. والعَجَلُ عَجَلُ الثِّيران، ويُجمع على أعجال.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.234 harf
العِجْلُ: ولدُ البقرةِ، والعِجَّوْلُ مثله، والجمع العَجاجيل، والأنثى عِجْلَةٌ. وبقرةٌ مُعْجِلٌ: ذات عِجْلٍ. والعِجْلَةُ أيضاً: السِقاءُ، والجمع عِجَلٌ. وقد تجمع على عِجالٍ. والعجلةُ أيضاً: ضربٌ من النبت. والعَجَلَةُ بالتحريك: التي يجرُّها الثور، والجمع عَجَلٌ وأَعْجالٌ. والعَجَلَةُ: المَنْجَنونُ يُستقى عليها، والجمع عَجَلٌ. قال الكلابيّ: العَجَلَةُ جشبةٌ معترِضةٌ على نَعامة البئر والغربُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.972 harf
باب العين والجيم مع اللام جعل ، عجل ، علج ، جلع ، لعج : مستعملات . عجل : قال الله جلّ وعزّ : ( خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ) ( الأنبيَاء : 37 ) قال الفراء : خلق الإنسانُ من عَجَل وعلى عَجَل كأنك قلت : بِنيتُه العَجَلة وخِلقتُه العَجَلة وعلى العجلة . ونحو ذلك قال أبو إسحاق : خُلِق الإنسان من عَجَل وخُلِق الإنسان عجولاً ، خُوطب العربُ بما تَعقِل ؛ والعربُ تقول للذي يُكثِر الشيء : خُلِقْتَ منه ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR17.222 harf
(باب العين والجيم وما يثلثهما) (عجد) العين والجيم والدال ليس بشيء، على أنهم يقولون: العُجْد: الزبيب. ويقال هو العُنْجُد. (عجر) العين والجيم والراء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تعقد في الشيء ونُتوٍّ مع التواء. من ذلك العَجَر: مصدر قولك عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والأعجر النّعت. والعُجْرة: موضع العَجَر. ويقال: حافر عَجُِرٌ: صلب شديد. قال مَرَّار بن مُنْقِذ: سائلٍ شمراخُه ذي جُبَبٍ *** سَلِط السُّنبُك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.772 harf
- العجلة: طلب الشيء وتحريه قبل أوانه، وهو من مقتضى الشهوة، فلذلك صارت مذمومة في عامة القرآن حتى قيل: (العجلة من الشيطان) (عن أنس بن مالك عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (التأني من الله، والعجلة من الشيطان، وما أحد أكثر معاذير من الله، وما من شيء أحب إلى الله من الحمد). أخرجه أبو يعلى ورجاله رجال الصحيح، وأخرجه الترمذي بلفظ: (الأناة من الله، والعجلة من الشيطان) وقال: حسن غريب. انظر: عارضة الأحوذي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR469 harf
ع ج ل حسبك من الدنيا مثل عجالة الراكب وإعجالة الحالب أي ما يتعجّله الذي يركب غادياً لحاجته من نحو تمرٍ أو سويق ومالاً يحتبس لأجله وما تعجله الحالب لنفسه أو لغيره من لبن يسير قبل أوان الحلب‏.‏ قال الكميت‏:‏ أتتكم بإعجالاتها وهي حفّل تمج لكم قبل احتلاب ثمالها ‏"‏ أعجلتم أمر ربكم ‏"‏‏:‏ سبقتموه‏.‏ وأعجلته عن استلال سيفه‏.‏ وتعجلت خراجه‏:‏ كلفته أن يعجّله واستعجل الكفار العذاب‏.‏ والمتأني يبلغ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.641 harf
العَجَلُ والعَجَلة: السرْعة خلاف البُطْء. ورجُلٌ عَجِلٌ وعَجُلٌ وعَجْلانُ وعاجِلٌ وعَجِيلٌ من قوم عَجالى وعُجالى وعِجالٍ، وهذا كلُّه جمع عَجْلان، وأَما عَجِلٌ وعَجْلٌ فلا يُكَسَّر عند سيبويه، وعَجِلٌ أَقرب إِلى حَدِّ التكسير منه لأَن فَعِلاً في الصفة أَكثر من فَعُلٍ، على أَنَّ السلامة في فَعِلٍ أَكثر أَيضاً لقِلَّته وإِن زاد على فَعُلٍ، ولا يجمع عَجْلانُ بالواو والنون لأَن مؤنثه لا تلحقه الهاء.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR735 harf
* ع ج ل * * العِجْلُ * ولد البقرة وكذا * العِجَّوْلُ * والجمع * العَجَاجِيلُ * والأنثى * عِجْلةٌ * وبقرة * مُعْجِلٌ * ذات عجل و * العَجَلَةُ * بفتحتين التي يجرها الثور والجمع * عَجَلٌ * و * أعْجَالٌ * و * العَجَلُ * و * العَجَلَةُ * ضد البطء وقد * عَجِلَ * من باب طرب وعَجَلَةٌ أيضا ورجل * عَجِلٌ * و * عَجُلٌ * بكسر الجيم وضمها و * عَجُولٌ * و * عَجْلاَنُ * وامرأة * عَجْلَى * ونسوة * عَجَالَى * و
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.684 harf
العجل، والعجلة، محركتين: السرعة، قال الراغب: العجلة طلب الشيء وتحريه قبل أوانه، وهي من مقتضى الشهوة، فلذلك كانت مذمومة في عامة القرآن، حتى قيل: العجلة من الشيطان، قال تعالى: ولا تعجل بالقرآن ، وما أعجلك عن قومك يا موسى ، قال: وأما قوله تعالى: وعجلت إليك رب لترضى ، فإنه ذكر أن عجلته، وإن كانت مذمومة، فالذي دعا إليها أمر محمود، وهو طلب رضا الله تعالى، وهو عجل، بكسر الجيم وضمها، قال ذو الرمة:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR23.016 harf
عَجِلَ 1 عَجِلَ ذ , [aor. عَجَلَ ,] (S, Mgh, O, Msb, K,) inf. n. عَجَلٌ and عَجَلَةٌ, (S, * Mgh, O, * Msb, K, *) He hasted, hastened, made haste, or sped; he was, or became, hasty, speedy, quick, or expeditious; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ تعجّل; (Mgh, Msb, K;) and ↓ عجّل, [app. for عجّل نَفْسَهُ,] inf. n. تَعْجِيلٌ; (K;) and ↓ استعجل; (Mgh, Msb;) or this last signifies he required himself to
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.017 harf
عَجِلَ عَجِلَ A ( n. ac. عَجَل 4 , عَجَلَة 4t ), a. Hastened, hurried, sped along; was expeditious. b. [ Bi & Ila ], Hurried with, brought.... to. عَجَّلَ عَجَّلَ II , a. see I (a) . b. Urged, hurried on; hastened, accelerated, quickened. c. Overtook; outstripped. d. Sent in advance. e. [ La ], Paid in advance. f. [ La ], Offered food to. عَاْجَلَ عَاْجَلَ III a. [ Bi ], Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok48.527 harf
عجل عَجِلَ - يَعْجَلُ - عَجَلٌ - عَجُوْل - عَجُوْلاً - عَاجِل - عَاجِلَة - عِجْل - أََعْجَلَ - يُْعْجِلُ - عَجَّلَ - يُعَجِّل - تَعَجَّل - يَتَعَجَّلُ - اسْتَعْجَلَ - يَسْتَعْجِلُ عَجِلَ - يَعْجَلُ + الكائن + أمراً، أو الأمر لكائن: يسرع فيه مع توقع انتهائه وجهوزيته في أقرب وقت: يتوقع الكائن أن يقع الفعل الذي يريد في أقرب وقت من زمن الكلام
Tamamını oku

Sîgalar(28)

Mücavir kökler46 mücavir (216 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. موسى

    8 ortak ayet · Musa

  2. أخذ

    10 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  3. خور

    2 ortak ayet · Havr çağlayan demektir

  4. جسد

    2 ortak ayet · Cesese yere uzanan kütüktür

  5. ظلم

    9 ortak ayet · Zalimler

  6. وعد

    5 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  7. عذب

    8 ortak ayet · Su yosunudur

  8. عدد

    3 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  9. بعد

    6 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. غضب

    2 ortak ayet · Kızgınlık

  11. قضي

    3 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  12. لبث

    2 ortak ayet · Kaldınız

Geçtiği ayetler(44)

  1. وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

    BuzağıVe hani, Musa ile kırk geceyi vaidleşmiştik. Yine siz zalimler olarak onun arkasından buzağıyı (tanrı) edinmiştiniz.

  2. … قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ …

    BuzağıHani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.

  3. وَلَقَدْ جَاءَكُمْ مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

    BuzağıAnd olsun ki, Musa size apaçık delillerle geldi. Sonra ardından buzağıyı Rabb edindiniz. Ve siz zalimlersiniz.

  4. … بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُوا قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمَانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ …

    BuzağıHani; size verdiğimiz şeyi kuvvetle tutun ve dinleyin, diye Tur’u tepenize dikmiş ve sizden misak almıştık. İşittik ve karşı geldik dediler ve küfürleri yüzünden buzağı sevgisi kalblerine sindirildi. Eğer inananlardansanız, inancınız size ne kötü şey emrediyor? de.

  5. … أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ …

    BuzağıKitab ehli senin kendilerine gökten bir kitab indirmeni isterler. Musa’ dan da bundan daha büyüğünü istemişlerdi. Ve; bize Allah’ı apaçık göster, demişlerdi. Zulümlerinden dolayı onları yıldırım çarpmıştı. Kendilerine bunca açık ayetler ve deliller geldikten sonra da buzağıya taptılar. Nihayet Biz, bunu affettik ve Musa’ya apaçık bir hüccet verdik.

  6. إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

    BuzağıMuhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

Sîga sayfası: تَسْتَعْجِلُونَ
Sîga sayfası: الْعَاجِلَةَ
Sîga sayfası: وَيَسْتَعْجِلُونَكَ
Sîga sayfası: يَسْتَعْجِلُ
Sîga sayfası: يَسْتَعْجِلُونَ
Sîga sayfası: أَعَجِلْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعجل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسرع, سبق, بدر
Zıt Kökأنى
Çekirdek Özet 1Bir şeyin tabii vaktinden, olgunlaşma ve kemal süresinden önce meydana gelmesini istemek veya öne atılmak
Çekirdek Özet 2Tabiatı gereği tez canlı olan insanın ilahi takdir ve tedriciliğin önüne geçme eğilimi, dünyevi peşin hazzı vadolunana tercih etmesi
Çekirdek Özet 3Süreç ve olgunlaşma yasasını (sünnetullah) atlayarak sonucu hemen elde etme arzusunun tevhid ve hikmet dengesini bozması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel çabukluk veya hız anlamındaki سرع ile bir tutarak, onun tabiatında bulunan olgunlaşmamışlık, vaktinden önce talep etme ve noksanlık boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عجHızlı ve yoğun hareket, ses çıkararak dalgalanma veya baskı oluşturma; عجب, عجز, عجف, عجم köklerinde görüldüğü gibi bir durumun olağan ritmini veya yapısını zorlayan iç/dış tesirلTemel hareketi belirli bir hedefe, zamansal sınıra ve nesneye yönlendirerek bir fiili tabii olgunlaşma anından önce tamamlamaya ve süreyi öne çekmeye odaklamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, açığa çıkma, kaynakArzu ve dikkatin dış dünyadaki çekici bir nesneye veya hedefe aniden odaklanması
جDevegözü veya deve; taşıma, yol alma, toplanıp hareket etmeBiriken gücün ve yönelişin duraksamaksızın eyleme geçmesi, ileri doğru atılma
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, dürtme, sevk etmeBir varlığı dışarıdan veya içeriden bir saikle vaktinden evvel harekete zorlama
عجلGözün gördüğü hedefe doğru içsel bir dürtüyle durmaksızın ve vaktini beklemeden atılma hareketiİrade ve arzunun olgunlaşma sürecini gözetmeksizin nesneyi peşin olarak ele geçirme gayreti

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir işin vaktinden önce yapılması, yolcunun veya sağıcının vaktini beklemeden hemen hazır ettiği azık ve süt; ayrıca süratle dönen su dolabı çarkı veya genç, tam olgunlaşmamış sığır yavrusu (buzağı)
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ ve A‘şâ şiirlerinde bineklerin hızlı yürüyüşü, tekerlek hareketi ve vaktinden önce yapılan işler bağlamında geçer; ayrıca Zü’r-Rumme beyitlerinde ayakları tez yürüyen ve acele eden binek tasvirinde عَجِل ve عَجُل biçiminde yer alır
Erken Arapça kullanımYolcunun yola çıkarken aceleyle yanına aldığı ve pişirilmesi beklenmeyen kavut ve hurma gibi hazır yiyeceğe عُجَالَة denmesi; sütün tam sağılma vakti gelmeden sağılan kısmına إِعْجَالَة denmesi

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça عجل kökü, Sami dillerinde genel olarak iki ana semantik hat üzerinde gelişmiştir: hızlı hareket etme/dönme ve genç toynaklı hayvan (özellikle sığır yavrusu). İbranicede עֵגֶל ('ēgel) ve Aramice/Süryanicede ܥܓܠܐ ('eglā) sözcükleri doğrudan sığır yavrusunu, buzağıyı ifade eder. İbranicede ayrıca עֲגָלָה ('agālā) kelimesi tekerlekli araba, dönen yük arabası anlamını taşır. Bu semantik akrabalık, kökün proto-Sami evresindeki döngüsel hareket, yuvarlanma ve henüz tam gelişmemiş, diri ve hareketli yavru kavramlarıyla ortak bir tasavvurdan neşet ettiğini gösterir. Arapçada kök bir yandan somut hayvan adını (el-'icl) korurken, diğer yandan zamanın akışına müdahale ederek bir şeyi vaktinden önce isteme, hızlanma ve peşincilik kavramlarına doğru genişlemiş ve ahlaki-felsefi bir derinlik kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin olgunlaşmasını beklemeden öne alma; dönme/yuvarlanma ve henüz tam yetişmemiş buzağıHız kavramı nötr bir hareketlilikten ziyade zaman sınırını aşma ve peşin olanı elde etme gayretidirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice 'ēgel (buzağı) ve 'agālā (araba); Süryanice 'eglā (buzağı) ve 'eghal (çabukluk)Dönen tekerlek, hızlı hareket ve gelişimini tamamlamamış hayvan yavrusu anlamları ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Afro-Asyatik dillerde yuvarlaklık, dönme ve genç hayvan göstergeleriyle fonetik yakınlıklarDiller arası doğrudan tekil bir kök akrabalığından ziyade kavramsal geçişler sınırlı düzeydedirMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew Grammar, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عجلAnlamlıVaktinden önce istemek, acele etmek, buzağıZamanından önce bir şeyi elde etme çabası ve genç sığır yavrusuHedef kök; Kur'an'da geçer
علجAnlamlıSertleşmek, kalınlaşmak, tedavi etmekBir şeye karşı güç yetirmek, sert ve kaba olmak, bir hastalığı tedaviye girişmekKur'an'da geçmez; sertlik ve direnç anlamı taşır
جعلAnlamlıKılmak, yapmak, tayin etmek, yerleştirmekBir varlığı bir halden diğer hale dönüştürmek veya bir hüküm bina etmekKur'an'da geçer; failin kesin iradesiyle tasarrufta bulunması
جلعAnlamlıAçılmak, pervasızlaşmak, utanmaz olmakAyıp yerlerin açılması, örtünün kalkması, yüzsüzlük yapmakKur'an'da geçmez; gizliliğin bozulup dışa vurması
لعجAnlamlıYakmak, acıtmak, içe işlemekAteşin deriyi veya hüznün ve aşkın kalbi yakıp elem vermesiKur'an'da geçmez; içsel bir yanma ve acı
لجعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عجلMerkezVaktinden önce isteme, acelecilikBir şeyin tabii süresini beklemeden, olgunlaşmadan hemen olmasını istemeSüreç ve hikmet dengesini bozan zamansal öne çekme çabası
سرعKomşuHız ve çabuklukBir fiili zaman kaybetmeksizin, tembellik etmeden süratle ifa etmeعجل kökünün aksine yerilmez; bilakis hayırda sürat göstermek övülür
سبقKomşuÖne geçme, yarışmaBir hedefe başkalarından önce ulaşarak mesafe veya derece kazanmaEylemin diğer faillere göre önceliğini vurgular
بدرKomşuAnsızın davranma, fırsatı yakalamaFırsat elden kaçmadan önce süratle harekete geçip inisiyatif almaZamanın daraldığı anda ani bir atılımla fiile girişme hali
أنىZıtVaktini bekleme, teenni, olgunlaşmaBir şeyin kemale ermesi için gereken süreyi sabırla ve sükunetle beklemeعجل kökünün zıddı olarak tedriciliği, olgunluğu ve itidali temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعجلHızlanmak, vaktinden önce istemek, buzağıZamanından evvel bir sonucu talep etme ve olgunlaşmamış toynaklı yavrusuKesin
LatincePraecipitare, festinareAcele etmek, vaktinden önce düşmek/atılmakPraecipitare kelimesi baş aşağı yuvarlanma ve zamansız hareketi vererek kökün noksanlık yönünü karşılarGüçlü
İngilizceHaste, precipitation, calfAcele, sabırsızlık, buzağıHaste genellikle zamansız telaşı, calf ise kökün zoolojik nesnesini karşılarKesin
AlmancaEile, Übereilung, KalbAcele, vaktinden önce davranma, buzağıÜbereilung tam olarak vaktinden önce ve düşünmeksizin atılma nüansını taşırGüçlü
FransızcaPrécipitation, hâte, veauAcelecilik, telaş, buzağıPrécipitation düşüncesizce ve vaktinden önce eyleme geçme noksanlığını yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عِجْلBuzağı (somut hayvan / şirk nesnesi)İsrâiloğullarının Tanrı yerine koyup taptıkları altın buzağı heykeli ile İbrahim'e ikram edilen kızartılmış sığır yavrusu; Bakara 2:51, Hûd 11:69, Tâhâ 20:88
عَجَل / عَجِلَFıtri acelecilik ve sabırsızlıkİnsanın yaratılışındaki tez canlılık, sabırsızca hüküm verme ve süreci bekleyememe zaafı; Enbiyâ 21:37, İsrâ 17:11
اِسْتَعْجَلَAzabın veya vaadin çabucak gelmesini talep etmeİnkarcıların meydan okuyarak tehdit edildikleri azabın bir an evvel gelmesini istemeleri; Ra'd 13:6, Hac 22:47, Şûrâ 42:18
العَاجِلَةPeşin ve geçici olan dünya hayatıAhiretin ertelenmiş ve kalıcı mükafatına karşılık hemen elde edilen fani nimetler; İsrâ 17:18, Kıyâme 75:20, İnsân 76:27
تَعَجَّلَVaktinden önce davranma veya süreyi kısaltmaHac ibadetinde Mina günlerini iki güne indirip erken ayrılma serbestiyeti; Bakara 2:203
أَعْجَلَBirini geride bırakıp öne fırlamaMusa'nın kavmini arkada bırakarak Rabbinin rızasına kavuşmak gayesiyle huzura erken gelmesi; Tâhâ 20:83
لَا تَعْجَلْVahyin tamamlanmasını bekleme emriHz. Peygamber'in vahiy henüz tamamlanmadan ezberleme telaşıyla acele etmesinin menedilmesi; Tâhâ 20:114

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî vaat ve tehdidin (va'd ve va'îd) ertelenmesiMüşriklerin azabın çabuklaştırılmasını istemeleri karşısında Allah'ın mühlet vermesi (imlâ ve istidrac) hikmetiİlahî fiillerde aceleciliğin imkansızlığı, her şeyin ezelî bir ecel ve takdire bağlı oluşu
Fıkıhİbadetlerin ve borçların vaktinden önce ifası (ta'cil)Zekatın vaktinden önce verilmesi, kaza ve kefaretlerin peşin ödenmesi veya hacda Mina'dan erken ayrılma hükümleriBir mükellefiyetin meşru şartlar dahilinde süresinden önce tamamlanarak düşürülmesi
Tefsirİnsanın tabiatındaki noksanlık ve dünyevileşme meyliÂyetlerde geçen insanın aceleden yaratılmış olması ve peşin olan dünyayı (el-âcile) ahirete tercih etmesi tahliliNefsin hazzı hemen elde etme iştahı ile hikmetli sabır arasındaki varoluşsal gerilim
HadisAhlaki davranışta vakar, teenni ve şeytani dürtü ayrımıAceleciliğin şeytandan, teenninin ise Allah'tan olduğunu bildiren nebevî ilkelerİnsanın tefekkürsüz, fevri ve olgunlaşmamış tepkilerini dizginleme gereği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk terbiyesiİlahî takdire teslimiyet ve tedricilikSabır ve itminan zeminini korumaKulun ilahî vaadi kendi sübjektif zaman algısına göre değil, Allah'ın belirlediği vakte bağlamasıKesin
İlmiBilgi edinme ve metodolojiTedrici tahsil ve olgunlaşmaFikri hamlığı ve yanılgıyı önlemeVahiy ve bilginin tam kavranmadan peşin hükümle tüketilmesini engelleme; tahkikin vaktini gözetmeGüçlü
SiyasiToplumsal değişim ve yönetimAşamacılık ve sünnetullahın ritmiSosyal kırılmaları ve anarşiyi engellemeToplumsal dönüşüm yasalarını gözetmeden zoraki ve zamansız devrimci atılımların yıkımını önlemeGüçlü
İktisadiServet ve kaynak yönetimiPeşin tüketim ve sermaye olgunlaşmasıSürdürülebilir üretim ve itidalGeleceğe yönelik yatırımı feda edip peşin kazanca (el-âcile) odaklanmanın getirdiği sermaye tükenişini engellemeGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişinde erken tetiklenme veya yarılanma süresinin zorlanmasıKimyasal veya nükleer bir reaksiyonda gerekli eşik enerjisi ve bekleme süresi dolmadan sistemin dış müdahaleyle reaksiyona zorlanması sonucu kararsız (metastabil) ara ürünlerin oluşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerZaman tercihi oranı (time preference) ve hazzı erteleme zaafıPsikoloji ve davranışsal iktisatta bireyin gelecekteki büyük ve kalıcı fayda yerine andaki küçük ve geçici hazzı tercih etmesi (hiperbolik iskonto)Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir telaş, acele etmek veya fiziksel hızlanma olarak algılayıp, onun olgunlaşma sürecini çiğneme boyutunu yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem ontolojik bir olgunlaşma evresini (ecel/vakit), hem insanın peşin olanı ahirete yeğleme ahlaki krizini, hem de şirk sembolü olan buzağının hamlığını kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHayırda yarışma ve sürat gösterme (سرع) emri ile aceleciliğin kınanması (عجل) arasındaki fark silinir; ilahî kanunların zamansal işleyişi anlaşılamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman felsefesini, sünnetullahın aşamalılık ilkesini ve insanın anlık hazzı ebedi kurtuluşa tercih etme psikolojisini açıklayan temel kavramsal merkezlerden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müşriklerin azabın çabucak gelmesini istedikleri meydan okuma ayetlerinde, vahyin iniş sürecinde Hz. Peygamber'e verilen uyarılarda ve ahiret ile dünya (el-âcile) mukayeselerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çaba ve süratin bizatihi kötü olduğu yanılgısını düzeltir; kınanan şeyin hız değil, bir şeyin tabiî ve meşru vaktinden önceye çekilerek nizamın bozulması olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir şeyin tabii olgunlaşma vaktini beklemeden erken koparılması veya süratle dönen tekerlek gibi henüz tam kemale ermemiş varlık hali.
  • Soyut anlamİnsanın fıtri sabırsızlığı sebebiyle süreçleri atlayıp sonuca peşinen ulaşma ve kalıcı olanı fani olan hazır faydaya feda etme eğilimi.
  • Sistematik karşılıkHikmet, tedricilik ve vade (ecel) yasasına aykırı olarak sebep-sonuç bağlamındaki zaman aralığını zorla sıfırlamaya çalışma sapması.
  • LaTeX modelit<t0  ⟹  Δt→0  ⟹  Ψ(t)≺Ψ(t0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde t fiili gerçekleşme anını, t0 ise o hadisenin hikmet ve kemal bakımından belirlenmiş tabii vaktini (ecelini) temsil eder. Δt→0 ifadesi, failin aradaki olgunlaşma sürecini yok sayarak sonucu zamansız biçimde öne çekme (acele etme) hamlesini simgeler. Ψ(t)≺Ψ(t0) bağıntısı ise, vaktinden önce elde edilen neticenin değer, sıhhat ve kemal bakımından tabii vaktinde ortaya çıkacak olan durumdan zorunlu olarak eksik, kusurlu ve noksan kalacağını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع