بدر
ب - د - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Bedr dolunay demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bedr dolunay demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.677 harfباب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR948 harfبَدَرْتُ إلى الشي أَبْدُرُ بُدوراً: أسرعْت إليه، وكذلك بادَرْتُ إليه. وتَبادَرَ القومُ: تسارعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تسارعوا إلى أخْذه. وليلةُ البدرِ: ليلةُ أربعَ عشرةَ. ويسمَّى بَدْراً لمبادرته الشمسَ بالطلوع، كأنَّه يعجِّلها المَغِيبَ. ويقال: سُمِّيَ بَدْراً لتمامه. وأَبْدَرْنا فنحن مُبْدِرونَ، إذا طلع لنا البَدْرُ. والبَدْرَةُ: مَسْكُ السَخْلَةِ، لأنَّها ما دامت تَرضَع فَمسْكُها للّبن شكوة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR19.018 harfد ر ب
درب ، دبر ، ربد ، ردب ، برد ، بدر : مستعملات .
درب : قال الليث : الدَّرْبُ بابُ السِّكةِ الواسعةِ ، والدَّرْب كلُّ مَدخل من مداخل الروم دَرْبٌ من دُوربِها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّدْرِيبُ الصَّبر في الْحَرب وقتَ الفِرار يقال : دَرِبَ فلان وَعَرِدَ عَمْرو .
وفي الحديث عن أبي بكر : لا تزالون تَهزِمون الرومَ فإذا صاروا إلى التَّدْرِيبِ وَقَفَتْ الحربُ ، أرادَ الصَّبْرَ .
أبو عبيد عن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي)
(بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء.
[أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR721 harf- قال تعالى: ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا﴾ [النساء/6] أي: مسارعة، يقال: بدرت إليه وبادرت، ويعبر عن الخطأ الذي يقع عن حدة: بادرة (قال ابن منظور: والبادرة: الحدة، وهو ما يبدر من حدة الرجل عند غضبه من قول أو فعل). يقال: كانت من فلان بوادر في هذا الأمر، والبدر قيل سمي بذلك لمبادرته الشمس بالطلوع، وقيل: لامتلائه تشبيها بالبدرة (البدرة: كيس فيه ألف أو عشرة آلاف درهم، سميت ببدرة السخلة)، فعلى ما قيل يكون
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR575 harfب د ر
بدر إلى الخير وبادره الغاية وإلى الغاية.
قال: فبادرها ولجات الخمـر وفلان يبادر في أكل مال اليتيم بلوغه بداراً.
وتبادروا الباع وابتدروها.
وهو مخشي البادرة وأنا أخاف بادرته وهي ما تبدر منه عند حدته.
وتقول: فلان حار النوادر حاد البوادر.
وأصابته بادرة السهم وهي طرفه من قبل النصل واحمرت بوادر الخيل وهي اللحمات بيـن المناكب والأعناق.
قال خراش بن عمرو: وجاءت الخيل محمـراً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.121 harfبَدَرْتُ إِلى الشيء أَبْدُرُ بُدُوراً: أَسْرَعْتُ، وكذلك بادَرْتُ إِليه. وتَبادَرَ القومُ: أَسرعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تَبادَرُوا إِلى أَخذه. وبادَرَ الشيءَ مبادَرَةً وبِداراً وابْتَدَرَهُ وبَدَرَ غيرَه إِليه يَبْدُرُه: عاجَلَهُ؛ وقول أَبي المُثَلَّمِ:
فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي
مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا
أَراد إِلى شرائعها فحذف وأَوصل. وبادَرَهُ إِليه: كَبَدَرَهُ. وبَدَرَني
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR574 harf* ب د ر * * بدر * إلى الشيء أسرع وبابه دخل و * بَادَرَ * إليه أيضا و * تَبَادَرَ * القوم تسارعوا و * ابْتَدَرُوا * السلاح تسارعوا إلى أخذه وسمي * البَدْرُ * بدرا لمبادرته الشمس بالطلوع في ليلته كأنه يعجلها المغيب وقيل سمي به لتمامه و * أَبْدَرْنا * فنحن مبدرون أي طلع لنا البدر و * بَدْرُ * موضع يذكر ويؤنث وهو اسم ماء قال الشعبي بدر بئر كانت لرجل يدعى بدرا ومنه يوم بدر و * البَدْرَةُ * عشرة آلاف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.727 harfبادره مبادرة وبدارا، بالكسر، لأنه القياس في مصدر فاعل، أي عجل إلى فعل ما يرغب فيه. وهو يتعدى بنفسه وبإلى، كذا في شرح الشفاء.
قال شيخنا: وقد عدوه مما جاء فيه فاعل في أصل الفعل كسافر، وأبقاه بعضهم على أصل المفاعلة، وذلك فيما يتعدى فيه بنفسه، وأما في تعديته بإلى فلا دلالة له على المفاعلة، كما لا يخفى، انتهى.
وفي التنزيل: ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا أي مسابقة لكبرهم.
وفي الأساس: وبادر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.806 harfبَدَرَ
1 بَدَرَ بدر در , aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, It (the moon) became full. (Msb.) ― -b2- (tropical:) He (a boy) became full-grown and round; implying comparison to the full moon. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (fruit) attained to maturity. (TA, from a trad.) [See also 4.] ― -b4- It rose like the full moon. (Er Rághib.) -A2- See also 3, in six places. ― -b2- بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR625 harfبَدَر
بَدَر A , U ( n. ac. بَدْر 1 , بُدُوْر 27 ),
a. Beamed, bloomed; became full-grown; full-orbed.
b. [ acc. or Ila ], Pressed on, pressed forward, bounced upon; hastened towards.
بَاْدَرَ
بَاْدَرَ III
a. [ Ila ], Hastened to, strove to be first.
أَبْدَرَ
أَبْدَرَ IV ,
a. Travelled by moonlight.
اِبْتَدَرَ
اِبْتَدَرَ VIII
a. [ Ila ], Hastened to.
بَدْر
بَدْر 1 , ( pl. بُدُوْر 27 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.324 harfبدر
بَدَرَ - يَبْدُرُ - بَدْر - بِداراً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: استبقه احتياطاً: سبقه وعاجله قبل وصوله أو وقوعه تحسباً وحذراً واحتياطاً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً : يسبقه إلى مكان أو أمر احتياطاً وتحسباً وحذراً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + شيئاً أو أمراً + بـِفعل ، أو أن يفعل شيئاً:
Mücavir kökler24 mücavir (35 toplam)
- عفف
1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar
- دفع
1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- فقر
1 ortak ayet · Omurga kemiğidir
- رشد
1 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir
- نكح
1 ortak ayet · Nikah
- سرف
1 ortak ayet · Aşırı gidenler
- يتم
1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- ذلل
1 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- كفي
1 ortak ayet · “Dengi” demektir
- بلو
1 ortak ayet · Biley taşı
- عرف
1 ortak ayet · Tanınan ile
- شكر
1 ortak ayet · Sütle dolu memedir
Geçtiği ayetler(2)
وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
BedirAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبق, سرع, عجل |
| Zıt Kök | بطأ |
| Çekirdek Özet 1 | Vaktinden önce veya tam zamanında kemale erme, aniden öne fırlama, dolma |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman baskısı altında fırsatı kaçırmamak için erken ve hızlı davranma |
| Çekirdek Özet 3 | Olgunlaşma ve baskın çıkma sürecinde zaman-eylem eşzamanlılığı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yer adına indirgeyip acele etme ve kemale eriş bağlamını yitirmek |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Belirli bir mahalin içini doldurma, kapalı bir hacimde kemale erme |
| د | Kapı | Bir eşikten geçiş, sınırdan dışarıya açılma ve ani yöneliş |
| ر | İnsan başı | Önde olma, başlangıç noktasını tutma, zirveye ulaşma |
| بدر | Kapalı hacimden eşiği aşarak öne fırlama | Kendi olgunluk sınırına ulaşan bir varlığın zaman eşiğini aşarak diğerlerinden önce belirmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dolunayın ufukta güneş batar batmaz hemen belirmesi, bir şeyin hacimce veya sayıca tam dolması, suyun veya gözyaşının aniden öne fırlayıp taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû’l-Müsellem bir beytinde avına veya hedefine rakiplerinden önce ulaşma hamlesini bu kökle tasvir etmiştir: فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي / مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’in Peygamber’in yanına girdiğindeki duygusal anı aktarırken gözyaşlarının aniden boşalmasını فابْتَدَرَتْ عيناي şeklinde ifade etmesi |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde بدر kökü, öncelikle tohum saçma, dağıtma, saçılma ve erkenden fırlayıp ortaya çıkma anlam katmanıyla ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda kök, tohum ekmek, serpmek ve saçmak (b-d-r / bzr) ekseninde şekillenir; bu durum Arapçadaki bezr çekirdeği ile fonetik ve semantik bir akrabalık sergiler. Arapçada kök bir yandan dolunayın gecikmeksizin batış ufkuna karşı doğması gibi kemal ve doluluk mânasını korumuş, diğer yandan zamanından önce davranıp fırsatı yakalama eylemine doğru semantik bir özelleşme yaşamıştır. Akkadca zemininde doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, erken dönem Sami tasavvurunda tohumun topraktan aniden fırlaması ile dolunayın gökte parlaması arasındaki ani beliriş ve doluluk semantik matrisi ortaktır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بدر / doluluk ve acele | Dolunayın ufukta tam vaktinde veya erken parlaması ile insanın bir işe rakiplerinden önce atılması arasındaki eşzamanlılık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice b-d-r / bzr | Tohum saçmak, hızlıca yayılmak ve erken fışkırmak anlamıyla semantik paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik saçılma / fırlama kökleri | Tohum serpme ve erken doğum / beliriş eksenindeki kimi arkaik kök formları | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بدر | Anlamlı | Erken davranmak, dolunay | Bir şeyin tam dolması veya vaktinden önce öne atılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| برد | Anlamlı | Soğumak, katılaşmak | Isının düşmesi, bir şeyin sakinleşip keskinliğini yitirmesi | Kur'an'da geçer; zıt dinamizm |
| دبر | Anlamlı | Arka, geri, son | Bir şeyin peşi sıra gitmek, geride kalmak, arkasını dönmek | Kur'an'da geçer; بدر kökünün öne fırlamasına zıt yön |
| درب | Anlamlı | Alışmak, yol | Bir işte tecrübe kazanmak, dar geçit veya yol | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| ربد | Anlamlı | Bir yerde kalmak, renk değişimi | Koyu gri veya bulanık renk almak, çökmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| ردب | Anlamlı | Kapanmak, yığmak | Bir deliği veya geçidi taşla örtüp kapamak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بدر | Merkez | Hız ve öncelik | Fırsat kaçmadan veya sınır dolmadan önce davranıp hamle yapma | Zaman baskısı altında baskın çıkma eylemidir |
| سبق | Komşu | İlerleme ve yarış | Bir hedefe doğru yarışarak başkalarını geride bırakma | Başkasına göre mesafede veya mertebede öne geçmektir |
| سرع | Komşu | Hız | Bir işi yaparken zamanı kısaltma, çeviklik gösterme | Eylemin iç temposunun yüksekliğini bildirir |
| عجل | Komşu | Vaktinden önce isteme | Vakti gelmemiş bir şeyin hemen olmasını talep etme | Genellikle olgunlaşmadan yapılan aceleciliği içerir |
| بطأ | Zıt | Yavaşlık ve gecikme | Eylemi ağırdan alma, gecikme, geride kalma | Hareketteki tembellik ve zamanı ıskalamaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بدر | Dolunay olma, aceleyle öne atılma | Kemale erme ve vaktinden önce davranma ikiliğini bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Praevenire, anticipare | Önceden davranmak, vaktinden önce gelmek | Sadece zamanlama önceliğini karşılar; doluluk ve kemal anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Anticipate, hasten, preempt | Önceden davranmak, acele etmek | Zaman baskısı altında önce davranmayı karşılar; dolunay/kemal imgesini içermez | Güçlü |
| Almanca | Zuvorkommen, vorauseilen | Önceden yetişmek, erken davranmak | Bir durumun önüne geçme eylemini iyi açıklar; metafizik ve hacimsel doluluğu taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | Devancer, anticiper | Öne geçmek, erken davranmak | Karşı tarafın hamlesini boşa çıkaracak erken davranışı verir; bedr doluluğu eksiktir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِبَدْرٍ (İsim / Mekân) | Zafer ve ilahi yardımın tecelli ettiği belirli yer | Müslümanların zayıf ve az sayıda iken ilahi yardımla kemale ve zafere ulaştığı tarihsel dönüm noktası; Âl-i İmrân 3:123 |
| بِدَارًا (Mastar / Hâl) | Bir sınır aşılmadan önce aceleyle tüketme, erken davranma | Yetim malını, çocuk ergenlik çağına erişip malını geri almadan önce aceleyle yiyip bitirme uyarısı; Nisâ 4:6 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Bedir fazileti ve ilahi yardım | Bedir gazvesine katılanların bağışlanmışlığı ve ilahi inayet ile meleklerin müdahalesi | Hakkın batıla karşı ilk ve belirleyici kemal galebesi |
| Fıkıh | Yetim mallarının korunması ve velayet | Çocuğun rüşd çağına girmesi öncesinde vasinin yetim malını telaşla harcamasının haramlığı | Hak sahibinin tasarruf hakkı doğmadan önce davranarak malı tüketme yasağı |
| Tefsir | Bedir isminin menşei ve istiâre boyutu | Kelimenin su kuyusunun sahibinin adından mı yoksa dolunay parlaklığından mı geldiği | Mekânın dolunay gibi aydınlanması veya hakkın kemale ermesi temsili |
| Hadis | Hayırlarda yarış ve anlık gaflet | Hayır işlerinde acele davranma tavsiyesi ve öfke anında ağızdan kaçan sözler | Fırsat elden gitmeden önce atılma ve nefsi kontrol etme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yardım ve kemal | Furkan eşiği | Zayıflıktan izzete ani sıçrama | Hak ile batılın ayrıldığı ilk kesin zafer noktası | Kesin |
| İlmi | Kritik veri eşiği | Öncül gözlem | Olay gerçekleşmeden önce tespit | Süreç tamamlanmadan verinin vaktinde yakalanması | Güçlü |
| Siyasi | Stratejik inisiyatif | Önleyici hamle | Tehdidi vaktinden önce bertaraf etme | Düşmanın toparlanmasına fırsat vermeden meşru üstünlük sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin devri | Haksız erken tüketim | Malın asıl sahibine intikalini engelleme | Hak doğmadan hemen önce fırsatçılık yaparak sermayeyi tüketme | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve kritik eşik aşımı | Bir sistemin doygunluk noktasına ulaştığı anda aniden durum değiştirmesi veya sinyalin sınır zamandan önce hedefe varması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Önleyici eylem ve fırsatçılık | Sosyal aktörün, yasal bir kısıtlama veya rakip bir güç devreye girmeden hemen önceki dar zaman aralığında baskın hamle yapması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | بدر lafzını yalnızca bir savaşın veya coğrafi kuyunun özel adı sayıp, kökün taşıdığı dolunay, olgunluk ve kritik zamanda erken hamle yapma karakterini unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem zayıf bir topluluğun ilahi inayetle dolunay gibi kemale erdirilmesini hem de ahlaki zaaf içinde bir yetimin hakkına konmak için yapılan telaşlı aceleciliği içine alan çift yönlü bir kritik zaman bilincidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 123'teki atfı salt tarihsel bir hatıra olarak okuyup, Nisâ 6'daki ahlaki-iktisadi uyarıyla olan ontolojik zamanlama bağını koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman ve kemal anlayışını ortaya koyar; bir eylemin değeri veya cürmü, onun tam vaktinde ve kritik eşik aşılmadan önce yapılmasıyla doğrudan ilişkilidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İslam toplumunun varoluş mücadelesini anlatan cihat ve nusret ayetlerinde ile yetim ve miras hukukuna dair muamelat ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Erken davranmanın her zaman meşru bir yarış olmadığını; hakkı gasbetmek için zamana karşı yarışmanın zeval, hayırda ve adalette erken davranmanın ise zafer getirdiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDolunayın gecikmeden ufukta parlaması, bir kabın veya sayının tam dolması, suyun hızla fışkırması.
- Soyut anlamKritik bir zaman eşiği dolmadan önce inisiyatif alarak öne fırlamak veya bir sürecin kemal noktasına erişmesi.
- Sistematik karşılıkZaman penceresi kapanmadan veya yeni bir evreye geçilmeden önce gerçekleştirilen önleyici ve belirleyici hamle.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kritik eşik zamanını, eylemin gerçekleştiği anı, eylemcinin önünde kalan daralan zaman aralığını temsil eder. Kritik eşiğe soldan yaklaşırken () eylem akışının veya potansiyelin hızla yükselmesi (), kökün temsil ettiği ani ön alma, erkenden doldurma ve baskın çıkma halini () simgeler. Nisâ 4:6'da bu durum rüşd çağı eşiğinden önceki haksız tüketim ivmesini, Âl-i İmrân 3:123'te ise zayıflıktan zafere sıçrama anını matematiksel olarak izah eder.