بدر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-د-ر2 sîga, 24 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عرفنكحبلغبدرعففبلودفعبِبَدْرٍرشدموليتمشكر

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

بدر

ب - د - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Bedr dolunay demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bedr dolunay demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.677 harf
باب الدال والراء والباء معهما د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات درب: كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها. والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين. والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ. ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال: ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ والدَّرَبُ: داءٌ في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR948 harf
بَدَرْتُ إلى الشي أَبْدُرُ بُدوراً: أسرعْت إليه، وكذلك بادَرْتُ إليه. وتَبادَرَ القومُ: تسارعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تسارعوا إلى أخْذه. وليلةُ البدرِ: ليلةُ أربعَ عشرةَ. ويسمَّى بَدْراً لمبادرته الشمسَ بالطلوع، كأنَّه يعجِّلها المَغِيبَ. ويقال: سُمِّيَ بَدْراً لتمامه. وأَبْدَرْنا فنحن مُبْدِرونَ، إذا طلع لنا البَدْرُ. والبَدْرَةُ: مَسْكُ السَخْلَةِ، لأنَّها ما دامت تَرضَع فَمسْكُها للّبن شكوة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR19.018 harf
د ر ب درب ، دبر ، ربد ، ردب ، برد ، بدر : مستعملات . درب : قال الليث : الدَّرْبُ بابُ السِّكةِ الواسعةِ ، والدَّرْب كلُّ مَدخل من مداخل الروم دَرْبٌ من دُوربِها . ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّدْرِيبُ الصَّبر في الْحَرب وقتَ الفِرار يقال : دَرِبَ فلان وَعَرِدَ عَمْرو . وفي الحديث عن أبي بكر : لا تزالون تَهزِمون الرومَ فإذا صاروا إلى التَّدْرِيبِ وَقَفَتْ الحربُ ، أرادَ الصَّبْرَ . أبو عبيد عن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR721 harf
- قال تعالى: ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا﴾ [النساء/6] أي: مسارعة، يقال: بدرت إليه وبادرت، ويعبر عن الخطأ الذي يقع عن حدة: بادرة (قال ابن منظور: والبادرة: الحدة، وهو ما يبدر من حدة الرجل عند غضبه من قول أو فعل). يقال: كانت من فلان بوادر في هذا الأمر، والبدر قيل سمي بذلك لمبادرته الشمس بالطلوع، وقيل: لامتلائه تشبيها بالبدرة (البدرة: كيس فيه ألف أو عشرة آلاف درهم، سميت ببدرة السخلة)، فعلى ما قيل يكون
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR575 harf
ب د ر بدر إلى الخير وبادره الغاية وإلى الغاية‏.‏ قال‏:‏ فبادرها ولجات الخمـر وفلان يبادر في أكل مال اليتيم بلوغه بداراً‏.‏ وتبادروا الباع وابتدروها‏.‏ وهو مخشي البادرة وأنا أخاف بادرته وهي ما تبدر منه عند حدته‏.‏ وتقول‏:‏ فلان حار النوادر حاد البوادر‏.‏ وأصابته بادرة السهم وهي طرفه من قبل النصل واحمرت بوادر الخيل وهي اللحمات بيـن المناكب والأعناق‏.‏ قال خراش بن عمرو‏:‏ وجاءت الخيل محمـراً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.121 harf
بَدَرْتُ إِلى الشيء أَبْدُرُ بُدُوراً: أَسْرَعْتُ، وكذلك بادَرْتُ إِليه. وتَبادَرَ القومُ: أَسرعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تَبادَرُوا إِلى أَخذه. وبادَرَ الشيءَ مبادَرَةً وبِداراً وابْتَدَرَهُ وبَدَرَ غيرَه إِليه يَبْدُرُه: عاجَلَهُ؛ وقول أَبي المُثَلَّمِ: فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا أَراد إِلى شرائعها فحذف وأَوصل. وبادَرَهُ إِليه: كَبَدَرَهُ. وبَدَرَني
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR574 harf
* ب د ر * * بدر * إلى الشيء أسرع وبابه دخل و * بَادَرَ * إليه أيضا و * تَبَادَرَ * القوم تسارعوا و * ابْتَدَرُوا * السلاح تسارعوا إلى أخذه وسمي * البَدْرُ * بدرا لمبادرته الشمس بالطلوع في ليلته كأنه يعجلها المغيب وقيل سمي به لتمامه و * أَبْدَرْنا * فنحن مبدرون أي طلع لنا البدر و * بَدْرُ * موضع يذكر ويؤنث وهو اسم ماء قال الشعبي بدر بئر كانت لرجل يدعى بدرا ومنه يوم بدر و * البَدْرَةُ * عشرة آلاف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.727 harf
بادره مبادرة وبدارا، بالكسر، لأنه القياس في مصدر فاعل، أي عجل إلى فعل ما يرغب فيه. وهو يتعدى بنفسه وبإلى، كذا في شرح الشفاء. قال شيخنا: وقد عدوه مما جاء فيه فاعل في أصل الفعل كسافر، وأبقاه بعضهم على أصل المفاعلة، وذلك فيما يتعدى فيه بنفسه، وأما في تعديته بإلى فلا دلالة له على المفاعلة، كما لا يخفى، انتهى. وفي التنزيل: ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا أي مسابقة لكبرهم. وفي الأساس: وبادر
Maddenin bağlantısı

بادره مبادرة وبدارا، بالكسر، لأنه القياس في مصدر فاعل، أي عجل إلى فعل ما يرغب فيه. وهو يتعدى بنفسه وبإلى، كذا في شرح الشفاء. قال شيخنا: وقد عدوه مما جاء فيه فاعل في أصل الفعل كسافر، وأبقاه بعضهم على أصل المفاعلة، وذلك فيما يتعدى فيه بنفسه، وأما في تعديته بإلى فلا دلالة له على المفاعلة، كما لا يخفى، انتهى. وفي التنزيل: ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا أي مسابقة لكبرهم. وفي الأساس: وبادر إلى الشيء: أسرع، وبادره الغاية، وإلى الغاية. بادره، وابتدره، وبدر غيره إليه يبدره: عاجله وأسرع إليه. وبدره الأمر، وبدر إليه يبدر بدرا: عجل وأسرع إليه واستبق، قال الزجاج: وهو غير خارج عن معنى الأصل، يعني الامتلاء، لأن معناه استعمل غاية قوته وقدرته على السرعة، أي استعمل ملء طاقته. وابتدروا السلاح: تبادروا إلى أخذه وبادره إليه كبدره. ويقال: ابتدر القوم أمرا، وتبادروه، أي بادر بعضهم بعضا إليه، أيهم يسبق إليه، فيغلب عليه. واستبقنا البدري، محركة كجمزى، أي مبادرين. وضربه البدري، أي مبادرة. والبادرة: ما يبدر من حدتك في الغضب بلغت الغاية في الإسراع، من قول أو فعل. وبادرة الشر: ما يبدرك منه، يقال: أخشى عليك بادرته، وبدرت منه بوادر غضب، أي خطأ. وسقطات عندما احتد، وقال النابغة: ولا خير في حلم إذا لم يكن له بوادر تحمي صفوه أن يكدرا. وفلان حار النوادر حاد البوادر. البادرة: شباة السيف. ومن السهم: طرفه من قبل النصل. فلان حسن البادرة، أي البديهة.

البادرة: ورق الحواءة بضم الحاء، وتشديد الواو المفتوحة، فألف، وبعدها همزة مفتوحة، أي الحناء: أول ما يبدأ منه. البادرة: أول ما يتفطر من النبات، وهو رأسه، لأنه أول ما ينفطر عنه. البادرة: أجود الورس، وأحدثه نباتا، عن أبي حنيفة. البادرة من الإنسان وغيره: اللحمة التي بين المنكب والعنق. قيل: البادرتان من الإنسان: اللحمتان فوق الرغثاوين، بالضم، وأسفل الثندرة، وقيل: هما جانبا الكركرة، وقيل: هما عرقان يكتنفانها، قال الشاعر: تمري بوادرها منها فوارقها. يعني فوارق الإبل، وهي التي أخذها المخاض ففرقت نادة، فكلما أخذها وجع في بطنها مرت، أي ضربت بخفها بادرة كركرتها، وقد تفعل ذلك عند العطش. ج البوادر، وفي حديث مبدأ الوحي: فرجع منها ترجف بوادره وقال خراشة بن عمرو العبسي: هلا سألت ابنة العبسي ما حسبيعند الطعان إذا ما غص بالريق. وجاءت الخيل محمرا بوادرها زروا وزلـت يد الـرامـــي عـــن الـــفـــوق. عن ابن الأعرابي: البدر: القمر الممتلئ، وإنما سمي بدرا، لأنه يبادر بالغروب طلوع الشمس، وفي المحكم: لأنه يبادر بطلوعه غروب الشمس، لأنهما يتراقبان في الأفق صبحا، وقال الجوهري: سمي بدرا لمبادرته الشمس بالطلوع، كأنه يعجلها المغيب، وسمي بدرا لتمامه، وسميت ليلة البدر، لتمام قمرها، وجمعه بدور، كالبادر، كما في اللسان، ولا عبرة بإنكار شيخنا له، وفي البصائر للمصنف: والبدر، قيل سمي به لمبادرته الشمس بالطلوع، وقيل: لامتلائه، تشبيها بالبدرة، فعلى ما قيل يكون مصدرا في معنى الفاعل. قال الراغب: الأقرب عندي ان يجعل البدر أصلا في الباب، ثم تعتبر معانيه التي تظهر منه، فيقال تارة: بدر كذا، أي طلع طلوع البدر، ويعتبر امتلاؤه تارة، فيشبه البدرة به. البدر: السيد، يقال: هو بدر القوم، أي سيدهم، على التشبيه بالبدر، قال ابن أحمر: وقد نضرب البدر اللجوج بكفه عليه ونعطي رغبة المتـودد. ويروى البدء. البدر: الغلام المبادر. وغلام بدر: ممتلئ شبابا ولحما، قاله الزجاج، وفي حديث جابر: كنا لا نبيع الثمر حتى يبدر ، أي يبلغ. يقال: بدر الغلام، إذا تم واستدار، تشبيها بالبدر في تمامه وكماله. وقيل: إذا احمر البسر يقال له: قد أبدر.

من المجاز في الحديث عن جابر: أن النبي صلى الله عليه وسلم أتى ببدر فيه خضرات من البقول . قال ابن وهب، يعني بالبدر الطبق، شبه بالبدر لاستدارته. قال الأزهري: وهو صحيح، قال: وأحسبه سمي بدرا، لأنه مدور. وبدر: ع بين الحرمين الشريفين، أسفل وادي الصفراء، وهو إلى المدينة أقرب، يقال: هو منها على ثمانية وعشرين فرسخا، وبينه وبين الجار وهو ساحل البحر ليلة، معرفة ويذكر. أو اسم بئر هناك حفرها رجل من غفار، اسمه بدر بن يخلد بن النضر بن كنانة، قاله الزبير بن بكار عن عمه، وحكى عن غير عمه انه بدر بن قريش بن يخلد بن النضر بن كنانة، وقيل: بدر رجل من بني ضمرة سكن ذلك الموضع فنسب إليه، ثم غلب اسمه عليه. وفي المعجم: ويقال له: بدر القتال، وبدر الموعد، وبدر الأولى والثانية، وقيل: إنما سميت بدرا لاستدارتها أو لصفاء مائها. وحكى الواقدي إنكار ذلك عن شيوخ غفار، وقالوا: ماؤنا ومنازلنا لم يملكها أحد، وإنما بدر علم عليها كغيرها من البلاد. وأخرج ابن أبي شيبة، وعبد بن حميد، وابن جرير، وابن المنذر، وابن أبي حاتم، عن الشعبي، قال: كانت بدر بئرا لرجل من جهينة، فسميت به، وأخرج ابن جرير عن الضحاك، قال: بدر: ماء عن يمين طريق مكة، بين مكة والمدينة. قال شيخنا: وأنشدنا غير واحد للصلاح الصفدي: أتينا إلى البدر المنـير مـحـمـد نجد السرى حتى نزلنا على بدر. فهذا بديع ليس في اللفظ مـثـلـه وهذا جناس ليس في النظم والنثر. بدر: مخلاف باليمن، ذكره البكري وياقوت في معجميها. بدر: جبل لباهلة بن أعصر، وهناك أرمام: الجبل المعروف. بدر: جبل آخر قرب الواردة، عن يسار طريق مكة وأنت قاصدها. بدر: ع بالبادية، وفي بعض النسخ: باليمامة، قال الشاعر: فقلت وقد جعلن براق بدر يمينا والعنابة عن شمال. بدر: جبل ببلاد معاوية بن حفص، هكذا في النسخ، والصواب: معاوية بن كعب بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، وهما جبلان، ويقال لهما بدران. المسمى ببدر صحابيان وهما: بدر بن عبد الله الخطمي، ويقال بدير، وبدر بن عبد الله المزني. وفاته: بدر أبو عبد الله مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم. والبدري، بياء النسبة: من شهد بدرا، الوقعة المشهورة المذكورة في كتب السير، وفي عدتهم خلاف واسع. وأما أبو مسعود عقبة بن عمرو بن ثعلبة بن أسيرة بن عسيرة بن عطية بن جدارة بن عمرو بن الحارث بن الخزرج البدري فإنه لم يشهدها مع النبي صلى الله عليه وسلم، كذا جزم به الحفاظ، وإن عده البخاري فيمن شهدها، وتعقبوه، وإنما نزل ماء يقال له: بدر قبل الوقعة فنسب إليها.

وبدر بن عمرو بن جوية بن لوذان بن ثعلبة بن عدي بن فزارة جد عيينة بن حصن بن حذيفة بن بدر: بطن من فزارة، إليه نسب العلامة تاج الدين عبد الرحمن بن إبراهيم بن ضياء بن سباع البدري الفزاري المعروف بابن الفركاح، فقيه الشافعية بدمشق الشام، تفقه على العز بن عبد السلام، وروى البخاري عن ابن الزبيدي، وسمع ابن اللتي وابن الصلاح، وخرج له الحافظ البرزالي مشيخة، توفي سنة 690، وولداه الإمام برهان الدين إبراهيم، تفقه على والده، وأجاز التاج السبكي، توفي سنة 729. والإمام أبو عبد الله محمد، سمع مع اخيه الغيلانيات على أبي محمد، عبد الرحمن بن عمر بن أبي قدامة، وولده شرف الدين أحمد بن إبراهيم، سمع الغيلانيات علي القاضي شمس الدين بن عطاء الحنفي، عن ابن طبرزد، وحفيده شمس الدين أبو حفص عمر بن أحمد، سمع على ابن النجاري وغيره، وبالجملة فهم بيت رياسة وجلالة. والبدر، والبدرة، بهاء: جلدة السخلة إذا فطم، ج بدور وبدر. قال الفارسي: ولا نظير لبدرة وبدر إلا بضعة وبضع، وهضبة وهضب. وفي الصحاح: والبدرة مسك السخلة، لأنها مادامت ترضع فمسكها للبن شكوة، وللسمن عكة، فإذا فطمت فمسكها للبن بدرة، وللسمن مسأد، فإذا أجذعت فمسكها للبنش وطب، وللسمن نحي، ومثله قول أبي زيد. البدرة: كيس فيه ألف أو عشرة آلاف درهم أو سبعة آلاف دينار، سميت ببدرة السخلة، والجمع البدور. ومن سجعات الأساس: فلان يهب البدور، وينهب البدور، قال الأول جمع بدرة وهي عشرة آلاف درهم، والثاني جمع بدر وهو القمر ليلة تمامه. البدرة: ع. يقال: عين حدرة بدرة: تبدر بالنظر وتسبقه، وقيل: حدرة: واسعة، وبدرة: تامة كالبدر قال امرؤ القيس: وعين لها حدرة بـدرة شقت مآقيهما من أخر. وقيل: عين بدرة: تبدر نظرها نظر الخيل، عن ابن الأعرابي. وقيل: هي الحديدة النظرة، وقيل: هي المدورة العظيمة. والصحيح في ذلك ما قاله ابن الأعرابي. والبيدر: الأندر، وخص كراع به أندر القمح، يعني الكدس منه، وبذلك فسره الجوهري. يقال: أبدرنا طلع لنا البدر كأقمرنا، وأشرقنا، من الشرق بمعنى الشمس، كذا في الأساس. أو أبدرنا: سرنا في ليلته، وهي ليلة أربع عشرة. أبدر الوصي في مال اليتيم بمعنى بادر كبره. وبدر وبيدر الطعام: كومه. والبيدر: الموضع الذي يداس فيه الطعام، وفي البصائر: هو المكان المرشح لجمع الغلة فيه. وملئه منه. وفي معجم ياقوت نقلا عن الزجاج: وسمي بيدر الطعام بيدرا، لأنه أعظم الأمكنة التي يجتمع فيها الطعام. ولسان بيدري، كخوزلي: مستوية نقله الصغاني. والبدري من الغيث: ما كان قبيل الشتاء، لمبادرته. البدري من الفصلان: السمين. قال الفراء: أول النتاج البدرية ثم الربعية ثم الدفئية. وناقة بدرية: بدرت أمها الإبل في النتاج فجاءت بها في أول الزمان، فهو أغزر لها وأكرم. البدرية بهاء: محلة ببغداد بشرقيها، منها يحيى بن المظفر بن نعيم اللامي، هكذا في النسخ، وصوابه السلامي، البدري، روى عن ابن ناصر، توفي سنة 657، ذكره الذهبي. ومنها أيضا أبو عبد الله الحسين بن محمد بن عبد الوهاب البدري، المعروف بالبارع، روى عنه ابن عساكر وابن الجوزي، وله ديوان شعر، مات سنة 524.

ومما يستدرك عليه: بدر: اسم رجل، وكذلك بدير، بالتصغير. والبداري: جمع البدري، من الفصلان. ومن الكناية: خرجت أبدر كنى به عن البول. وبيدر: قرية ببخاراء، منها أبو الحسن مقاتل بن سعد الزاهد البيدري البخاري، روى عن سهل بن شادويه البخاري. ومنية البيدر: قرية بمصر من السمنودية. وكذا محلة بدر، ومنية بدر: قريتان بمصر. وابتدرت عيناه: سالتا بالدموع. وأبدر الوصي في مال اليتيم بمعنى بادر. والنجم بن بدير: من القراء. والبديريون: بطن من العلويين. والمبتدر: الأسد. وسموا مبادرا. وجزيرة بدران: قرب مصر. ومحلة بدران: أخرى من أعمالها. وبدرة أبو مالك: صحابي. وأحمد بن موسى بن نصر بن الجهم البدري القرشي البغدادي، نسبة إلى جده بدر، وأبو يحيى عميرة بن أبي ناجية البدري، نسبة إلى بدر بن قطن بن حجر رعين: قبيلة. وإبراهيم بن محمد البادراني الأصبهاني، عن سعيد العيار.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.806 harf
بَدَرَ 1 بَدَرَ بدر در , aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, It (the moon) became full. (Msb.) ― -b2- (tropical:) He (a boy) became full-grown and round; implying comparison to the full moon. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (fruit) attained to maturity. (TA, from a trad.) [See also 4.] ― -b4- It rose like the full moon. (Er Rághib.) -A2- See also 3, in six places. ― -b2- بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR625 harf
بَدَر بَدَر A , U ( n. ac. بَدْر 1 , بُدُوْر 27 ), a. Beamed, bloomed; became full-grown; full-orbed. b. [ acc. or Ila ], Pressed on, pressed forward, bounced upon; hastened towards. بَاْدَرَ بَاْدَرَ III a. [ Ila ], Hastened to, strove to be first. أَبْدَرَ أَبْدَرَ IV , a. Travelled by moonlight. اِبْتَدَرَ اِبْتَدَرَ VIII a. [ Ila ], Hastened to. بَدْر بَدْر 1 , ( pl. بُدُوْر 27 ),
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.324 harf
بدر بَدَرَ - يَبْدُرُ - بَدْر - بِداراً بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: استبقه احتياطاً: سبقه وعاجله قبل وصوله أو وقوعه تحسباً وحذراً واحتياطاً بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً : يسبقه إلى مكان أو أمر احتياطاً وتحسباً وحذراً بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + شيئاً أو أمراً + بـِفعل ، أو أن يفعل شيئاً:
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler24 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عفف

    1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar

  2. دفع

    1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar

  3. فقر

    1 ortak ayet · Omurga kemiğidir

  4. رشد

    1 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  5. نكح

    1 ortak ayet · Nikah

  6. سرف

    1 ortak ayet · Aşırı gidenler

  7. يتم

    1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  8. ذلل

    1 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  9. كفي

    1 ortak ayet · “Dengi” demektir

  10. بلو

    1 ortak ayet · Biley taşı

  11. عرف

    1 ortak ayet · Tanınan ile

  12. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    BedirAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسبق, سرع, عجل
Zıt Kökبطأ
Çekirdek Özet 1Vaktinden önce veya tam zamanında kemale erme, aniden öne fırlama, dolma
Çekirdek Özet 2Zaman baskısı altında fırsatı kaçırmamak için erken ve hızlı davranma
Çekirdek Özet 3Olgunlaşma ve baskın çıkma sürecinde zaman-eylem eşzamanlılığı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yer adına indirgeyip acele etme ve kemale eriş bağlamını yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBir şeyin ilk defa ortaya çıkması, ayrışması, somutluk ve beden kazanması (بدأ, بدع, بدن, بدي)رOrtaya çıkış hareketine süreklilik, hızlı akış ve vaktinden önce ya da tam sınırında öne fırlama dinamizmi eklenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırBelirli bir mahalin içini doldurma, kapalı bir hacimde kemale erme
دKapıBir eşikten geçiş, sınırdan dışarıya açılma ve ani yöneliş
رİnsan başıÖnde olma, başlangıç noktasını tutma, zirveye ulaşma
بدرKapalı hacimden eşiği aşarak öne fırlamaKendi olgunluk sınırına ulaşan bir varlığın zaman eşiğini aşarak diğerlerinden önce belirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDolunayın ufukta güneş batar batmaz hemen belirmesi, bir şeyin hacimce veya sayıca tam dolması, suyun veya gözyaşının aniden öne fırlayıp taşması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû’l-Müsellem bir beytinde avına veya hedefine rakiplerinden önce ulaşma hamlesini bu kökle tasvir etmiştir: فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي / مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا
Erken Arapça kullanımHz. Ömer’in Peygamber’in yanına girdiğindeki duygusal anı aktarırken gözyaşlarının aniden boşalmasını فابْتَدَرَتْ عيناي şeklinde ifade etmesi

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde بدر kökü, öncelikle tohum saçma, dağıtma, saçılma ve erkenden fırlayıp ortaya çıkma anlam katmanıyla ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda kök, tohum ekmek, serpmek ve saçmak (b-d-r / bzr) ekseninde şekillenir; bu durum Arapçadaki bezr çekirdeği ile fonetik ve semantik bir akrabalık sergiler. Arapçada kök bir yandan dolunayın gecikmeksizin batış ufkuna karşı doğması gibi kemal ve doluluk mânasını korumuş, diğer yandan zamanından önce davranıp fırsatı yakalama eylemine doğru semantik bir özelleşme yaşamıştır. Akkadca zemininde doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, erken dönem Sami tasavvurunda tohumun topraktan aniden fırlaması ile dolunayın gökte parlaması arasındaki ani beliriş ve doluluk semantik matrisi ortaktır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبدر / doluluk ve aceleDolunayın ufukta tam vaktinde veya erken parlaması ile insanın bir işe rakiplerinden önce atılması arasındaki eşzamanlılıkKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice b-d-r / bzrTohum saçmak, hızlıca yayılmak ve erken fışkırmak anlamıyla semantik paralellik taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik saçılma / fırlama kökleriTohum serpme ve erken doğum / beliriş eksenindeki kimi arkaik kök formlarıMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدرAnlamlıErken davranmak, dolunayBir şeyin tam dolması veya vaktinden önce öne atılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
بردAnlamlıSoğumak, katılaşmakIsının düşmesi, bir şeyin sakinleşip keskinliğini yitirmesiKur'an'da geçer; zıt dinamizm
دبرAnlamlıArka, geri, sonBir şeyin peşi sıra gitmek, geride kalmak, arkasını dönmekKur'an'da geçer; بدر kökünün öne fırlamasına zıt yön
دربAnlamlıAlışmak, yolBir işte tecrübe kazanmak, dar geçit veya yolKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir
ربدAnlamlıBir yerde kalmak, renk değişimiKoyu gri veya bulanık renk almak, çökmekKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir
ردبAnlamlıKapanmak, yığmakBir deliği veya geçidi taşla örtüp kapamakKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدرMerkezHız ve öncelikFırsat kaçmadan veya sınır dolmadan önce davranıp hamle yapmaZaman baskısı altında baskın çıkma eylemidir
سبقKomşuİlerleme ve yarışBir hedefe doğru yarışarak başkalarını geride bırakmaBaşkasına göre mesafede veya mertebede öne geçmektir
سرعKomşuHızBir işi yaparken zamanı kısaltma, çeviklik göstermeEylemin iç temposunun yüksekliğini bildirir
عجلKomşuVaktinden önce istemeVakti gelmemiş bir şeyin hemen olmasını talep etmeGenellikle olgunlaşmadan yapılan aceleciliği içerir
بطأZıtYavaşlık ve gecikmeEylemi ağırdan alma, gecikme, geride kalmaHareketteki tembellik ve zamanı ıskalamaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبدرDolunay olma, aceleyle öne atılmaKemale erme ve vaktinden önce davranma ikiliğini bir arada taşırKesin
LatincePraevenire, anticipareÖnceden davranmak, vaktinden önce gelmekSadece zamanlama önceliğini karşılar; doluluk ve kemal anlamını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceAnticipate, hasten, preemptÖnceden davranmak, acele etmekZaman baskısı altında önce davranmayı karşılar; dolunay/kemal imgesini içermezGüçlü
AlmancaZuvorkommen, vorauseilenÖnceden yetişmek, erken davranmakBir durumun önüne geçme eylemini iyi açıklar; metafizik ve hacimsel doluluğu taşımazGüçlü
FransızcaDevancer, anticiperÖne geçmek, erken davranmakKarşı tarafın hamlesini boşa çıkaracak erken davranışı verir; bedr doluluğu eksiktirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِبَدْرٍ (İsim / Mekân)Zafer ve ilahi yardımın tecelli ettiği belirli yerMüslümanların zayıf ve az sayıda iken ilahi yardımla kemale ve zafere ulaştığı tarihsel dönüm noktası; Âl-i İmrân 3:123
بِدَارًا (Mastar / Hâl)Bir sınır aşılmadan önce aceleyle tüketme, erken davranmaYetim malını, çocuk ergenlik çağına erişip malını geri almadan önce aceleyle yiyip bitirme uyarısı; Nisâ 4:6

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEhl-i Bedir fazileti ve ilahi yardımBedir gazvesine katılanların bağışlanmışlığı ve ilahi inayet ile meleklerin müdahalesiHakkın batıla karşı ilk ve belirleyici kemal galebesi
FıkıhYetim mallarının korunması ve velayetÇocuğun rüşd çağına girmesi öncesinde vasinin yetim malını telaşla harcamasının haramlığıHak sahibinin tasarruf hakkı doğmadan önce davranarak malı tüketme yasağı
TefsirBedir isminin menşei ve istiâre boyutuKelimenin su kuyusunun sahibinin adından mı yoksa dolunay parlaklığından mı geldiğiMekânın dolunay gibi aydınlanması veya hakkın kemale ermesi temsili
HadisHayırlarda yarış ve anlık gafletHayır işlerinde acele davranma tavsiyesi ve öfke anında ağızdan kaçan sözlerFırsat elden gitmeden önce atılma ve nefsi kontrol etme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi yardım ve kemalFurkan eşiğiZayıflıktan izzete ani sıçramaHak ile batılın ayrıldığı ilk kesin zafer noktasıKesin
İlmiKritik veri eşiğiÖncül gözlemOlay gerçekleşmeden önce tespitSüreç tamamlanmadan verinin vaktinde yakalanmasıGüçlü
SiyasiStratejik inisiyatifÖnleyici hamleTehdidi vaktinden önce bertaraf etmeDüşmanın toparlanmasına fırsat vermeden meşru üstünlük sağlamaGüçlü
İktisadiMülkiyetin devriHaksız erken tüketimMalın asıl sahibine intikalini engellemeHak doğmadan hemen önce fırsatçılık yaparak sermayeyi tüketmeKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi ve kritik eşik aşımıBir sistemin doygunluk noktasına ulaştığı anda aniden durum değiştirmesi veya sinyalin sınır zamandan önce hedefe varmasıGüçlü
Beşeri bilimlerÖnleyici eylem ve fırsatçılıkSosyal aktörün, yasal bir kısıtlama veya rakip bir güç devreye girmeden hemen önceki dar zaman aralığında baskın hamle yapmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiبدر lafzını yalnızca bir savaşın veya coğrafi kuyunun özel adı sayıp, kökün taşıdığı dolunay, olgunluk ve kritik zamanda erken hamle yapma karakterini unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem zayıf bir topluluğun ilahi inayetle dolunay gibi kemale erdirilmesini hem de ahlaki zaaf içinde bir yetimin hakkına konmak için yapılan telaşlı aceleciliği içine alan çift yönlü bir kritik zaman bilincidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂl-i İmrân 123'teki atfı salt tarihsel bir hatıra olarak okuyup, Nisâ 6'daki ahlaki-iktisadi uyarıyla olan ontolojik zamanlama bağını koparmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman ve kemal anlayışını ortaya koyar; bir eylemin değeri veya cürmü, onun tam vaktinde ve kritik eşik aşılmadan önce yapılmasıyla doğrudan ilişkilidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İslam toplumunun varoluş mücadelesini anlatan cihat ve nusret ayetlerinde ile yetim ve miras hukukuna dair muamelat ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Erken davranmanın her zaman meşru bir yarış olmadığını; hakkı gasbetmek için zamana karşı yarışmanın zeval, hayırda ve adalette erken davranmanın ise zafer getirdiğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDolunayın gecikmeden ufukta parlaması, bir kabın veya sayının tam dolması, suyun hızla fışkırması.
  • Soyut anlamKritik bir zaman eşiği dolmadan önce inisiyatif alarak öne fırlamak veya bir sürecin kemal noktasına erişmesi.
  • Sistematik karşılıkZaman penceresi kapanmadan veya yeni bir evreye geçilmeden önce gerçekleştirilen önleyici ve belirleyici hamle.
  • LaTeX modeliΔt=tc−tvelim⁡t→tc−dΦdt=∞  ⟹  B
  • LaTeX açıklamasıModelde tc kritik eşik zamanını, t eylemin gerçekleştiği anı, Δt eylemcinin önünde kalan daralan zaman aralığını temsil eder. Kritik eşiğe soldan yaklaşırken (t→tc−) eylem akışının veya potansiyelin hızla yükselmesi (dΦ/dt), kökün temsil ettiği ani ön alma, erkenden doldurma ve baskın çıkma halini (B) simgeler. Nisâ 4:6'da bu durum rüşd çağı eşiğinden önceki haksız tüketim ivmesini, Âl-i İmrân 3:123'te ise zayıflıktan zafere sıçrama anını matematiksel olarak izah eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب