سرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ر-ع8 sîga, 40 mücavir kök, 23 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضرروَيُسَارِعُونَألهسِرَاعًابعدسرعيومنُسَارِعُحسبوَسَارِعُواخشعحزنأَسْرَعُأكلعقبنصبأتي

KökSîga 8Ayet 23Sure 14Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

سرع

س - ر - ع

KÖK
  • 23 geçiş
  • 23 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Çabuk

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.180 harf
باب العين و السين والراء معهما )ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ. أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ. وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال: عليك بالميسور واترك ما عسر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR842 harf
السُرْعَةُ: نقيضُ البطءِ. تقول منه: سَرُعَ سِرَعاً، فهو سَرِيعٌ. وعجبت من سُرْعَةِ ذاك، وسِرَعِ ذاك. وقولهم: السَرَعَ السَرَعَ، مثال الوحَى الوحَى. وأَسْرَعَ في السير، وهو في الأصل متعدٍّ. والمُسارَعَةُ إلى الشيء: المبادرةُ إليه. وتَسَرَّعَ إلى الشرّ. وسَرْعانَ ذا خروجاً، وسُرْعانَ وسِرْعانَ، ثلاث لغات، أي سَرُعَ ذا خروجاً. ولَِسُرْعانَ ما صنعت كذا، أي ما أَسْرَعَ. أبو زيد: أَسْرَعَ القومُ، إذا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.243 harf
باب العين والسين مع الراء عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات . عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR720 harf
- السرعة: ضد البطء، ويستعمل في الأجسام، والأفعال، يقال: سرع، فهو سريع، وأسرع فهو مسرع، وأسرعوا: صارت إبلهم سراعا، نحو أبلدوا، وسارعوا، وتسارعوا. قال تعالى: ﴿وسارعوا إلى مغفرة من ربكم﴾ [آل عمران/133]، ﴿ويسارعون في الخيرات﴾ [آل عمران/114]، ﴿يوم تشقق الأرض عنهم سراعا﴾ [ق/44]، وقال: ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴾ [المعارج/43]، وسرعان القوم: أوائلهم السراع. وقيل: (سرعان ذا إهالة) (هذا مثل، وأصله أن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.071 harf
س ر ع سير سريع‏:‏ وجاء سريعاً‏.‏ وفرس سريع وخيل سراع‏.‏ وتقول‏:‏ كيـف يلحـق البطـاء السـراع والقطوف الوساع‏.‏ وقد سرع إلى الأمر وما كان سريعاً وقد سرع سراعة وسرعاً وسرعة وأسرع المشيء‏.‏ وأسرع في كفاية المهم وهم يسارعون إلى الخير ويتسارعون إليه ‏"‏ أولئك يسارعـون فـي الخيرات ‏"‏ وفلان يتسرع إلى الشر‏.‏ ولسرعان ما جئت ولوشكان ولعجلان وروى الكسائي فيه الحركات الثلاث‏.‏ وفي مثل ‏"‏ سرعان ذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.926 harf
السُّرْعةُ: نقِيضُ البُطْءِ. سَرُعَ يَسْرُعُ سَراعةً وسِرْعاً وسَرْعاً وسِرَعاً وسَرَعاً وسُرْعةً، فهو سَرِعٌ وسَرِيعٌ وسُراعٌ، والأُنثى بالهاء، وسَرْعانُ والأُنثى سَرْعَى، وأَسْرَعَ وسَرُعَ، وفرق سيبويه بين سَرُع وأَسْرَعَ فقال: أَسْرَعَ طَلَبَ ذلك من نفسه وتَكَلَّفه كأَنه أَسرَعَ المشي أَي عَجّله، وأَما سرُع فكأَنها غَرِيزةٌ. واستعمل ابن جني أَسرَع متعدِّياً فقال يعني العرب: فمنهم من يَخِفُّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR301 harf
* س ر ع * * السُّرْعَةُ * ضد البطء تقول منه * سَرُعَ * بالضم * سِرَعا * بوزن عنب فهو * * سَرِيعٌ * وعجبت من * سُرْعَتِهِ * ومن * سِرَعِهِ * و * أسْرَعَ * في السير وهو في الأصل متعد و * المُسَارَعةُ * إلى الشيء المبادرة إليه و * تَسَرَّعَ * إلى الشر و * سَارَعُوا * إلى كذا و * تَسَارَعُوا * إليه بمعنى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.805 harf
السرع، محركة، وكعنب، والسرعة، بالضم: نقيض البطء، سرع، ككرم، سرعة، بالضم، وسراعة وسرعا، بالكسر، وسرعا، كعنب، وسرعا، بالفتح، وسرعا، محركة، فهو سريع وسرع وسراع، والأنثى بهاء، وسرعان، والأنثى سرعى. ويقال: سرع، كعلم. قال الأعشى يخاطب ابنته: واستخبري قافل الركبان وانتظري أوب المسافر إن ريثا وإن سرعا قال الجوهري: وعجبت من سرعة ذاك، وسرع ذاك، مثل: صغر ذاك، عن يعقوب.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.286 harf
سَرُعَ 1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR857 harf
سَرُعَ سَرُعَ U ( n. ac. سَرْع 1 , سِرْع 2 , سُرْعَة 3t , سَرَع 4 , سِرَع 7 , سَرَاْعَة 22t ), a. Made haste, hurried. سَاْرَعَ سَاْرَعَ III a. [ Ila ], Hastened to, ran towards. أَسْرَعَ أَسْرَعَ IV , a. Rode a fleet steed, was wellmounted. b. [ Fī ], Was quick, made haste in. c. [ Bi ], Brought, fetched quickly, promptly. تَسَرَّعَ تَسَرَّعَ V , تَسَاْرَعَ VI a. [ Ila ], Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.400 harf
سرع سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) - سَرِيْع - أَسْرَع - سِرَاع - سِرَاعَاً - سَارَعَ - يُسَارِعُ سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) + الأمر أو الكائن في أمر: يتم ويقع وينقضي الأمر أو فعل الكائن في زمن أقل مما هو مألوف سَرُعَ - يَسْرُعُ + كائن + في حركة وانتقال (سير أو جري): ازداد مقدارانتقاله من مكان إلى آخر نسبة للزمن، فصار
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler40 mücavir (165 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حسب

    9 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  2. خشع

    2 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  3. كسب

    3 ortak ayet · Kazandı

  4. عقب

    3 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  5. أله

    14 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. خير

    4 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  7. نصب

    2 ortak ayet · Dikili taş demektir

  8. عند

    4 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  9. حزن

    2 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  10. يوم

    5 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. ضرر

    2 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  12. أتي

    5 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

Geçtiği ayetler(23)

  1. أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabukİşte onların kazandıklarından nasibleri vardır. Ve Allah hesabı çabuk görendir.

  2. … بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukGerçekte Allah katında din, İslam’dır. Ancak kitab verilenler, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ayrılığa düştüler. Kim, Allah’ın ayetlerini inkar ederse; şüphesiz ki Allah, hesabı çabuk görendir.

  3. … قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukEhl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.

  4. … وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukSana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: Size bütün iyi ve temizler helal kılındı. Allah’ın size öğrettiği ile alıştırıp öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yeyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Ve Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

  5. وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    ÇabukSizi, verdikleriyle denemek için yeryüzünün halifeleri yapan ve kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphe yok ki O; Gafur, Rahim’dir.

  6. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukGörmüyorlar mı ki; Biz, yeryüzünün etrafından gitgide eksiltmekteyiz. Allah hükmünü verir. O’nun hükmünü bozacak yoktur. Ve O, hesabı çabuk görendir.

  7. لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukBu; Allah’ın herkese yaptığının karşılığını vermesi içindir. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

  8. … يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukKüfredenlere gelince; onların amelleri, engin çöllerde serap gibidir. Susayan kimse onu, su sanır. Fakat yanına vardığı zaman hiç bir şey bulamaz. Kendi yanında Allah’ı bulur ve O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çabucak görendir.

  9. الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    ÇabukBugün her nefis kazandığı ile karşılık görür. Bugün zulüm yoktur. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

Sîga sayfası: يُسَارِعُونَ
Sîga sayfası: وَيُسَارِعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعجل, سبق, بدر
Zıt Kökبطأ
Çekirdek Özet 1Suyun engelsiz akması ve asma filizinin hızla sürgün vermesi
Çekirdek Özet 2Zamanı daraltarak hayırda veya şerde hedefe kesintisiz ve çevik bir yönelişle intikal etme
Çekirdek Özet 3İlahi adaletin ve hesabın zamansal gecikmeye uğramaksızın eksiksiz tahakkuk etmesi
Kritik Hata RiskiKökün telaş ve tedbirsizlik içeren acelecilik ile karıştırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرPürüzsüz akış, süzülme, gizli ve engelsiz ilerleme; سرب, سرح, سرف, سري köklerinde görüldüğü gibi bir ortamda dirençle karşılaşmadan akıp gitmeعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle içteki süzülme ve gizli akış eylemi, dış dünyada açıkça tezahür eden, fışkıran, göze çarpan ve ani bir hareket ivmesine dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekHarekete yön veren tutunma noktası, itici güç ve hedefe kilitlenme
رİnsan başıBilinçli bir yöneliş, öncelik, hareketin başladığı tepe noktası ve sevk edici irade
عGözAçığa çıkma, görünür kılınma, hedefin açıkça idrak edilmesi ve dışa taşma
سرعİradeli ve hedefe kilitlenmiş bir hamlenin dış dünyada açıkça görünür bir akışkanlık ve ivmeyle gerçekleşmesiKök, bilincin belirlediği yöne doğru hiçbir engele takılmadan, fışkırırcasına ve gözle görülür bir çabuklukla akıp gitme hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDolu su kabından veya kanaldan suyun coşkuyla ve kesintisiz akması; asma kütüğünden taze sürgünün hızla uzaması ve körpe filiz vermesi
Cahiliye şiiri kullanımıAmr b. Ma'dîkerib hızlı koşan, çevik ve soylu savaş atını tasvir ederken kökü kullanmıştır: حتى تروه كاشفا قناعه / تغدو به سلهبة سراعه
Erken Arapça kullanımİbn Ahmer el-Bâhilî, ömrün hızla tükenişini ve ölümden kaçmaya çalışan kişinin aceleciliğini anlatırken türevi kullanmıştır: ألا لا أرى هذا المسرع سابقا / ولا أحدا يرجو البقية باقيا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça سرع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı Sami grubunda dar bir alana sıkışmış veya arkaik kalmışken, Arap dilinin fonetik ve semantik yapısında en dinamik kinetik kavramlardan biri haline gelmiştir. Kökün Süryanice ve Aramicede seyrek rastlanan soydaş biçimleri, çoğunlukla bir yöne hızla meyletme veya telaş gösterme anlamlarını taşırken, klasik Arapçada kök bu dar anlamdan kurtularak hem fiziksel cisimlerin kesintisiz akışı hem de iradi kararların zaman kaybetmeden uygulanması sahasına genişlemiştir. Fonetik açıdan sürtünmeli diş sesi olan sîn ile boğaz patlamalı ayn harfi arasındaki rezonans, fiziksel direncin kırılmasını ve enerjinin bir anda dışarı fırlamasını aksettirir. Dolayısıyla kök, kaba bir telaştan ziyade, hedefe ulaşmadaki engelsizliği ve yüksek akış hızını temsil eden bir Sami semantik mirasına dayanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسر ikili çekirdeğinden türemeSuyun süzülmesi, gizlice yol alması anlamındaki çekirdeğin, son harfin etkisiyle açık, somut ve görünür bir çevikliğe evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice benzer sescil formlarKuzeybatı Sami dillerinde telaşlanma ve sarsılma gibi yan anlamlar taşırken Arapçada düzenli hız ve ivme kavramına oturmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren doğrudan kökdeş tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سرعAnlamlıHız, çeviklik, ivmeBir işi veya hareketi gecikmeksizin, hafiflikle ve akıcı biçimde yerine getirmeHedef kök; Kur'an'da geçer
سعرAnlamlıAteş tutuşturmak, alevlendirmekAteşin parlaması, piyasa fiyatının yükselmesi ve delilik derecesinde coşkuOrtak harflerle enerjinin ve hareketin hızla yayılmasını içerir; Kur'an'da geçer
رسعAnlamlıEklemlerin gevşemesi, göz kapağı bozukluğuDiz veya bilek mafsallarının tutmayıp çözülmesi, gözün çapaklanıp yapışmasıHedef kökle zıt yönde hareket kaybı ve çözülme bildirir; Kur'an'da geçmez
رعسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel kabul edilmiş, dilde bağımsız kök yapısı kazanmamıştırKur'an'da geçmez
عسرAnlamlıZorluk, darlık, sıkıntıİşlerin sarpa sarması, geçimin daralması, hareketin önünde direnç oluşmasıHedef kökün pürüzsüz ve akıcı hızına zıt bir tıkanma bildirir; Kur'an'da geçer
عرسAnlamlıBağlanmak, konaklamak, düğünYolcunun geceleyin dinlenmek için durması, eşlerin bir araya gelmesiHarekete mola verme ve duraklama içerir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سرعMerkezİvme, çeviklik ve akıcı hareketHedefe doğru zaman kaybetmeksizin, hafif ve kesintisiz bir intikalHızın bizzat eylemin doğasından veya kararlılıktan kaynaklanması
عجلKomşuVaktinden önce isteme ve sabırsızlıkسرع bilinçli ve düzenli hızı ifade ederken, عجل olgunlaşmamış bir işi aceleye getirmeyi ve zaafı bildirirSonucu vaktinden önce istemekten doğan telaş ve kontrol kaybı
سبقKomşuİleri geçme ve yarışta öne düşmeسرع hareketin iç temposunu gösterirken, سبق başkalarıyla kıyasta öne geçme neticesini vurgularBir mesafe veya mertebe mücadelesinde diğerlerini arkada bırakmak
بدرKomşuFırsatı kaçırmadan ansızın hamle yapmaسرع sürecin akıcılığını, بدر ise başlangıç anındaki ani davranışı belirtirBir duruma diğerlerinden önce ve beklenmedik anda el koymak
بطأZıtAğırdan alma, gecikme ve gevşeklikسرع kökünün tam zıddı olup hareketin yavaşlaması veya duraksamasıdırEylemin gereken sürede yapılmayıp sürüncemede bırakılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسرعHız, akıcılık, ivedilikBir eylemi zamanı daraltarak ve gecikmeye mahal vermeden tam bir hafiflikle tamamlamaKesin
LatinceCeleritas, properareÇabukluk, hızla ilerlemekCeleritas içsel çevikliği ve akışı karşılarken ilahi boyutun kuşatıcılığını tam vermezGüçlü
İngilizceSwiftness, hasten, accelerateHız, ivme kazanmak, çabuklaştırmakSwiftness pürüzsüz akışı verir; Kur'an'daki ahlaki yarışma vurgusunu aktarmak için ek bağlam gerekirGüçlü
AlmancaSchnelligkeit, eilenHızlılık, acele etmeksizin ivedilikSchnelligkeit mekanik hızı iyi karşılar fakat hayırda yarış boyutunu doğrudan taşımazGüçlü
FransızcaRapidité, s'empresserSürat, gayretle koşuşmakRapidité hareketin fiziki çabukluğunu, s'empresser ise niyet ve iştiyak boyutunu karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَرِيعُ الْحِسَابِİlahi hesabın zamana muhtaç olmaksızın anında görülmesiBütün varlıkların amellerinin aynı anda ve gecikmesiz değerlendirilmesi bağlamında; Bakara 2:202, Âl-i İmrân 3:19, Mâide 5:4
سَرِيعُ الْعِقَابِCezanın veya azabın ötelenmeksizin ve kaçınılmaz biçimde inmesiİlahi adaletin suçlular üzerindeki hükmünü ertelemeksizin icra etmesi; A'râf 7:167, En'âm 6:165
يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِİyilik ve fazilet yarışında en önde olma gayretiSalih müminlerin ve peygamberlerin hayırlı işlere tereddütsüz atılmaları; Âl-i İmrân 3:114, Enbiyâ 21:90, Mü'minûn 23:61
يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ / الْإِثْمِGünah, nifak ve hıyanete hevesle ve süratle koşuşmaKalpleri inanmadığı halde inkara ve harama iştahla yönelenlerin psikolojisi; Âl-i İmrân 3:176, Mâide 5:52, Mâide 5:62
سِرَاعًاKabirlerden diriliş anında engelsiz ve hızlı çıkışKıyamet gününde çağrıcıya doğru şaşkınlık ve hızla koşan insanların fiziksel durumu; Kâf 50:44, Meâric 70:43
أَسْرَعُ مَكْرًا / أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَİlahi plan ve tedbirin beşeri hileleri derhal hükümsüz kılmasıİnkarcıların kurduğu tuzakların ilahi takdir karşısında anında boşa çıkması; En'âm 6:62, Yûnus 10:21

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın sıfatları ve hesabıAllah'ın aynı anda sonsuz sayıda varlığı hesaba çekmesinin zamansal bir ardışıklık gerektirip gerektirmediği meselesiZaman ve mekandan münezzeh, anlık ve mutlak ilahi ilim ile kudret
Fıkıhİbadetlerin ifasında acele etme (müsâraat)Namazı vaktin evvelinde kılmak, borcu geciktirmemek ve hayırları ertelememenin mendup veya vacip oluşuGeciktirmeyi (tesvîf) nehyeden ve mükellefiyeti derhal düşürmeyi amaçlayan ivedilik
TefsirMüsâraat ve isti'câl ayrımıسرع ile عجل kökleri arasındaki fark; hayırda yarışmanın emredilip dünyevi telaşın yerilmesiİradeli ve şuurla yapılan süratin övgüsü, kontrolsüz aceleciliğin yergisi
HadisCenazenin defni ve tevbeye yönelişCenazeyi bekletmeden kaldırma ve ölüm gelmeden önce salih amellere koşma tavsiyeleriFırsat penceresi kapanmadan ameli icra etme kararlılığı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve kulluk bilinciTereddütsüz yönelişAmel vaktini kaçırmamakKulun ilahi çağrıyı duyduğu anda erteleme hastalığına düşmeden bağışlanmaya koşmasıKesin
İlmiProblem çözme ve idrakZihinsel çeviklikVeriyi anında işlemeDelilden neticeye intikal ederken zihnin gereksiz ara duraklara takılmaksızın sonuca varmasıGüçlü
SiyasiKriz yönetimi ve karar mekanizmasıİcrai süratTehditleri bertaraf etmeYönetimin iç veya dış tehditler karşısında bürokratik hantallığa düşmeden anında tedbir üretmesiGüçlü
İktisadiTicaret ve servet dolaşımıLikidite akışkanlığıTıkanıklığı önlemeSermayenin atıl kalmayıp piyasada süratle dönmesi, borç ve hakların derhal tasfiyesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHız vektörü ve reaksiyon kinetiğiBir parçacığın veya kimyasal sürecin birim zamanda katettiği yol ya da potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dirençsizce dönüşüm oranıKesin
Beşeri bilimlerSosyal mobilite ve bürokratik akışkanlıkToplumsal taleplerin veya yasal süreçlerin engellerle karşılaşmadan kurumsal yapılar içinde hızla çözüme kavuşturulmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir telaş, mekanik bir hız veya sabırsızca yapılan acelecilik düzeyine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece bedeni bir koşuşturmayı değil; ilahi adaletin gecikmesiz işleyişini, zihnin hakikate intikalini ve iradenin hayırda başkalarıyla yarışmasını kapsayan çok katmanlı bir kinetik düzlemi ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök عجل köküyle özdeşleştirilirse, Kur'an'ın övdüğü ve emrettiği müsâraat (hayırlarda sürat) ilkesi kınanan acelecilik gibi algılanabilir; ayrıca Allah'ın sürat-i hisâbı beşeri bir hesaplama süreci sanılabilir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman ve amel ahlakını kuran temel kavramlardan biridir; insanın sonlu ömründe hayır üretme temposunu belirler ve Allah'ın evrene müdahalesindeki eşsiz sürati açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi isim ve sıfatların açıklandığı ayetlerde, salih kulların karakter tasvirlerinde, münafıkların ve fasıkların fitneye koşuşunu anlatan uyarılarda ve ahiret diriliş sahnelerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini hayatın pasif bir tevekkül veya uyuşuk bir bekleyiş olduğu zannını yıkar; aksine imanın, şer odaklarının hızını aşan dinamik ve şuurlu bir hayır yarışı olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun pürüzsüzce ve hızla akması, asma kütüğünden taze filizlerin fışkırırcasına sürgün vermesi.
  • Soyut anlamBir hedefe doğru içsel bir iştiyak ve kararlılıkla, zaman aralığını en aza indirerek pürüzsüz ve engelsiz biçimde intikal etme.
  • Sistematik karşılıkİlahi adaletin ve hesabın zamansal bir gecikmeye uğramaksızın icrası ile beşeri iradenin hayırda gecikmeksizin eyleme geçme ahlakı.
  • LaTeX modeliv=lim⁡Δt→0ΔxΔt=dxdt
  • LaTeX açıklamasıModelde x hedefe giden yolu veya ameli, t harcanan zamanı, Δt→0 ifadesi zaman gecikmesinin sıfıra yaklaşmasını yani ertelemenin (tesvîf) ortadan kalkmasını, v ise kökün özünü teşkil eden pürüzsüz ve engelsiz anlık hızı (sürati) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س