سرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ر-ف13 sîga, 35 mücavir kök, 21 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونقتلنفسوَإِسْرَافَنَاسرفمُسْرِفٌحببفرعونقومأَسْرَفُواعلوالْمُسْرِفِينَمُسْرِفُونَبينذنبجيأ

KökSîga 13Ayet 21Sure 17Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

سرف

س - ر - ف

KÖK
  • 23 geçiş
  • 21 ayet
  • 13 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Aşırı gidenler

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.742 harf
باب السين والراء والفاء معهما س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات سرف: الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز. والأِسراف نقيض الاقتصاد. ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ. والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً. وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة. والسَّرِفُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR759 harf
السَرَفُ: ضدُّ القصدِ. والسَرَفُ: الإغفال والخطأُ. وقد سَرِفْتُ الشيء بالكسر، إذا أغفلتَه وجَهِلْتَهُ. ومنه قول جرير: أُعْطَوْا هُنَيْدَةَ يضحْدوها ثمانِيَةٌما في عَطائِهِمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ ورجلٌ سَرِفُ الفؤاد، أي مخطئ الفؤاد غافِلُه، قال طرفة: إنَّ امرأً سَرِفَ الفؤادِ يَرىعَسَلاً بماءٍ سَحابَةٍ شَتْمي والسَرَفُ: الضَراوَةُ. وفي الحديث: "إن لِلَّحْمِ سَرَفاً كَسَرَفِ الخَمْرِ". ويقال:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.194 harf
س ر ف سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس . سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) . قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.381 harf
- السرف: تجاوز الحد في كل فعل يفعله الإنسان، وإن كان ذلك في الإنفاق أشهر. قال تعالى: ﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا﴾ [الفرقان/ 67]، ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا﴾ [النساء/6]، ويقال تارة اعتبارا بالقدر، وتارة بالكيفية، ولهذا قال سفيان: (ما أنفقت في غير طاعة الله فهو سرف، وإن كان قليلا) (انظر: البصائر 3/216)، قال الله تعالى: ﴿ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفين﴾ [الأنعام/141]، {وأن المسرفين هم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR463 harf
س ر ف عُود مسروف وقد سُرِف إذا أكلَتْه السرفة ومنه السرف الذي هو مجاوزة الحد فـي النفقـة وغيرها‏.‏ وقد أسرف في كذا وهو مسرف وتقول‏:‏ يفعل السرف بالنشب ما يفعل السرف بالخشب‏.‏ وأرض سرفة‏:‏ كثيرة السرف‏.‏ ومن المجاز‏:‏ شاة مسروفة‏:‏ استؤصلت أذنها‏.‏ وسرفت المرأة ولدهـا‏:‏ أفسدتـه بكثـرة اللبـن‏.‏ وذهب ماء البئر سرفاً‏:‏ ضيعـة‏.‏ ورجـل سـرف الفـؤاد وسـرف العقـل‏:‏ فاسـده وأصلـه مـن سرفت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.134 harf
السَّرَف والإسْرافُ: مُجاوزةُ القَصْدِ. وأَسرفَ في ماله: عَجِلَ من غير قصد، وأَما السَّرَفُ الذي نَهَى اللّه عنه، فهو ما أُنْفِقَ في غير طاعة اللّه، قليلاً كان أَو كثيراً. والإسْرافُ في النفقة: التبذيرُ. وقوله تعالى: والذين إذا أَنْفَقُوا لم يُسْرِفُوا ولم يَقْتُروا؛ قال سفيان: لم يُسْرِفُوا أَي لم يضَعُوه في غير موضعه ولم يَقْتُروا لم يُقَصِّروا به عن حقه؛ وقوله ولا تُسْرِفوا، الإسْرافُ أَكل ما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR263 harf
* س ر ف * * السَّرَفُ * بفتحتين ضد القصد والسرف أيضا الضراوة وفي الحديث ﴿إن لِلَّحم سَرفا كسرف الخمر﴾ وقيل هو من الإسراف و * الإسْرَافُ * في النفقة التبذير و * إسْرَافِيلُ * اسم أعجمي كأنه مضاف إلى إيل و * إسْرَافِينُ * لغة فيه كما قالوا جبرين وإسماعين وإسراءين
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.874 harf
السرف، محركة: ضد القصد، كما في الصحاح، والعباب، وفي اللسان: مجاوزة القصد، وقال غيره: هو تجاوز ما حد لك. السرف أيضا: الإغفال، والخطأ، وقد سرفه، كفرح: أغفله، وجهله، نقله الجوهري، قال وحكى الأصمعي عن بعض الأعراب، وواعده أصحاب له من المسجد مكانا فأخلفهم، فقيل له في ذلك، فقال: مررت بكم فسرفتكم، أي: أغفلتكم، ومنه قول جرير، يمدح بني أمية: أعطوا هنيدة يحدوها ثمانـية ما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.095 harf
سَرِفَ 1 سَرِفَ ذ , aor. سَرَفَ , inf. n. سَرَفٌ, He was ignorant: or he was unmindful, negligent, or heedless. (Msb.) [In these senses it is trans.: you say,] سَرِفَهُ, (S, M, K,) aor. سَرَفَ , (K,) inf. n. سَرَفٌ, (S, * M, K, *) He was unmindful, negligent, or heedless, of it; (S, M, K;) namely, a thing: (S, M:) and he was ignorant of it: (S, K:) and he missed it; (S, * M, K; * [in the first
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR597 harf
سَرَفَ سَرَفَ U ( n. ac. سَرْف 1 ), a. Gnawed, ate ( leaves of a tree: insect ). b. Surfeited ( child: mother ). سَرِفَ سَرِفَ A ( n. ac. سَرَف 4 ), a. Neglected, took no heed of, overlooked. b. [ Min ]. Was addicted to ( wine ). أَسْرَفَ أَسْرَفَ IV a. [ Fī ], Was extravagant with, squandered, dissipated. تَسَرَّفَ تَسَرَّفَ V , a. Devoured. سُرْفَة سُرْفَة 3t , ( pl. مَسْرُف 19 ),
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.515 harf
سرف سَرِفَ - يَسْرَفُ - أَسْرَفَ - يُسْرِفُ - إِسْرَاف - مُسْرِف - مُسْرِفُون سَرِفَ- يَسْرَفُ + الشيء أو الأمر: يزيد مقداره أو فعله عن الوسطي المعتاد سَرِفَ- يَسْرَفُ + كائن + في شيء أو الأمر: يَزِيْدُ مقدارُ اهتمامه أو فعله عن الوسطي المعتاد في الشيء أو الأمر أَسْرَفَ - يُسْرِفُ: على وزن " أفعل " من " سَرِفَ - يَسْرَفُ " جعله " يَسْرَفُ "،
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler35 mücavir (160 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فرعون

    3 ortak ayet · Firavun

  2. قوم

    7 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  3. أكل

    3 ortak ayet · Ekel pas demektir

  4. ذنب

    2 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir

  5. قتل

    3 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. زين

    2 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  7. هلك

    2 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  8. رجل

    2 ortak ayet · Rical ayak demektir

  9. علو

    2 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  10. حبب

    2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  11. كون

    8 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  12. جيأ

    3 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

Geçtiği ayetler(21)

Sîga sayfası: الْمُسْرِفِينَ
  1. … حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerÇardaklı ve çardaksız bağları, tatları değişik ekin ve hrumaları, zeytin ve narı, birbirine benzer ve benzemez şekilde yaratıp yetiştirmiş olan O’dur. Her biri mahsul verdiği zaman, mahsulünden yeyin, hasad edildiği gün de, hakkını verin ve israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

  2. يَابَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerEy ademoğulları; her mescide güzel elbiselerinizi giyinerek gidin; yeyin için ama israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

  3. فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerFiravun ve erkanının kendilerine fenalık yapmasından korktuklarından, kavminin bir kısım gençleri dışında kimse Musa’ya iman etmedi. Çünkü Firavun, yeryüzünde çok ululanan ve gerçekten aşırı gidenlerdendi.

  4. ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerNihayet onlara verdiğimiz sözün doğruluğunu gösterdik. Kendilerini ve dilediklerimizi kurtardık, aşırı gidenleri de yok ettik.

  5. وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerMüsriflerin emrine itaat etmeyin.

  6. لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

    Aşırı gidenlerŞüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

  7. مِنْ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ كَانَ عَالِيًا مِنَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenlerFiravun’dan. Doğrusu o, azgın bir zorba idi.

Sîga sayfası: لِلْمُسْرِفِينَ
Sîga sayfası: لَمُسْرِفُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبذر, طغي, عتو, عدو
Zıt Kökقصد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin meşru ve doğal sınırını aşması, ağacın kurdunun (es-sürfe) içten içe kemirip tüketmesi gibi ölçüsüzce tüketip çürütmek
Çekirdek Özet 2İnsanın inanç, amel, harcama, nefis ve yetki alanlarında ilahi sınırları, fıtratı ve adalet ölçüsünü taşkınca ihlal etmesi
Çekirdek Özet 3Denge ve itidal (iktisat) ekseninden koparak sistemi tahrip eden, sürdürülemez aşırılık ve bozgunculuk durumu
Kritik Hata Riskiİsraf kavramını yalnızca maddi harcama ve yiyecek tüketimiyle sınırlayarak itikadi, ahlaki, hukuki ve siyasi haddi aşmaları kapsam dışı bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرİçten içe yayılma, gizlilik, sızma, akış ve süreklilik barındıran hareket; nitekim سرب gizlice akıp gitmeyi, سرح salınıp yayılmayı, سرع kesintisiz hızlanmayı ve سرق gizlice alıp götürmeyi ifade eder.فAğız, açıklık, sınır hattı ve dışavurum imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle içte biriken meylin veya tüketimin meşru sınırı aşarak dışarı taşması, haddin ötelenmesi ve saçılıp heder edilmesi anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekKoruyucu yapıyı, tutunma noktasını ve meşru sınır bariyerini temsil eder.
رİnsan başıBilinci, iradi kararı, önceliği ve yönlendirici ilkeyi simgeler.
فAğızAçıklığı, tüketim kanalını, dışa yayılmayı ve kenar çizgisini gösterir.
سرفİradi bilincin (ر) koruyucu dayanak ve sınırı (س) hiçe sayarak tüketim ve saçılma menfezinden (ف) kontrolsüzce dışarı taşması ve yapıyı heder etmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğacı ve yaprakları içten içe yiyip kemiren, geriye içi boş bir kabuk bırakan küçük ağaç kurdunun (es-sürfe / السُّرْفة) yaptığı tahribat; ayrıca kişinin dalgınlıkla veya dikkatsizlikle haddi fark etmeyip sınırı aşması (مررت بكم فسرفتكم).
Cahiliye şiiri kullanımıTarafa bin el-Abd bir beytinde gaflet ve akıl hafifliğiyle sınırını bilemeyen kimseyi nitelemek üzere şöyle der: إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى / عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي
Erken Arapça kullanımEmevî şairi Cerîr cömertlikte meşru sınırın ve hakkın gözetilmesini anlatırken şöyle der: أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ / ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça سرف kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında sınırın aşılması, ihmal, taşkınlık ve tükenme semantik alanı etrafında şekillenmiştir. İbrânîcede doğrudan ses denkliği gösteren belirgin bir kök formu yaygın olmamakla birlikte, kökün çekirdeğinde yer alan ve sınırın ötesine geçmeyi, dikkatsizlikle heder etmeyi ifade eden yön, Aramice ve Süryanicede yanılma, yoldan çıkma ve ölçüyü kaybetme anlam alanlarıyla paralellik taşır. Arapçada kökün somut tabiatı iki belirgin eksende billurlaşmıştır: Birincisi biyolojik bir fenomen olan es-sürfe böceğinin bir gövdeyi sessizce ve doymak bilmez biçimde tüketmesidir; ikincisi ise ölçüyü (kasd) aşarak hakkı olmayan yere taşmaktır. Hadiste geçen et tiryakiliğinin şarap tiryakiliği gibi bir taşkınlık ve doyumsuzluk (seref) doğurması ifadesi de kökün bu denetimsiz tüketim eksenine dayanır. Kök, Sami dilleri zemininde türeyen ortak bir fiilden ziyade, Arapçanın iç gelişimi içinde sınırın taşması ve içten içe kemirilme metaforunun kavramlaşmasıyla yüksek soyutlama kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Payne Smith Syriac Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSürfe (güve/ağaç kurdu) ve haddi aşmaBiyolojik tüketim ve tahribat anlamından insanın iradi fiillerinde sınırı ihlal etmesine ve ifrata sapmasına doğru genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİhmal, haddi aşma ve sapmaAramice ve Süryanicedeki sınır ihlali ve gaflet kavramlarıyla anlamsal örtüşme taşır; doğrudan ortak kök sınırlı alanda izlenir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan veri bulunamadı.Veri bulunamadı

Kaynak Lisānü’l-Arab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سرفAnlamlıHaddi aşmak, ölçüyü kaçırmakMeşru sınırların dışına taşarak tüketmek ve dengeyi bozmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سفرAnlamlıAçığa çıkarmak, örtüyü kaldırmak, yolculuk yapmakGizli olanı ortaya çıkarma, ufku açma veya bir mesafeyi katetmeKur'an'da geçer; ortak ses unsurları sınırın açılmasıyla ilişkilidir
رسفAnlamlıPrangayla veya zincirle yavaşça yürümekHareketin sınırlandırılması, engelle adım atmaKur'an'da geçmez; serbestçe taşmanın zıddı bir kısıtlanmayı bildirir
رفسAnlamlıAyakla vurmak, tekmelemekFiziksel bir temasla itme veya tepme hareketiKur'an'da geçmez; harici bir zorlama içerir
فسرAnlamlıAçıklamak, beyan etmek, üstünü açmakKapalı bir manayı vuzuha kavuşturup ortaya koymaKur'an'da geçer; örtüyü yarıp manayı çıkarma yönüyle anlamlıdır
فرسAnlamlıYırtmak, parçalamak, binicilikte mahir olmakAvı boynundan yakalayıp kırma veya at üzerinde hâkimiyet kurmaKur'an'da geçmez; güç ve parçalama eksenlidir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سرفMerkezHaddi aşmakBelirlenmiş meşru ve dengeli sınırı (haddi) geçerek harcamada veya fiilde ölçüsüzleşmekHer türlü davranışta, inançta ve harcamada sınırın çiğnenmesi
بذرKomşuSaçıp savurmakDeğeri ve kaynağı gereksiz, anlamsız ve gayrimeşru yerlere dağıtarak yok etmekİsraf sınırın aşılması iken tebzir kaynağın büsbütün saçılmasıdır
طغيKomşuAzgınlaşmakGüç, yetki ve varlık sarhoşluğuyla sınır tanımaz biçimde isyan ve tahakküm etmekİsraf fiildeki ölçüsüzlük, tuğyan ise otoriteye ve hakka karşı küstahça başkaldırıdır
عتوKomşuSerkeşlik etmekNasihat ve hak kabul etmez bir kabalıkla haktan yüz çevirip dikleşmekKibrin doğurduğu katı ve iflah olmaz aşırılık
عدوKomşuTecavüz etmekBaşkasına ait hukuki veya ahlaki sınır çizgisine bilfiil tecavüz etmekHak ihlali odaklı sınır aşımı
قصدZıtİtidal ve orta yolİki aşırı ucun arasında adaleti, ölçüyü ve hedefi tam gözeterek dengede durmakAşırılığın ve eksiltmenin zıddı olan adil ve hikmetli denge

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسرفHaddi aşmak, ifratMeşru sınırın, itidalin ve hakkın ötesine geçerek dengesizleşmekKesin
LatinceExtravagantia, excessusSınır dışına çıkma, aşırılıkExtravagari (çizginin dışına sapmak) kökünden gelir; israfın mekânsal ve ilkesel haddi aşma yönünü karşılar, içten çürüme yönünü tam vermezGüçlü
İngilizceImmoderation, extravagance, excessAşırılık, ölçüsüzlük, haddi aşmaExtravagance daha çok harcama sınırını aşmayı, immoderation ölçü kaybını, excess genel aşırılığı karşılar; Kur'an'daki ontolojik haddi aşmayı kısmen içerirGüçlü
AlmancaMaßlosigkeit, VerschwendungÖlçüsüzlük, savurganlıkMaßlosigkeit ölçünün ve sınırın mutlak kaybını, Verschwendung ise kaynakların heder edilmesini karşılarGüçlü
FransızcaDémesure, gaspillageÖlçüyü yitirme, israfDémesure klasik Yunan hybris kavramına yakın biçimde sınır tanımazlığı, gaspillage ise maddi ziyanı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Yeme-içme ve maddi infakta haddi aşmaTüketimde ölçüsüzlük ve gereksiz harcamaNimetin tüketiminde itidalden sapma ve helal dairesini çiğneme; A'râf 7:31, En'âm 6:141, Furkân 25:67
Yetim malını haksızca tüketmeSınır tanımaz gasp ve acelecilikYetimin hakkını o büyümeden önce aceleyle ve haksızca yiyip bitirme; Nisâ 4:6
Cinsel ve ahlaki fıtratı çiğnemeCinsel sapkınlık ve fıtri sınırı aşmaLût kavminin tabii ve meşru ilişki sınırını terk ederek eşcinsel taşkınlığa sapması; A'râf 7:81
İtikadi haddi aşma ve tekzipŞirk, peygamberleri yalanlama ve küfürHakikat karşısında kibre kapılıp ilahi tebliği reddetme; Yâsîn 36:19, Mü'min 40:28, Mü'min 40:34
Nefse zulmederek günaha batmaİsyanda ifrata varmaKulun kendi varoluşsal sermayesini günahlarla tüketip heder etmesi; Zümer 39:53, Âl-i İmrân 3:147
Hukuki kısasta haddi aşmaCezada ölçüyü ve meşruiyeti çiğnemeHaksız yere öldürülenin intikamında suçsuz olanı öldürme veya işkenceye başvurma; İsrâ 17:33
Siyasi istibdat ve tahakkümZorbalık ve ilahlaşma iddiasıFiravun'un yeryüzünde sınır tanımaz bir mütekebbir ve tiran olması; Yûnus 10:83, Duhân 44:31

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah, şirk ve ilahi adaletİsrafın sadece mali bir cürüm mü yoksa şirki ve küfrü de kapsayan teolojik bir haddi aşma mı olduğu; Zümer 39:53 bağlamında tövbenin şümulüİsrafın Allah'ın koyduğu ontolojik ve şer'i sınırları çiğneyen her türlü itikadi sapma olarak tanımlanması
FıkıhHacir, infak, tebzir ve helal-haram sınırlarıİsraf eden kimsenin (müsrif) malî ehliyetinin kısıtlanması (hacir); haramda az harcamanın da israf sayılıp sayılmayacağıHelal dairede miktar fazlalığı ile haram daireye yönelen harcamanın mahiyet farkı
TefsirVücûh ve nezâir ayrımıAyetlerdeki müsrifîn nitelemelerinin bağlamına göre müşrik, katil, fıtratı bozan veya savurgan anlamlarına gelmesiİsrafın ortak paydasının her tikel bağlamda belirlenmiş haddi tecavüz etmek olduğu vurgusu
HadisSünnet-i seniyye, tüketim ahlakı ve ibadetAbdest suyunda dahi aşırıya kaçmanın nehyedilmesi, et ve giyimde kibre ve gösterişe varan düşkünlükAz da olsa lüzumsuz ve gösteriş amaçlı her kullanımın ruhu ve ibadeti zedeleyen bir israf sayılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi emir ve yasaklar dairesiHadleri çiğnemeFıtratı ve kulluk sözleşmesini bozmaAllah'ın çizdiği helal-haram sınırının dışına çıkmak dini dengenin bozulmasına ve nefsin helakine yol açar.Kesin
İlmiMetodoloji ve akli dengeEpistemik ifrat ve hadsizlikMetodolojik sınırı terk edip delilsiz hüküm vermeBilgi üretiminde haddini bilmeme, kesin bilgi sınırını aşıp zanna ve hevese dayanarak hüküm bina etmektir.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşru otoriteTiranlık, zorbalık ve istibdatHukuk devletini yıkıp mutlak tahakküm kurmaYöneticinin anayasal ve şer'i yetki sınırlarını aşarak tebaayı köleleştirmesi; Firavun modelinde somutlaşan yönetim sapmasıdır.Kesin
İktisadiKaynak kullanımı ve bölüşümAşırı tüketim ve kaynak israfıEkonomik dengenin ve sermayenin tahribiKaynakların verimsiz, lüks, gayrimeşru ve gösteriş amaçlı tüketilerek kıt kaynakların toplumsal felakete sürülen heba oluşudur.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve lineer olmayan eşik aşımıFizik ve termodinamikte kapalı bir sistemde enerjinin faydalı iş yapamaz hale gelip düzensizliğe dağılması; kontrol sistemlerinde tanımlı eşik değerin (θ) aşılarak sistem rezonansının ve stabilitesinin bozulması.Güçlü
Beşeri bilimlerSürdürülemez tüketim çılgınlığı ve anomiSosyoloji ve iktisatta sınır tanımaz tüketimciliğin toplumsal bağları çözmesi, hukuki kısıtların anlamsızlaşarak normsuzluk (anomie) ve ahlaki yozlaşma üretmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİsrafı yalnızca tabaktaki yemeği dökmek, musluğu açık bırakmak veya lüks eşya satın almak gibi salt ekonomik-maddi harcama kalıplarına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da israf; Lût kavminin fıtratı bozan cinsel sapkınlığını, Firavun'un siyasi zulmünü, kısasta haddi aşıp kan dökmeyi, şirki, peygamberleri tekzibi ve nefsin günahlarla ifrat derecesinde kirletilmesini kapsayan külli bir sınır ihlalidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsraf daraltıldığında, Kur'an'ın müsrif olarak nitelediği zalim idareciler, sömürgeci müstekbirler, itikadi taşkınlar ve ahlaki yozlaşma aktörleri bu ikazın kapsamı dışında kalır; böylece ayetlerin toplumsal, ahlaki ve ontolojik ikaz gücü buharlaşır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve insanın meşruiyet zeminini oluşturan hudûdullah (Allah'ın sınırları) ve mîzan (ölçü/denge) kavramlarının anti-tezidir; meşru sınırı aşan her hareketin sistemi içten içe nasıl çürüttüğünü gösteren temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ve iktisat ahlakını belirleyen ayetlerde, Lût kavmi kıssasında, Firavun'un istibdadını anlatan siyasi pasajlarda, ceza hukukunda kısas sınırını çizen hükümlerde ve Zümer Suresi'ndeki ilahi rahmet çağrısında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahı sadece bireysel bir ihmal, cinsel sapkınlığı kişisel bir tercih, siyasi tiranlığı sadece bir güç kullanımı sanma yanılgısını düzeltir; bunların tamamının fıtri ve ilahi haddi aşan birer israf olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğaç kurdunun (es-sürfe) kütüğü içten içe yiyip boşaltarak çürütmesi ve bir kap veya nehir suyunun belirlenmiş setti aşarak etrafa taşması.
  • Soyut anlamİnsanın inanç, amel, ahlak, harcama ve yetki alanlarında ilahi, fıtri ve hukuki sınırları çiğneyip itidal dengesini tahrip eden taşkınlığı.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kararlılığını sağlayan kritik eşik değerinin aşılarak enerjinin yıkıcı ve anlamsız bir entropi artışına dönüşmesi durumu.
  • LaTeX modeliI(x)=max⁡(0,x−θ)⋅δs
  • LaTeX açıklaması

Burada x bireyin herhangi bir eylemdeki (harcama, şehvet, ceza, siyasi güç) büyüklüğünü, θ Allah tarafından belirlenmiş meşru ve fıtri sınır eşiğini (haddi), δs sistemik tahribat katsayısını, I(x) ise ortaya çıkan israf miktarını temsil eder. Eylem meşru sınırın içinde kaldığında (x≤θ) israf fonksiyonu sıfır değerini alır; meşru sınır aşıldığında (x>θ) ise aşan miktar sistemik çürümeyi ve dengesizliği üreten pozitif bir israf ve taşkınlık olarak devreye girer.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س