جعل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ع-ل104 sîga, 331 mücavir kök, 311 ayet, 66 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بصرشكرمكنزوججَعَلْنَاهُجعلأممخلفجَعَلْنَاسفلليلوَجَعَلُواجَعَلَبنو

KökSîga 104Ayet 311Sure 66Mücavir 331

▶ Ağı aç (3B)

جعل

ج - ع - ل

KÖK
  • 346 geçiş
  • 311 ayet
  • 104 sîga
  • 13 sözlük

Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez parçasıdır. Ca’l ele pisliğin veya sıcaklığın bulaşmaması için tutulan deri veya bez parçası demektir. Sonraları kılmak anlamında kullanılmıştır. Kılma ile yapma arasındaki fark, yapmada yeniden var etme, ca’lde ise var olan bir varlığı yeni bir işe koymak anlamı taşır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez parçasıdır. Ca’l ele pisliğin veya sıcaklığın bulaşmaması için tutulan deri veya bez parçası demektir. Sonraları kılmak anlamında kullanılmıştır. Kılma ile yapma arasındaki fark, yapmada yeniden var etme, ca’lde ise var olan bir varlığı yeni bir işe koymak anlamı taşır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.488 harf
باب العين و الجيم واللام معهما )ع ج ل، ع ل ج، ج ع ل، ج ل ع، ل ع ج مستعملات. ل ج ع مهمل( عجل: العَجَل: العَجَلَة وربّما قيل رجل عَجِل وعَجُلٌ، لغتان. واستعجلته، أي: حثثته وأَمَرَتْهُ أن يُعَجِّلَ في الأمر. وأَعْجَلَتْهُ وتَعَجَّلْتُ خراجه، أي: كلفته أن يُعْجلَهُ. وعَجّل يا فلان، أي: عَجِّلْ أمرك. ورجُل عجلان، وامرأة عَجْلَى، وقوم عِجال، ونساء عَجالى. والعَجَلُ عَجَلُ الثِّيران، ويُجمع على أعجال.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR760 harf
جَعَلْتُ كذا أَجْعَلُهُ جعْلاً ومَجْعَلاً. وجَعَلَهُ الله نبيَّاً، أي صيّره. وجَعَلوا الملائكة إناثاً، أي سمَّوهم. والجَعْلُ: النخلُ القِصارُ، الواحدةُ جَعْلَةٌ. ومنه قول الراجز: أو يستوي جَثيثُها وجَعْلُها والجُعْلُ بالضم: ما جُعِل للإنسان من شيء على الشيء يفعله. وكذلك الجِعالَةُ بالكسر. والجَعيلةُ مثله. والجُعَلُ: دؤَيْبَّة. وقد جعِلَ الماءُ بالكسر، جَعَلاً، أي كثُر فيه الجِعْلانُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.972 harf
باب العين والجيم مع اللام جعل ، عجل ، علج ، جلع ، لعج : مستعملات . عجل : قال الله جلّ وعزّ : ( خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ) ( الأنبيَاء : 37 ) قال الفراء : خلق الإنسانُ من عَجَل وعلى عَجَل كأنك قلت : بِنيتُه العَجَلة وخِلقتُه العَجَلة وعلى العجلة . ونحو ذلك قال أبو إسحاق : خُلِق الإنسان من عَجَل وخُلِق الإنسان عجولاً ، خُوطب العربُ بما تَعقِل ؛ والعربُ تقول للذي يُكثِر الشيء : خُلِقْتَ منه ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.456 harf
(باب الجيم والعين وما يثلثهما) (جعف) الجيم والعين والفاء أصلٌ واحد* ، وهو قَلْْعُ الشيء وصَرْعُه. يقال جَعَفْت الرجلَ إذا صرعْتَه بعد قلعِك إيّاه من الأرض. والانجعاف: الانقلاع تقول انجعَفَت الشّجرةُ. وفي الحديث: "مثل المنافق مثل الأرْزَة المُجْذِية على الأرض حتى يكون انجعافُها مرّة([1])". وجُعْفِيٌّ: قبيلة. (جعل) الجيم والعين واللام كلمات غير مُنْقاسة، لا يشبه بعضُها بعضاً. فالجَعْلُ: النَّخْلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.340 harf
- جعل: لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها، ويتصرف على خمسة أوجه: الأول: يجري مجرى صار وطفق فلا يتعدى، نجو جعل زيد يقول كذا (وهذا الباب نقل السيوطي جله في الإتقان 2/210)، قال الشاعر: *فقد جعلت قلوص بني سهيل**من الأكوار مرتعها قريب* (البيت لرجل من بحتر بن عتود، وهو في الخزانة 9/352؛ ومغني اللبيب ص 310؛ وشفاء العليل بشرح التسهيل 1/345؛ والأشموني 1/259) والثاني: يجري مجرى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR603 harf
ج ع ل جعل الله الظلمات والنور‏:‏ خلقهمـا‏.‏ وجعـل الشمـس سراجـاً‏:‏ صيرهـا كذلـك‏.‏ وجعـل يفعـل كذا‏.‏ وأنزل القدر بالجعال والجعالة وهي الخرقة‏.‏ وأعطى العامل جعله وجعالته وجعيلته أي أجـره‏.‏ وأعطـى العمـال جعالاتهـم وجعائلهـم‏.‏ وقسمـوا الجعالـات وهي ما يتجاعله الناس بينهم عند البعث والأمر يحزبهم من السلطان‏.‏ وأجعلت لفلان فعمل لي كذا أي بينت له جعلاً‏.‏ وفلان يجاعل فلاناً‏:‏ يصانعه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.483 harf
جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛ قال أَبو زبيد: وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ، في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا وقال يرثي اللَّجلاج ابن أُخته: ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى الماء، والعادِيَّة البئر القديمة. وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR265 harf
* ج ع ل * * جَعَلَ * كذا من باب قطع و * مَجْعَلاً * أيضا بوزن مقعد و * جَعَلَهُ * نبيا صيره وجعلوا الملائكة إناثا سموهم و * الجُعْلُ * بالضم ما جعل للإنسان من شيء على فعل وكذا * الجِعالةُ * بالكسر و * الجَعِيلةُ * أيضا و * الجُعَلُ * دوبية و * اجْتَعَلَ * بمعنى جعل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.305 harf
جعله، كمنعه يجعله جعلا بالفتح ويضم، وجعالة كسحابة ويكسر، واجتعله: أي صنعه صريحه أن الجعل والصنع واحد، وقال الراغب: جعل لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها. وشاهد اجتعل قول أبي زبيد الطائي: ناط أمر الضعاف واجتعل اللي ل كحبل العادية الـمـمـدود جعل الشيء جعلا: وضعه، جعل بعضه فوق بعض: ألقاه. جعل القبيح حسنا: صيره ومنه قوله تعالى: إنا جعلنا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.387 harf
جَعَلَ 1 جَعَلَ جعل , aor. جَعَلَ , inf. n. جَعْلٌ (S, Msb, K) and جُعْلٌ and جَعَالَةٌ and جِعَالَةٌ (K) and مَجْعَلٌ, (S, TA,) He made a thing; syn. صَنَعَ; (Msb, K;) but having a more general signification than فَعَلَ and صَنَعَ and their equivalents [as will be shown by what follows]; (Er-Rلghib, TA;) and so ↓ اجتعل: (K:) both these verbs signify the same. (S.) ― -b2- He made a thing of, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR669 harf
جَعَلَ جَعَلَ A ( n. ac. جَعْل 1 , جُعْل 3 , مَجْعَل 17 , جَعَاْلَة 22t , جِعَاْلَة 23t ), a. Made; made to be, rendered. b. Put, placed; appointed. c. Began to, set about. جَاْعَلَ جَاْعَلَ III , a. Bribed. أَجْعَلَ أَجْعَلَ IV , a. Set, put down. b. [ acc. & La ], Gave, assigned to. جُعْل جُعْل 3 , ( pl. جُعُل 10 ), a. Wages, pay, stipend, salary. b. Bribe. جُعَل جُعَل 9 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR60.640 harf
جعل جَعَلَ - يَجْعَلُ جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + خَبَر: يصنع ويعمل من شيء شيئاً مغايراً: يغير بنيته وتكوينه لتناسب وظيفة جديدة: يغير بناء وتركيب الشيء من حال قديم، إلى حال جديد، وذلك ليناسب وظيفة جديدة، لا يناسبها ولا يقوم بها الوضع السابق: يغير الأبعاد أو البنية أو الموقع أو برنامج العمل من حال قديم إلى حال جديد جَعَلَ - يَجْعَلُ +
Tamamını oku

Sîgalar(104)

Mücavir kökler331 mücavir (737 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أمم

    22 ortak ayet · Emam ön demektir

  2. خلف

    22 ortak ayet · Half : Ense demektir

  3. ندد

    5 ortak ayet · Öbek öbek develer demektir

  4. ليل

    16 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  5. زوج

    14 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  6. سكن

    13 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  7. سفل

    5 ortak ayet · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir

  8. شكر

    13 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  9. نهر

    16 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  10. ذرر

    9 ortak ayet · Zerre toz demektir

  11. مكن

    10 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  12. بنو

    18 ortak ayet · Oğullar

Geçtiği ayetler(311)

Bu kök 311 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ …

    KıldıO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.

  2. وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا

    KıldıAllah’ın sizi başına diktiği mallarınızı beyinsizlere vermeyin. Kendileribi bunların geliri ile rızıklandırıp giydirin ve onlara güzel söz söyleyin.

  3. … فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

    KıldıAncak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

  4. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

    KıldıHani, Musa kavmine demişti ki: Ey kavmim; Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizden peygamberler yetiştirmiş ve size saltanatlar ihsan etmişti. Dünyalarda kimseye vermediğini size vermişti.

  5. جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ …

    KıldıAllah Ka’be’yi, o haram evi insanlar için hayat ve güven kaynağı kıldı. Keza o haram olan ayı da, kurbanı da, boynu bağlı olan kurbanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın gerçeten her şeyi bilici olduğunu bilmeniz içindir.

  6. مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

    KıldıAllah; ne Bahire’den, ne Saibe’den, ne Vasile’den, ne de Ham’dan hiç birini meşru kılmamıştır. Fakat küfredenler; Allah’a karşı yalan uydurdular. Onların çoğunun ise akılları ermez.

  7. وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    KıldıO’dur, yıldızları yaratmış olan, karanın ve denizin karanlıklarında onlarla yol bulasınız diye. Ayetlerimizi bilen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

  8. هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ …

    KıldıGüneşi ziya ayı nur yapan, yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için aya konak yerleri düzenleyen O’dur. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. Bilen insanlar için ayetlerini uzun uzadıya açıklar.

  9. هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

    KıldıO’dur size geceyi dinlenesiniz diye karanlık ve gündüzü çalışasınız diye aydınlık kılan. Kulak veren bir kavim için bunlarda ayetler vardır.

  10. فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ

    KıldıOnların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.

Sîga sayfası: وَجَعَلْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجعل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخلق, صنع, فعل, بدع
Zıt Kökفسخ
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi bir vasıta veya niyet ile tutup bir halden başka bir hale geçirme, işlev ve konum yükleme
Çekirdek Özet 2Mevcut varlığı veya durumu başka bir niteliğe, işleve, düzene veya hükme dönüştürerek tayin etme
Çekirdek Özet 3Varlıklar ve durumlar arasındaki ilişkisel düzeni, vazife taksimini ve ontolojik/hukuki statü tayinini ifade eden sistemik kuruculuk
Kritik Hata RiskiKökü doğrudan sıfırdan yaratma anlamındaki خلق kökü ile bir tutarak mevcut unsurların dönüştürülmesi ve işlevlendirilmesi boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جعBir araya getirme, bükme, toplama ve çekme hareketini ifade eden ikili ses öbeğidir; جعد kökünde kıvrılma ve toplanma, جعم kökünde ise hırsla bir şeyi kendine çekme ve yutma anlamlarında belirirلTemel toplama ve kavrama hareketine yöneltme, raptetme, tahsis etme ve bir gayeye bağlama boyutu katarak bir nesneye veya duruma yeni bir işlev, hal ve yön tayin etme anlamını meydana getirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir nesneyi veya durumu bulunduğu yerden kaldırıp bir istikamete sevk etme hareketini temsil eder
عGöz; görme, bilme, kaynakSevk edilen duruma veya nesneye bilinçli, amaçlı ve tayin edici bir niyetle bakmayı simgeler
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaNesneyi belirlenmiş bir amaca raptetme, bir işlev ve statü sınırına yönlendirip bağlama gücünü gösterir
جعلBir nesneyi amaçlı bir yönlendirmeyle tutup yeni bir işleve ve hedefe bağlamaBir varlığı mevcut konumundan alıp irade ve tayin ile belirli bir gayeye, işleve veya vasfa dönüştürme eylemini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSıcak tencereyi ocaktan indirmek veya kirli bir şeyi tutmak için kullanılan bez veya deri parçasıdır; ayrıca bir iş karşılığında belirlenen ve tahsis edilen ücret veya paydır
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde bir varlığın yönünün, durumunun veya yolunun bütünüyle başka bir hale çevrilmesi anlamında şahit getirilmiştir; Ebû Zübeyd el-İyâdî bir beytinde bir şeyi sığınak veya mekan kılmayı اجْتَعَلَ mazi kalıbıyla anmıştır
Erken Arapça kullanımBir kimseye belirli bir vazife karşılığında bir pay veya ücret tayin etme anlamında kullanılmıştır; asker sevkiyatında veya kabile işlerinde belirlenen tahsisata جعالة denilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جعل kökü, iç Arapça gelişiminde somut nesnel kullanımından geniş bir tasrîf ve tahvil fiiline evrilmiş özgün bir semantik alan sunar. İbranice ve Süryanice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu kök doğrudan Arapçadaki kılmak, dönüştürmek fiilini karşılayan yaygın bir fiil olarak bulunmaz; Arapça bu kökte somut olarak tencere tutacağı veya karşılık ücreti gibi nesnel ilişkileri öncelikle muhafaza etmiş, ardından fiili bir şeyi bir halden başka bir hale geçirme ve tahvil etme yönünde genişletmiştir. Güney Sami ve Klasik Arapça katmanında kök, bir nesneyi aracı bir vasıtayla tutup bir işe tahsis etme eyleminden hareketle genel bir kılma, tayin etme ve vazetme fiili haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi tutacak vasıtasıyla alma ve karşılık belirleme eylemiSomut tencere bezi veya ücret manasından zihni veya ontolojik dönüştürme ve statü tayini manasına geçiş yapmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapçaya özgü tahvil ve kılma genişlemesiKuzeybatı Sami dillerinde genel kılma eylemi için başka kökler kullanılırken Arapçada bu kök geniş bir fiil sistemine dönüşmüştürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جعلAnlamlıBir şeyi bir hale getirmek, kılmak, dönüştürmek, ücret tayin etmekBir nesneyi veya durumu yeni bir konuma veya vasfa raptetmeHedef kök; Kur'an'da geçer
جلعAnlamlıAçılmak, soyunmak, perdesiz kalmakÖrtünün kalkması ve içte olanın dışarı çıkması anlamındadırHedef kökle zıt yönlü bir açılma taşır; Kur'an'da geçmez
عجلAnlamlıAcele etmek, öne geçmek, vaktinden önce istemekBir işi zamanından önceye alma ve sürat gösterme hareketidirKur'an'da geçer
علجAnlamlıSertleşmek, kalınlaşmak, tedavi etmekGüçlü ve dirençli olma, bir şeyle uğraşıp onu terbiye etme anlamıdırKur'an'da geçmez
لجعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kullanım dışı sayılmıştırMühmel kök; Kur'an'da geçmez
لعجAnlamlıYanmak, yakmak, keder vermekAşkın veya ateşin göğsü yakıp acıtması anlamını taşırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جعلMerkezDönüştürmek, kılmak, işlev tayin etmekMevcut bir varlığı veya hali yeni bir fonksiyon, vasıf veya statüye sokmaktırİki meful alarak bir şeyi başka bir şeye çevirme gücü taşır
خلقKomşuTakdir ederek var etmek, yaratmakBir şeyi yoktan veya belirli bir ölçüye göre aslen meydana getirmektirجعل kökünde mevcut olanı dönüştürme ve niteleme öne çıkar
صنعKomşuUstalık ve maharetle üretmekBir işi belirli bir beceri, gaye ve incelikle yapmaktırجعل kökü salt imalat değil hükmi veya fonksiyonel tayindir
فعلKomşuGenel eylemde bulunmakHer türlü eylemi kapsayan en genel hareket ve tesir bildiren köktürجعل kökünde ise mutlaka bir halden diğerine geçirme veya tayin vardır
بدعKomşuÖrneksiz olarak ortaya koymakÖnceden bir modeli ve maddesi olmaksızın ilk defa inşa etmektirجعل ise var olanı yeni bir intizama ve işleve bağlar
فسخZıtBozmak, geçersiz kılmak, dağıtmakKurulmuş bir bağı, akdi veya tayin edilmiş bir hükmü ortadan kaldırmaktırجعل kökünün tesis ettiği statü ve işlevi hükümsüz bırakır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجعلBir şeyi başka bir hale getirmek, kılmakMevcut bir unsuru yeni bir işlev, hal veya statüye sokma eylemidirKesin
LatinceConstituo, reddo, facioKurmak, tesis etmek, dönüştürmekConstituo statü ve düzen kurmayı, reddo bir hale getirmeyi tam karşılarGüçlü
İngilizceMake, render, appoint, constituteKılmak, bir hale getirmek, tayin etmekRender bir vasfa büründürmeyi, appoint ve constitute ise statü vermeyi karşılarGüçlü
AlmancaMachen, ernennen, gestaltenKılmak, tayin etmek, şekillendirmekMachen genel kılmayı, ernennen ve einsetzen ise işlevsel vazife tayinini karşılarGüçlü
FransızcaRendre, constituer, établirBir hale sokmak, tesis etmekRendre bir sıfata dönüştürmeyi, constituer ise bir yapı haline getirmeyi verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Halk ve inşâ anlamında (تكوين ve خلق)Bir şeyi var edip düzene koymak, yaratmakKaranlıkların ve aydınlığın var edilişi bağlamında tek meful ile kullanılır; örnek En'âm 6:1
Bir halden diğerine dönüştürme (تصيير)Mevcut bir varlığı veya nesneyi yeni bir niteliğe büründürmekYeryüzünün döşek, göğün tavan kılınması gibi kozmolojik bağlamlar; örnek Bakara 2:22
Statü, hüküm ve vazife tayini (تسمية ve تشريع)Bir şahsı veya kurumu önder, elçi veya sorumlu kılmakİnsanlara imamlık veya risalet vazifesi verilmesi bağlamı; örnek Bakara 2:124
Zihni kabul ve isnat (حكم ve اعتقاد)Bir şeyi öyle zannetmek veya haksız yere öyle nitelemekMüşriklerin melekleri dişi veya Allah'a ortak saymaları bağlamı; örnek Zuhruf 43:19 ve En'âm 6:100
Bir eyleme başlama ve yönelme (طفق ve أخذ)Bir fiili kesintisiz olarak yapmaya girişmekİki meful almayan, başlama fiili olarak gerçekleşen durumlar; Kur'an'da daha ziyade hal ve nizam tayinlerinde mündemiçtir

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratma fiili ve Kur'an'ın mahluk oluşu meselesiZuhruf 43:3 ayetindeki جعلناه ifadesinin خلق anlamına gelip gelmediği ana tartışma konusu olmuşturKökün sıfırdan yaratma ile mevcut olanı bir vasfa çevirme arasındaki farkında yoğunlaşır
FıkıhCuâle akdi ve hukuki statü tayinleriBelirli bir işi yapan kimseye önceden taahhüt edilen ücret akdine جعالة denmesi ve vazife tayinleriBir emek karşılığında belirlenen hak veya hukuki bir durumun tesis edilmesi
Tefsirİki mefullü ve tek mefullü kullanımların ayrımıAyetlerdeki جعل fiilinin halk, tasrîf, tesmiye veya zann manalarından hangisine geldiğinin tahliliAyetin bağlamına göre ontolojik inşa ile teşrii/itibari vazetmenin tefriki
HadisYetkilendirme, tayin ve hüküm belirlemeBir kimseyi vali, imam veya sorumlu tayin etme hadislerinde yer alan yetkilendirme ifadeleriİdari, ahlaki ve hukuki pozisyonun bir şahsa yüklenmesi anlamı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve kulluk nizamıStatü ve mükellefiyet tayiniİnsanı muhatap veya sorumlu bir konuma yerleştirmekAllah'ın peygamberleri rehber kılması ve dinin kurallarını tayin etmesidirKesin
İlmiOntolojik intizam ve tabiat yasalarıFonksiyonel yapılandırmaMaddi unsurlara belirli görevler ve etkiler yüklemekGüneşin ışık, ayın aydınlatıcı kılınması gibi sebep-sonuç ilişkilerinin kurulmasıdırGüçlü
SiyasiHilafet, idare ve yetki paylaşımıEmaret ve vazife tayiniToplumsal sorumluluğu belirli ehil kimselere tevdi etmekYeryüzünde halife kılınma ve hukuku uygulama meşruiyetinin verilmesidirKesin
İktisadiEmek ve karşılık münasebetiÜcret ve hak tahsisiBir işin ifası karşılığında belirli bir bedeli garanti etmekCuâle prensibiyle emek ile gelir arasındaki karşılıklı bağı kurmaktırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel dönüşüm matrisi veya durum dönüşüm operatörüBir kümedeki girdiyi alıp tanımlı bir kural çerçevesinde başka bir çıktıya veya duruma dönüştüren yapısal işlemciye karşılık gelirGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal rol dağılımı ve normatif statü tayiniHukuk ve sosyolojide bireylere veya kurumlara yeni haklar, sorumluluklar ve toplumsal roller yükleyen kurucu edimdirKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir eylem veya Türkçedeki yapmak, etmek gibi nötr fiillerle karşılayarak onun dönüştürücü ve statü kurucu vasfını silikleştirmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığı yoktan var etmekten ziyade, var olan unsurlara yeni gayeler yüklemek, onları bir düzen içine sokmak ve itibarî veya hakiki yeni bir statüye büründürmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataجعل geçtiği her yerde yaratma zannedilirse teolojik olarak nassların kastettiği fonksiyonel ve itibarî kılmalar ontolojik yaratmaya indirgenir ve ayetlerin teşrii boyutu kaybolur

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem kainattaki düzeni hem de şeriatteki hükümleri açıklarken kullandığı temel inşa ve tahvil fiili olması sebebiyle varlıklar arası hiyerarşi ve fonksiyonu kavramayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kainatın insanın istifadesine sunulduğunu bildiren nimet ayetlerinde, peygamberlerin ve toplumların tayinini bildiren kıssalarda ve şirk ehlinin Allah'a ortak koşma iddialarını reddeden ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışın sadece bir ilk var edilişten ibaret olmadığını, varlığın sürekli bir gayeye ve işleve matuf olarak tanzim edildiğini ve şirk iddialarının temelsiz bir zihni yakıştırmadan ibaret olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi bir vasıta ile tutup ateşten veya bulunduğu yerden alarak başka bir vazifeye veya zemine yerleştirmek.
  • Soyut anlamMevcut bir varlığı veya durumu niyet, irade ve hüküm ile yeni bir niteliğe, fonksiyona, statüye veya zihni kabule dönüştürmek.
  • Sistematik karşılıkBir X girdisinin belirlenmiş bir T dönüştürücü operatörü vasıtasıyla amaçlanan bir Y işlevsel durumuna intikal ettirilmesi.
  • LaTeX modeliT(X)=YveyaX→ΦY
  • LaTeX açıklamasıBurada X dönüştürülecek mevcut varlığı, nesneyi veya durumu; Φ veya T failin iradesini, tayin edici hükmünü ve dönüştürme fonksiyonunu; Y ise elde edilen yeni statüyü, kazanılan vasfı veya yüklenen işlevi simgeler. Model, kökün bir şeyi doğrudan yoktan var etmek yerine mevcut olanı başka bir niteliğe büründürme yapısını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج