مهل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ه-ل4 sîga, 29 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أَمْهِلْهُمْغيثوَمَهِّلْهُمْوجهمهلسردقوذركَالْمُهْلِشويشربفَمَهِّلِرفققللبطنكفر

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

مهل

م - ه - ل

KÖK
  • 6 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.783 harf
باب الهاء واللام والميم معهما ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير . وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك. همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR699 harf
المَهَلُ بالتحريك: التؤدَةُ. وأمهله: أَنْظَرَهُ ومهَّله تَمْهيلاً. والاسم المُهْلة. والاسْتِمْهالُ: الاستنظارُ. وتَمَهَّلَ في أمره، أي اتَّأد. واتْمَهلَّ اتْمِهْلالاً، أي اعتدل وانتصب. والاتْمِهْلالُ أيضاً: سكونٌ وفتورٌ. وقولهم: مَهْلاً يا رجُلُ، وكذلك للاثنينِ والجمعِ والمؤنَّثِ. وهي موحَّدةٌ بمعنى أمْهِلْ. فإذا قيل لك مَهْلاً قلت: لا مهلَ والله. وتقول: ما مهلٌ والله بمُغْنِيَةٍ عنك شيئاً. قال
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.088 harf
ه ل م هلم ، همل ، لهم ، مهل : مستعملة . هلم : عمرو عن أبيه : الهِلِمَّان الكثير من كلّ شيء وأنشد لكُثَيِّر المحارِبيّ : قد مَنَعتْني البُرَّ وهي تلحَّانْ وهو كثيْرٌ عندها هِلِمّانْ وهي تُخَنذِي بالمقالِ البَنْيَانْ قال : والبَنْبان : الرَّديء من المَنْطِق . ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَيْلَمان : المال الكثير ، يقال : جاء بالهَيْل والهَيْلَمان . أبو عُبيد ، عن أبي زيد في ( باب
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.150 harf
(باب الميم والهاء وما يثلثهما) (مهي) الميم والهاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على إمهال وإرخاءٍ وسُهولةٍ في الشَّيء. منه أمْهَيْتُ الحَبلَ: أرخيتُهُ، وناسٌ يروُون بيت طرَفة: لَعَمْرُك إنَّ الموتَ ما أخطَأَ الفَتى *** لَكالطِّوَلِ المُمْهَى وثِنْيَاهُ باليدِ([1])وأمْهَيْتُ الفَرسَ إمهاءً: أرخيتُ من عِنانه. وكلُّ شيءٍ جَرَى بسهولةٍ فهو مَهْوٌ. ولبنٌ مَهْوٌ: رقيق. وناقةٌ مِمْهاءٌ: رقيقة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR235 harf
- المهل: التؤدة والسكون، يقال: مهل في فعله، وعمل في مهلة، ويقال: مهلا. نحو: رفقا، وقد مهلته: إذا قلت له مهلا، وأمهلته: رفقت به، قال: ﴿فمهل الكافرين أمهلهم رويدا﴾ [الطارق/17] والمهل: دردي الزيت، قال: ﴿كالمهل يغلي في البطون﴾ [الدخان/45].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR559 harf
م ه ل أمهلته ومهلته‏:‏ أنظرته ولم أعاجله وأطلت مهلته‏.‏ وعمل ذلك في مهلة‏.‏ ومشى على مهلته‏:‏ على وكنا يا قضاع لكم فمهلاً وما مهل بواعظة الجهول ويقالك ما مهل بمغنية عنك شيأ‏.‏ وتمهلّ في الأمر‏:‏ اتأد فيه‏.‏ وتمهّل‏:‏ تقدّم‏.‏ قال الأعشى‏:‏ عليه سلاح امريء حازم تمهّل في الحرب حتى امتحن وأخذ المهلة‏.‏ وفلان ذو مهل‏:‏ ذو تقدّم في الخير‏.‏ قال ذو الرمّة‏:‏ كم فيهم من أشمّ الأنف ذي مهل يأبى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.385 harf
الـمَهْل والـمَهَل والـمُهْلة، كله: السَّكِينة والتُّؤَدة والرِّفْق. وأَمْهله: أَنظره ورَفَق به ولم يعجل عليه. ومَهَّله تمْهِيلاً: أَجَّله. والاسْتِمْهال: الاستنظار. وتَمَهَّل في عمله: اتَّأَدَ. وكلُّ ترفُّقٍ تمَهُّل. ورُزِق مَهْلاً: رَكِب الذُّنوب والخَطايا فمُهِّل ولم يُعْجَل. ومَهَلَت الغنمُ إِذا رعت بالليل أَو بالنهار على مَهَلِها. والـمُهْلُ: اسمٌ يجمع مَعْدِنِيَّات الجواهر. والـمُهْل: ما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR453 harf
* م ه ل * * المَهَلُ * بفتحتين التُّؤُدة و * أَمْهَلَهُ * أنظره و * مَهَّلَهُ تَمْهِيلاً * والاسم * المُهْلَةُ * و * الاسْتِمْهالُ * الاستنظار و * تَمَهَّلَ * في أمره اتأَد وقولهم * مَهْلاً * يا رجل وكذا للاثنين والجمع والمُؤنث بمعنى * أمْهِل * وقوله تعالى ﴿بماء كالمُهْلِ﴾ قيل هو النُّحاس المُذاب وقال أبو عمرو المُهْلُ دُرديُّ الزيت قال والمُهْلُ أيضا القيح والصديد وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.038 harf
المهل، بالفتح، ويحرك، والمهلة، بالضم: السكينة، والتؤدة، والرفق. وأمهله: أنظره ورفق به ولم يعجل عليه، قال الشاعر: فيا ابن آدم ما أعددت في مهل لله درك ما تأتي ومـا تـذر ومهله تمهيلا: أجله، ومنه قوله تعالى: فمهل الكافرين . وتمهل، في عمله: اتأد، وكل ترفق تمهل. قال الليث: المهل: السكينة والوقار، يقال: مهلا يا رجل، وكذا للأنثى، وفي العباب للإثنين والجمع، زاد في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR961 harf
أَمْهَلَهُ 4 أَمْهَلَهُ ذ He acted gently, softly, or in a leisurely manner, towards, or with, him. (K.) He granted him some delay, or respite; let him alone, or left him, for a while. (S, K.) [In both senses] i. q. أَرْوَدَهُ. (S, art. رود.) You say أَمْهِلْنِى حَتَّى أَفْعَل كَذَا Grant thou me some delay that I may do such a thing; give me time to do such a thing. See Har p. 164. تَمَهَّلَ 5
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.460 harf
مَهَلَ مَهَلَ A ( n. ac. مَهْل 1 , مُهْلَة 3t ) a. [ Fī ], Proceeded slowly, deliberately in; took time over. b. Grazed at leisure. c. Smeared with pitch. مَهَّلَ مَهَّلَ II , a. Granted a respite to; was indulgent to. أَمْهَلَ أَمْهَلَ IV , a. see II . b. [ Fī ], Made excuses to. تَمَهَّلَ تَمَهَّلَ V , a. see I (a) . اِسْتَمْهَلَ اِسْتَمْهَلَ X , a. Asked for a delay. مَهْل
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.523 harf
مهل مَهَلَ - يَمْهَلُ - مُهْل - المُهْل مَهَلَ - يَمْهَلُ + المعدنُ أو الشحم أو الماء: يسخن حتى يذوب ويسيل مُهْل - المُهْل: اسم فعل " مَهَلَ - يَمْهَلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء أو المعدن الذي يسخن حتى يذوب ويسيل: صهارة المعادن والشحوم والقطران وما شابه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قوام المادة الدهني أو الزيتي أوالمائع أو المتقطع" وهي:
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler29 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سردق

    1 ortak ayet · Onun çiti

  2. شوي

    1 ortak ayet · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir

  3. غلو

    1 ortak ayet · Aşırı gitmeyin

  4. رفق

    1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir

  5. غيث

    1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

  6. عتد

    1 ortak ayet · Hazırladık

  7. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  8. حوط

    1 ortak ayet · Çeper, çit demektir

  9. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  10. وذر

    1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  11. موه

    1 ortak ayet · Su

  12. كفر

    2 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. … نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

    Tortu gibiDe ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

  2. كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ

    Tortu gibiErimiş maden gibidir. Karınlarında kaynar,

  3. يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ

    Tortu gibiO gün gök, erimiş maden gibi olur.

Sîga sayfası: أَمْهِلْهُمْ
Sîga sayfası: وَمَهِّلْهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمهل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنظر, اجل, رفق
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Ağır ve sakin hareket etme; akışkanın dibe çöken koyu tortusu veya erimiş maden kıvamı
Çekirdek Özet 2Cezalandırmada acele etmeyip süre tanıma; azap tasvirinde erimiş maden ve kaynar tortu
Çekirdek Özet 3Süreçlerin aceleden arındırılarak kendi tabii ritminde tamamlanmasına imkân veren ilahi erteleme kanunu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca cezanın ötelenmesi veya boş bırakma sanarak, mühletin kanıt toplama ve imtihanı tamamlama boyutunu gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مهYayılma, yumuşama, yatışma ve zemini hazırlama eylemi. Bu çekirdek مهد kökünde yerin döşenmesi, beşik gibi hazırlanması ve sükûnet bulması anlamında belirginleşir.لTemas, süreklilik ve bağlama imgesi katan harfin eklenmesiyle soyut yatışma ve zeminleme hareketi; zaman içinde yavaş ve teennî ile ilerleme, işi zamana yayarak aceleyi engelleme ve yoğunlaşmış sıvı kıvamına dönüşme anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSu; akış, çokluk, derinlikAkışkanlık, içsel yoğunluk, maddenin kendi iç dengesi ve kesintisiz akışı temsil eder.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçerideki gücün veya halin açığa çıkması, nefes alma, durup bekleme ve soluklanma hareketidir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belirli bir hedefe bağlama, sevk etme, süreci kontrol altında tutarak uzatma fonksiyonunu yükler.
مهلAkışkanın yatışarak yönlendirilmesi ve soluklanarak ilerlemesiİçsel yoğunluğa sahip bir varlığın birdenbire değil, nefes alarak, durularak ve kontrollü bir bağ içinde ağır ağır akmasını simgeler.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamZeytinyağının dibinde biriken koyu tortu, erimiş sarı bakır veya demir madeni ile devenin derisine sürülen ince katran; bedensel ve pratik düzlemde ise devenin acele etmeksizin otlayarak yayılması ve insanın sakin, telaşsız yürümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıAfvehe’l-Evdî bir beytinde yaranın akışını ve kurumaya yüz tutan kanın koyuluğunu şu mısralarla tasvir etmiştir: وكأنما أسلاتهم مهنوءة / بالمهل من ندب الكلوم إذا جرى
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap atasözlerinde ve A‘şâ gibi şairlerin şiirlerinde geçen «مهلا» ifadesi azarlamayı bırakıp sakinleşmeyi, temahhül ise bir işte acele etmeyip teennî ile davranmayı ifade eder; ayrıca Arap kelamında «وما مهل بواعظة الجهول» beytiyle cehaletin sakinlikle yatışmayacağı anlatılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīwānu’l-Afvah al-Awdī.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde مهل kökü, Arapçada iki ana kolda çatallanan bir semantik yapı sergiler; birincisi yavaşlık, yumuşaklık ve teennî (sükûnetle davranma), ikincisi ise erimiş maden veya yağ tortusudur. İbrânicede doğrudan aynı fonetik kök üzerinden gelişen bir mühlet formu sınırlı olmakla birlikte, zayıf/akışkan hale gelme, gevşeme ve yumuşama bildiren Sami kök tabakalarıyla anlam akrabalığı bulunur. Erken Arapça kullanımda kökün erimiş maden ve tortu anlamı, nesnenin ateş karşısında katı halini terk edip ağır ağır akışkanlaşmasıyla bağlantılıdır; buradan da işlerin sert ve ivedi değil, yumuşak ve zamana yayılarak yürütülmesi mecazına sıçranmıştır. Excel notunda önerilen küllenmiş köz tasviri, sözlüklerdeki tortu ve ağır yanma/erime haliyle semantik olarak örtüşmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمهل kökünün çift kutuplu anlamıAğır hareket etme ve sakinlik (tüede) ile sıvı tortusu veya erimiş maden (muhl) anlamları, maddenin yavaş ve koyu akışı ortak paydasında birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Orta Sami yumuşama kökleriSıvılaşma, gevşeme ve süreyi uzatma kavramlarının semantik geçişi Arapçada özgün bir mühlet kurumu ve koyu eriyik ismine dönüşmüştür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik akışkanlık ve durulma tabakasıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مهلAnlamlıAğır davranmak, süre tanımak, tortuHedef kök; teennî, erteleme ve erimiş koyu maden anlamlarını taşır.Kur'an'da geçer
ملهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
هملAnlamlıBaşıboş bırakmak, terk etmekDevenin çobansız otlaması; bir işin gözetimsiz salıverilmesi anlamındadır.Kur'an'da geçmez
هلمAnlamlıÇağırmak, bir araya getirmekİnsanları bir eyleme veya yere davet etme edatı ve et yemeği türü.Kur'an'da geçer
لمهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik kaynaklarda mühmel olarak kaydedilmiş diziliştir.Kur'an'da geçmez
لهمAnlamlıBir kerede yutmak, ilham etmekLokmayı çiğnemeden yutmak ve kalbe bir bilgiyi birdenbire düşürmek.Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مهلMerkezTeennî ve süre vermeCezalandırmada acele etmeyip durumu zamana yayma ve yumuşaklıkla süre tanıma.Hem süreçteki yavaşlığı hem de kaynar eriyik halini kapsayan temel kavramdır.
نظرKomşuBekleme ve gözlemBir şeyin sonucunu görmek üzere beklemek ve geciktirmek; tefekkür ve gözetleme boyutu öne çıkar.مهل kökünde baskın olan telaşsızlık ve sakinlik hali نظر kökünde bakış ve beklentiye bağlıdır.
اجلKomşuKesin vade ve sınırBir şey için nihai ve değiştirilemez bir bitiş vakti veya takvim tayin etmek.مهل esnek ve sakin bir yayılmayı anlatırken اجل kesin bir son sınıra işaret eder.
رفقKomşuNezaket ve yumuşaklıkGüç kullanmayıp kolaylaştırıcı ve anlayışlı bir tutum takınmak.مهل daha çok hızın kesilmesi ve vaktin uzatılması iken رفق tutumun sertlikten uzak oluşudur.
عجلZıtAcele ve ivedilikBir şeyin vaktinden önce gerçekleşmesini istemek, telaşla öne almak.مهل kökünün doğrudan karşıtıdır; süreci hızlandırıp vaktinden önce tüketmeyi hedefler.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمهلTeennî, mühlet verme, erimiş madenCezayı erteleyerek süre tanımayı ve koyu akışkan eriyiği aynı kökte barındırır.Kesin
LatinceDilationem dare, morari, faexErtelemek, duraksamak, tortuZamansal ertelemeyi karşılar ancak tortu ve mühlet anlamlarını tek kökte birleştiremez.Güçlü
İngilizceRespite, defer, molten metal/dregsMühlet vermek, tehir etmek, erimiş cevherRespite ve defer kelimeleri cezai ertelemeyi tam karşılarken muhli molten madenle anlatır.Güçlü
AlmancaAufschub gewähren, zögern, SchlackeSüre tanımak, ağırdan almak, cüruf/tortuHukuki ve ahlaki boyutta ertelemeyi açıklar; nesnel boyutta ise cüruf ve eriyik ayrışır.Güçlü
FransızcaAccorder un répit, temporiser, sédimentSoluklanma payı vermek, zamana yaymak, çökeltiTemporiser stratejik ertelemeyi, répit ise nefes aldırmayı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَالْمُهْلِKaynar yağ tortusu, erimiş maden veya katranİnkârcılara içirilecek yakıcı içeceğin ve cehennem azabının dehşetini anlatan bağlamlar: Kehf 18:29, Duhân 44:45.
كَالْمُهْلِErimiş maden gibi dağılan gök kubbeKıyamet gününün dehşetiyle semanın eriyip renginin ve dokusunun değişmesi tasviri: Meâric 70:8.
مَهِّلْ / أَمْهِلْ / مَهِّلْهُمْCezayı hemen vermeyip süre tanıma, mühlet vermePeygamber’e ve müminlere inkârcıların eziyetlerine karşı sabretmeleri, Allah’ın cezalandırmada acele etmeyeceği uyarısı: Müzzemmil 73:11, Târık 86:17.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidrac ve ilahi imtihan doktriniAllah’ın zalimlere hemen ceza vermeyip süre tanımasının zulmü onaylamak değil, hücceti tamamlamak ve günahı artırmak üzere ilahi bir mühlet olduğu bahsi.Cezalandırmayı ertelemenin ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi üzerine yoğunlaşır.
FıkıhBorçluya süre tanıma ve muhayyerlikBorcunu ödeyemeyen muhtaç kimseye mühlet verilmesinin gerekliliği ile akitlerde taraflara düşünme süresi tanınması.Hukuki hakların ifasında süre uzatımı ve tehir mekanizması.
TefsirKıyamet ve azap tasvirlerinin mahiyetiAyetlerde geçen erimiş maden veya tortu tasvirinin hakiki mi mecazi mi olduğu; tef'îl ve if'âl kalıpları arasındaki süre nüansı.Gaybî azap nesnesinin fiziki benzetimi ve lafızların incelikleri.
HadisKul hakları ve cezanın ertelenmesiAllah’ın zalime mühlet verip nihayetinde ansızın yakalayacağını bildiren rivayetler.Sabır, öfkeyi kontrol etme ve ilahi tehirin kesin yakalamayla sonlanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve arınma alanıİlahî tehirHidayete yönelme imkânıİnkârcı veya günahkâr kula derhal helak edilmeyip mühlet tanınması, tevbe kapısının açık tutulmasını sağlar.Kesin
İlmiOlguların incelenmesiGözlem süresi ve olgunlaşmaHatanın ayıklanmasıBilimsel bilginin aceleyle değil, verilerin birikmesi ve teennî ile doğrulanması kuralıdır.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiStratejik sabır ve ateşkesÇatışmayı yatıştırmaHasmın hamlelerini izlemek, gücü toparlamak ve meşruiyeti tamamlamak için zamana oynamaktır.Güçlü
İktisadiBorç ve sözleşme hukukuVadeleme ve ertelemeİflası önlemeDarda kalan borçluya ödeme mühleti tanıyarak iktisadi piyasanın tıkanmasını engellemektir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi gecikmesi ve viskoziteBir maddenin yüksek viskozite sebebiyle yerçekimine veya akışa karşı direnç göstererek yavaş hareket etmesi; kimyasal tepkimenin aktivasyon enerjisi eşiğinde geciktirilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerYargısal tehir ve denetimli serbestlikCeza hukukunda sanığa veya hükümlüye ıslah olması için verilen deneme süresi; kararın infazının askıya alınarak failin davranışlarının izlenmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiMühlet kavramının sadece basit bir takvim ertelemesi veya pasif bir ihmal (boş verme) gibi algılanması; fiziksel tortu anlamının metin dışı görülmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem cezanın kaçınılmazlığını pekiştiren bir zaman politikası hem de hakikati inkâr edenlerin ahirette içeceği yoğun, kaynar bir azap maddesi olduğunu içeren bütüncül çerçeve.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın zalimlere mühlet vermesini adaletin gecikmesi veya ihmal edilmesi sanmak; böylece ilahi sabrın aslında delilleri kemale erdiren ve sorumluluğu artıran aktif bir süreç olduğunu kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın tarih felsefesini, ilahi müdahalenin zamanlamasını ve inkârcılara tanınan fırsatın mahiyetini açıklar; acelecilik ile ilahi teennî arasındaki zıtlığı kurarak müminin direncini pekiştirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekke döneminde müminlerin baskı altında olduğu, müşriklerin meydan okuduğu tehdit bağlamlarında ve ahiretteki azap sıvısının şiddetini bildiren kıyamet sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zalimlerin dünyada refah içinde yaşamasının onların haklılığına veya cezasız kalacaklarına delil olduğu zannını çürütür; ertelemenin bir lütuf değil, aleyhte işleyen ilahi bir düzen olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAkışkanın dibine çöken koyu tortu, erimiş maden kıvamı veya devenin sakin, telaşsız otlayarak yayılması.
  • Soyut anlamBir fiilin veya cezanın icrasını aceleden arındırarak belirli bir amaç doğrultusunda zamana yayma, süre tanıma.
  • Sistematik karşılıkİlahi adaletin, suç ile ceza arasına imtihan ve hüccetin tamamlanması amacıyla koyduğu dinamik bekleme aralığı.
  • LaTeX modeliΔt=τm>0  ⟹  lim⁡t→t0+τmJ(t)=Jmax⁡
  • LaTeX açıklamasıModelde Δt tanınan mühlet aralığını, τm ilahi hikmetle belirlenen tehir süresini temsil eder. Bu sürenin sıfırdan büyük olması ertelemeyi gösterir; zaman (t) mühletin bittiği sınıra ulaştığında ceza ve ilahi hüküm fonksiyonu (J) ertelenmiş halden çıkarak azami şiddetle (Jmax⁡) gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م