أجل
أ - ج - ل
KÖK- 56 geçiş
- 48 ayet
- 21 sîga
- 13 sözlük
İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءجل · اجل
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.941 harfباب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.075 harfالأَجلُ: مُدَّةَ الشيء. ويقال: فعلت ذاك من أَجْلِكَ، ومن أَجْلاَكَ؛ أي من جَرَّاكَ. والإجْلُ أيضاً بالكسر: القَطيع من بقر الوحش، والجمع الآجالُ. وتَأَجَّلَتِ البِهامُ، أي صارت آجالاً. قال لبيد:
والعينُ ساكنةٌ على أَطْلائهاعوذاً تَأَجَّلَ بالفضاء بِهامُها
والإجْلُ أيضاً: وجعٌ في العنقُ. وقد أَجِلَ الرجلُ، أي نام على عنقه فاشتكاها. والتَأجيلُ: المداواةُ منه. يقال: بي إجْلٌ فأَجَّلوني منه، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.499 harfج ل ( و ا ي ء )
جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل .
جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه .
قال لَبِيد :
جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه
مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ
قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ .
وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.882 harf(باب الهمزة والجيم وما يثلثهما)
(أجح) الهمزة والجيم والحاء فرعٌ ليس بأصل، وذلك أنّ الهمزة فيه مبدلةٌ من واو، فالأَُِجاح: *السّتر، وأصله وَُِجَاح. وقد ذُكر في الواو.
(أجد) الهمزة والجيم والدال أصل واحد، وهو الشيء المعقود، وذلك أن الإجَاد الطّاقُ الذي يُعقَد في البِناء، ولذلك قيل ناقةٌ أُجُدٌ. قال النابغة:
فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ
ويقال هي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.408 harf- الأجل: المدة المضروبة للشيء، قال تعالى: ﴿لتبلغوا أجلا مسمى﴾ [غافر/67]، ﴿أيما الأجلين قضيت﴾ [القصص/28].
ويقال: دينه مؤجل، وقد أجلته: جعلت له أجلا، ويقال للمدة المضروبة لحياة الإنسان أجل فيقال دنا أجله، عبارة عن دنو الموت.
وأصله: استيفاء الأجل أي: مدة الحياة، وقوله تعالى: ﴿بلغنا أجلنا الذي أجلت لنا﴾ [الأنعام/128]، أي: حد الموت، وقيل: حد الهرم، وهما واحد في التحقيق.
وقوله تعالى: {ثم قضى أجلا وأجل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR164 harfأ ج ل
ضربت له أجلاً وتقول: ابن آدم قصير الأجل طويل الأمل يؤثر العاجل ويذر الآجل.
وتقول: أجلن عيون الآجال فأصبن النفوس بالآجال.
وتأجلت الصوار: اجتمعت.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.525 harfالأَجَلُ: غايةُ الوقت في الموت وحُلول الدَّين ونحوِه. والأَجَلُ: مُدَّةُ الشيء. وفي التنزيل العزيز: ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أَجله؛ أَي حتى تقضي عدّتها. وقوله تعالى: ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لِزاماً وأَجلٌ مسمّى؛ أَي لكان القتل الذي نالهم لازماً لهم أَبداً وكان العذاب دائماً بهم، ويعني بالأَجل المسمى القيامة لأَن الله تعالى وعدهم بالعذاب ليوم القيامة، وذلك قوله تعالى: بل الساعة
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR402 harf* أ ج ل * * الأَجَلُ * مدة الشيء ويقال فعلت ذلك من أجلك بفتح الهمزة وكسرها أي من حراك و * استَأجَلَهُ فَأَجَّلَهُ * إلى مدة و * الآجِلُ * و * الآجِلَةُ * ضد العاجل والعاجلة و * أجَلَ * عليهم شرا أي جناه وهيجه وبابه نصر وضرب قال خوات بن جبير % وأهل خباء صالح ذات بينهم % قد احتربوا في عاجل أنا آجله % أي أنا جانبه و * أَجَلْ * جواب مثل نعم قال الأخفش هو أحسن من نعم في التصديق ونعم أحسن منه في
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.663 harfالأجل، محركة: غاية الوقت في الموت ومنه قوله تعالى: فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون وهو المدة المضروبة لحياة الإنسان، ويقال: دنا أجله: عبارة عن الموت، وأصله استيفاء الأجل، أي هذه الحياة، وقوله: وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا أي حد الموت، وقيل: حد الهرم، وقوله: ثم قضى أجلا وأجل مسمى فالأول: البقاء في هذه الدنيا، والثاني: البقاء في الآخرة، وقيل: الثاني: هو ما بين الموت إلى النشور عن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.548 harfMadde başı: اجلأَجِلَ
1 أَجِلَ ذ , aor. اَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. أَجَلٌ, (Msb,) It (a thing, Msb, [as, for instance, a thing purchased, and the price thereof, and a thing promised or threatened or foretold, and also payment for a thing purchased, and the fulfilment of a promise or threat or prediction, and any event,]) was, or became, delayed, postponed, kept back; [and therefore, future;] syn. تَأَخَّرَ;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR932 harfMadde başı: ءجلأَجَلَ
أَجَلَ I , U ( n. ac. أَجْل 1 )
a. [ 'Ala ], Excited.
b. [ La ], Gained, obtained subsistence.
c. U ( n. ac. أُجُوْل 27 ), Was fixed ( a term ).
d. [ 'An ], Hindered, prevented. _ast;
أَجِلَ
أَجِلَ A ( n. ac. أَجَل 4 ),
a. Restricted, withheld, debarred.
أَجَّلَ
أَجَّلَ II ,
a. Fixed the term or period of.
b. Granted adelay or respite to.
تَأَجَّلَ
تَأَجَّلَ V ,
a. Asked
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR54.066 harfMadde başı: ءجلءجل
1.BAB
أَجَلَ - يَأْجُلُ - أَجْل - مِن أَجْل
أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + شيئاً: يجنيه ويصنعه وينتجه ويعمله ويكون سبباً في حصوله ووقوعه
أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + على كائن + شيئاً: جناه عليه وسببه له
أَجْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " أجَلَ - يَأجُلُ" : الجناية والاقتراف والتسبب: وهي كذلك بمعنى مفعول: الجريرة والجنحة والجناية المقترفة
يكون
Mücavir kökler111 mücavir (286 toplam)
- سمي
21 ortak ayet · Ad verilen
- أخر
18 ortak ayet · Uhur ense demektir
- بلغ
9 ortak ayet · İş ayakkabısı
- قضي
7 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- ريب
5 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- قمر
4 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- شمس
4 ortak ayet · Güneş demektir
- عرف
5 ortak ayet · Tanınan ile
- وفي
5 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- سبق
4 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
- سخر
4 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- أنس
10 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
Geçtiği ayetler(48)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ …
SonEy iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.
… رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ …
SonKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.
فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ
SonOnların erişecekleri bir süreye kadar azabı üzerlerinden kaldırınca; bir de bakarsın, onlar sözlerinden cayıyorlardı.
… رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا …
SonRabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki, belli bir süreye kadar sizi güzelce geçindirsin. Her lütuf sahibine lütfunu versin. Eğer yüzçevirirseniz; o zaman ben, başınıza gelecek büyük bir günün azabından korkarım.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ
SonAndolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.
… وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ …
SonPeygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.
… يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ …
Sonİnsanları, kendilerine azabın geleceği gün ile uyar. Zulmedenler derler ki: Rabbımız; bizi, yakın bir müddete kadar tehir et, davetine uyalım ve peygamberlere tabi olalım. Siz daha önce de sonunuzun gelmeyeceğine yemin etmemiş miydiniz?
… مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا …
SonŞayet Allah, zulümlerinden dolayı insanları yakalayacak olsaydı; yeryüzünde bir tek canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir müddete kadar tehir eder. Müddetleri dolunca onu ne bir an geciktirebilirler, ne de bir an öne alabilirler.
… لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ …
SonEy insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.
لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ
SonOnlarda belli bir süreye kadar sizin için faydalar vardır. Sonra varacakları yer, Beyt el Atik ile son bulur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أجل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وقت, مدد, حين |
| Zıt Kök | عجل |
| Çekirdek Özet 1 | Belirlenmiş bir sınır vakte kadar su veya varlığı biriktirip tutma, vaktin dolmasıyla serbest bırakma ve nihai sınıra ulaşma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi takdirle tayin edilmiş değişmez vade, ertelenmiş mühlet ve her varlığın dünyevi veya uhrevi nihai son hududu |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın tesadüfi akmadığı, her hukuki, kozmik ve ahlaki sürecin önceden belirlenmiş bir bitiş ve hesaplaşma anına bağlı olduğu nizamı |
| Kritik Hata Riski | Eceli yalnızca biyolojik ölüm anına indirgeyip kelimenin mühlet, hukuki vade, borç süresi ve ertelenmiş sorumluluk boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أج | Yoğunlaşma, alevlenme, kaynama veya birikerek şiddet kesbetme hareketini ifade eder; nitekim أجج kökünde ateşin tutuşup parlaması ve suyun tuzlanarak yoğunlaşması, أجر kökünde ise emeğin karşılığının birikip tahakkuk etmesi görülür. | ل | Çekirdekteki birikme ve yoğunlaşma hareketine yön, sınır ve nihai bağlanma katarak süreci başıboş akmaktan çıkarıp belirli bir vade ve sınırlayıcı bitiş noktasına ulaştırır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Süreci başlatan, tayin eden ve hükmü vazeden ilahi iradenin ve başlangıç ilkesinin gücünü temsil eder. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Başlangıçtan itibaren zaman ve hâllerin taşınmasını, birikmesini ve hedefe doğru yol alışını simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | İlerleyen süreci nihai bir sınırda durduran, onu bağlayan ve belirlenen hedefe sevk eden sınırlayıcı otoriteyi gösterir. |
| أجل | Başlayan ve taşınan sürecin sınıra bağlanması | Güçlü bir iradeyle başlatılan ve zaman içinde taşınarak biriken her varoluşsal sürecin, nihai bir sınır çizgisine ve belirlenmiş vadeye bağlanıp orada durdurulması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir müddet biriktirilip bekletildikten sonra tarlaya salındığı geniş havuz veya kanal çukuru olan مَأْجَلٌ kelimesi ve yabani sığırların bir arada toplanıp kümelendiği sürü anlamındaki إِجْلٌ kelimesidir. Kökün özü, bir şeyin bir süre tutulup nihai sınıra erişmesidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Havvât b. Cübeyr bir beytinde bir topluluğun savaşına sebep oluşunu bu kökle ifade etmiştir: وأهلِ خِباءٍ صَالحٍ ذاتُ بَيْنِهم / قد احتَرَبُوا في عَاجلٍ أنا آجلُه (İç ilişkileri düzgün bir çadır halkı, benim sebep olup getirdiğim bir musibet yüzünden hemen savaşa tutuştu). |
| Erken Arapça kullanım | Borcun ödenme vaktinin belirlenmesi, vadesi gelen şeyin ertelenmesi veya bir işin nihai gerekçesini bildirmek üzere مِنْ أَجْلِ kullanımı ile muhatabın sözünü tasdik edip hükmü kesinleştiren أَجَلْ tasdik edatı erken dönemde yaygın olarak kullanılmıştır. |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde أجل kökü, zamanın belirli bir kesiti, geciktirme, vadeleme ve sebep-sonuç ilişkisinin nihai bağlayıcılığı düzleminde izlenebilen arkaik bir semantik omurgaya dayanır. Klasik Arapçada kökün somut düzeyde suyun tutulup vaktinde salındığı havuz ve biriken sürü anlamlarıyla başlaması, zamanın keyfi bir akış değil, sınırlanmış ve biriktirilmiş bir hacim olduğu fikrini gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan bu üç harfle aynı genişlikte türetilmese de geciktirme, sonraya bırakma ve sebep bildirme işlevleriyle örtüşen kavramsal yapılarla temastadır; İbranicede ise zamanın belirlenmiş sınırını veya tayin edilmiş buluşma vaktini ifade eden yapılarda kök içi ses kaymalarından ziyade semantik eşdeğerlikler öne çıkar. Kökün Arapçada أَجَلْ biçiminde tasdik edatına ve مِنْ أَجْلِ tarzında illiyet edatına dönüşmesi, bir şeyin nihayetine erip kesinleşmesi ve o nihayetin diğer bir hadiseye gerekçe kılınması yönündeki özgün iç genişlemeyi gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أجل kökünden türeyen مَأْجَلٌ (su havuzu), إِجْلٌ (toplanan sürü) ve أَجَلٌ (vade) kelimeleri | Suyun veya sürünün bir araya toplanıp belirli bir sınıra kadar tutulması somut imgesinden, sürenin dolması ve ölüm/vade soyutlamasına geçiş yapılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki geciktirme ve mühlet verme formları | Sürenin uzatılması, ertelenmesi ve kesin hükümle bağlanması işlevlerinde kavramsal ortaklık mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanabilir düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أجل | Anlamlı | Vade, mühlet, sınır vakit ve sebep | Belirlenmiş sürenin sonuna ulaşması, ertelenmiş zaman dilimi veya bir işin gerekçesi olma anlamını taşır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ألج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu harf dizilişinde müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| جأل | Anlamlı | Toplamak, sürmek, telaşla yönelmek | Bir şeyi bir araya getirip sevk etme veya çamuru toplayıp yığma hareketini ifade eder. | Kur'an'da geçmez; toplama çekirdeğiyle zayıf teması vardır. |
| جلأ | Anlamlı | Açığa çıkmak, sertleşmek | Bir şeyin sertleşmesi veya örtünün sıyrılıp açılması anlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez. |
| لأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip dışı ses dizilişidir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| لجأ | Anlamlı | Sığınmak, korunmak, iltica etmek | Tehlikeden kaçarak güvenli bir yere, dağa veya kaleye sığınma hareketidir. | Kur'an'da geçer; yöneliş ve sınır arayışı bakımından zihinsel irtibatı bulunur. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أجل | Merkez | Belirlenmiş nihai vade | Sürecin başından sonuna kadar tayin edilen mühleti ve bu mühletin bittiği kesin hudut anını kapsar. | Vaktin sınırına ulaşması ve kesilmesidir. |
| وقت | Komşu | Belirlenmiş an ve zaman dilimi | أجل sürenin son sınırını ve bitiş vadisini hedeflerken, وقت bir fiilin icra edileceği belirli zaman noktasını veya takvimi vurgular. | Belli bir iş için tayin edilen andır. |
| مدد | Komşu | Süreyi uzatma ve yayma | أجل kesin bir sınır çizgisiyle sonlanmayı ifade ederken, مدد sınırın ileri doğru çekilmesini ve hacmin genişletilmesini anlatır. | Süre ve imkânın uzatılmasıdır. |
| حين | Komşu | Belirsiz veya göreceli zaman aralığı | أجل sınırları önceden kesin hükümle çizilmiş vadeyi gösterirken, حين süresi açık uçlu veya göreceli bir vakit dilimini ifade eder. | Kısa veya uzun zaman dilimidir. |
| عجل | Zıt | Acele etmek, vaktinden önce istemek | أجل vaktin dolmasını beklemeyi veya belirlenen sınıra kadar tehir edilmeyi anlatırken, عجل belirlenen vakti beklemeden öne almayı ifade eder. | Vaktinden önce davranma ve hızlanmadır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أجل | Belirlenmiş nihai süre, vade, sebep | Vaktin son sınırını, tanınan mühleti ve bir hükmün doğurduğu gerekçeyi bir arada karşılar. | Kesin |
| Latince | terminus, praestitutum tempus | Sınır, belirlenmiş son gün | terminus somut ve soyut sınırı, praestitutum ise önceden tayin edilmiş süreyi karşılar; kökün sebep boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | term, appointed time, deadline | Vade, tayin edilmiş süre | term hukuki ve zamansal süreyi, deadline son teslim anını karşılar; Kur'an'daki ontolojik kader boyutunu tam veremez. | Güçlü |
| Almanca | Frist, festgelegte Frist | Süre, tanınan mühlet | Frist hukuki ve pratik süreyi çok iyi karşılar; ancak kelimenin ölüm anı ve varoluşsal boyutunu tek başına taşıyamaz. | Güçlü |
| Fransızca | terme, échéance | Vade, sürenin doluş anı | échéance borcun veya sürenin dolduğu anı tam ifade eder; kökün geniş ilahi takdir katmanını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَجَلٌ مُسَمًّى | Bireysel ömrün ve ölümün değişmez vakti | İnsanın yaratılışı, anne karnındaki süreci ve dünyadaki biyolojik yaşamının ilahi takdirle belirlenmiş son sınırını ifade eden bağlamlar (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2). |
| أَجَلُ الأُمَمِ | Toplumların ve medeniyetlerin tarih sahnesindeki ömrü | Toplumların helak veya çöküş vakitlerinin bir an bile öne alınamayacağı veya ertelenemeyeceği sosyolojik yasaları bildiren bağlamlar (A'râf 7:34, Yûnus 10:49). |
| مُؤَجَّلٌ / أَجَلٍ | Hukuki sözleşmelerde borç ve nikâh vadesi | Borçlanma akitlerinde geri ödeme süresinin veya boşanma sonrası iddet müddetinin belirlenmesini emreden ahkâm bağlamları (Bakara 2:231, Bakara 2:282). |
| مِنْ أَجْلِ | Bir hadisenin hukuki veya ahlaki gerekçesi, sebep | Kabil'in Habil'i öldürmesi üzerine İsrailoğullarına canın dokunulmazlığının hükme bağlanmasını bildiren gerekçe bağlamı (Mâide 5:32). |
| كِتَابٌ مُؤَجَّلٌ | Kıyametin ve nihai kozmik sonun belirlenmiş vakti | Göklerin, yerin ve evrenin başıboş olmayıp belirlenmiş bir kıyamet anına kadar varlığını sürdüreceğini bildiren kozmolojik bağlamlar (Hûd 11:104, Ahkāf 46:3). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve maktul meselesi | Öldürülen kişinin kendi eceliyle mi öldüğü yoksa ecelinin kesintiye mi uğradığı tartışmasında ecelin tek ve değişmez olduğu vurgulanmıştır. | İlahî ilim ve takdirle tayin edilen mutlak, kesin sınır. |
| Fıkıh | Borçlar hukuku ve aile hukuku | Vadeli satışlarda (selem, veresiye) sürenin cehaletten uzak şekilde tespiti ve kadının iddet müddetinin sona ermesi hükümleri. | İfa ve mükellefiyetin bağlandığı kesin hukuki takvim. |
| Tefsir | Çift ecel kavramı | Bazı ayetlerde geçen iki ecel ifadesinin dünya hayatı, berzah veya kıyamet sürelerine nasıl hamledileceğinin izahı. | Yaratılış ile diriliş arasındaki farklı varoluş evrelerinin hudutları. |
| Hadis | Sıla-i rahim ve ömrün uzaması | Akrabayı gözetmenin eceli geciktireceği yönündeki rivayetlerin kaza-kader ve rızık bereketi açısından tevili. | İlahî takdirin levh-i mahv ve ispat boyutuyla irtibatı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ölüm telakkisi | Mutlak Vade | Nihai hesabı hatırlatma | İnsan hayatının sınırsız olmadığını, her anın hesap verme bilinciyle yaşanması gerektiğini temin eder. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik süreçler | Kritik Eşik / Ömür | Evrensel yasaların işleyişi | Canlıların biyolojik saatini, radyoaktif bozulmayı ve yıldızların ömrünü yöneten entropi sınırıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devletlerin ve iktidarların ömrü | Görev Süresi / Meşruiyet Hududu | İktidarın devri ve adalet | Hiçbir gücün ebedi olmadığını, her siyasi yapının bir ömrü ve nihai çöküş yasası bulunduğunu bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Borçlanma ve sözleşmeler | Hukuki Vade (Termin) | Güven ve piyasa istikrarı | Borçların ve akitlerin şüpheye yer bırakmayacak şekilde vadeye bağlanmasını sağlayarak ihtilafları önler. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır Değer Problemleri ve Yarılanma Ömrü ( ya da ) | Belirli bir fiziksel sistemin veya diferansiyel denklemin tanımlı olduğu nihai zaman sınırı ile radyoaktif bir elementin tükeniş eğrisinin ulaştığı kesin eşik değeri yapısal olarak ecel kavramına denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak Düşürücü Süre ve Vade Dolumu (Statute of Limitations) | Hukukta bir hakkın talep edilebileceği veya bir mükellefiyetin geçerli olduğu nihai sürenin dolmasıyla hukuki durumun kendiliğinden sona ermesi veya kesinleşmesi ilkesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ecel kelimesinin yalnızca ölüm döşeğindeki son nefes veya ani ölüm hadisesi olarak anlaşılıp, hayatın her anını kuşatan mühlet ve hukuki takvim boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ecel hem bireysel ömrün sonu, hem kavimlerin ve toplumların tarihsel çöküş süreci, hem evrenin kıyamete kadarki ömrü, hem de borç ve evlilik akitlerindeki hukuki bağlayıcı vadedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi pasif bir ölüm anı bekleyişine indirgemek, toplumsal helak yasalarını ve tarih felsefesini gözden kaçırmak; iktisadi hayatta vadesi belirlenmemiş sözleşmelerin doğuracağı kaosun ahlaki zeminini kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman ve varlık tasavvurunun temel taşıdır; evrenin, insanın, toplumların ve sözleşmelerin başıboş, sonsuz ve keyfi olmadığını, her şeyin takdir edilmiş bir son sınıra ve hesaba doğru aktığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bireysel kader ve ölümün vaktini bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2), ümmetlerin ve medeniyetlerin tarihsel yasalarını açıklayan ayetlerde (A'râf 7:34, Hicr 15:5) ve borçlanma ile iddet ahkâmında (Bakara 2:231, 2:282). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ölümün tesadüfi bir kaza olduğu vehmini yıkar; zalim iktidarların ebediyen süreceği zannını çürütür ve mühlet verilmesini cezasızlık veya başıboşluk zanneden yanılgıyı düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun biriktirilip vadesi gelince tarlaya salındığı geniş havuz veya çukur ile belirli bir alanda toplanan sürü.
- Soyut anlamİlahi irade tarafından önceden belirlenmiş, ertelenemez ve öne alınamaz nihai sınır vakit, mühlet ve bu sınırın doğurduğu kesin hüküm.
- Sistematik karşılıkZamanın hacimlendirilmesi, her varoluşsal, toplumsal ve hukuki sürecin kesin bir vade ile sınırlandırılarak hesap verilebilir kılınması nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zamana bağlı olarak devam eden bireysel ömür, toplumsal medeniyet veya hukuki mükellefiyet durumunu temsil eder. , sürecin yalnızca tayin edilmiş vadesine (ecel sınırına) kadar geçerli olduğunu bildiren sınır fonksiyonudur. Süreç sınırına ulaştığında sistemin mevcut dünyevi veya hukuki varlığı kesin olarak sonlanır ve nihai dönüşüm gerçekleşir.