أجر
أ - ج - ر
KÖK- 108 geçiş
- 99 ayet
- 23 sîga
- 13 sözlük
(EaCR) “Acur” tuğla demektir. Tuğla üretene yapılan ödemeye “ücret” denir. “Ecr”, kira veya ücret demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءجر · اجر
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
(EaCR) “Acur” tuğla demektir. Tuğla üretene yapılan ödemeye “ücret” denir. “Ecr”, kira veya ücret demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.941 harfباب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR503 harfالأجْرُ: الثوابُ. تقول أَجَرَهُ الله يَأْجِرُهُ ويَأْجُرُهُ أَجْراً. وكذلك آجَرَهُ الله إيجَاراً. وآُجرَ فلانٌ خمسةً من وَلَدِهِ، أي ماتوا فصاروا أَجْرَهُ. والأُجرَةُ: الكِراءُ. تقول: استأجَرتُ الرجلَ فهو يَأْجُرُني ثمانيَ حِجَجٍ، أي يصير أَجيري. وائْتَجَرَ عليه بكذا، من الأُجْرَةِ. الأصمعي: أجَرَ العظمُ يَأْجُرُ أَجْراً وأُجوراً، أي بَرَأ على عَثْمٍ. وقد أُجِرَتْ يَدُهُ، أي خُبِرَتْ. وآجَرَها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.023 harfج ر ( وا ي ء )
جرى ، جأر ، جار ، جرو ، راج ، رجا ، أرج ، أجر ، وجر ، رجى .
جرى : في حديثِ عبدِ الله بن الشِّخِّير ، أَنَّه قال : ( قَدِمْتُ المدينة في رَهْطٍ من بني عَامِر ، فسلَّمنا على النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال قائل منا : أَنْتَ سَيِّدُنا ، وأَنْتَ الجَفْنَةُ الغَرّاء ، فقال : ( قولوا بقَوْلكم ، ولا يَسْتَجرِيَنَّكُمُ الشّيطان ) . كانت العربُ تَدْعو السَّيد المِطْعام جَفْنَةً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.336 harf(باب الهمزة والجيم وما يثلثهما)
(أجح) الهمزة والجيم والحاء فرعٌ ليس بأصل، وذلك أنّ الهمزة فيه مبدلةٌ من واو، فالأَُِجاح: *السّتر، وأصله وَُِجَاح. وقد ذُكر في الواو.
(أجد) الهمزة والجيم والدال أصل واحد، وهو الشيء المعقود، وذلك أن الإجَاد الطّاقُ الذي يُعقَد في البِناء، ولذلك قيل ناقةٌ أُجُدٌ. قال النابغة:
فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ
ويقال هي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.187 harf- الأجر والأجرة: ما يعود من ثواب العمل دنيويا كان أو أخرويا، نحو قوله تعالى: ﴿إن أجري إلى على الله﴾ [يونس/72]، ﴿وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين﴾ [العنكبوت/27]، ﴿ولأجر الآخرة خير للذين آمنوا﴾ [يوسف/57].
والأجرة في الثواب الدنيوي، وجمع الأجر أجور، وقوله تعالى: ﴿وآتوهن أجورهن﴾ [النساء/25] كناية عن المهور، والأجر والأجرة يقال فيما كان عن عقد وما يجري مجرى العقد، ولا يقال إلا في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR504 harfأ ج ر
أجـرك اللـه علـى مـا فعلـت وأنـت مأجـور عليـه.
ومنـه قولـه تعالـى: " علـى أن تأجرني ثماني حجج " أي تجعلهـا أجـري علـى التزويج يريد المهر من قوله تعالى: " وآتوهن أجورهن " كأنه قال: على أن تمهرني عمل هذه المدة وأجر فلان ولده إذا ماتوا فكانوا له أجراً وآجرني فلان داره فاستأجرتها وهو مؤجر ولا تقل مؤاجر فإنه خطأ وقبيح وليس آجر هذا فاعل ولكن أفعل وإنما الذي هو فاعل قولك: آجر
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.103 harfالأَجْرُ: الجزاء على العمل، والجمع أُجور. والإِجارَة: من أَجَر يَأْجِرُ، وهو ما أَعطيت من أَجْر في عمل. والأَجْر: الثواب؛ وقد أَجَرَه الله يأْجُرُه ويأْجِرُه أَجْراً وآجَرَه الله إِيجاراً.
وأْتَجَرَ الرجلُ: تصدّق وطلب الأَجر. وفي الحديث في الأَضاحي: كُلُوا وادَّخِرُوا وأْتَجِروا أَي تصدّقوا طالبن لِلأَجْرِ بذلك. قال: ولا يجوز فيه اتَّجِروا بالإِدغام لأَن الهمزة لا تدغم في التاء لأَنَّه من الأَجر
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR378 harf* أ ج ر * * الأجْرُ * الثواب و * أَجَرَهُ * الله من باب ضرب ونصر و * آجَرَهُ * بالمد * إيجاراً * مثله و * الأُجرةُ * الكراء تقول * استأجَرْتُ * الرجل فهو يأجرني ثماني حجج أي يصير * أجيري * و * أَتَجَر * عليه بكذا من الأجر فهو * مُؤْتَجِرٌ * قلت معناه استؤجر على العمل و * آجَرَهُ * الدار أكراها والعامة تقول واجره و * الإجارُ * السطح و * الآجُرُّ * الطوب الذي يبنى به فارسي معرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.851 harfالأجر: الجزاء على العمل وفي الصحاح وغيره: الأجر: الثواب، وقد فرق بينهما بفروق. قال العيني في شرح البخاري: الحاصل بأصول الشرع والعبادات ثواب، وبالمكملات أجر، لأن الثواب لغة بدل العين، والأجر بدل المنفعة وهي تابعة للعين. وقد يطلق الأجر على الثواب وبالعكس كالإجارة والأجرة، وهو ما أعطيت من أجر قي عمل مثلثة، التثليث مسموع، والكسر الأشهر الأفصح. قال ابن سيده: وأرى ثعلبا حكى فيه الفتح، ج أجور وآجار. قال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.879 harfMadde başı: اجرأَجَرَهُ
1 أَجَرَهُ ذ , aor. اَجُرَ and اَجِرَ , (S, Mgh, Msb, K,) which latter form of the aor., though known to most of the lexicologists, is disacknowledged by a few of them, (TA,) inf. n. أَجْرٌ; (S, Msb;) and ↓ آجرهُ, (S, Mgh, Msb, K,) a form disacknowledged by As, but said by some to be the more chaste of the two, of the form أَفْعَلَ, not فَاعَلَ, as IKtt by evident inadvertence makes it
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.069 harfMadde başı: ءجرأَجَرَ
أَجَرَ I , U ( n. ac. أَجْر 1 , اِجَاْرَة 23t )
a. [ 'Ala ], Rewarded, recompensed; compensated.
b. [ Bi ], Hired.
c. Let out on hire.
d. Served, worked for hire.
c. U ( n. ac. أَجْر 1 , أَجَاْر 22 , أُجُوْر 27 ), Set the bones of.
آجَرَ
آجَرَ III ,
a. see I (c) .
b. [ Fi or 'Ala ], Took on hire, hired.
آجَرَ
آجَرَ IV ,
a. Rewarded, recompensed, paid.
b. Hired; let out
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.655 harfMadde başı: ءجرءجر
جَرَ - يَأْجُرُ - أَجْر - اسْتَأْجَرَ - يَسْتَأجِرُ
أَجَرَ - يَأْجُرُ + كائن + كائناً + شيئاً أو بشيء: استحق بعمله أجراً وكسباً: كسب وزاد في ملكه مالاً مقدراً له على آخر لقاء عمل قام به لأجله ولنفعه
أَجَرَ - يَأْجُرُ + كائن + كائناً: أَجَرَ - يَأْجُرُ + عاملٌ + صاحبَ العمل + بشيء (أجر): جعلَ العاملُ بعملهِ صاحبَ العملِ مديناً له بأجر:
Sîgalar(23)
- أَجْرًاÜcret(فَعْلًا)×22
- أَجْرٌÜcret(فَعْلٌ)×11
- أَجْرٍÜcret(فَعْلٍ)×10
- أَجْرِيَÜcretim(فَعْلِيَ)×9
- أَجْرَÜcret(فَعْلَ)×8
- أَجْرَهُمْOnların ücreti(فَعْلَهُمْ)×6
- أَجْرُهُمْOnların ücreti(فَعْلُهُمْ)×6
- أُجُورَهُنَّOnların ücretleri(فُعُولَهُنَّ)×6
- وَأَجْرٌVe ücret(وَفَعْلٌ)×5
- أُجُورَهُمْOnların ücretleri(فُعُولَهُمْ)×4
Mücavir kökler135 mücavir (345 toplam)
- صلح
25 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- عظم
20 ortak ayet · Büyük
- سأل
19 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- حسن
22 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- ضيع
7 ortak ayet · Zayi eder
- عمل
24 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- أمن
36 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- غفر
16 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- أله
54 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- عند
14 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- منن
6 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- أتي
23 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
Geçtiği ayetler(99)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretAllah; şüphesiz zerre kadar haksızlık yapmaz. Ama zerre kadar iyilik yapılsa onu kat kat artırır. Ve kendi katından büyük bir mükafaat verir.
وَإِذًا لَآتَيْنَاهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretO takdirde onlara katımızdan büyük bir mükafat verirdik.
فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretO halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.
… وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretMü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.
… وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretOnların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretAncak tevbe edenler, ıslah olanlar, Allah’a sarılanlar ve Allah için dinlerine bağlananlar müstenadır. Onlar, mü’minlerle beraberdirler. Allah, mü’minlere büyük bir mükafat vercektir.
… وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا
ÜcretFakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ve mü’minler; sana indirilen kitaba ve senden önce indirilmiş olanlara inanırlar. Namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah ve ahiret gününe inannalara elbette büyük bir mükafat vereceğiz.
أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ
Ücretİşte bunlar; Allah’ın hidayet ettikleridir. Öyleyse sen de onların hidayetine uy. De ki: Ben bunlara karşı sizden hiçbir ücret istemem. Bu, ancak alemler için bir öğüttür.
يَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ÜcretEy kavmim; ben sizden bunun için bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, yalnız beni yaratana aittir. Aklınız ermiyor mu?
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا
ÜcretMuhakkak ki bu Kur’an; en doğru olana götürür. Ve salih amel işleyen mü’ minlere kendileri için büyük bir mükafat olduğunu müjdeler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أجر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جزي, ثوب, وفى |
| Zıt Kök | غرم |
| Çekirdek Özet 1 | Kırık kemiğin sarılıp kaynaması ve harcanan emeğin yıpranmasını onaran doğrudan bedel |
| Çekirdek Özet 2 | Bir akit veya salih amel gereğince Allah veya insan tarafından vaat edilen, sadece hayır ve menfaat getiren hak ediş |
| Çekirdek Özet 3 | Emeğin zayi edilmemesi, sorumluluğun karşılıksız kalmaması ve hakkın adaletle tazmin edildiği denge mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Ecr kavramını ameli ve akdi bağı dışlayan tek taraflı pasif bir bağışa indirgemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أج | Enerjinin, hararetin veya sürenin baskı altında toplanıp harekete geçmesi (أجج alevlenmek, tutuşmak; أجل belirlenmiş sürenin dolması) | ر | Sona eklenen akıcı ses harfi, toplanan ve harcanan bu meşakkatin bir neticeye, akıp giden bir akit sürecine ve onarıcı bir bedele bağlanmasını sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir niyetin, girişimin veya amelin ortaya konması için gereken başlangıç enerjisi ve irade |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Emek sürecinde meşakkatin yüklenilmesi, sürecin taşınması ve gayretin toplanması |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Harcanan gayretin sonunda kişiye dönen, başı dik tutan ve eksilen kuvveti ikmal eden üst değer |
| أجر | Amelin başlatılması, yükün taşınması ve sürecin telafi edici bir payla tamamlanması | Sarf edilen gücün ve taşınan külfetin, kişinin varlığını onaracak üst bir karşılık ve değerle dengelenmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kırık kemiğin sarılıp düzgünce kaynatılması ve bedenin harcadığı emeğe denk düşen bedelin verilerek yıpranmanın onarılması; ayrıca duvarsız açık dam ve pişmiş tuğla |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi Arapların süt emzirme, kılavuzluk ve çobanlık gibi hizmet akitlerinde emekçinin yorgunluğunu ve ihtiyacını kapatan somut bedel için bu kökü kullanmaları |
| Erken Arapça kullanım | Kırılan bir uzvun iyileşip kaynamasını ifade eden أُجِرَتْ يَدُه kullanımı ile Hicaz ve Şam bölgesinde yüksek ve korkuluksuz damlar için kullanılan إجّار tabiri |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça أجر kökü, Sami dillerinde emek, kiralama, sözleşme ve tazminat semantik alanında köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede אגר biçimi mahsul veya karşılık toplamayı ifade ederken, buradan türeyen אגורה küçük ödeme birimini bildirir. Süryanice ve Aramicede yer alan ܐܓܪܐ / ܐܓܝܪܐ sözcükleri doğrudan "ücret", "kira bedeli" ve "ücretle tutulmuş işçi" anlamına gelir. Kökün en eski biçimlerinden biri Akadcada agāru(m) olarak "bir kimseyi veya nesneyi ücretle kiralamak", igru ise "kira, işçilik bedeli ve sözleşmeli ödeme" manasında Babil hukuki ve iktisadi metinlerinde geniş yer tutar. Kök, Sami ortak mirasında tek taraflı bir ihsanı değil, harcanan bir çaba veya devredilen bir menfaat karşılığında kesinleşen bağlayıcı iktisadi ve ahlaki hakkı temsil eder.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kırığın onarılması ve emek karşılığı | Bedensel emeğin ve yıpranmanın, verilen bedelle telafi edilip bütünlenmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca agāru, Süryanice agrā, İbranice agar | Çalışma karşılığı kiralama, tutma ve emek bedeli bildiren ortak Sami sözleşme kökü | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, CAD.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أجر | Anlamlı | Emek bedeli ve kırığın kaynaması | Harcanan gayretin tazmini, kira ve kırık kemiğin sarılması | Kur'an'da geçer, hedef kök |
| أرج | Anlamlı | Güzel kokunun yayılması | Kokunun etrafa dağılması veya fitnenin tutuşturulması | Kur'an'da geçmez |
| جأر | Anlamlı | Yüksek sesle yalvarmak | Darlık anında sesini yükselterek feryat etmek | Kur'an'da geçer |
| جرأ | Anlamlı | Cesaret ve atılganlık | Korkusuzca ileri atılmak, cüret göstermek | Kur'an'da geçmez |
| رأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilir |
| رجأ | Anlamlı | Ertelemek ve ummak | Bir işi sonraya bırakmak, mühlet vermek veya ümit etmek | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أجر | Merkez | Emek karşılığı hak edilen menfaat | Sadece hayır ve menfaate mahsus, akdi veya ameli taahhüde dayalı tazmin edici bedel | Kırığın onarılması gibi ameldeki yıpranmayı gideren hak ediş |
| جزي | Komşu | Amelin tam karşılığı | Hem hayır hem şer için kullanılırken hedef kök yalnızca müspet fayda için kullanılır | Karşılığın amele nicelik ve nitelikçe tam denk gelmesi |
| ثوب | Komşu | Geri dönen mükafat | Yapılan işin semeresinin kişiye hayır olarak geri dönmesi vurgulanır | Amelin sahibine bereketli bir sonuç olarak rücû etmesi |
| وفى | Komşu | Hakkın tam verilmesi | Eksiltme yapmaksızın borcun ve taahhüdün tastamam ödenmesi | Hak edişin zayi edilmeden bütünüyle ifa edilmesi |
| غرم | Zıt | Zorunlu borç ve zarar | Hedef kök hak edilmiş kazanç iken bu kök kişinin aleyhine oluşan mali külfet ve zarardır | Kusur veya mecburiyet sebebiyle yüklenilen karşılıksız borç |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أجر | Emek karşılığı ücret ve sevap | Sadece menfaate dönük, akdi veya ameli karşılayan tazmin edici karşılık | Kesin |
| Latince | merces, praemium | Ücret, kira bedeli, mükafat | İlk kelime maddi emek ve kira akdini karşılarken ikincisi liyakat ödülünü karşılar; kırık sarma boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | wage, recompense, reward | Ücret, telafi edici karşılık, mükafat | İlk kelime işçilik bedelini, ikincisi telafiyi, üçüncüsü ahlaki ödülü verir; kavramın yalnızca menfaate has oluşunu tek kelimeyle yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Lohn, Entgelt | Ücret, emek bedeli | Hak edilmiş maddi ve manevi karşılığı ifade eder; kökteki zafiyeti onarma nüansını taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | salaire, rétribution | Maaş, hak edilen karşılık | Bir hizmetin mukabili olan ödemeyi karşılar; ilahi vaat boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Dünyevi emek ve hizmet bedeli | Çalışma ve kiralama karşılığı verilen ücret | Hz. Musa'nın Medyen'de koyun gütmesi ve istihdam edilmesi bağlamı (Kasas 28:26, 28:27) |
| Mehir hakkı | Evlilik akdinde kadına ödenmesi gereken mali karşılık | Nikahlanan hür ve cariye kadınların haklarının verilmesi bağlamı (Nisâ 4:24, 4:25, Ahzâb 33:50) |
| Ahiret mükafatı ve sevap | İman ve salih amel sahiplerine Allah tarafından vaat edilen zayi olmaz karşılık | İnanıp erdemli davrananların mükâfatı bağlamı (Âl-i İmrân 3:199, Kehf 18:30) |
| Tebliğde karşılıksızlık ilkesi | Peygamberlerin davet karşılığında insanlardan hiçbir bedel talep etmemesi | Tebliğ görevinin yalnızca Allah rızasına dayandığını bildiren ayetler (Yûnus 10:72, Yûsuf 12:104, Şûrâ 42:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kulun ameli ve ilahi vaat | Mutezile'nin amele karşılık ecrin verilmesini Allah'a vacip görmesine karşılık Ehl-i Sünnet'in bunu vaade dayalı bir lütuf sayması | Ecrin amelin zorunlu sonucu mu yoksa ilahi taahhüdün bir tecellisi mi olduğu |
| Fıkıh | İcâre ve nikah akitleri | Emek, menfaat ve hizmetin bedelle mubadelesi ile kadının mehri | Emeğin hakkının teslimi, haksız kesintinin yasaklanması ve akdin bağlayıcılığı |
| Tefsir | Karşılık bildiren lafızların nüansı | Hedef kökün neden sadece hayırda kullanılıp ceza için kullanılmadığının izahı | Yalnızca meşru kazanç ve müspet fayda bildiren semantik sınır |
| Hadis | İhtisab ve işçi hukuku | Ecrin Allah'tan umularak amel edilmesi ve işçinin hakkının teri kurumadan verilmesi | İhlasla ecre talip olma ve kul hakkının derhal tazmini prensibi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve amel birlikteliği | Ahiret mükafatı | İnsanın varoluşsal çabasını boşa çıkarmama | Amellerin karşılığının eksiksiz verileceği teminatı | Kesin |
| İlmi | Hakikatin tebliği ve öğretimi | İhlas ve bağımsızlık | Bilginin metalaşmasını önleme | Muallimin veya davetçinin dünyevi çıkar peşinde koşmaması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu görevi | Adil istihdam hakkı | Liyakat ve görevin hakkını koruma | Kamu çalışanlarının emeklerinin gasp edilmeden hakkaniyetle ödenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve sermaye ilişkisi | İşçi ücreti ve kira geliri | Emeğin sömürülmesini engelleme | Piyasa düzeninde hizmetin ve gayretin akdi bedel üzerinden adil dağılımı | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İş-enerji teoremi ve enerjinin korunumu | Bir sisteme harcanan işin kaybolmayarak sistemin potansiyel veya kinetik enerjisine dönüşmesi gibi amelin de yok olmayıp tam bir karşılığa dönüşmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Denkleştirici adalet ilkesi | Taraflar arasındaki edim ile karşı edim denkliğinin korunması ve yıpranan hukukun telafi edilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ahirete dair soyut ve mekanik bir sevap puanı olarak algılayıp dünyevi emek, işçi hakları ve sözleşme ahlakından soyutlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem dünyevi istihdam ve mehir hukukunu hem de peygamberlerin bağımsızlık ahlakını kapsayan genel bir hak ediş nizamını kurar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Amelin ve çabanın önemsizleştiği pasif bir kadercilik doğar; iktisadi hayatta işçi sömürüsü meşrulaşabilir ve dini hizmetler dünyevi ranta alet edilebilir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve adalet tasavvurunda hiçbir çabanın zayi edilmeyeceğini, insanın yalnızca emeğinin karşılığını bulacağını ve ilahi nizamın hak ediş üzerine kurulu olduğunu gösterdiği için temeldir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin hiçbir dünyevi menfaat beklemediklerini ilan ettikleri ayetlerde, müminlerin fedakarlıklarına vaat edilen mükâfatlarda ve aile/iş akitlerini düzenleyen hüküm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karşılıksız ve amelsiz kurtuluş beklentisini, ilahi lütfun adaleti ve liyakati dışladığı zannını ve dini vazifelerin şahsi menfaat aracına dönüştürülmesini düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKırılan bir kemiğin sarılıp kaynatılarak bütünlenmesi ve sarf edilen bedensel gayretin yıpranmasını karşılayan denk bir bedelle telafi edilmesi.
- Soyut anlamMeşru bir amel veya sözleşme neticesinde kesinleşen, yalnızca menfaat ve hayır sağlayan hak edilmiş karşılığın noksansız teslimi.
- Sistematik karşılıkİbadet, hukuk ve iktisat alanlarında harcanan emek ile elde edilen getiri arasındaki ilahi ve toplumsal denkleştirici adalet güvencesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman boyunca harcanan emeği ve meşakkati, belirlenmiş akit veya amel süresini, ortaya çıkan yıpranmanın onarılmasını ve telafisini (cebr), ise yalnızca pozitif değer üreten hak edilmiş ecr ve karşılığı temsil eder.