أجل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ج-ل21 sîga, 111 mücavir kök, 48 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عرفبلغسخرريبوَأَجَلٍأَجَلٌأجلسميوَأَجَلٌأخروفيلِأَجَلٍقضيشمسأَجَلٍأنس

KökSîga 21Ayet 48Sure 29Mücavir 111

▶ Ağı aç (3B)

أجل

أ - ج - ل

KÖK
  • 56 geçiş
  • 48 ayet
  • 21 sîga
  • 13 sözlük

İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءجل · اجل

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.941 harf
باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات جأل: الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ: نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا لجأ: لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه. ولجأ: اسم رجل. أجل: الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.075 harf
الأَجلُ: مُدَّةَ الشيء. ويقال: فعلت ذاك من أَجْلِكَ، ومن أَجْلاَكَ؛ أي من جَرَّاكَ. والإجْلُ أيضاً بالكسر: القَطيع من بقر الوحش، والجمع الآجالُ. وتَأَجَّلَتِ البِهامُ، أي صارت آجالاً. قال لبيد: والعينُ ساكنةٌ على أَطْلائهاعوذاً تَأَجَّلَ بالفضاء بِهامُها والإجْلُ أيضاً: وجعٌ في العنقُ. وقد أَجِلَ الرجلُ، أي نام على عنقه فاشتكاها. والتَأجيلُ: المداواةُ منه. يقال: بي إجْلٌ فأَجَّلوني منه، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.499 harf
ج ل ( و ا ي ء ) جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل . جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه . قال لَبِيد : جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ . وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي
Maddenin bağlantısı

ج ل ( و ا ي ء ) جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل . جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه . قال لَبِيد : جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ . وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي أوْضِحْهُ . وقال زهير : وإنَّ الْحَقَّ مَقطعُه ثَلاثٌ يمينٌ أوْ نِفَارٌ أَوْ جِلاَءُ قال : يريد بالجِلاء الْبَيان ، والنِّفار الْمحاكَمة ، وأراد بالجِلاء البينَة والشُّهود . وقال اللّيث : يقال ما أقَمتُ عندهم إلاَّ جِلاءً يومٍ واحد ، أي بَياضَ يَوْمٍ واحد . وقال الراجز : مَا ليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مَقْعَدِ ولا بِهَذِي الأرْض من تَجلُّدِ إلاَّ جلاءَ اليوم أو ضُحَى الْغَدِ ويقال للمريض : جَلاَ اللَّهُ عنه المرض ، أي كَشَفَه ، والله يُجَلِّي السَّاعَة ، أي يُظْهِرُها . قال الله : ( لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلاَّ هُوَ ) ( الأعراف : 187 ) . والْبَازِي يُجَلِّي إذا آنس الصَّيْد ، فرفع طَرْفَه ورأْسه ، وتَجَلَّيْتُ الشَّيءَ ، إذا نَظَرْتَ إليه . وقول الله جلَّ وعَزَّ : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ) ( الأعراف : 143 ) . حَدَّثني المنذريّ ، عن أبي بكر الخطّابيّ عن هُدْبَة ، عن حَمَّاد ، عن ثابت ، عن أَنسَ ، قال : قرأ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا ) ( الأعراف : 143 ) قال : وَضَعَ إبْهامَهُ على قَريبٍ من طَرَفِ أَنْمُلَةِ خِنْصَرِه ، فَساخَ الجبَل . قال حمَّاد : قلت لثابِت : تَقول هذا ؟ فقال : يقوله : رسولُ الله ، ويقوله أَنَس ، وأَنا أكتُمْه . وقال الزّجاج في قوله : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ( أيْ ظَهَرَ وَبَانَ ، وهو قول أَهْلِ السُّنَّة والجماعة . وقال اللَّيْث : قال الحسن : تَجَلَّى بَدَا لِلْجَبَلِ نُور العَرْش . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : جَلاهُ عن وطَنِه ، فَجَلا ، أي طَرَدَهُ فَهَرَبَ ، قال : وجَلاَ أيضاً ، إذا عَلا ، وجَلاَ ، إذا اكتَحَل ، قال : والجَلاَ . مَقصور ، والجِلاَءُ مَمدود ، والجِلاَ مَقصور : الأثمِد ، وأنشد : أَكحُلْكَ بالصَّابِ أو بالجِلا فَفَتِّحْ لذلك أو غَمِّضِ ويقال : جَلاَ القَومُ عن أَوْطَانِهم ، يَجْلُون ، وأَجْلَوْا ويُجلُون ، وجَلَّوا يُجِلُّون ، إذا خَرجوا من بَلَدٍ إلى بَلد ، ومنه يقال : استُعمِلَ فلانٌ على الجَالِيةَ ؛ والجَالَّةِ لُغَتان . والجَلاءُ ممدود مَصدَرُ جَلا عَن وَطَنه ، ويقال : أَجلاهم السُّلطان فأَجْلَوْا وجَلَوْا ، أي أخرَجَهم فَخَرجوا . وقيل لأهلِ الذِّمَّة : الجالِيَة ؛ لأنَّ عمر بن الخطاب أَجلاَهُم عن جزيرة العرب لِما تَقَدَّمَ من أمر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فيهم ؛ فسُمُّو جالِيَة . ولزمهم هذا الاسم أيْنَ حَلُّوا ثُمَّ لَزَمَ كُلَّ من لَزِمتَه الجِزية من أهلِ الكتاب بكُلِّ بَلَد ، وإن لم يُجلَوا عن أَوطانهم . وقال الأصمعيّ : يقال : جَلَّى فلانٌ امرَأَتَه وَصيفاً حين اجتَلاها ، أي أعطاها وصيفاً عِندَ جَلْوَتِها . ويقال : ما جِلْوَتُها بالكسر . فيُقال : كَذَا وكَذَا . وقال أبو زيد : يُقال : جَلَوْتُ بَصَرِي بالْكُحْلِ جَلْواً . وَانجَلى الْفَمُّ انجلاءً . وجَلَوتُ عَنِّي هَمِّي جَلواً ، إذا أَذهَبتَه . وأَجْلَيتُ العمامَةَ عن رَأْسي ، إذا رَفَعتها مع طَيِّها عن جَبِينك . وقال أبو عبيد : إذا انحسر الشّعرُ عن جانِبي جَبْهَة الرّجُل ، فهو أَنزَع ، وإذا زاد قليلاً فهو أجْلَح ، فإذا بَلَغَ النِّصفَ ونحوه فهو أَجلَى ، ثم هو أَجْلَهُ ، وأَنشد : مَعَ الجَلاَ ولائِحِ القَتِيرِ وقد جَلَى يَجْلِي جَلًى ، فهو أَجْلَى ، وانْجَلى الظَّلامُ انْجِلاءً ، إذا انكَشَفَ ، ويقال للرجل إذا كان عَالي الشَّرف ، لا يَخْفَى مكانُه : هو ابْنُ جَلاَ . وقال القُلاخ : أَنا الْقُلاَخُ بنُ قُلاخِ بنِ جلاَ ابنُ جَتَاثِيْر أَقُودُ الْجَمَلا وقال سُحَيْم بن وَثيل الرّياحي : أَنا ابْنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا مَتَى أَضَعِ الْعِمامَةَ تَعْرِفوني ويقال : تَجلَّى فلانٌ مكانَ كَذا ، إذا علاه ، والأَصْل : تَجَلَّله . قال ذو الرمة : فَلَمَّا تَجَلَّى قَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه وبَانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها قال أبو نصر : التَّجَلِّي النَّظَر بالأشراف . وقال غيره : التَّجَلِّي التَّجَلُّل ، أي تَجَلَّلَ فَرْعُها سَمْعَه في الْقاع . رواه ابن الأعرابيّ : تَجَلَّى فَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه وقال الله جَلَّ وعَزَّ : ( تَلاهَا وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا ) ( الشمس : 3 ) . قال الفراء : إذا جَلَّى الظُّلْمة ، فجازت الكِنَايَة عن الظّلْمة ، ولم تُذْكَر في أوّله : لأنَّ معناها مَعْروف ، أَلا تَرى أنك تقول : أصْبَحت بارِدَةً ، وأَمْسَتْ عَرِيَّةِ ؛ وهَبَّتْ شَمالاً ، فكَنَّى عن مُؤَنَّثات لم يَجْرِ لَهُنَّ ذِكْر لأن مَعناهُن مَعْروف . وقال الزّجّاج : إذا جَلاَّها إذا بَيّنَ الشّمس ؛ لأنَّها تَتَبين إذا انْبسط النهار . وقال الليث : أَجْلَيْتُ عنه الْهَمَّ إذا فَرَّجت عنه ، وانْجلت عنه الهموم ، كما تَنْجَلِي الظُّلمة . ويقال : أَخْبرني عن جَلِيّةِ الأمْر ، أي حَقِيقَتِه . وقال النابغة : وآبَ مُضِلُّوه بِعَيْنٍ جَلِيَّةٍ وغُودِرَ بالجوْلاَنِ حَزْمٌ وناثِلُ يقول : كذَّبُوا بخَبره أَول ما جاء . فجاء دافِنوه بخبر ما عايَنُوه . ابن السِّكِّيت : قال الكِسَائيّ : فعلت ذاك من إجلاَك ، وأَجلاَك ، ومن جلالِكَ ، أي فعلته من جَرَّاكَ . جول جيل : قال الليث : يُقال جالُوا في الحرب جَوْلَةً ، وجالوا في الطّوفان جَوَلاناً وجوَّلتُ البِلادَ تَجْويلاً ، أي جلْت فيها كثيراً . والْجَوْلاَنُ : التّراب الذي تَجُولُ به الريح على وجه الأرض . قال : والْجَوْلُ والْجُولُ ، كُلٌّ لغاتٌ في الْجَوَلَان . قال : ويقال جَال التُّراب وانْجال . قال : وانْجِياله انكِشاطُه . قال : ويقال للقوم إذا تركوا الْقَصْدَ والهُدى : اجتالهم الشيطان أي جالوا معه في الضّلالة . وفي الحديث : ( إنَّ الله جلَّ وعزَّ قال : إنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنفَاءَ فاجتالتهم الشّياطين ) أي اسْتَخَفّتْهُم ، فجالوا معها . وقال الليث : وِشَاحٌ جَايِلُ ، وبطانٌ جَايِلُ وهو السَّلِس . ويقال : وِشَاحٌ جالٌ ، كما يُقال : كَبْشٌ صائِفٌ ، وصَافٌ ، ورجل شائِكُ السِّلاح ، وشَاكٌ . ويقال : أَجَلْتُ السِّلاح بين القوم إذا حَرَّكْتَها ثم أَفَضْتَ بها في القِسْمة ، ويقال : أَجالوا الرّأيَ فيما بينهم . أبو عُبيد ، عن الفرّاء : اجْتَلْتُ منهم جَوْلاً ، وانتضَلْتُ منهم نَضْلَةً معناهما الاختيار . أبو عبيد : الْجَالُ والْجولُ نواحي البِئر من أَسفلها إلى أعلاها . وقال أبو الهيثَم : يقال للرَّجل الذي له رأي ومُسْكَة : رجلٌ له زَبْرٌ وجَولٌ ، أي تَماسُك لا ينهدِمُ جُولُه ، وهو مَزبُورٌ ما فوق الجُولِ منه ، وصُلْبٌ ما تحت الزَّبْرِ من الجُول . ويقال للرجل الذي لا تماسُك له ولا حزْم : ليس لفلان جُولٌ أي ينهدِم جُولُه ، فلا يُؤْمَنُ أن يكون الزَّبْرُ يسقُط أيضاً . وقال الرّاعي يمدح عبد الملك : فأَبوكَ أَحْزَمُهم ، وأنت أميرهم وأشَدُّهمْ عند العزائم جُولاً ويقال في مَثَل : ليس لفلان جُولٌ ولا جالٌ ، أي ليس له حزم . شَمر ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الجولُ الصخرة التي في الماء ، يكون عليها الطَّيُّ ، فإنْ زالت تلك الصَّخْرة ، تهوّر البئر ، فهذا أصل الجُول ، وأنشد : أَوْفَى على رُكْنين فوق مَثَابةٍ عن جُولِ نازحةِ الرِّشاءِ شَطُونِ وقال الليث : جالاَ الوادي جَانبا مائه ، وجالا البحر شطّاه ، والجميع الأجوال ، وأنشد : إِذا تنازعَ جالا مَجْهَلٍ قذَفٍ أبو عبيدة ، عن الفرَّاء ، قال : جَوَلانُ المالِ : صغارُه ورديئُه ، وجَوْلان : قريةٌ بالشام . وقال اللحيانيّ : يومٌ جولانيُّ ، وجَيْلانيّ : كثيرُ التراب ، والرِّيج . ورُوِي عن عائشة ، أنَّها قالت : كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إذا دخل إليها ، لبس مِجْوَلا . قال أبو العَبَّاس ، قال ابن الأعرابيّ : المجْوَلُ الصُّدْرةُ ، وهو الصِّدار ، قال : والمجوَلُ الدرهمُ الصحيح ، والمجوَلُ العُوذَةُ ، والمجولُ : الحمار الوحشيُّ ، والمجوَلُ هلالٌ من فِضّةِ يكون وسطَ القلادة ، والأجوليُّ من الخيل : الجَوَّالُ السريع . جلأ : أبو زيد : جَلأْتُ بالرجلِ أَجَلأُ به جَلأً إذا صَرَعَته ، وجلأ بثوبه : رمى به . أبو عُبيد : الاجئِلال بوزن الافعِلال : الفزَعُ والوَجل . وأنشد : للقَلْبِ من خوْفِهِ اجْئِلاَلُ شَمر ، عن ابن الأعرابيّ : اجئلال أصله من الوجل ؛ قلت : لا يَسْتَقيم هذا القول إلا أن يكون مقلوباً كأنه في الأصل إيجْلال ، فأُخِّرت الياءُ والهمزة بعد الجيم . وفيه وجهٌ آخر . قال أبو عبيد ، قال أبو زيد : من أسماء الضِّباع . والجَيْأَل . قال : وقال الكسائي : هي الجَيْأَلة . وقال أبو الهيثم ، قال ابن بُزُرْج ، قالوا : في الجيأَل ، وهي الضبُع ، جأَلَت تجأَلُ ، إذا أجمعت . قال : وكان لها جاران لا يُخفرانها أبو جَعْدَةَ العادي وعَرفاءُ جَيْأَل أبو جَعْدَة : الذئب ، وعَرفاء : الضبع . وإذا اجتمع الضبع في غنم منع كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه ، وقال سيبويه في قولهم : اللهُمّ ضبُعاً وذئباً أي اجمعهما ، وإذا اجتمعا سلمت الغنم . قال : والجَأَثانُ مثلُ مَشي الظليم وما أشبهه من مَشي الناس ، وقد جأثت جأَثاناً . قلت : وجائز أن يكون اجْئِلال افعِلالاً من جَأَلَ يجأَلُ إذا ذهب وجاء ، كما يقال : وجَف القلبُ إذا اضْطَرَبَ . وجل : قال الليث : الوجَل ، الخوْف ، وأنا وَجلٌ من هذا الأمر ، وقد وجِلْتَ ، فأنت تَوجلَ ، ولُغةٌ أخرى تَيْجلُ ، ويقال تأجل ، وهو وَجِلٌ وأوْجل ، وأنشد : لَعَمْرَكَ ما أَدْرِي وإني لأَوْجلُ عَلَى أَيِّنا تَعْدو المنيَّة أَوَّلُ جيل : أخبرنا ابنُ رزين ، عن محمد بن عمرو ، عن الشاه ، عن المؤرج في قول الله جل وعز : ( إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ ) ( الأعراف : 27 ) أي جِيلُه ومعناه جِنسه . وقال عمرو بن بجر : جَيْلانُ فَعَلَةُ الملوك . وكانوا من أهل الجيل : وأنشد : أتيح لهُ جَيلانُ عند جِدَاره وردَّد فيه الطرفَ حتى تحيَّرا وأنشد الأصمعيّ : أرسل جَيلانَ ينحِتون له ساتيدَ ما بالحديد فانصدَعا وقال الليث : الجيلُ كلُّ صنف من الناس ، التُّرك جيل ؛ والصِّين جيل ، والجميع أجيال ، وجَيْلانُ : جيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم ، يقال لهم : جيلُ جيلان . ولج : في ( نوادر الأعراب ) : وَلَّجَ فلانٌ ماله توْليجاً ، إذا جعله في حياته لبعض ولَدِه فتسامَع الناسُ بذلك ، فانَقَدَعُو عن سُؤاله . وقال الليث : الولُوج الدُّخول ، قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَلَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَلاَ رَسُولِهِ وَلاَ الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ) ( التوبة : 16 ) . وقال أبو عبيدة : الوليجةُ البطانَة ، وهي مأخوذة من وَلَج يَلِجُ وُلوجاً ، إذا دخل ، أي يَتّخذوا بينهم وبين الكافرين دخيلةَ مَوَدَّة . وأخبرني المنذريّ عن الغسّانيّ ، عن أبي عبيدة ، أنه قال : وَلِيجَةُ ، كلّ شيءٍ أدخلته في شيءٍ ليس منه فهو وليجة ، والرجل يكون في القوم وليس منهم فهو وليجةٌ فيهم . يقول : فلا تتخذوا أولياء ليسوا من المسلمين دون الله ورسوله . ومنه قوله : فإنَّ القوافي يَتَّلجْنَ مَوَالجاً تضايَقَ عنه أن تَولّجهُ الأمرْ وقال الفراء : الوليجةُ البِطانةُ من المشركين . والتَّوْلَجُ : كِنَاسُ الظِّباء وبَقَر الوحش ، وأصله ( وَوْلَج ) فَقُلِبَتْ إحدى الواوين تاء ، وقد اتَّلَجَ في تَوْلَجِه ، وأَتْلَجُهُ الْحَرُّ فيه ، أي أَوْلَجه . وقال الليث : جَاءَ في بعض الرُّقَى : أَعُوذُ باللَّهِ من كُلِّ نَافِثٍ ورَافثٍ ، وشَرِّ كُلِّ تَالِجٍ وَوَالِج . وقال ابنُ الأعرابيّ : أَوْلاَجُ الْوَادِي : مَعاطِفُه وزواياه ، وَاحِدَتها وَلَجَة ، وتُجْمَعُ : الْوُلُج ، وأنشد ابن الأعرابي : أَنْتَ ابنُ مُسْلَنْطِحِ الْبِطاحِ ولَمْ تَعْطِفْ عليك الحُنِيُّ والْوُلُجُ قال : الْحُنِيُّ : الأَزِقَّةِ والوُلُجُ مثله ، والْوُلُجُ : النَّواحي ، والْوُلُج أيضاً : مَغَارِف الْعَسَل . وقال ابن السكيت : الوَلَجَةُ مكانٌ من الوادي دايعه فيها شجر ، وأنشد : ولم تُطرّق عليك الحنِيُّ والوَلَجُ قال : والوَلَج : جمع وَلَجةٍ . لجأ : أبو زيد : لَجأَتُ إلى المكان ، فَأَنا أَلْجأُ إليه لُجوءًا وَلَجْأً . وأَلْجَأْتُ فُلاناً إلى الشَّيء إِلْجاءً إذا اضْطَرَرْتَه ، ولَجَأ : اسم رجل . يقال : أَلْجَأْتُ الشَّيء ، إذا حَصَّنْتَه في مَلْجأ ولجاء والْتَجأْتُ إليه الْتِجاءً . وقال أبو الهيثم : التَّلجِئَةُ أَنْ يُلجئَكَ أن تَأتِيَ أمراً باطنُه خلافُ ظاهره ، وذلك مثلُ إشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهرٍ ، وباطنه خلاف ذلك . وقال ابن شُميل : أَلْجأتُه إلى كذا ، أي اضْطَررته ، قال ولجَّأ فلان ماله ، والتَّلجئَةُ أن يَجْعَلَهُ لبَعْضِ وَرَثَتِه دونَ بَعْض ، كأَنَّه يَتَصَدَّق به عليه ، وهو وارثهُ ، قال : ولا تَلجِئَةَ إلاَّ إلى وارِث . قال ابن الأنباريّ : اللَّجَأُ مهموز مقصور : ما لجأتَ إليه ، واللجا مقصور غير مهموز : جمع لجاةٍ . وهي الضِّفْدَعَةُ الأنثى ، يقال لذكرها : لَجأَ . قال ابن شميل : ويقال : أَلَكَ لَجَأٌ يا فلان ؟ واللَّجَأُ : الزّوجة . وقال اللِّحيانيّ : يقال : ما لي فيه حَوْجَاءُ وَلا لَوْجَاء ، وما لي فيه حُوَيجاء ، ولا لُوَيجاء كلاهما بالمَدّ ، أي ما لي فيه حَاجَة . وقال غيره : يقال ما لِيَ عليه عِوَجٌ ولا لِوَج . أجل : قال الليث : الأجَلُ غايةُ الوقْت في المَوت ، ومَحَلُّ الدَّيْن ونحوه . أبو عُبَيْد عن أبي زيد : أَجَلْتُ عليهم آجَلُ أَجْلاً : أي جَرَرْتُ جَريرةً . وقال أبو عمرو ، ويقال : جَلَبْتُ عليهم ، وجَرَرْتُ ، وأَجَلتُ ، بمعنًى واحد ، أي جَنَيْت . الكسائي : فعلت ذَاك من أَجْلاَك وإجْلاكَ ومن جَلاَلِكَ بمعنًى واحد . الحرانيّ عن ابن السكّيت : فعلتُ ذاك من أجْلكَ ، وإذا اسْقَطْتَ ( مِنْ ) قلتَ : فعلتُ ذاك أَجْلَكَ . هذا كلامُ العرب ، ومن أجل جَرَّاك ، وإذا جِئْتَ ب ( من ) قلت : من أجلِكَ . وتقول أجَلَ هذا الشيء يأجِلُ فهو آجِل ، وهو نَقيض الْعَاجل ، قال : والأجيلُ والْمُؤَجَّلُ إلى وَقْت ، وأنشد : وغَايَةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرَّدَى الحَرانيّ عن ابن السكيت : الأجْلُ : مَصْدَر أجَلَ عليهم شَرّاً يَأجِلَهُ أجْلاً إذا جَنَاه عليه . وقال خَوَّاتُ بن جُبَيْر : وأهْلِ خِبَاءٍ صَالحٍ ذاتُ بينهم قد احْتَرَبوا في عاجِلٍ أنا آجِلُه أي جَانيه . قال : والأَجْلُ الْقَطيعُ من بَقَر الوحش ، وجمعه الآجَال . قال : وحَكَى لنا الفَرَّاء : والإجْلُ وَجَعٌ في الْعُنق . وحكي عن أبي الجرَّاحِ ، أنه قال : بي إجْلٌ فَأَجِّلوني ، أي دَاوُوني . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : هو الأَجَلُ والأَدَل ، وهو وَجَعُ العُنُق من تَعادِي الْوِسَاد . وقال الأصمعيّ : هو الْبَدَلُ أيضاً ، وقول الله جلَّ وعزَّ : ( مِنْ أَجْلِ ذالِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِسْرَاءِيلَ ) ( المائدة : 32 ) . الأَلفُ مقطوعةٌ من جَرَّى ذلك وربَّما حَذَفَت العرب مِنْ فقالت : فَعَلْتُ ذاكَ أجْلَ كذا . قال عدِيّ : أجْلَ أنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُمْ فوق ما أحكي بصُلْب وإزارِ رواه شَمِر : إجْلَ أَنَّ اللَّهَ قد فضَّلكم . وقال الليث : الآجِلَة الآخِرة ، والعاجِلَةُ الدُّنيا . قلت : والأُصل في قولهم فَعَلْتُه من أجلِكَ ، من قولهم أجَلَ عليه أجْلاً ، أيْ جَنَى وَجَرَّ . والمَأجَل : شِبْهُ حَوْضٍ واسعٍ يُؤْجَلُ فيه ماءُ القَناة إذا كان قليلاً ، أي يجْمَعُ ، ثم يُفجَّر إلى المزرعة ، وهو بالفارسية طَرخَا . وقال غير الليث : المأْجَلُ : الجِبَأةُ التي يجتمع فيها مياه الأمطار من الدّور قلت : وأصلُ قولهم : من أجلك ، مأخوذ من قولك : أجَلْتُ ، أي جَنيت ، وهو كقولك : فعلت من جرَّاك . وبعضهم لا يهمِزُ المأْجَل ، وبكسر الجيم ، فيقول الماجل ، ويجعله من المَجْل ، وهو الماء يجتمع في النُّقطة تمتلىء ماء من عَمَل أو حَرَق . وأَجَلْ : تَصْديقٌ لخبرٍ يُخْبِرُك به صاحِبُك ، فنقول : فَعل فلان كذا وكذا ، فَتُصَدِّقه بقَولك له : أجَلْ ، وأَمَّا نعم ، فإنَّه جواب المستَفْهِم بكلامٍ لا جحَدْ فيه ، يقول لك هل صَلَّيْت ، فتقول : نعم .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.882 harf
(باب الهمزة والجيم وما يثلثهما) (أجح) الهمزة والجيم والحاء فرعٌ ليس بأصل، وذلك أنّ الهمزة فيه مبدلةٌ من واو، فالأَُِجاح: *السّتر، وأصله وَُِجَاح. وقد ذُكر في الواو. (أجد) الهمزة والجيم والدال أصل واحد، وهو الشيء المعقود، وذلك أن الإجَاد الطّاقُ الذي يُعقَد في البِناء، ولذلك قيل ناقةٌ أُجُدٌ. قال النابغة: فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ ويقال هي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.408 harf
- الأجل: المدة المضروبة للشيء، قال تعالى: ﴿لتبلغوا أجلا مسمى﴾ [غافر/67]، ﴿أيما الأجلين قضيت﴾ [القصص/28]. ويقال: دينه مؤجل، وقد أجلته: جعلت له أجلا، ويقال للمدة المضروبة لحياة الإنسان أجل فيقال دنا أجله، عبارة عن دنو الموت. وأصله: استيفاء الأجل أي: مدة الحياة، وقوله تعالى: ﴿بلغنا أجلنا الذي أجلت لنا﴾ [الأنعام/128]، أي: حد الموت، وقيل: حد الهرم، وهما واحد في التحقيق. وقوله تعالى: {ثم قضى أجلا وأجل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR164 harf
أ ج ل ضربت له أجلاً وتقول‏:‏ ابن آدم قصير الأجل طويل الأمل يؤثر العاجل ويذر الآجل‏.‏ وتقول‏:‏ أجلن عيون الآجال فأصبن النفوس بالآجال‏.‏ وتأجلت الصوار‏:‏ اجتمعت‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.525 harf
الأَجَلُ: غايةُ الوقت في الموت وحُلول الدَّين ونحوِه. والأَجَلُ: مُدَّةُ الشيء. وفي التنزيل العزيز: ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أَجله؛ أَي حتى تقضي عدّتها. وقوله تعالى: ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لِزاماً وأَجلٌ مسمّى؛ أَي لكان القتل الذي نالهم لازماً لهم أَبداً وكان العذاب دائماً بهم، ويعني بالأَجل المسمى القيامة لأَن الله تعالى وعدهم بالعذاب ليوم القيامة، وذلك قوله تعالى: بل الساعة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR402 harf
* أ ج ل * * الأَجَلُ * مدة الشيء ويقال فعلت ذلك من أجلك بفتح الهمزة وكسرها أي من حراك و * استَأجَلَهُ فَأَجَّلَهُ * إلى مدة و * الآجِلُ * و * الآجِلَةُ * ضد العاجل والعاجلة و * أجَلَ * عليهم شرا أي جناه وهيجه وبابه نصر وضرب قال خوات بن جبير % وأهل خباء صالح ذات بينهم % قد احتربوا في عاجل أنا آجله % أي أنا جانبه و * أَجَلْ * جواب مثل نعم قال الأخفش هو أحسن من نعم في التصديق ونعم أحسن منه في
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.663 harf
الأجل، محركة: غاية الوقت في الموت ومنه قوله تعالى: فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون وهو المدة المضروبة لحياة الإنسان، ويقال: دنا أجله: عبارة عن الموت، وأصله استيفاء الأجل، أي هذه الحياة، وقوله: وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا أي حد الموت، وقيل: حد الهرم، وقوله: ثم قضى أجلا وأجل مسمى فالأول: البقاء في هذه الدنيا، والثاني: البقاء في الآخرة، وقيل: الثاني: هو ما بين الموت إلى النشور عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.548 harf
Madde başı: اجلأَجِلَ 1 أَجِلَ ذ , aor. اَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. أَجَلٌ, (Msb,) It (a thing, Msb, [as, for instance, a thing purchased, and the price thereof, and a thing promised or threatened or foretold, and also payment for a thing purchased, and the fulfilment of a promise or threat or prediction, and any event,]) was, or became, delayed, postponed, kept back; [and therefore, future;] syn. تَأَخَّرَ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR932 harf
Madde başı: ءجلأَجَلَ أَجَلَ I , U ( n. ac. أَجْل 1 ) a. [ 'Ala ], Excited. b. [ La ], Gained, obtained subsistence. c. U ( n. ac. أُجُوْل 27 ), Was fixed ( a term ). d. [ 'An ], Hindered, prevented. _ast; أَجِلَ أَجِلَ A ( n. ac. أَجَل 4 ), a. Restricted, withheld, debarred. أَجَّلَ أَجَّلَ II , a. Fixed the term or period of. b. Granted adelay or respite to. تَأَجَّلَ تَأَجَّلَ V , a. Asked
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR54.066 harf
Madde başı: ءجلءجل 1.BAB أَجَلَ - يَأْجُلُ - أَجْل - مِن أَجْل أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + شيئاً: يجنيه ويصنعه وينتجه ويعمله ويكون سبباً في حصوله ووقوعه أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + على كائن + شيئاً: جناه عليه وسببه له أَجْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " أجَلَ - يَأجُلُ" : الجناية والاقتراف والتسبب: وهي كذلك بمعنى مفعول: الجريرة والجنحة والجناية المقترفة يكون
Tamamını oku

Sîgalar(21)

Mücavir kökler111 mücavir (286 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سمي

    21 ortak ayet · Ad verilen

  2. أخر

    18 ortak ayet · Uhur ense demektir

  3. بلغ

    9 ortak ayet · İş ayakkabısı

  4. قضي

    7 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  5. ريب

    5 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  6. قمر

    4 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  7. شمس

    4 ortak ayet · Güneş demektir

  8. عرف

    5 ortak ayet · Tanınan ile

  9. وفي

    5 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  10. سبق

    4 ortak ayet · Yarış meydanı demektir

  11. سخر

    4 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  12. أنس

    10 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(48)

  1. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ …

    SonEy iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

  2. … رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ …

    SonKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

  3. فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

    SonOnların erişecekleri bir süreye kadar azabı üzerlerinden kaldırınca; bir de bakarsın, onlar sözlerinden cayıyorlardı.

  4. … رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا …

    SonRabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki, belli bir süreye kadar sizi güzelce geçindirsin. Her lütuf sahibine lütfunu versin. Eğer yüzçevirirseniz; o zaman ben, başınıza gelecek büyük bir günün azabından korkarım.

  5. وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ

    SonAndolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.

  6. … وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ …

    SonPeygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.

  7. … يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ …

    Sonİnsanları, kendilerine azabın geleceği gün ile uyar. Zulmedenler derler ki: Rabbımız; bizi, yakın bir müddete kadar tehir et, davetine uyalım ve peygamberlere tabi olalım. Siz daha önce de sonunuzun gelmeyeceğine yemin etmemiş miydiniz?

  8. … مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا …

    SonŞayet Allah, zulümlerinden dolayı insanları yakalayacak olsaydı; yeryüzünde bir tek canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir müddete kadar tehir eder. Müddetleri dolunca onu ne bir an geciktirebilirler, ne de bir an öne alabilirler.

  9. … لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ …

    SonEy insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

  10. لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ

    SonOnlarda belli bir süreye kadar sizin için faydalar vardır. Sonra varacakları yer, Beyt el Atik ile son bulur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأجل
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerوقت, مدد, حين
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Belirlenmiş bir sınır vakte kadar su veya varlığı biriktirip tutma, vaktin dolmasıyla serbest bırakma ve nihai sınıra ulaşma
Çekirdek Özet 2İlahi takdirle tayin edilmiş değişmez vade, ertelenmiş mühlet ve her varlığın dünyevi veya uhrevi nihai son hududu
Çekirdek Özet 3Zamanın tesadüfi akmadığı, her hukuki, kozmik ve ahlaki sürecin önceden belirlenmiş bir bitiş ve hesaplaşma anına bağlı olduğu nizamı
Kritik Hata RiskiEceli yalnızca biyolojik ölüm anına indirgeyip kelimenin mühlet, hukuki vade, borç süresi ve ertelenmiş sorumluluk boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أجYoğunlaşma, alevlenme, kaynama veya birikerek şiddet kesbetme hareketini ifade eder; nitekim أجج kökünde ateşin tutuşup parlaması ve suyun tuzlanarak yoğunlaşması, أجر kökünde ise emeğin karşılığının birikip tahakkuk etmesi görülür.لÇekirdekteki birikme ve yoğunlaşma hareketine yön, sınır ve nihai bağlanma katarak süreci başıboş akmaktan çıkarıp belirli bir vade ve sınırlayıcı bitiş noktasına ulaştırır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçSüreci başlatan, tayin eden ve hükmü vazeden ilahi iradenin ve başlangıç ilkesinin gücünü temsil eder.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBaşlangıçtan itibaren zaman ve hâllerin taşınmasını, birikmesini ve hedefe doğru yol alışını simgeler.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİlerleyen süreci nihai bir sınırda durduran, onu bağlayan ve belirlenen hedefe sevk eden sınırlayıcı otoriteyi gösterir.
أجلBaşlayan ve taşınan sürecin sınıra bağlanmasıGüçlü bir iradeyle başlatılan ve zaman içinde taşınarak biriken her varoluşsal sürecin, nihai bir sınır çizgisine ve belirlenmiş vadeye bağlanıp orada durdurulması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun bir müddet biriktirilip bekletildikten sonra tarlaya salındığı geniş havuz veya kanal çukuru olan مَأْجَلٌ kelimesi ve yabani sığırların bir arada toplanıp kümelendiği sürü anlamındaki إِجْلٌ kelimesidir. Kökün özü, bir şeyin bir süre tutulup nihai sınıra erişmesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıHavvât b. Cübeyr bir beytinde bir topluluğun savaşına sebep oluşunu bu kökle ifade etmiştir: وأهلِ خِباءٍ صَالحٍ ذاتُ بَيْنِهم / قد احتَرَبُوا في عَاجلٍ أنا آجلُه (İç ilişkileri düzgün bir çadır halkı, benim sebep olup getirdiğim bir musibet yüzünden hemen savaşa tutuştu).
Erken Arapça kullanımBorcun ödenme vaktinin belirlenmesi, vadesi gelen şeyin ertelenmesi veya bir işin nihai gerekçesini bildirmek üzere مِنْ أَجْلِ kullanımı ile muhatabın sözünü tasdik edip hükmü kesinleştiren أَجَلْ tasdik edatı erken dönemde yaygın olarak kullanılmıştır.

Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أجل kökü, zamanın belirli bir kesiti, geciktirme, vadeleme ve sebep-sonuç ilişkisinin nihai bağlayıcılığı düzleminde izlenebilen arkaik bir semantik omurgaya dayanır. Klasik Arapçada kökün somut düzeyde suyun tutulup vaktinde salındığı havuz ve biriken sürü anlamlarıyla başlaması, zamanın keyfi bir akış değil, sınırlanmış ve biriktirilmiş bir hacim olduğu fikrini gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan bu üç harfle aynı genişlikte türetilmese de geciktirme, sonraya bırakma ve sebep bildirme işlevleriyle örtüşen kavramsal yapılarla temastadır; İbranicede ise zamanın belirlenmiş sınırını veya tayin edilmiş buluşma vaktini ifade eden yapılarda kök içi ses kaymalarından ziyade semantik eşdeğerlikler öne çıkar. Kökün Arapçada أَجَلْ biçiminde tasdik edatına ve مِنْ أَجْلِ tarzında illiyet edatına dönüşmesi, bir şeyin nihayetine erip kesinleşmesi ve o nihayetin diğer bir hadiseye gerekçe kılınması yönündeki özgün iç genişlemeyi gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأجل kökünden türeyen مَأْجَلٌ (su havuzu), إِجْلٌ (toplanan sürü) ve أَجَلٌ (vade) kelimeleriSuyun veya sürünün bir araya toplanıp belirli bir sınıra kadar tutulması somut imgesinden, sürenin dolması ve ölüm/vade soyutlamasına geçiş yapılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki geciktirme ve mühlet verme formlarıSürenin uzatılması, ertelenmesi ve kesin hükümle bağlanması işlevlerinde kavramsal ortaklık mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanabilir düzenli ses denklikleri sınırlıdır.Veri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أجلAnlamlıVade, mühlet, sınır vakit ve sebepBelirlenmiş sürenin sonuna ulaşması, ertelenmiş zaman dilimi veya bir işin gerekçesi olma anlamını taşır.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
ألجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu harf dizilişinde müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
جألAnlamlıToplamak, sürmek, telaşla yönelmekBir şeyi bir araya getirip sevk etme veya çamuru toplayıp yığma hareketini ifade eder.Kur'an'da geçmez; toplama çekirdeğiyle zayıf teması vardır.
جلأAnlamlıAçığa çıkmak, sertleşmekBir şeyin sertleşmesi veya örtünün sıyrılıp açılması anlamında kullanılır.Kur'an'da geçmez.
لأجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip dışı ses dizilişidir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
لجأAnlamlıSığınmak, korunmak, iltica etmekTehlikeden kaçarak güvenli bir yere, dağa veya kaleye sığınma hareketidir.Kur'an'da geçer; yöneliş ve sınır arayışı bakımından zihinsel irtibatı bulunur.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أجلMerkezBelirlenmiş nihai vadeSürecin başından sonuna kadar tayin edilen mühleti ve bu mühletin bittiği kesin hudut anını kapsar.Vaktin sınırına ulaşması ve kesilmesidir.
وقتKomşuBelirlenmiş an ve zaman dilimiأجل sürenin son sınırını ve bitiş vadisini hedeflerken, وقت bir fiilin icra edileceği belirli zaman noktasını veya takvimi vurgular.Belli bir iş için tayin edilen andır.
مددKomşuSüreyi uzatma ve yaymaأجل kesin bir sınır çizgisiyle sonlanmayı ifade ederken, مدد sınırın ileri doğru çekilmesini ve hacmin genişletilmesini anlatır.Süre ve imkânın uzatılmasıdır.
حينKomşuBelirsiz veya göreceli zaman aralığıأجل sınırları önceden kesin hükümle çizilmiş vadeyi gösterirken, حين süresi açık uçlu veya göreceli bir vakit dilimini ifade eder.Kısa veya uzun zaman dilimidir.
عجلZıtAcele etmek, vaktinden önce istemekأجل vaktin dolmasını beklemeyi veya belirlenen sınıra kadar tehir edilmeyi anlatırken, عجل belirlenen vakti beklemeden öne almayı ifade eder.Vaktinden önce davranma ve hızlanmadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأجلBelirlenmiş nihai süre, vade, sebepVaktin son sınırını, tanınan mühleti ve bir hükmün doğurduğu gerekçeyi bir arada karşılar.Kesin
Latinceterminus, praestitutum tempusSınır, belirlenmiş son günterminus somut ve soyut sınırı, praestitutum ise önceden tayin edilmiş süreyi karşılar; kökün sebep boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceterm, appointed time, deadlineVade, tayin edilmiş süreterm hukuki ve zamansal süreyi, deadline son teslim anını karşılar; Kur'an'daki ontolojik kader boyutunu tam veremez.Güçlü
AlmancaFrist, festgelegte FristSüre, tanınan mühletFrist hukuki ve pratik süreyi çok iyi karşılar; ancak kelimenin ölüm anı ve varoluşsal boyutunu tek başına taşıyamaz.Güçlü
Fransızcaterme, échéanceVade, sürenin doluş anıéchéance borcun veya sürenin dolduğu anı tam ifade eder; kökün geniş ilahi takdir katmanını kısmen dışarıda bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَجَلٌ مُسَمًّىBireysel ömrün ve ölümün değişmez vaktiİnsanın yaratılışı, anne karnındaki süreci ve dünyadaki biyolojik yaşamının ilahi takdirle belirlenmiş son sınırını ifade eden bağlamlar (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2).
أَجَلُ الأُمَمِToplumların ve medeniyetlerin tarih sahnesindeki ömrüToplumların helak veya çöküş vakitlerinin bir an bile öne alınamayacağı veya ertelenemeyeceği sosyolojik yasaları bildiren bağlamlar (A'râf 7:34, Yûnus 10:49).
مُؤَجَّلٌ / أَجَلٍHukuki sözleşmelerde borç ve nikâh vadesiBorçlanma akitlerinde geri ödeme süresinin veya boşanma sonrası iddet müddetinin belirlenmesini emreden ahkâm bağlamları (Bakara 2:231, Bakara 2:282).
مِنْ أَجْلِBir hadisenin hukuki veya ahlaki gerekçesi, sebepKabil'in Habil'i öldürmesi üzerine İsrailoğullarına canın dokunulmazlığının hükme bağlanmasını bildiren gerekçe bağlamı (Mâide 5:32).
كِتَابٌ مُؤَجَّلٌKıyametin ve nihai kozmik sonun belirlenmiş vaktiGöklerin, yerin ve evrenin başıboş olmayıp belirlenmiş bir kıyamet anına kadar varlığını sürdüreceğini bildiren kozmolojik bağlamlar (Hûd 11:104, Ahkāf 46:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel ve maktul meselesiÖldürülen kişinin kendi eceliyle mi öldüğü yoksa ecelinin kesintiye mi uğradığı tartışmasında ecelin tek ve değişmez olduğu vurgulanmıştır.İlahî ilim ve takdirle tayin edilen mutlak, kesin sınır.
FıkıhBorçlar hukuku ve aile hukukuVadeli satışlarda (selem, veresiye) sürenin cehaletten uzak şekilde tespiti ve kadının iddet müddetinin sona ermesi hükümleri.İfa ve mükellefiyetin bağlandığı kesin hukuki takvim.
TefsirÇift ecel kavramıBazı ayetlerde geçen iki ecel ifadesinin dünya hayatı, berzah veya kıyamet sürelerine nasıl hamledileceğinin izahı.Yaratılış ile diriliş arasındaki farklı varoluş evrelerinin hudutları.
HadisSıla-i rahim ve ömrün uzamasıAkrabayı gözetmenin eceli geciktireceği yönündeki rivayetlerin kaza-kader ve rızık bereketi açısından tevili.İlahî takdirin levh-i mahv ve ispat boyutuyla irtibatı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ölüm telakkisiMutlak VadeNihai hesabı hatırlatmaİnsan hayatının sınırsız olmadığını, her anın hesap verme bilinciyle yaşanması gerektiğini temin eder.Kesin
İlmiFiziksel ve biyolojik süreçlerKritik Eşik / ÖmürEvrensel yasaların işleyişiCanlıların biyolojik saatini, radyoaktif bozulmayı ve yıldızların ömrünü yöneten entropi sınırıdır.Güçlü
SiyasiDevletlerin ve iktidarların ömrüGörev Süresi / Meşruiyet Hududuİktidarın devri ve adaletHiçbir gücün ebedi olmadığını, her siyasi yapının bir ömrü ve nihai çöküş yasası bulunduğunu bildirir.Güçlü
İktisadiBorçlanma ve sözleşmelerHukuki Vade (Termin)Güven ve piyasa istikrarıBorçların ve akitlerin şüpheye yer bırakmayacak şekilde vadeye bağlanmasını sağlayarak ihtilafları önler.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır Değer Problemleri ve Yarılanma Ömrü (tend ya da t1/2)Belirli bir fiziksel sistemin veya diferansiyel denklemin tanımlı olduğu nihai zaman sınırı ile radyoaktif bir elementin tükeniş eğrisinin ulaştığı kesin eşik değeri yapısal olarak ecel kavramına denktir.Güçlü
Beşeri bilimlerHak Düşürücü Süre ve Vade Dolumu (Statute of Limitations)Hukukta bir hakkın talep edilebileceği veya bir mükellefiyetin geçerli olduğu nihai sürenin dolmasıyla hukuki durumun kendiliğinden sona ermesi veya kesinleşmesi ilkesidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEcel kelimesinin yalnızca ölüm döşeğindeki son nefes veya ani ölüm hadisesi olarak anlaşılıp, hayatın her anını kuşatan mühlet ve hukuki takvim boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ecel hem bireysel ömrün sonu, hem kavimlerin ve toplumların tarihsel çöküş süreci, hem evrenin kıyamete kadarki ömrü, hem de borç ve evlilik akitlerindeki hukuki bağlayıcı vadedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKaderi pasif bir ölüm anı bekleyişine indirgemek, toplumsal helak yasalarını ve tarih felsefesini gözden kaçırmak; iktisadi hayatta vadesi belirlenmemiş sözleşmelerin doğuracağı kaosun ahlaki zeminini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman ve varlık tasavvurunun temel taşıdır; evrenin, insanın, toplumların ve sözleşmelerin başıboş, sonsuz ve keyfi olmadığını, her şeyin takdir edilmiş bir son sınıra ve hesaba doğru aktığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Bireysel kader ve ölümün vaktini bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2), ümmetlerin ve medeniyetlerin tarihsel yasalarını açıklayan ayetlerde (A'râf 7:34, Hicr 15:5) ve borçlanma ile iddet ahkâmında (Bakara 2:231, 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ölümün tesadüfi bir kaza olduğu vehmini yıkar; zalim iktidarların ebediyen süreceği zannını çürütür ve mühlet verilmesini cezasızlık veya başıboşluk zanneden yanılgıyı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun biriktirilip vadesi gelince tarlaya salındığı geniş havuz veya çukur ile belirli bir alanda toplanan sürü.
  • Soyut anlamİlahi irade tarafından önceden belirlenmiş, ertelenemez ve öne alınamaz nihai sınır vakit, mühlet ve bu sınırın doğurduğu kesin hüküm.
  • Sistematik karşılıkZamanın hacimlendirilmesi, her varoluşsal, toplumsal ve hukuki sürecin kesin bir vade ile sınırlandırılarak hesap verilebilir kılınması nizamı.
  • LaTeX modeliS(t)⋅Θ(T−t)  ⟹  lim⁡t→TS(t)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), zamana bağlı olarak devam eden bireysel ömür, toplumsal medeniyet veya hukuki mükellefiyet durumunu temsil eder. Θ(T−t), sürecin yalnızca tayin edilmiş T vadesine (ecel sınırına) kadar geçerli olduğunu bildiren sınır fonksiyonudur. Süreç t→T sınırına ulaştığında sistemin mevcut dünyevi veya hukuki varlığı kesin olarak sonlanır ve nihai dönüşüm gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا