حين

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ي-ن6 sîga, 48 mücavir kök, 33 ayet, 23 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عشوعدوحلموَحِينَذوحِينِحِينٌحينصلومتعهبطحِينَئِذٍضربظهرثنيحِينٍصبر

KökSîga 6Ayet 33Sure 23Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

حين

ح - ي - ن

KÖK
  • 35 geçiş
  • 33 ayet
  • 6 sîga
  • 12 sözlük

İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir. Sonra sağma zamanı an (elif), sonrada hemzenin ha’ya dönüşmesi ile hyn vakit demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir. Sonra sağma zamanı an (elif), sonrada hemzenin ha’ya dönüşmesi ile hyn vakit demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.408 harf
باب الحاء والنون و واي معهما ح ن و، ن ح و، ح ي ن، ن و ح، ن ي ح، أ ن ح، أ ح ن مستعملات حنو: الحِنْوُ: كلّ شيءٍ فيه اعوجاج. والجميع: الأَحْناء تقول: حِنْوُ الحِجَاج، وحِنْو الأَضلاع، وكل ما كان من خشبٍ قد انحنى، من إكافٍ وسَرْجٍ وقَتَبٍ: حِنْو، وكلّ منعرج من جبالٍ وأوديةٍ وقِفاٍر: حِنْوٌ. وحِنْو قُراقِرِ: موضع. وحَنَيْتُه حَنْياً وحَنَوْته حَنْواً، إذ عطفته. والانحناء الفعل اللازم، والتَّحنِّي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR959 harf
الحينُ: الوقت. يقال: حينئذ. قال خُويلد: كأبي الرَمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَـتُـهُ حينَ الشتاء كحوض المَنْهَلِ اللَقِفِ وربَّما أدخلوا عليه التاء. قال أبو وجزة السعديّ: العاطِفونَ تَحينَ ما من عاطِفٍ والمُطْعِمونَ زَمانَ أين المُطْعِمُ والحينُ أيضاً: المدَّة. ومنه قوله تعالى: "هَلْ أتى على الإنسان حِينٌ من الدَهر". وحان له أن يفعلَ كذا يَحينُ حَيْناً، أي آنَ. وحانَ حينُهُ، أي قرب وقتُه.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.108 harf
(باب الحاء والياء وما يثلثهما) (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة. فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة. والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR581 harf
- الحين: وقت بلوغ الشيء وحصوله، وهو مبهم المعنى ويتخصص بالمضاف إليه، نحو قوله تعالى: ﴿ولات حين مناص﴾ [ص/3]، ومن قال حين يأتي على أوجه: للأجل، نحو: ﴿فمتعناهم إلى حين﴾ [الصافات/148]، وللسنة، نحو قوله تعالى: ﴿تؤتي أكلها كل حين بإذن ربها﴾ [إبراهيم/25]، وللساعة، نحو: ﴿حين تمسون وحين تصبحون﴾ [الروم/17]، وللزمان المطلق، نحو: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ [الدهر/1]، ﴿ولتعلمن نبأه بعد حين﴾ [ص/88].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR245 harf
ح ي ن حان حينه‏:‏ جاء وقته وحان لك أن تقوم وهو يتحين طعام الناس ويأكل الحينة والحينة والحين ولا عيب فيكم غير أن ضيوفكم تحان وحين الضيف إحدى العظائم وحان فلان وهو حائن والخائن حائـن والديـن حيـن أي هلـاك ونزلـت بـه كائنـة حائنـة أي فيهـا حينه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.646 harf
الحِينُ: الدهرُ، وقيل: وقت من الدَّهر مبهم يصلح لجميع الأَزمان كلها، طالت أَو قَصُرَتْ، يكون سنة وأَكثر من ذلك، وخص بعضهم به أَربعين سنة أَو سبع سنين أَو سنتين أَو ستة أَشهر أَو شهرين. والحِينُ: الوقتُ، يقال: حينئذ؛ قال خُوَيْلِدٌ: كابي الرَّمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه، حينَ الشتاءِ، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ. والحِينُ: المُدَّة؛ ومنه قوله تعالى: هل أَتى على الإنسان حينٌ من الدَّهِرِ.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR609 harf
* ح ي ن * * الحِينُ * الوقت يقال حينئذ وربما أدخلوا عليه التاء فقالوا * تَحِين * بمعنى حين و * الحِيُ * أيضا المدة ومنه قوله تعالى ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ و * حَانَ * له أن يفعل كذا يحين * حِيناً * بالكسر أي آن و * حانَ حِينُهُ * أي قرب وقته وعامله * محَايَنَةً * مثل مساوعة و * أحْيَنَ * بالمكان أقام به حينا وفلان يفعل كذا * أحْيَاناً * وفي * الأحَايِينِ * و * الحَيْنُ * بالفتح الهلاك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.273 harf
: ( *!الحِيْنُ ، بالكسْرِ : الدَّهْرُ ، أَو وَقْتٌ مُبْهَمٌ يَصْلُحُ لجمِيع الأَزْمانِ ) كُلِّها ( طالَ أَو قَصُرَ ) ؛ ) وفي المُحْكَمِ : طالَتْ أَو قَصُرَتْ ؛ ( يكونُ سَنَةً وأَكْثَرَ ) مِن ذلكَ ، ( أَو يَخْتَصُّ بأَرْبعينَ سَنَةً ، أَو سَبْعِ سِنِينَ ، أَو سَنَتَيْنِ ، أَو سِتَّةِ أَشْهُرٍ ، أَو شَهْرَيْنِ ، أَو كلُّ غُدْوَةٍ وعَشِيَّةٍ ) . ( وقوْلُه تعالَى : ﴿تُؤْتي أُكُلَها كُلَّ *!حِينٍ﴾
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.708 harf
حَانَ 1 حَانَ حان , (Msb, K,) or حان حِينُهُ, (S,) aor. يَحِينُ, (S, Msb,) [inf. n. as in the exs. following,] It, (Msb, K,) or its time, or season, (S,) was, or became, or drew, near; or was at hand: (S, Msb, K:) and its time came. (Msb, K. *) You say, حَانَ لَهُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا, aor. as above, inf. n. حِينٌ [and as in the next ex.], The time came, or drew near, for him to do, or that he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.128 harf
حَانَ حَانَ ( y ) I ( n. ac. حَيْن 1 , حَيْنُوْنَة ), a. Had arrived ( favourable moment ). b. Fell into misfortune. حَيَّنَ حَيَّنَ II , a. Assigned a time for. b. Did not direct ( God. ) c. see V (a) . حَاْيَنَ حَاْيَنَ III , a. see II (a) . أَحْيَنَ أَحْيَنَ IV a. [ Bi ], Fixed himself, settled in ( place ). تَحَيَّنَ تَحَيَّنَ V , a. Fixed the hour for the milking ( of a
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.250 harf
حين حَانَ - يَحِينُ - حِيْن - حِيْنَئِذٍ حَانَ - يَحِيْنُ + الوقت: آن وصار، واقترب الوقت المراد حِيْن: على وزن" فـِعل" اسم فعل " حَانَ - يَحِيْنُ ": وهو كذلك اسم زمان منه: وقت معلوم ومراد: نقطة معلومة محددة ومرادة على مسار الزمن حِيْنَئِذٍ: حين + إذٍ: في ذلك الحين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان مدة تأخر الفعل القريب في الوقوع عن الوقت
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler48 mücavir (203 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. متع

    8 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  2. هبط

    2 ortak ayet · İnin

  3. عشو

    2 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  4. ظهر

    3 ortak ayet · Arka demektir

  5. حلم

    2 ortak ayet · Halim meme ucu demektir

  6. ثوب

    2 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  7. ثني

    2 ortak ayet · Sena yaka demektir

  8. بدي

    2 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  9. بعض

    3 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  10. صلو

    3 ortak ayet · Namaz

  11. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  12. صبر

    3 ortak ayet · Granit taş demektir

Geçtiği ayetler(33)

  1. فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    ZamanNihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.

  2. قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    ZamanBuyurdu ki: Kimimiz kiminize düşman olarak inin. Sizin için yeryüzünde bir müddet yerleşip kalmak ve geçinmek vardır.

  3. فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ

    Zamanİman edip imanı kendisine fayda sağlayan bir kasaba olsaydı ya? Yunus’un kavmi müstesna. Onlar, iman ettikleri zaman üzerlerinden bu dünya hayatında rüsvaylık azabını kaldırdık, bir zamana kadar da kendilerini faydalandırdık.

  4. ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ

    ZamanSonra bütün delilleri onun lehine gördükleri halde yine de bir süre için onu zindana atmayı uygun buldular.

  5. تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    ZamanKi, Rabbının izniyle her zaman yemişini verir. İnsanlar ibret alsınlar diye Allah, onlara misal veriyor.

  6. … إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

    ZamanAllah evlerinizi sizin için bir huzur ve sükun yeri yaptı ve size hayvan derilerinden; gerek göç gününde gerek konduğunuz günde hafifçe taşıyacağınız evler; yünlerinden, yapağılarından, kıllarından bir zamana kadar giyimlik, döşemelik ve ticaret kumaşı verdi.

  7. وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    ZamanBilmem. Belki bu, sizin için bir deneme ve bir süreye kadar yararlanmadır.

  8. إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ

    ZamanO, kendisinde delilik bulunan bir adamdan başkası değildir. Bir süreye kadar onu gözetleyin.

  9. فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ

    ZamanBir süreye kadar onları kendi sapıklıklarıyla başbaşa bırak.

  10. إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

    ZamanAma katımızdan bir rahmet ve bir süreye kadar geçinme başka.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحين
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli ي)
Bağlamsal Yakın Köklerوقت, ءان, عصر, أجل
Zıt Kökأبد
Çekirdek Özet 1Bir olayın gerçekleşmesi, olgunlaşması veya süt sağımı gibi periyodik bir eylemin vaktinin gelip çatması için belirlenen zaman dilimi
Çekirdek Özet 2İnsanın ya da varlığın tabi kılındığı geçici, sınırlı ve sonu olan mühlet, vade ve takdir edilmiş fırsat penceresi
Çekirdek Özet 3Zamanın mutlak ve soyut bir akış değil; bir işin, hükmün veya helakin vuku bulduğu ontolojik ve dinamik bir kesit olması
Kritik Hata RiskiKelimenin mutlak ve sonsuz bir süreyi ifade ettiği zannıyla ahiret, helak veya dünya mühletine dair geçicilik bildiren ayetlerin yanlış yorumlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, hareket, beliriş, açığa çıkma ve devinim (örneğin حيي, حيد, حير, حيص)نCanlılık ve hareket imgesine süreklilik, sınırlanma ve somut bir varoluşsal mühlet boyutu katarak canlı hayatın eylemlerine zemin olan belirli bir zaman dilimini oluşturmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevreleme, dışarıdan tecrit etme, sınır çekme ve koruma hareketi
يEl ve kolİş yapma, uzanma, tasarruf etme ve somut müdahale hareketi
نFiliz, tohum, balıkCanlılık, döngüsel devamlılık, süreklilik ve üreme hareketi
حينÇit ile sınırlanmış alan içinde elin tasarrufta bulunması ve canlılığın periyodik tezahürüBir başlangıcı ve sonu bulunan, sınırlanmış bir zaman aralığında insanın veya varlığın eylemini gerçekleştirmesi ve o sürenin dolmasıyla sonucun ortaya çıkması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin veya koyunun sütünü gelişi güzel değil, günde bir defa belirli ve tayin edilmiş bir vakitte sağmak (et-tahyîn / التحيين); ayrıca bir şeyin belirlenen vaktinin gelip çatması ve ecelin erişmesiyle helak olma (el-hayn / الحين)
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiġa ez-Zübyânî beytinde helakin vaktinin gelip çatmasını bu kökle ifade etmiştir: بِتَبْلٍ غَيْرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْهَا / وَلَكِنَّ الحَوَائِنَ قَدْ تَحِينُ
Erken Arapça kullanımEl-Muhabbel es-Sa‘dî sağım düzenini ve sütün birikme vaktini tasvir ederken sağımın rastgele yapılması ile vakitli yapılması arasındaki farkı şu mısralarla anlatır: إِذَا أُفِنَتْ أَرْوَى عِيَالَكَ أَفْنُهَا / وَإِنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى عَلَى الوَطْبِ حِينُهَا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حين kökü, merkezi Sami dilleri havzasında zamanın somut ve döngüsel olaylarla ilişkilendirilmesi matrisine aittir. Kökün İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıkları sınırlı olup, Arapçada belirgin bir özelleşmeye uğramıştır. Bununla birlikte, Sami dillerinde eylemin gerçekleşme anını ve uygun vakti bildiren ءان köküyle morfo-fonetik bir bağ ve hemze-ha dönüşümü ihtimali dilciler tarafından tartışılmıştır. Kökün en somut Sami çekirdeği, bedevî hayatın en temel döngüsü olan sağım, otlatma ve su başına varma periyotlarının sınırlanmasıyla ilgilidir. Kök hem nötr anlamda bir müddeti (el-hîn / الحِين) hem de o müddetin dolmasıyla vuku bulan ölümü ve helaki (el-hayn / الحَيْن) aynı gövdede birleştirerek Sami zihniyetindeki mukadder son ve ecel algısını semantik yapısında muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSağım periyodu ve vaktin erişmesiGünlük periyodik eylemlerden hareketle az veya çok her türlü sınırlı süreye ve nihayetinde ecelin gelmesine ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça-Kuzeybatı Sami ekseninde vakit/an kavramıBelirli bir zaman aralığını ve olgunlaşma devresini bildiren köklerle ortak kavramsal zemini paylaşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik havzada doğrulanmış soydaş kök tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حينAnlamlıVakit, mühlet, helakBelirlenmiş süre, eylemin zamanı ve ecelin gelip çatmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
حنيAnlamlıEğmek, bükmekBir nesneyi kavisli hale getirmek, şefkatle eğilmekKur'an'da geçmez; fiziksel bükülme ve sınırlama ilişkisi
يحنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
ينحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
نحيAnlamlıYönelmek, ayırmakBir tarafa meyletmek, bir şeyi bir yöne çevirmekKur'an'da geçmez
نيحAnlamlıAğıt yakmak, inlemekÖlünün ardından feryat etmek (el-nevh)Kur'an'da geçmez; ses ve helak ilişkisi

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حينMerkezBelirli veya belirsiz sınırlı süreBir hadisenin vuku bulması için ayrılmış, başlangıcı ve sonu olan dinamik mühletAz veya çok her türlü süre için kullanılır; bir şeye izafe edildiğinde o şeyin süresini bildirir
وقتKomşuSınırlandırılmış anBir iş için önceden kesin olarak tayin ve takdir edilmiş belirli vade veya kesitSınırları ve başlangıç-bitiş çizgisi önceden belirlenmiş dakik zamandır
ءانKomşuAn, şimdiki zamanBir eylemin tam gerçekleşme noktası veya içine girilen yakın vakitBir işin vaktinin erişip olgunlaştığını bildirir
عصرKomşuÇağ, devir, gün sonuSıkışma ve süzülme çağrışımıyla olayların yoğunlaştığı zaman dilimiTarihsel süreç ve günün sıkışıp daraldığı ikindi vaktidir
أجلKomşuTayin edilmiş son sınırBir varlığın veya borcun sona ermesi için konulan kesin bitiş noktasıSürenin kendisinden ziyade o sürenin nihai sınırını ve ölüm vaktini ifade eder
أبدZıtSonsuzluk, kesintisiz süreSonu ve sınırı olmayan, kesintiye uğramayan mutlak süreklilikحين kökünün sınırlı ve geçici mühlet yapısına mutlaklık yönüyle zıttır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحينVakit, mühlet, sınırlı zamanBir işin gerçekleşmesine elverişli, az veya çok sınırlı müddetKesin
LatinceTempus, opportunitasZaman dilimi, uygun fırsat aralığıTempus genel süreyi karşılarken, kelimenin eyleme elverişli vakit nüansını opportunitas tamamlarGüçlü
İngilizceTime, period, season, whileSüre, mühlet, tayin edilmiş dönemKesintisiz akıp giden zamanı değil, sınırlanmış ve olay odaklı zaman parçalarını karşılarGüçlü
AlmancaZeit, Weile, ZeitspanneZaman, kısa süre, dönem aralığıBelirli bir eylemin devam ettiği veya sona erdiği geçici müddeti ifade ederGüçlü
FransızcaTemps, moment, époqueZaman, an, dönemOlayın gerçekleştiği belirli konjonktürü ve sınırlı süreyi yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Dünya hayatının geçici mühletiBelirli bir sona kadar verilen yaşama süresiİnsanın yeryüzündeki konaklaması ve dünya nimetlerinden faydalanması bağlamında (Bakara 2:36, A‘râf 7:24, Yâsîn 36:44, Sâffât 37:148)
Günün belirli ibadet vakitleriSabah, akşam, öğle ve gece gibi günün tayin edilmiş anlarıNamaz ve tesbih vakitlerini beyan eden ayetlerde (Rûm 30:17, Rûm 30:18)
Savaş ve tehlike anıZorluk, darlık ve çatışma zamanıZorlu koşullarda sabrı öven ayet bağlamında (Bakara 2:177)
İnsanın var edilmediği mutlak geçmiş çağÇok uzun, belirsiz bir devirİnsanın henüz anılmaya değer bir şey olmadığı kozmolojik evre (İnsân 76:1)
Azabın ve helakin vaktinin gelmesiEcelin dolması ve cezanın vuku bulduğu anİnkarcılara verilen mühletin dolması ve helak uyarısı (Sâd 38:3, Sâd 38:88, Enbiyâ 21:111)
Ölüm ve can çekişme anıRuhun boğaza dayandığı o kritik vakitÖlüm döşeğinde hazır bulunanların çaresizliğini bildiren bağlam (Vâkı‘a 56:84)
Periyodik meyve verme dönemiMevsim, hasat aralığıGüzel sözün her mevsim meyve veren ağaca benzetilmesi (İbrâhîm 14:25)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel, mühlet ve halku'l-ef'âlİnkarcılara tanınan sürenin ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi; ecelin değişmezliği ve helak vaktinin takdiriSürenin ilahi takdirle sınırlı olduğu ve mühletin sonsuz cezasızlık anlamına gelmediği vurgusu
FıkıhYeminler, adaklar ve kiralama akitleriBir kimsenin belirli bir zamana kadar bir şeyi yapmayacağına dair yemini ve bu sürenin sınırlandırılmasıFıkıhta mutlak bırakılan sürenin örfe göre altı ay, bir yıl veya belirli bir dönem olarak takdir edilmesi
Tefsirİştikak ve bağlamsal tahsisKelimenin hem kısa bir anı hem de kırk yıl gibi uzun devirleri kapsayabilen elastik yapısının ayetlerdeki tayiniKelimenin mübhem olup ancak muzâfun ileyh veya bağlam karinesiyle kesinleştiği tespiti
HadisNâfile ibadet ve fitne dönemleriPeygamberimizin günün belirli vakitlerinde yaptığı dualar ve ahir zamanda vuku bulacak imtihan anlarıBelirli bir eylemin tam zamanında icra edilmesi ve fitne saatlerinden sakınma bilinci

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDünya imtihanı ve ibadet düzeniİmtihan mühleti ve periyodik taat aralığıAmellerin sınırlı bir hayatta değer kazanmasını ve ibadetin vaktinde ifasını sağlarİnsan için tanınan ömür geri dönüşü olmayan bir mühlettirKesin
İlmiDoğadaki döngüler ve kozmik evrelerPeriyot, evre ve mevsimsel döngüVarlıkların büyüme, olgunlaşma ve bozunma süreçlerini açıklarAğacın meyve vermesi ve insanın yaratılış evreleri zamansal periyotlarla yürürGüçlü
SiyasiDevletlerin ve iktidarların ömrüİktidar süresi, egemenlik mühletiZulüm veya adaletin sonsuza dek sürmeyeceğini, her gücün bir eceli olduğunu bildirirZalim yönetimlere tanınan vakit dolduğunda helak kaçınılmazdırGüçlü
İktisadiSözleşmeler, vadeler ve üretim döngüsüVade, işletme ve hasat periyoduTicaretin, borçların ve üretimin sürdürülebilir zaman planlamasını tanzim ederTarımsal hasat ve borç vadeleri belirli bir zaman kesiti üzerinden yürütülürGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga boyu periyodu ve sınırlandırılmış integral aralığı (Δt)Fizikte ve matematikte sonsuz zaman doğrusu üzerinde belirli bir başlangıç ve bitiş noktası arasında tanımlanmış, fonksiyonun değer ürettiği kapalı zaman aralığıGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta hak düşürücü süre ve sosyolojide tarihsel konjonktürBireye bir hakkı kullanması için tanınan yasal mühlet veya toplumların dönüşüm yaşadığı belirli kriz ve fırsat pencereleriGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece Türkçedeki anlık karşılıkla (şu anda, hemen) sınırlandırarak kökün kapsadığı uzun devirleri, hasat mevsimlerini ve varoluşsal mühlet boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün sadece saatlik veya anlık bir vakti değil; ana rahmindeki oluşumdan önceki kozmik devirleri, dünya hayatının tamamını ve toplumların helakine kadar geçen bütün süreci kuşatan çok katmanlı yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMühlet bildiren ayetlerin (örneğin dünya hayatında kalış süresinin) mutlak ve kalıcı bir yurt gibi algılanması veya azabın ertelenmesinin iptal edildiği zannına kapılınması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman felsefesini kurar; zamanın soyut bir boşluk değil, ilahi takdirle sınırlandırılmış eylem ve sorumluluk pencereleri bütünü olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkarcılara tanınan mühleti anlatan helak ayetlerinde, insanın yaratılış evrelerini bildiren kozmolojik ayetlerde ve günün muayyen vakitlerindeki ibadetleri düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyanın ebedi olduğu vehmini yıkar; ilahi cezanın gecikmesini adaletsizlik veya yokluk zanneden yanılgıyı, her eylemin bir olgunlaşma ve hüküm vaktinin bulunduğu ilkesiyle düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevenin belirli ve düzenli aralıklarla sağılması ve bir hadisenin vaktinin gelip çatması.
  • Soyut anlamBir varlığa eylemini tamamlaması için bağışlanan, başlangıcı ve bitişi bulunan sınırlı imtihan ve varoluş süresi.
  • Sistematik karşılıkİlahî takdir altında işleyen evrensel nizamda her oluş, dönüşüm ve helak için ayrılmış olan dinamik vade ve mühlet penceresi.
  • LaTeX modeliTh=[t0,te]⊂R+,∫t0tef(x) dt=Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde Th belirli bir mühlet ve vakti temsil eder. Bu süre t0 başlangıç anı ile te nihai sınır ve ecel anı arasındaki kapalı aralıktır. Bu sınırlı aralık boyunca varlığın amelleri veya olguları (f(x)) birikir ve süre tamamlandığında nihai sonuç, hesap veya helak (Ω) kaçınılmaz olarak tahakkuk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح