وقت
و - ق - ت
KÖK- 13 geçiş
- 13 ayet
- 11 sîga
- 13 sözlük
Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.196 harfالقاف والتاء و"وايء" معهما
ق ت و، ت و ق، ت أ ق، و ق ت، ق و ت مستعملات قتو: القَتوُ: حسن الخدمة، تقول: هو يَْقُتو الملوك أي يخدمهم، قال:
... ... ... ... ... لا أحسن قَتْوَ الملوكِ والخببا
والمَقاتِيةُ هم الخدام، والواحد مَقْتَوِيّ، وإذا جمع بالنون خفف فقيل: مَقتَوُونَ، وفي الخفض مَقْتَوينَ مثل أشعرين، قال:
تهددنا وتوعدنـا رويداً متى كنا لأمك مَقْتَوينا
يعني خُدماُ.
توق: التًّوْقُ: نزاع النفس
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR468 harfالوَقْتُ معروف. والميقات: الوقتُ المضروب للفعل، والموضعُ. يقال هذا ميقات أهل الشام، للموضع الذي يُحْرِمونَ فيه. وتقول: وَقَتَهُ فهو موقوت، إذا بيَّنَ للفعل وقتاً يُفْعَلُ فيه. ومنه قوله تعالى: "إنَّ الصلاةَ كانتْ على المؤمنين كتاباً موقوتاً"، أي مفروضاً في الأوقات. والتوقيت: تحديد الأوقات. تقول: وقَّتُّهُ ليوم كذا، مثل أَجَّلْتُهُ. وقرئ: "وإذا الرسُلُ وُقِّتَتْ" مخفَّفة، و "أُقِّتَتْ" لغة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.356 harfق ت ( وايء )
قتا ، قوت ، وقت ، توق ، تيق ، تقي ، تأق .
قتا : قال الليث : القَتْو : حُسْنُ الخِدمة . تقول : هو يَقْتُو الملُوك ، أي : يَخدمُهم :
إني امرؤٌ مِن بني خُزَيمة لا
أحْسِنْ قتْوَ المُلُوك والخَبَبا
والمَقَاتيَة هم الخُدَّام ، والواحد مَقْتَوِيّ ، وإذا جُمع بالنوق خُفِّفتْ الياء مَقْتَوون وفي الخفض والنصب مَقْتَوِين ، كما قالوا أشقرِين . وأنشد :
مَتَى كنّا لأمِّكَ مَقْتَوِينا
وقال شمر :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR443 harf- الوقت: نهاية الزمان المفروض للعمل، ولهذا لا يكاد يقال إلا مقدرا نحو قولهم: وقت كذا: جعلت له وقتا. قال تعالى: ﴿إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا﴾ [النساء/103]. وقوله: ﴿وإذا الرسل أقتت﴾ [المرسلات/11]. والميقات: الوقت المضروب للشيء، والوعد الذي جعل له وقت. قال عز وجل: ﴿إن يوم الفصل ميقاتهم﴾ [الدخان/40]، ﴿إن يوم الفصل كان ميقاتا﴾ [النبأ/17]، ﴿إلى ميقات يوم معلوم﴾ [الواقعة/50]، وقد يقال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR147 harfو ق ت
شيء موقوت وموقّت: مدود.
وجاؤا للميقات وبلغوا الميقات: من مواقيت الحج.
والهلال ميقات الشهر.
والآخرة مقات الخلق وهو مصير الوقت.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.090 harfالوَقْتُ: مقدارٌ من الزمانِ، وكلُّ شيء قَدَّرْتَ له حِيناً، فهو مُؤَقَّتٌ، وكذلك ما قَدَّرْتَ غايتَه،فهو مُؤَقَتٌ. ابن سيده: الوَقْتُ مقدار من الدهر معروف، وأَكثر ما يُستعمل في الماضي، وقد اسْتُعْمِلَ في المستقبل، واسْتَعْمَلَ سيبويه لفظ الوَقْتِ في المكان، تشبيهاً بالوقت في الزمان، لأَنه مقدار مثله، فقال: ويَتَعَدَّى إِلى ما كان وقتاً في المكان، كمِيلٍ وفَرْسخ وبَرِيد، والجمع: أَوْقاتٌ، وهو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR501 harf* و ق ت * * الوَقْتُ * معروف و * المِيقاتُ * الوقت المضروب للفِعْل والميقات أيضا الموضع يُقال هذا ميقات أهل الشام للموضع الذي يُحرمون منه وتقول * وَقَتَهُ * بالتخفيف من باب وعد فهو * مَوْقُوتٌ * إذا بيَّن له وقتا ومنه قوله تعالى ﴿كتابا مَوْقُوتا﴾ أي مفروضا في الأوقات و * التَّوْقِيتُ * تحديد * الأَوْقَاتِ * يُقال * وَقَّتَهُ * ليوم كذا * تَوْقِيتاً * مثل أَجَّله وقُرئ ﴿وإذا الرُّسُل وُقِّتَت﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.160 harfالوقت : مقدار من الزمان. كذا في المصباح. وكل شيء قدرت له حينا فهو موقت، وكذلك ما قدرت غايته فهو موقت. وفي البصائر: الوقت: نهاية الزمان المفروض للعمل؛ ولهذا لا تكاد تقول إلا مقيدا. وفي المحكم: الوقت: المقدار من الدهر، وأكثر ما يستعمل في الماضي وقد استعمل في المستقبل، واستعمل سيبويه لفظ الوقت في المكان تشبيها بالوقت في الزمان؛ لأنه مقدار مثله، فقال: ويتعدى إلى ما كان وقتا في المكان، كميل وفرسخ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.464 harfوَقَتَ
1 وَقَتَ ذ , aor. يَقِتُ, inf. n. وَقتٌ; and ↓ وقّت, inf. n. تَوْقِيتٌ; He determined, defined, or limited, a thing as to time; (IAth, L, Msb;) and otherwise: (L, Msb:) he determined, or defined, times. (S, K.) وَقَتَهُ He declared [or appointed] a time in which it should be done. (S.) وَقَتَ اللّٰهُ الصلَاةَ, aor. يَقِتُ; and ↓ وَقَّتَهَا, God hath determined, or defined, a time for
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR868 harfوَقَتَ
وَقَتَ
a. [ يَقِتُ ] ( n. ac. وَقْت 1 ), Timed; fixed a time for.
وَقَّتَ
وَقَّتَ II ,
a. see I .
b. [ acc. & La ], Fixed, appointed for ( time ).
وَاْقَتَ
وَاْقَتَ III ,
a. see I .
وَقْت
وَقْت 1 , ( pl. أَوْقَاْت 38 ),
a. Time; season; moment.
وَقْتِيّ
وَقْتِيّ 1yi
a. [ coll. ], Temporary, provisional; precarious; fleeting.
مَوْقِت
مَوْقِت 18 ,
a. see 45 .
مِوْقَاْت
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.103 harfوقت
وَقَتَ - يَقِتُ - وَقْت - مَوْقُوْت - مِيْقَات - مَوَاقِيْت
وَقَتَ - يَقِتُ + الفعل أو الأمر: يصير له وقت: يتحدد للفعل أو الأمر موقع في مسار الدهر : تتعين للأمر أو الفعل نقطة زمانية على محور الزمن
وَقْت: اسم فعل " وَقَتَ - يَقِتُ ": وضع وبيان الموقع عل مسار الدهر: وهو كذلك بمعنى مفعول: الموقع المحدد والمعلوم لفعل أو أمر على مسارالدهر:
Sîgalar(11)
- الْوَقْتِVakit(الْفَعْلِ)×2
- لِمِيقَاتِنَاVakitleme aracı için(لِمِفْعَالِنَا)×2
- أُقِّتَتْVaktine erdirildi(فُعِّلَتْ)×1
- لِمِيقَاتِVakitleme aracı için(لِمِفْعَالِ)×1
- لِوَقْتِهَاOnun vakti(لِفَعْلِهَا)×1
- مَوَاقِيتُVakitleme araçları(مَفَاعِيلُ)×1
- مَوْقُوتًاVakitleri belirlenen(مَفْعُولًا)×1
- مِيقَاتًاVakitleme aracı(مِفْعَالًا)×1
- مِيقَاتُVakitleme aracı(مِفْعَالُ)×1
- مِيقَاتُهُمْOnların vakitleme aracı(مِفْعَالُهُمْ)×1
Mücavir kökler85 mücavir (109 toplam)
- جلو
2 ortak ayet · Belirdi
- يوم
6 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- جمع
3 ortak ayet · Yumruk demektir
- موسى
3 ortak ayet · Musa
- فصل
2 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- حفي
1 ortak ayet · İzleyici
- دكك
1 ortak ayet · Üstü düz tümsek (plato) demektir
- هلل
1 ortak ayet · Boğazlandı
- رجف
1 ortak ayet · Recef dalgalı deniz demektir
- علم
5 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- سفه
1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- صعق
1 ortak ayet · Yıldırım demektir
Geçtiği ayetler(13)
إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
VakitBilinen gün gelene kadar.
إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
VakitBelli bir vaktin gününe kadar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أجل, حين, أمد |
| Zıt Kök | سرمد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir iş, eylem veya varoluş için başlangıcı ve sonu kesin çizgilerle sınırlandırılmış miktar veya belirlenmiş an |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade tarafından amellere, kozmik düzene ve nihai hesaplaşmaya takdir edilen kesin buluşma ve mühlet sınırı |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın belirsiz bir akış olmaktan çıkarılıp sorumlu eylemler ve randevular için ölçülebilir ve bağlanabilir bir sisteme dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalın ve sınırlandırılmamış zamana (dehr veya mutlak zaman) indirgenerek mîkāt kavramındaki kesin sınır, amaç ve buluşma boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Nesneyi dış etkenlerden korumak, sınırlandırmak, tutmak, sertleştirmek ve sabitlemek (örnek kökler: وقي, وقح, وقد, وقر, وقع, وقف) | ت | Koruma ve sınırlama eylemini süreklilik, işaretleme ve kesin bir bitiş/had tayinine yönelterek zamanın veya mekânın sınırını tam olarak belirlemek |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirli bir eylemi, hadiseyi veya hükmü belirli bir noktaya raptetme ve bağlama |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Döngüsel hareketin sınır noktası, güneşin ufukta belirlediği eşik ve toplanma haddi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varılan sınırın tam tespiti, kesinleşen im ve eylemin sonlandığı nihai mühlet çizgisi |
| وقت | Çengelleme, sınır tayini ve nihai işaretin birleşimi | Bir eylemin veya hadisenin evrensel döngü içinde işaretlenmiş kesin bir sınıra bağlanması, mühlet ve randevu tayini |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir işin icrası veya bir hedefin gerçekleşmesi için sınırları kesin olarak tayin edilen miktar, çizilen had ve ölçülen zaman dilimi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, özellikle sözleşilen buluşma anı, kervanın konaklayıp ayrılacağı sınırlı mühlet ve tayin edilen randevu için kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Hac ibadeti için ihrama girilen sınır noktalarına ve hilalin doğuşuyla belirlenen takvim sınırlarına isim olarak verilmiştir; bu kullanım mîkāt formunda somutlaşmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça وقت kökü, Sami dil ailesinde zamanın soyut ve kesintisiz akışından ziyade, ölçülmüş, kesilmiş ve bir eyleme tahsis edilmiş sınırını (tayin edilmiş anı ve randevuyu) ifade eden özelleşmiş bir semantik çekirdeğe dayanır. Güney Sami grubunda ve Klasik Arapçada kök; fiil, masdar ve mekân/zaman ismi kalıplarıyla bir hadisenin vuku bulacağı kararlaştırılmış sınırı belirtir. Kuzeybatı Sami dillerinde (örneğin İbranice ve Süryanice) zaman için daha çok süreklilik veya mevsimsel dönüş bildiren kökler öne çıkarken, Arapça وقت kökündeki vâv-kāf-tâ dizilimi, nesnenin ya da hadisenin bir hedefe ve sınıra raptedilmesi hususunda özgün bir morfo-semantik gelişim sergiler. Bu kökün türevi olan mîkāt kelimesi, zamanın sınırlandırılmasının mekânsal sınırlara da uygulanabileceğini (hac sınırları gibi) göstererek erken Sami düşüncesindeki uzam-zaman bütünlüğünü somut bir eşik kavramı üzerinden korur.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin sınırını, sonunu ve kemâlini tayin etmek | Zamanın sınırsız akışından bir dilimi belirli bir fiil için kesip sabitleme eylemidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça sahasında sınırlandırılmış an ve tayin edilmiş süre | Diğer Sami dillerindeki genel zaman veya randevu kökleriyle kavramsal örtüşme taşır; ancak kök harf dizilimi Arapçada en berrak ve zengin türetimini bulmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda döngüsel ölçü ve had koyma | Belirli astronomik hadiselere (hilal, güneş döngüsü) bağlı olarak sınır çizme pratiğine dayalı kavramlaşma | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-ʿArab; HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقت | Anlamlı | Vakit, had, mîkāt | Belirlenmiş ve sınırlandırılmış zaman veya buluşma eşiği | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وتق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmeldir |
| قوت | Anlamlı | Besin, azık, yetecek miktar | Canı tutacak ve ayakta tutacak kadar ölçülü rızık | Çekirdekteki ölçü ve sınır anlamıyla ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| قتو | Anlamlı | Hizmet etmek, itaat etmek | Birine veya bir otoriteye düzenli ve özenli hizmet sunmak | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| توق | Anlamlı | Özlemek, canı çekmek, yönelmek | Bir şeye iştiyakla yönelmek, sınırlarını zorlayarak arzulamak | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir; Kur'an'da geçmez |
| تقو | Kök olarak oluşmayan | İttikâ, korunma | Korunma ve takva kökünün çekim formudur; kök aslı وقي harfleridir | Asıl kökü vâv harflidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقت | Merkez | Sınırlandırılmış zaman | Bir eylem veya buluşma için belirlenmiş, başı ve sonu kesin an | Eylemin taalluk ettiği ölçülmüş ve kesilmiş vakit |
| أجل | Komşu | Süre ve mühlet sonu | Bir varlığın, borcun veya ömrün tamamlanması için tanınan nihai son hudut | Sürenin tükeniş anına ve ertelenmiş vadinin bitişine odaklanır |
| حين | Komşu | Belirsiz zaman dilimi | Az veya çok olabilen, sınırları bağlama göre değişen göreceli süre | Belirli bir sınırlama içermeyen esnek zaman aralığı |
| أمد | Komşu | Uzak hedef ve gaye süresi | İki sınır arasındaki mesafe veya ulaşılması hedeflenen uzak uç | Sürenin uzunluğuna ve varılacak nihai gayeye işaret eder |
| سرمد | Zıt | Kesintisiz sonsuzluk | Başı ve sonu bulunmayan, kesintiye uğramayan, bölünemez ve sınırsız süreklilik | Sınırlandırılma ve parçalanma kabul etmeyen mutlak akış |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقت | Belirlenmiş an, mîkāt | Bir iş için takdir ve tayin edilmiş sınır, buluşma eşiği | Kesin |
| Latince | Statutum tempus, opportunitas | Tayin edilmiş zaman, elverişli sınır | Akıp giden zamanı değil, belirli bir vazife veya karar için tayin edilen resmi sınırı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Appointed time, juncture, deadline | Belirlenmiş zaman, randevu eşiği | Soyut zamanı değil, tarafların bağlandığı kesinleşmiş ve sınırlandırılmış anı karşılar | Kesin |
| Almanca | Festgesetzte Zeit, Frist, Termin | Kararlaştırılmış vakit, mühlet, randevu | Sürenin sınırını ve eylemin zorunlu buluşma anını tam olarak ifade eder | Kesin |
| Fransızca | Heure fixée, échéance, terme | Belirlenmiş saat, vade sonu | Zamanın hadiseyle sınırlandığı ve yükümlülüğün doğduğu anı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْقُوتًا | Belli vakitlere bağlanmış farz ve yükümlülük | İbadetlerin gelişi güzel değil, sınırları çizilmiş anlarda eda edilmesi bağlamı (Nisâ 4:103) |
| مَوَاقِيتُ | Zamanı ölçme, düzenleme ve ibadetleri tayin araçları | Hilallerin insanlar ve hac ibadeti için takvim ve sınır göstergesi kılınması bağlamı (Bakara 2:189) |
| مِيقَاتُ / مِيقَاتِنَا | Buluşma, tecelli ve sözleşme anı veya yeri | Hz. Mûsâ'nın Tur Dağı'nda Rabbiyle buluşması ve kavminden seçtiği heyetin toplanması bağlamı (A'râf 7:142, 7:143, 7:155; Şuarâ 26:38) |
| مِيقَاتًا / مِيقَاتُهُمْ | Kıyamet, diriliş ve nihai hesaplaşma günü | İlahi adaletin ve hükmün tecelli edeceği ertelenemez toplanma anı bağlamı (Duhan 44:40; Vâkıa 56:50; Nebe 78:17) |
| أُقِّتَتْ | Elçilerin şahitlik için toplanma vaktinin tayini | Kıyamet sahnelerinde peygamberlerin tanıklık vaktinin kesinleşip ilan edilmesi bağlamı (Mürselât 77:11) |
| الْوَقْتِ | İblis'e mühlet verilen bilinen sınır | İblis'in mühlet talebine karşılık belirlenmiş ve malum sınıra kadar ertelenmesi bağlamı (Hicr 15:38; Sâd 38:81) |
| لِوَقْتِهَا | Kıyametin gerçekleşeceği mutlak an | Kıyametin vaktini Allah'tan başka kimsenin ortaya koyamayacağı bağlamı (A'râf 7:187) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kıyamet ve kaza-kader | Kıyametin ve ecelin vaktinin taayyünü; ilahi ilimde belirlenen mîkātın öne alınamayacağı veya ertelenemeyeceği meselesi | Zamanın ilahi takdirle sınırlandırılmış kesin hüküm noktası |
| Fıkıh | İbadetlerin vakitleri ve hac mîkātları | Namaz vakitlerinin başlangıç ve bitiş sınırları (vakt-i vücûb, vakt-i edâ) ile hacda ihrama girilmesi zorunlu coğrafi sınırlar | Hükmün taalluk ettiği bağlayıcı zaman ve mekân eşiği |
| Tefsir | Kur'an'daki mîkāt ve mevâkît kavramları | Hilallerin fonksiyonu, peygamberlerin randevuları ve hesaplaşma gününün kaçınılmazlığı üzerine yapılan anlamsal tahliller | Ameller ile kozmik ve uhrevi eşikler arasındaki uyum |
| Hadis | İbadet vakitlerinin beyanı ve mîkāt tayinleri | Cebrail'in namaz vakitlerini uygulamalı göstermesi ve Hz. Peygamber'in hac için mîkāt sınırlarını belirlemesi | Şer'i sorumluluğun başladığı ve bittiği kesin hudut |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve kulluk nizamı | Farzların sınırlandırılmış vakitleri ve kutsal eşikler | Eylemi keyfilikten çıkarıp disiplinli ve senkronize bir teslimiyete dönüştürme | İbadetlerin rastgele değil, belirli takvim ve gün döngülerine bağlanması sorumluluk bilincini diri tutar | Kesin |
| İlmi | Takvim, astronomi ve ölçüm | Doğal döngülerin hesaplanabilir sınırları | Evrendeki döngüsel hareketleri gözlemleyerek hayatı ve ibadetleri tanzim etme | Hilaller ve güneş hareketleri vakit tayininin nesnel ve evrensel ölçütleridir | Kesin |
| Siyasi | Sözleşmeler, antlaşmalar ve yönetim | Randevu, mühlet ve idari takvim | Toplumsal sözleşmelere ve devletler arası antlaşmalara bağlayıcı bitiş ve icra süreleri koyma | Yönetim erkinde verilen mühletler ve toplanma kararları anarşi ve belirsizliği önler | Güçlü |
| İktisadi | Borçlanma, ticaret ve teslimat vadeleri | Vade (ecel ile birlikte) ve piyasa döngüleri | Hak ve yükümlülüklerin ifa edileceği kesin zaman eşiklerini tespit etme | İktisadi akitlerde teslim ve ödeme vakitlerinin belirsiz olması aldatma ve çekişmeyi doğurur; kök bunu engeller | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zaman sistemleri, sınır değer koşulları ve periyot eşiği | Fizik ve matematikte kesintisiz akışın aksine, bir sistemin durum değiştirdiği veya ölçümün tanımlandığı ayrık noktalar ve sınır koşulları | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal randevular, hukuki hak düşürücü süreler ve sözleşme vadeleri | Sosyoloji ve hukukta bireylerin ilişkilerini ve yükümlülüklerini keyfilikten kurtarıp düzen altına alan takvimlendirilmiş kurallar bütünü | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca saate, günün geçici bir dilimine veya modern insanın kronolojik takvimine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün salt kronoloji değil; ilahi randevu, hesaplaşma eşiği, ahlaki sorumluluk ve mekânsal sınırları da içine alan çok boyutlu bir nizam olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetlerin ve ahiret vaadinin ciddiyetini yitirmesi; zamanın ahlaki ve hukuki bir bağlayıcılık yerine boş bir akış olarak algılanması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da insanın varoluşu, ibadetleri ve nihai kaderi başıboş bir zamana değil, dakik biçimde takdir edilmiş vakit ve mîkātlara raptedilmiştir; kök bu ilahi nizamın kavramsal omurgasıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Namazın farziyetini ve vakitlerini bildiren fıkhi ayetlerde, hac ve hilal düzenlemelerinde, peygamberlerin tecelli buluşmalarında ve kıyamet gününün ertelenemezliğini vurgulayan eskatolojik metinlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini sorumluluğun içsel niyetle sınırlı olup zamana bağlanamayacağı iddiasını ve kıyamet vaadinin belirsiz bir ertelenme içinde kaybolduğu zannını kesin sınır tayiniyle çürütür |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir işin ifası için zaman ve mekânda belirlenen sınır, ölçülen süre ve varılan buluşma noktası.
- Soyut anlamBelirsizliğin ve keyfiliğin kaldırılarak eylemlerin, ibadetlerin ve varoluşun kesin ilahi yasalara ve randevulara bağlanması.
- Sistematik karşılıkBireysel, toplumsal ve kozmik süreçlerin belirli eşiklerle disipline edildiği, nihayetinde büyük toplanma ve hesaplaşma gününde birleştiği nizam.
- LaTeX modeli
sade sembolik gösterimle:
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel zaman kümesini, ise eylem ve mekân uzayını temsil eder. kümesi kökün ifade ettiği mîkāt veya muvakkat durumu gösterir. fonksiyonu ise ilahi iradenin veya yasanın sınırlandırma ve belirleme koşuludur; ancak bu koşul sağlandığında () zaman ve mekân kesiti belirli bir amel veya hesaplaşma için bağlayıcı bir eşik () haline gelir.