سرمد
س - ر - م
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
“Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır. “Sermed” sonu gelmeyen dolanmadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır. “Sermed” sonu gelmeyen dolanmadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.364 harfالسين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR18 harfالسرْمَدُ: الدائم.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR116 harf- السرمد: الدائم، قال تعالى: ﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا﴾ [القصص/71]، وبعده: ﴿النهار سرمدا﴾ [القصص/72].
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR225 harfالسرْمَدُ: دوام الزمان من ليل أَو نهار. وليل سرمد: طويل. وفي التنزيل العزيز: قل أَرأَيتم إِن جعل الله عليكم النهار سرمداً؟ قال الزجاج: السرمد الدائم في اللغة. وفي حديث لقمان: جَوّابُ ليل سَرْمَد؛ السرمد: الدائم الذي لا ينقطع.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR34 harf* س ر م د * * السَّرْمَدُ * الدائم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR733 harfالسرمد: الدائم، قاله الزجاج. وعليه اقتصر الجوهري وغيره وفي حديث لقمان: جواب ليل سرمد السرمد: الدائم الذي لا ينقطع.ومثله في النهاية. وقال الخليل: السرمد: هو دوام الزمان، واتصاله من ليل أو نهار. قاله المرزوقي في شرح الحماسة. ومثله في اللسان. والسرمد: الطويل من الليالي، يقال ليل سرمد، أي طويل. وفي التنزيل العزيز: قل أرأيتم إن جعل الله عليكم النهار سرمدا وفسره الزجاج بما تقدم. وسرمد: ع من عمل حلب،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.063 harfسَرْمَدٌ
سَرْمَدٌ ذ [signifies, or implies,] Continuance, or incessant continuance, (دَوَام, Kh, M, L, and اِتِّصَال, Kh, L,) of time, (Kh, M, L,) either of night or of day. (Kh, L.) [I have said “ or implies ” because I have not found it used otherwise than as an epithet, in the following senses.] ― -b2- Continuing; or continuing incessantly, or endlessly; syn. دَائِمٌ; (Zj, S, L, K;) or دَائِمٌ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR221 harfسَرْمَدَ
سَرْمَدَ سَرْمَد 51 ,
a. Lasting, enduring; very long ( night ).
سَرْمَدِيّ
سَرْمَدِيّ 51yi ,
a. Eternal.
سَرْمَدِيَّة
سَرْمَدِيَّة 51yit ,
a. Eternity.
سَرْمَق
سَرْمَق P. ,
a. Orache; all-heal ( plants ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR2.449 harfسرمد
سَرْمَدَ - يُسَرْمِدُ - سَرْمَد - سَرْمَداً
سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ + الكائن أو الشيء: لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما امتد به الزمن
سَرْمَد: على وزن " فـَعـْلـَل" اسم فاعل صفة مشبهة من " سَرْمَدَ - يُسَرْمِدُ ": الذي لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما امتد به الزمن
سَرْمَداً : حال من " سَرْمَد ": بشكل لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما
Sîgalar(1)
Mücavir kökler14 mücavir (20 toplam)
- ليل
2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- غير
2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- ضوأ
1 ortak ayet · Aydınlattı
- يوم
2 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- أتي
2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- قوم
2 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- سكن
1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- قول
2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- نهر
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- بصر
1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
Geçtiği ayetler(2)
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ
Sonu gelmeyenDe ki: Şayet Allah; geceyi kıyamete kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; Allah’tan başka size ışık getirecek tanrı kimdir? Hala dinlemeyecek misiniz?
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Sonu gelmeyenDe ki: Şayet Allah gündüzü kıyamet gününe kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; size içinde dinleneceğiniz bir geceyi getirecek Allah’tan başka tanrı kimdir? Hala görmeyecek misiniz?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرمد |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلد, ابد, دوم |
| Zıt Kök | فني |
| Çekirdek Özet 1 | Kesintiye uğramadan ardı ardına sürüp gitme, aralıksız akış ve kesintisiz süreklilik |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman döngüsünün tek bir hâlde takılıp kalması ve ilahi müdahale olmaksızın bölünemez sonsuz tekdüzeliğe dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın hayatiyetini sürdürebilmesi için mutlak sürekliliğin ritmik ve zıt kutuplu döngülerle bölünmesi zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca soyut bir sonsuzluk olarak algılanıp gece ile gündüzün hayat veren ritmik ve fonksiyonel dönüşümünü ortadan kaldıran statik bir felaket bağlamının ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | İlerleme, kesintisiz akış, peş peşe gitme ve gizli ya da açık doğrusal yayılma (سرب, سرح, سرد, سري) | م | Akışkanlık, yayılma ve devamlılık kazandırarak hareketin süresini zamansal bir kütleye dönüştürmüştür |
| سرد | Birbirine ekleme, peş peşe dizme, delip geçerek kesintisiz bağ kurma | د | Katılaşma, sınırlanma ve nihai durağanlık katarak peş peşe dizilen kesintisizliği sabit ve bölünmez bir zaman hâline getirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir çizgi veya hat boyunca tutunma, dayanma ve sapmadan devam etme hareketini başlatır |
| ر | İnsan başı | Başlangıç, yönelme, bir sürecin en başından ileriye doğru yön bulması payını taşır |
| م | Su | Dalgalanma, kesintisiz akış, hacimsel yayılma ve aralıksız sürüş dinamiğini katar |
| د | Kapı | Geçiş, sınır ve döngünün kapanıp açılamaz biçimde sabitlenmesi hareketini yükler |
| سرمد | Destekli akışın kesintisiz bir sınır ve kütle halinde kilitlenmesi | Başlayan ve doğrusal bir hat boyunca tutunarak akan sürecin, dış müdahale olmaksızın sonu gelmez bir zamansal blok hâlinde kesintisizce sürmesini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesintiye uğramaksızın birbirini izleyen, arasına başka bir unsur girmeyen uzun zaman dilimi veya aralıksız maişet |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi tasavvurunda gecenin bitmek bilmeyen uzunluğunu ve yolculuğun aralıksız devamını nitelemek üzere lisan kayıtlarında جَوّابُ ليل سَرْمَد terkibiyle şahitlendirilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lisan bilginleri ve ez-Zeccâc tarafından dilsel planda kesintisi bulunmayan ve ardı arkası kesilmeyen daimî varoluş biçimi olarak kaydedilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça سرمد lafzı, morfolojik açıdan dörtlü bir gövde arz etmekle birlikte klasik dilcilerin çoğunluğuna göre سرد (kesintisiz birbirine ulamak, peş peşe dizmek) kökünden mim ilavesiyle genişletilmiş veya doğrudan sürekli zaman bloklarını anlatan müstakil bir kök hüviyetindedir. Doğu Sami kolunda (Akadca) zamanın sürekliliği ve ardışıklığı kavramları farklı morfolojik tabanlarla karşılansa da, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli dizilim ve kesintisiz akış ifade eden kök tabanlarıyla fonetik ve anlamsal yakınlık sergiler. İbranice ve Süryanicede düzenlilik, aralıksız tertip ve süreklilik ifade eden köklerle semantik bir matris paylaşımı sezilir; ancak dörtlü yapının Arapça içindeki gelişimi, zamanın (özellikle gece ve gündüzün) bölünmez bir kütle gibi uzayıp gitmesini betimleyen özgün bir morfolojik yoğunlaşmaya işaret eder.
Güven Muhtemel
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سرد kökünden türetme veya müstakil dörtlü gövde | Birbirine eklenip ardı arkası kesilmeyen dizilim anlamındaki köke mim harfinin eklenmesiyle zamansal süreklilik manası pekişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki süreklilik ve dizilim kökleri | Düzenli dizilme, kesintisiz takip etme semantik alanıyla kavramsal akrabalık taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir köken bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Tâcü’l-Arûs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرمد | Anlamlı | Kesintisiz süreklilik | Zamanın bölünmeksizin ve aralıksız akıp gitmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرمد | Merkez | Zamanın kesintisizliği | Aralıksız, birbirini kesmeyen ve dış etki olmadıkça değişmeyen zamansal akış | Zaman blokunun tek tipleşmesi ve bölünmezliği |
| خلد | Komşu | Varlık halinin sürmesi | Değişime ve bozulmaya uğramaksızın bir mahalde uzun süre kalma | Mekân ve hâl eksenli süreklilik, zamansal akıştan ziyade yıpranmazlık vurgusu |
| ابد | Komşu | Ucu bucağı olmayan gelecek | Sonu gelmeyen, geleceğe doğru uzanan sınırsız zaman boyutu | Varlığın geçmişinden çok gelecekteki tükenmezliği |
| دوم | Komşu | Hâlin devamı | Bir durumun kesilmeden, durgun veya sabit şekilde sürmesi | Niteliksel süreklilik ve aralıksız varoluş |
| فني | Zıt | Yok oluş ve tükenme | Varlığın veya sürecin sona ermesi, zeval bulması ve sınırına ulaşıp silinmesi | Sürekliliğin tamamen kesintiye uğrayıp sıfırlanması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرمد | Aralıksız ve kesintisiz süren | Zamanın ritimsiz ve son bulmaz tekdüzeliğini kuşatır | Kesin |
| Latince | Perpetuus, aeternus | Sürekli, ebedi, kesintisiz | Kesintisiz zincirleme süreci karşılar ancak kozmik felaket imasını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Perpetual, unceasing, endless | Aralıksız, ardı arkası kesilmeyen | Süreç kesintisizliğini iyi yansıtır fakat ontolojik tekdüzeliği dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | Unaufhörlich, ewig während | Durmaksızın devam eden | Fonksiyonel akışı aktarır, ilahi nizamın karşıt kutbunu kuran boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Perpétuel, ininterrompu | Kesintisiz, sürekli | Akışın bölünmezliğini karşılar, durağan kütleleşme nüansını tam içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرْمَدًا | Kesintisiz ve sonu gelmez gece | İlahi bir ceza veya kozmik dengenin bozulması varsayımıyla, kıyamete kadar aydınlıktan yoksun kalma tehdidi; Kasas 28:71 |
| سَرْمَدًا | Kesintisiz ve sonu gelmez gündüz | Dinlenme ve sükûnet imkânının bütünüyle kalktığı, hayatı tüketici aralıksız aydınlık varsayımı; Kasas 28:72 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Zaman ve beka sıfatı | Yaratılmış zamanın zıddı olarak Allah'ın ezeliyeti ve ebediyeti ile yaratılmışların zaman içindeki sonluluğu | Mutlak kesintisizliğin yalnızca ilahi kudretin tasarrufunda olduğu |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkhi hüküm tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmolojik delillendirme | Gece ile gündüzün birbirini izlemesinin insani yaşam ve biyolojik denge açısından zorunlu bir lütuf oluşu | Sarmal ve döngüsel ritmin yokluğunun mutlak helak getireceği idraki |
| Hadis | Zamanın ve gecenin tavsifi | Uzun ve uykusuz gecelerin veya bitmek bilmeyen süreçlerin tasvirinde lügavi kullanımı | Sonu gelmez gibi algılanan ağır ve meşakkatli süreç |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve nimet dengesi | İlahi lütfun ritmik düzeni | Monotonluğu kırarak tefekkürü uyandırma | Kesintisiz aydınlık veya karanlığın ibadet ve hayatı imkânsız kılacağı | Kesin |
| İlmi | Kozmolojik ve biyolojik denge | Periyodik döngü zorunluluğu | Yaşam için entropi ve döngü sürekliliği sağlama | Sirkadiyen ritim ve dinlenme-çalışma fazlarının biyolojik varoluşu koruması | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar döngüsü | Monolitik ve değişimsiz iktidar yapısı | Tiranlığa ve çürümeye yol açan durağanlık | Gücün ve zamanın tek bir elde kesintisiz kalmasının sistemi tıkaması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve tüketim ritmi | Dinlenmesiz ve aralıksız çark dönüşü | Yıkıcı aşırı üretim veya mutlak durağanlık | İktisadi canlılığın çalışma ve dinlenme çevrimleriyle ayakta kalabilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğru akım veya periyotsuz sonsuz dalga | Frekansı sıfır olan, hiçbir salınım, yükseliş veya iniş barındırmayan sabit genlikli doğru hat | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Monotonik tükenmişlik ve anomi | Toplumsal veya psikolojik hayatın hiçbir ritim, tatil veya kriz aralığı olmaksızın tek bir duruma mahkûm kalması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece zamansal bir sonsuzluk veya cennet-cehennem ebediyeti gibi soyut bir sonsuzluk kavramına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bir kozmik lütuf karşıtı olarak, gecenin veya gündüzün diğerini yok edecek biçimde kesintisizleşmesinin bir felaket senaryosu olarak kurgulanması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Doğadaki ritmik ve zıt kutuplu dönüşümlerin (gece-gündüz) hayati kıymetinin kavranamaması ve sonsuz tekdüzeliğin bir azap unsuru olabileceğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda hayatın mutlak bir tekdüzelikle değil, karşıtların (gece-gündüz, sükûn-hareket) ardışık ritmiyle mümkün olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhidin tabiat delillerine dayandırıldığı, kozmolojik nizamın insani ihtiyaçlarla ilişkilendirildiği Kasas suresindeki ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin yalnızca aydınlıktan ibaret sanılması yanılgısını düzeltir; karanlığın ve dinlenmenin de en az ışık kadar hayati bir rahmet olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBirbirini kesmeyen, arasına başka hiçbir unsur girmeksizin uzayıp giden doğrusal ve kesintisiz zaman akışı.
- Soyut anlamVarlığı felç eden, karşıtıyla dengelenmemiş, tek bir duruma hapsolmuş bölünmez ve ritimsiz süreklilik.
- Sistematik karşılıkYaşamı ve dengeyi mümkün kılan periyodik salınımın felce uğraması; tek kutuplu mutlak durağanlık.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki durumu, hiçbir değişime uğramayan sabit tekil fazı (yalnızca gece veya yalnızca gündüz), zamansal dönüşümün ve ritmik dalgalanmanın sıfır olduğunu, limit ifadesi ise bu durumun kesintisizce sonsuza doğru akarak dengeleyici karşıt fazı bütünüyle dışarıda bıraktığını simgeler.