وقع
و - ق - ع
KÖK- 24 geçiş
- 22 ayet
- 14 sîga
- 13 sözlük
Katı kaptır. Via’ ise yumuşak kaptır. Dağlarda yağmurdan ve vahşi ayvanlardan korunmak için taştan örülen sığınak, kulube demektir. Vikaye etmek bir şeyi korumak için koruyucu kaba koymaktır. İttika kendi kendini korunacak yere koymak, sokmak anlamına gelir. Takva, vikaye mastarının mastar ismidir. Daha çok meçhul fiile mastar olur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Katı kaptır. Via’ ise yumuşak kaptır. Dağlarda yağmurdan ve vahşi ayvanlardan korunmak için taştan örülen sığınak, kulube demektir. Vikaye etmek bir şeyi korumak için koruyucu kaba koymaktır. İttika kendi kendini korunacak yere koymak, sokmak anlamına gelir. Takva, vikaye mastarının mastar ismidir. Daha çok meçhul fiile mastar olur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.357 harfباب العين والقاف وواي معهما
ع و ق،و ع ق، ع ق و، ق ع و، و ق ع، ع ق ي، ع ي ق مستعملات
عوق:
عاقه فاعتاقَهُ وعوَّقَهُ في الكثرة والمبالغة يَعوقُهُ عَوْقاً. قال أبو ذؤيب:
ألا هلْ إلى أُمِّ الخويلدِ مُرْسَلٌ بلى خالدٌ إن لم تَعُقْهُ العَوائِقُ
والواحدة: عائقة. وقال أميّة بن أبي الصلت:
تَعرِفُ ذاك النّفـوس حـتّـى إذا هَمَّتْ بخيرٍ عاقت عوائقها
ورجل عُوقَةٌ: ذو تعويق وتربيث للنّاس عن الخير، ويجوز
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.313 harfالوَقْعَةُ: صَدمةُ الحرب. والواقِعَةُ مثله. والواقِعَةُ: القيامةُ. ومَواقِعُ الغيثِ: مساقطه. ويقال: وَقَعَ الشيء مَوْقِعة. ومَوْقَعَةُ الطائرِ بفتح القاف: الموضع الذي يَقَعُ عليه. ومِيقَعَةُ البازي: الموضع الذي يألفه فيقَع عليه. والميقَعَةُ أيضاً: خشبةُ القصَّارِ التي يدقُّ عليها. والميقَعَةُ: المطرقةُ. ويقال: الميقَعَةُ: المِسَنُّ الطويلُ. والوَقْعُ بالتسكين: المكان المرتفع من الجبل. والوَقَعُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.821 harfباب العين والقاف
عوق ، عقي ، قوع ، قعا ، وعق ، وقع : مستعملة .
عوق : قال الليث : تقول : عاق يعوق عَوْقاً ، ومنه التعويق والاعتياق ، وذلك إذا أردت أمراً فصرفك عنه صارف . تقول : عاقني عن الوجه الذي أردتُ عائق ، وعاقتني العوائق ، الواحدة عائقة . قال : ويجوز عاقني وعَقَاني بمعنى واحد . والتعويق تربيث الناس عن الخير . ورجل عُوَقَةٌ : ذو تعويق للناس عن الخير . قال : والعَوْق : الرجل الذي لا خير عنده ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.357 harf- الوقوع: ثبوت الشيء وسقوطه. يقال: وقع الطائر وقوعا، والواقعة لا تقال إلا في الشدة والمكروه، وأكثر ما جاء في القرآن من لفظ (وقع) جاء في العذاب والشدائد نحو: ﴿إذا وقعت الواقعة * ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/1 - 2]، وقال: ﴿سأل سائل بعذاب واقع﴾ [المعارج/1]، ﴿فيومئذ وقعت الواقعة﴾ [الحاقة/15] ووقوع القول: حصول متضمنه، قال تعالى: ﴿ووقع عليهم بما ظلموا﴾ [النمل/85] أي: وجب العذاب الذي وعدوا لظلمهم، فقال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.091 harfو ق ع
وقع الشيء على الأرض وقوعاص.
وأوقعته إيقاعاً.
ووقع الطائر على الشجرة.
وهذه ميقعة البازي: لكندرته.
وتوقعته: ترقّبت وقوعه.
ووقع الربيع في الأرض.
وانتجعوا مواقع الغيث ومساقطه.
وأصفى من ماء الوقيعة والوقائع وهي المناقع.
وقال ذو الرمة: سقين البشام المسك ثمّ رشفنه رشيف الغريريّات ماء الوقائع وتقول: في فم الوقّاع الوقيعة أعذب من ماء الوقيعة وسكّين وقيع وموقّع:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR14.435 harfوقَع على الشيء ومنه يَقَعُ وَقْعاً ووُقُوعاً: سقَطَ، ووَقَعَ الشيءُ من يدي كذلك، وأَوْقَعَه غيرُه ووَقَعْتُ من كذا وعن كذا وَقْعاً، ووَقَعَ المطرُ بالأَرض، ولا يقال سَقَطَ؛ هذا قول أَهل اللغة، وقد حكاه سيبويه فقال: سَقَط المطرُ مكانَ كذا فمكانَ كذا. ومَواقِعُ الغيثِ: مَساقِطُه. ويقال: وقَع الشيءُ مَوْقِعَه، والعرب تقول: وقَعَ رَبِيعٌ بالأرض يَقَعُ وُقُوعاً لأَوّلِ مطر يقع في الخَرِيفِ. قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR533 harf* و ق ع * * الوَقْعةُ * صدمة الحرب و * الوَاقِعةُ * القيامة و * مَوَاقِعُ * الغيث مساقطه ويقال * وَقَعَ * الشيء * مَوْقِعَةُ * و * الوَقِيعَةُ * في الناس الغيبة والوَقِيعةُ أيضا القتال والجمع * وَقَائِعُ * و * وَقَعَ * الشيء يَقَعُ * وُقُوعا * سقط و * وَقَعْتُ * من كذا وعن كذا * وَقْعاً * أي سقطت وأهل الكُوفة يُسَمُّون الفِعْل المُتعدي * واقِعاً * و * وَقَعَ * في الناس * وَقِيعَةً * أي اغتابهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR17.289 harfوقع على الشيء، وكذلك وقع الشيء من يده يقع بفتحهما وقعا، وقوعا أي: سقط ويقال أيضا: وقعت من كذا، وعن كذا.
ونقل شيخنا أن الوقوع بمعنى السقوط والغروب يستعمل بمن، وبمعنى النزول بعن، أو على. قلت: وفيه قصور لا يخفى فتأمل.
وقوله تعالى: إن عذاب ربك لواقع، أي: واجب على الكفار، ومنه قوله تعالى: وإذا وقع القول عليهم أخرجنا لهم دابة من الأرض،أي: وجب، ونقله الزجاج، وكذلك وقع الحكم عليهم وقيل: ثبتت الحجة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.210 harfوَقَعَ الأَمْرُ
1 وَقَعَ الأَمْرُ ذ The thing, or affair, [fell, befell,] happened; took place; came to pass; became [executed, performed, or] realized; syn. حَصَلَ. (TA.) ― -b2- وَقَعَ فِى He lighted, or came, upon a thing or place; and he became in a place. ― -b3- وَقَعُوا فِى السُّنَيَّاتِ البِيضِ [They lapsed into the years of scantiness of herbage]. (K in art. سنه, q. v.) ― -b4- وَقَعَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.343 harfMadde başı: وقعوَقعَ
وَقعَ A ( n. ac. وَقَع 4 ),
a. Was bare-footed.
b. Was foot-sore.
وَقَّعَ
وَقَّعَ II ,
a. Signed, sealed, subscribed; registered, recorded.
b. [ 'Ala ], Formed an opinion about.
c. Alighted, halted.
d. [ 'Ala ], Furbished ( a sword ).
e. Sprinkled.
f. Trod ( road ).
g. see I (l) .
وَاْقَعَ
وَاْقَعَ III ,
a. Rushed upon, attacked, charged.
b. Lay with.
أَوْقَعَ
أَوْقَعَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR639 harfMadde başı: وقع ]يقع[وَقَعَ ]يَقَعُ[
وَقَعَ ]يَقَعُ[ ( n. ac. وُقُوْع 27 ),
a. Fell; tumbled; knelt, lay down.
b. Befell, occurred, happened.
c. [ La ], Befell, happened to.
d. [ 'Ala ], Was incumbent upon; beseemed.
e. [ 'Ala ], Attacked, fell upon; swooped down upon.
f. Was established, made firm.
g. ( n. ac. وَقِيْعَة 25t , وُقُوْع 27 ) [ Fī ], Slandered; insulted.
h. [ Fī ], Impressed, affected.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR51.305 harfوقع
وَقَعَ - يَقَعُ - مَوْقِع - مَوَاقِع - وَاقِع - وَاقِعَة - وَقْعَة - أَوْقَعَ - يُوْقِعُ - واقَعَ - يُوَاقِعُ - مُواقِع - مُواقِعُوْن
وَقَعَ - يَقَعُ + الكائن أو الأمر: ينزل ويسقط في مكان ويستقر فيه لا يتحرك
وَقَعَ - يَقَعُ + الكائن: ينزل ويسقط في مكان ويستقر فيه لا يتحرك: يتحرك من موضع يعتبر أعلى أو بعيد إلى موضع يعتبر أدنى أو قريب
Sîgalar(14)
- وَقَعَVuku buldu(فَعَلَ)×5
- لَوَاقِعٌVuku bulan(لَفَاعِلٌ)×3
- الْوَاقِعَةُVuku bulan(الْفَاعِلَةُ)×2
- فَقَعُواÖyleyse düşün(فَافْعَلُوا)×2
- وَاقِعٌVuku bulan(فَاعِلٌ)×2
- وَقَعَتِVuku buldu(فَعَلَتْ)×2
- بِمَوَاقِعِMevkilere andolsun ki(بِمَفَاعِلِ)×1
- تَقَعَDüşer(تَفْعَلَ)×1
- فَوَقَعَVuku buldu(فَفَعَلَ)×1
- لِوَقْعَتِهَاOnun vuku bulmasını(لِفَعْلَتِهَا)×1
Mücavir kökler20 mücavir (127 toplam)
- نفخ
2 ortak ayet · Körük demektir
- روح
2 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- ظنن
2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
- سوي
2 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- سجد
2 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- وجد
2 ortak ayet · Su birikintisidir
- رأي
3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- خرج
2 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- مع
2 ortak ayet · Beraber
- عند
2 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- أرض
3 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- ذكر
2 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
Geçtiği ayetler(22)
… مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا
Vuku bulduHer kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ …
Vuku bulduDedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.
وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَامُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ
Vuku bulduÜzerlerine azab çökünce, dediler ki: Ey Musa, sana olan ahdine göre Rabbına dua et. Eğer bu azabı bizden kaldırırsan; andolsun ki, sana inanacağız ve İsrailoğullarını seninle birlikte göndereceğiz.
أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ
Vuku bulduGerçekleştikten sonra mı ona inanacaksınız? Hemen şimdi mi. Hani siz onu acele istiyordunuz.
وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ
Vuku bulduKendilerine söylenmiş olan, başlarına geldiği zaman; yerden bir canlı çıkarılır ki insanların ayetlerimize kesin olarak inanmadıklarını söyleyerek konuşur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سقط, نزل, حلل, ثبت |
| Zıt Kök | رفع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yukarıdan aşağıya veya potansiyelden fiile inerek zemine çarpması, yerleşmesi ve kaçınılmaz olarak gerçekleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vaadin, azabın ve kıyamet hadisesinin ertelenemez ve geri döndürülemez bir kesinlikle gerçekleşip üzerlerine inmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Potansiyel halindeki hükmün nesnel gerçekliğe dönüşmesi; hakikatin varlık sahasında sabitlenip kaçınılmaz sonuç doğurması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tesadüfi bir «olma/gerçekleşme» sanılması; yukarıdan iniş, çarpma, ağırlık, kesinlik ve kaçınılmaz sarsıntı boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Bir şeyi belirli bir sınırda tutma, basma, çarpma veya sabitlemeyle durdurma hareketi; وقب (çukurlaşarak girme), وقت (zaman sınırına bağlanma), وقد (tutuşturulup alev alma), وقذ (şiddetle vurup serseme çevirme), وقر (ağırlık basması, oturaklaşma), وقف (durup dikilme) ve وقي (koruyucu bir zeminle engelleme) köklerinde bu baskı, sabitleme ve sınır koyma ortak eksendir. | ع | ع harfinin getirdiği derinlik, açığa çıkma ve zeminle bütünleşme etkisiyle çekirdeğin sabitlenme hareketi, bir nesnenin veya hükmün yüksekten aşağıya çarparak zemine oturması, nesnel bir gerçeklik olarak varlığa yapışması ve iz bırakması anlamına özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Olayın veya hükmün bir nedene, kaynağa sıkıca bağlanması ve askıdan inmeye hazır hale gelmesi |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kuvvetin belirli bir odak noktasında toplanması, kaçınılmaz bir merkeze ve sınıra doğru yönelmesi |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Nesnenin veya olayın görünür alana çıkması, açığa vurulması ve fiziksel/somut varlık katmanına ulaşması |
| وقع | Kaynağa bağlı gücün toplanarak görünür alana inmesi ve zemine çakılması | Bağlı ve takdir edilmiş olan bir hükmün ya da nesnenin odaklanarak aşağıya inmesi, zemine çarpıp görünür, kesin ve inkâr edilemez bir vakıa olarak sabitlenmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin, yağmur damlasının veya kuşun yüksekten aşağıya inip yere konması, çarpması; çekiç veya taşın sert bir cisme vurmasıyla çıkan ses ve bırakan darbe izi; devenin yere çöküp göğsünü zemine dayaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | er-Râî en-Nümeyrî şiirinde hörgüçleri üzerine tünemiş kuşları betimlerken bu kökü kullanır: كأنّ على أثباجها حين شوّلَتْ / بأَذْنابِها قبّا من الطّيْر وُقَّعا (Kuyruklarını diktiklerinde hörgüçlerinin üzerinde sanki yere inip tünemiş zayıf ve çevik kuşlar vardı). |
| Erken Arapça kullanım | Savaş meydanındaki şiddetli vuruşmaya ve tokuşmaya «vak‘a» (الوقعة), suyun çukurda toplanıp yere oturduğu yerlere «vekāi‘» (الوقائع), örs üzerinde dövülerek keskinleştirilmiş demire «hadîdün vakī‘» (حديد وقيّع) denmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).
Sami etimolojik katman
Arapça وقع kökü, Batı Sami dillerinde somut bir darbe, aşağıya doğru sert iniş ve zemine tutunma/çarpma semantiğiyle temsil edilir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle karşılanan יקע (y-q-ʿ) kökü «eklem yerinden çıkmak, gerilip asılmak, düşmek» anlamlarına gelirken, fiilin düşme ve çökme boyutu Ge’ez (Eski Etiyopya) dilinde «çökmek, yere serilmek» çağrışımlarıyla korunmuştur. Süryanice ve Aramice katmanında kök çoğunlukla yerini düşme ve çarpma eylemi için נפל (n-p-l) veya רמא (r-m-y) köklerine bıraksa da, Arapçada kök asıl fiziksel sertliğini korumuş; salt yerçekimiyle düşmeyi anlatan سقط kökünden farklı olarak, darbe etkisi, ses (vaj‘ / vak‘) ve bir ağırlığın zemin üzerinde sabitlenmesi nüansını öne çıkarmıştır. Sami dillerinde yüksek bir noktadan kopup aşağıda kaçınılmaz bir iz bırakma olgusu, Arapçada hem fiziki çöküşü hem de ertelenemez ilahi kararların tezahürünü ifade eden zengin bir semantik çekirdeğe dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuşun konması, yağmurun yeryüzüne çarpması, demirin dövülmesi | Fiziksel bir ağırlığın veya kuvvetin aşağıya inip temas ettiği noktada ses ve iz bırakarak sabitlenmesi çekirdeğinden soyutlanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יקע (yāqaʿ), Ge'ez kökleri | Eklemin yerinden kopup düşmesi, gerilerek yere serilme gibi fiziksel sert iniş ve sarsılma matrisiyle örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çökme/çarpma kökleri | Kökün Afro-Asyatik çeperde kesin bir morfolojik denkliği gösterilememiştir; Sami içi gelişimi belirgindir. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقع | Anlamlı | Düşmek, çarpmak, gerçekleşmek | Bir nesnenin veya hükmün yukarıdan inerek zemine çarpması, vuku bulması. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| وعق | Anlamlı | Huysuzluk, darlık, telaş | İnsanın veya hayvanın mizacındaki huysuzluk, sabırsızlık ve daralma. | Hedef kökle zıt veya sapma ilişkisi; Kur'an'da geçmez. |
| قوع | Anlamlı | Düzleşmek, yere basmak | Yerin düz ve çıplak olması; devenin çiftleşmek için çökmesi. | Zeminle doğrudan temas çekirdeği; Kur'an'da geçer. |
| قعو | Anlamlı | Çömelmek, kıvrılmak | İnsanın ayakları üstüne çöküp büzülmesi; kuyunun makarası. | Aşağıya doğru toplanma hareketi; Kur'an'da geçmez. |
| عوق | Anlamlı | Alıkoymak, engellemek | Birini yolundan, hareketinden ve amacından geri tutmak, hapsetmek. | Düşmeyi ve hareketi sınırlandırma yönü; Kur'an'da geçer. |
| عقو | Anlamlı | Avlu, etraf, sığınak | Bir evin veya yerin çevresi, avlusu; borçtan geri dönmek. | Çevrelenmiş zemin anlamı; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقع | Merkez | Düşme, gerçekleşme, darbe | Yüksekten inip zeminle temas ederek ses, sarsıntı ve kalıcı iz bırakıp kesinleşme. | Bir hükmün veya cismin kaçınılmaz olarak hedefine inip orada sabitlenmesi. |
| سقط | Komşu | Düşme, sukut | Cansız, iradesiz veya beklenmedik şekilde yukarıdan aşağıya kayıp düşme; çarpma ve sabitlenme şart değildir. | وقع kökündeki kesinlik, ağırlık ve darbe vurgusu سقط kökünde yerini kopma ve zayıflığa bırakır. |
| نزل | Komşu | İnme, konaklama | Yüksek bir makamdan aşağıya aşama aşama, sükûnetle ve intizam içinde iniş. | نزل kökünde ağırlık ve darbe şiddeti değil, intikal ve konaklama esastır. |
| حلل | Komşu | İnme, yerleşme, çözülme | Bir mekâna konup orayı mesken tutma ya da bir borcun/vaktin gelip çatması. | حلل çözülüp yayılmayı içerirken, وقع sertçe çarpıp varlığı kaplamayı ifade eder. |
| ثبت | Komşu | Sabit olma, durma | Kımıldamadan yerinde durma, sarsılmama, kararlılık. | ثبت hareketin durmasını, وقع ise hareketin çarparak sonlanıp varlık kazanmasını anlatır. |
| رفع | Zıt | Yükseltme, kaldırma | Aşağıda olanı yukarıya çıkarma, bertaraf etme, ortadan kaldırma. | وقع kökünün aşağı iniş, zemine çarpış ve çöküş dinamizminin tam zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقع | Düşmek, çarpmak, tahakkuk etmek | Cismin yere inmesi, hükmün tahakkuku, darbe ve ses. | Kesin |
| Latince | accidere, cadere, evenire | Düşmek, başına gelmek, meydana çıkmak | «Cadere» salt düşmeyi, «accidere» insanın başına düşen/gelen hadiseyi karşılar; kökün sert darbe hissini tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to befall, to occur, to impact | Başına gelmek, vuku bulmak, çarpmak | «Befall» kaçınılmaz ve sarsıcı akıbeti, «impact» çarpma şiddetini karşılar; tek başına «occur» kökü sıradanlaştırır. | Güçlü |
| Almanca | eintreffen, niedergehen, befallen | Meydana gelmek, inmek, isabet etmek | «Niedergehen» gökten veya yukarıdan inişi, «befallen» musibetin çarpmasını iyi aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | survenir, s'abattre, frapper | Birden vuku bulmak, üzerine çökmek, vurmak | «S'abattre» yüksekten şiddetle inip ezme boyutunu en iyi karşılayan ifadedir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الواقعة / وقعت | Kıyametin kopması, dehşetli sonun gerçekleşmesi | Kıyametin ertelenemez bir sarsıntıyla varlık sahnesine inişi ve nizamı çökertmesi (Vâkı‘a 56:1, Hâkka 69:15). |
| واقع / لواقع | Kesinleşmiş ve geri çevrilemez azap | İnkârcıların talep ettiği ya da inkâr ettiği ilahi cezanın kaçınılmaz inişi (Mearic 70:1, Tûr 52:7, Zâriyât 51:6). |
| فقعوا | İtaat ve teslimiyetle derhal secdeye kapanma | Hz. Âdem’e ruh üflendiğinde meleklerin gecikmeksizin yere kapanması (Hicr 15:29, Sâd 38:72). |
| وقع (فوقع) | Hakkın sabit ve aşikâr hale gelmesi | Musa ile büyücüler arasındaki mücadelede gerçeğin galip gelip yerleşmesi (A‘râf 7:118). |
| وقع (وقع القول) | Azap ve helak hükmünün kesinleşip tahakkuk etmesi | Zulümleri sebebiyle kavimlerin aleyhine ilahi hükmün inip infaz safhasına girmesi (Neml 27:82, Neml 27:85). |
| وقع (وقع أجره) | Mükâfatın hak edilip ilahi teminat altına girmesi | Allah ve Resulü yolunda hicret ederken ölen kişinin ecrinin kesinlikle sabit olması (Nisâ 4:100). |
| مواقع | Yıldızların mevkileri, yörüngeleri, batış yerleri | Kozmik nizamın sınırlarını ve büyüklüğünü gösteren ilahi kasem bağlamı (Vâkı‘a 56:75). |
| تقع | Gök cisimlerinin yerçekimiyle yere düşmesi | Allah’ın izni olmadıkça göğün yerin üzerine çökmesinin engellenmesi (Hac 22:65). |
| مواقعوها | Günahkârların ateşe düşeceklerini kesin olarak anlamaları | Kıyamet günü suçluların cehennem ateşini görüp içine yuvarlanacaklarını kesin olarak kavramaları (Kehf 18:53). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vaad ve vaîd, kazâ ve kader, kıyamet ahvali | Allah’ın tehdit ettiği azabın ve vaat ettiği cezanın ertelenemez şekilde gerçekleşmesi (vukūu’l-vaîd); ilahi takdirin zamanı gelince zorunlu olarak varlık sahasına inmesi. | İmkân halinden vücûb ve fiil haline geçiş; kesinleşmiş ilahi kader. |
| Fıkıh | Hükümlerin sübutu, talak ve akitlerin in‘ikadı | Şarta bağlı akit ve tasarrufların şartın gerçekleşmesiyle vücut bulması (vukūu’t-talâk); hakların sübut bulup borcun zimmete oturması. | Hükmün nesnel olarak yürürlüğe girmesi ve geri alınamaz bağlayıcılık kazanması. |
| Tefsir | الواقعة ismi, azabın niteliği ve meleklerin secdesi | Neden kıyamete «Vâkı‘a» denildiği; kökün iniş, sarsış ve ezicilik boyutu; secdeye kapanmanın yıldırım hızıyla ve tam teslimiyetle olması. | Şüphe götürmez kozmik çöküş ve somut hakikatin tahakkuku. |
| Hadis | Eşrât-ı sâat, fitnelerin zuhuru, musibetler | Fitnelerin yağmur damlaları gibi evlerin arasına düşmesi (vukūu’l-fiten) ve kaza gelince basiretin bağlanması rivayetleri. | Önüne geçilemeyen, toplumu saran ağır ve sarsıcı musibetler. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ceza-mükâfat yasası | Hükmün tahakkuku ve cezanın inişi | Tehdit ve müjdelerin afaki söz olmaktan çıkıp varoluşsal gerçeğe dönüşmesi | Din, soyut bir inanç manzumesi değildir; her amelin kozmik bir karşılığı vardır ve zamanı geldiğinde bu karşılık kaçınılmaz olarak vuku bulur (Nisâ 4:100, Mearic 70:1). | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç zinciri ve fiziksel yasalar | Olgunlaşan sürecin nesnel sonuca varması | Potansiyel enerjinin kinetik darbeye ve gözlemlenebilir olguya dönüşmesi | Bilimsel düzlemde şartlar tamamlandığında sonucun tehir edilmeksizin meydana gelmesi ve yerçekimi gibi doğa yasalarının işleyişidir (Hac 22:65). | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun infazı ve iktidarın meşruiyet krizi | İktidarın çöküşü veya yaptırımın uygulanması | Meşruiyetini yitiren düzen üzerine toplumsal çöküşün ve azabın inmesi | Hukuk ve adalet terk edildiğinde vaat edilen toplumsal çöküş bir söz olmaktan çıkar, siyasal yapının üzerine bir darbe gibi iner (Neml 27:85). | Güçlü |
| İktisadi | Borcun muacceliyeti ve krizin patlak vermesi | Risklerin realizesi ve piyasa çöküşü | Ertelenen borç ve dengesizliklerin piyasayı sert bir krizle vurması | Sanal ve spekülatif dengelerin sürdürülemez hale gelip iktisadi gerçekliğin tabana çarpması ve hakların zimmette sabitlenmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yerçekimsel potansiyelin serbest düşüşe ve elastik olmayan çarpışmaya (inelastic collision) dönüşmesi | Bir cismin yüksek potansiyel enerjili durumdan yerçekimi etkisiyle zemin seviyesine inmesi, çarpma anında kinetik enerjisini zemine aktararak ses, deformasyon ve ısı üretmesi; hareketin zeminle birleşerek durması olgusu kökün fiziksel dinamiğiyle tam bir izomorfizm gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Geri döndürülemez kriz ve yapısal kırılma (rupture / tipping point) | Sosyolojide ve kriz yönetiminde, biriken gerilimlerin kritik eşiği aştıktan sonra ertelenemez bir biçimde toplumsal kurumlara çarpması, eski yapıyı dağıtıp yeni bir nesnel durumu kaçınılmaz kılma hali kökün sosyo-tarihsel yansımasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün günümüz Türkçesindeki «vaka», «vukuat», «olay» kelimelerinin etkisiyle salt nötr bir «meydana gelme, gerçekleşme» düzeyine indirgenmesi; düşüş, sert iniş, çarpma, ağırlık ve dehşet boyutunun silinmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da وقع kökü nötr bir cereyan edişi değil; ötelenen, inkâr edilen veya beklenen bir hakikatin tepeden inme bir azap, sarsıcı bir kıyamet veya gecikmeyen bir secde eylemi şeklinde bütün ağırlığıyla zemine oturmasını ve kaçışa imkân bırakmamasını anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyametin adlarından biri olan «el-Vâkı‘a»yı sıradan bir «olay» gibi algılamak, onun nizamı yıkan, göğü yere çalan ve insanı dehşetle çarpan ağırlığını hissettirmez; keza «veka‘a’l-kavl» ifadesini sadece «söz söylendi» diye çevirmek, ilahi azap fermanının tepelerine bir balyoz gibi inip onları kuşattığı hakikatini gölgeler. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik ciddiyetini, vadettiği hesap gününün ve ilahi fermanların asla retorik bir uyarıdan ibaret olmadığını; zamanı geldiğinde fizik yasaları kadar net, ağır ve kaçınılmaz bir çarpışla varlığı kaplayacağını anlamanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini tasvir eden surelerde (Vâkı‘a, Hâkka), inkârcıların aceleyle istedikleri azap ayetlerinde (Mearic, Tûr), peygamberlerin mücadelesinde hakkın batılı alt edip yerleştiğini bildiren kıssalarda (A‘râf) ve meleklerin Âdem'e secdesini anlatan pasajlarda (Hicr, Sâd) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi tehdit ve vaatlerin soyut bir ihtimal olarak kaldığı zannını yıkar; günah ve zulmün cezasız kalacağı yanılgısını, fermanın «vuku bulma» anındaki kesin iniş ve çarpış gerçekliğiyle düzeltir; secdenin de tembel bir eğilme değil, derhal yere kapanma olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüksek bir noktadan bırakılan veya fırlatılan bir cismin, kuşun ya da yağmurun yerçekimi ve hızla zemine inip çarpması, ses çıkarması ve temas noktasında sabitlenmesi.
- Soyut anlamPotansiyel, askıda veya vaat halinde bulunan bir ilahi hükmün, kaza-kader kararının veya kozmik sonun, önlenemez bir kesinlikle fiil sahasına inerek varlığı kuşatması ve kalıcı nesnel gerçeklik halini alması.
- Sistematik karşılıkSürecin kritik eşiği aşıp kaçınılmaz etki-çarpma (impact) evresine geçişi; geciktirilemeyen, temyizi olmayan ve çarptığı yapıyı dönüştüren mutlak ontolojik ve hukuki infaz.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ertelenmiş potansiyel hükmü veya vaadi, zamanı, ilahi takdirle belirlenmiş kritik infaz veya çarpma anını temsil eder. Zaman bu kritik eşiğe yaklaştıkça () etki potansiyeli sonsuza yönelir ve kaçınılmazlık kesinleşir. Dirac delta fonksiyonu ise bu sonsuz kuvvet ve ağırlığın hedeflenen mekân ve zeminde () ani, noktasal, geri döndürülemez ve sarsıcı bir darbeyle (vuku buluşla) sabitlendiğini simgeler.