وقع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-ع14 sîga, 20 mücavir kök, 22 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أرضتَقَعَوَقَعَرحموقعنفخعندفَوَقَعَوَقَعَتِروحالْوَاقِعَةُمعوَاقِعٌسويعملرأيذكر

KökSîga 14Ayet 22Sure 16Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

وقع

و - ق - ع

KÖK
  • 24 geçiş
  • 22 ayet
  • 14 sîga
  • 13 sözlük

Katı kaptır. Via’ ise yumuşak kaptır. Dağlarda yağmurdan ve vahşi ayvanlardan korunmak için taştan örülen sığınak, kulube demektir. Vikaye etmek bir şeyi korumak için koruyucu kaba koymaktır. İttika kendi kendini korunacak yere koymak, sokmak anlamına gelir. Takva, vikaye mastarının mastar ismidir. Daha çok meçhul fiile mastar olur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Katı kaptır. Via’ ise yumuşak kaptır. Dağlarda yağmurdan ve vahşi ayvanlardan korunmak için taştan örülen sığınak, kulube demektir. Vikaye etmek bir şeyi korumak için koruyucu kaba koymaktır. İttika kendi kendini korunacak yere koymak, sokmak anlamına gelir. Takva, vikaye mastarının mastar ismidir. Daha çok meçhul fiile mastar olur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.357 harf
باب العين والقاف وواي معهما ع و ق،و ع ق، ع ق و، ق ع و، و ق ع، ع ق ي، ع ي ق مستعملات عوق: عاقه فاعتاقَهُ وعوَّقَهُ في الكثرة والمبالغة يَعوقُهُ عَوْقاً. قال أبو ذؤيب: ألا هلْ إلى أُمِّ الخويلدِ مُرْسَلٌ بلى خالدٌ إن لم تَعُقْهُ العَوائِقُ والواحدة: عائقة. وقال أميّة بن أبي الصلت: تَعرِفُ ذاك النّفـوس حـتّـى إذا هَمَّتْ بخيرٍ عاقت عوائقها ورجل عُوقَةٌ: ذو تعويق وتربيث للنّاس عن الخير، ويجوز
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.313 harf
الوَقْعَةُ: صَدمةُ الحرب. والواقِعَةُ مثله. والواقِعَةُ: القيامةُ. ومَواقِعُ الغيثِ: مساقطه. ويقال: وَقَعَ الشيء مَوْقِعة. ومَوْقَعَةُ الطائرِ بفتح القاف: الموضع الذي يَقَعُ عليه. ومِيقَعَةُ البازي: الموضع الذي يألفه فيقَع عليه. والميقَعَةُ أيضاً: خشبةُ القصَّارِ التي يدقُّ عليها. والميقَعَةُ: المطرقةُ. ويقال: الميقَعَةُ: المِسَنُّ الطويلُ. والوَقْعُ بالتسكين: المكان المرتفع من الجبل. والوَقَعُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.821 harf
باب العين والقاف عوق ، عقي ، قوع ، قعا ، وعق ، وقع : مستعملة . عوق : قال الليث : تقول : عاق يعوق عَوْقاً ، ومنه التعويق والاعتياق ، وذلك إذا أردت أمراً فصرفك عنه صارف . تقول : عاقني عن الوجه الذي أردتُ عائق ، وعاقتني العوائق ، الواحدة عائقة . قال : ويجوز عاقني وعَقَاني بمعنى واحد . والتعويق تربيث الناس عن الخير . ورجل عُوَقَةٌ : ذو تعويق للناس عن الخير . قال : والعَوْق : الرجل الذي لا خير عنده ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.357 harf
- الوقوع: ثبوت الشيء وسقوطه. يقال: وقع الطائر وقوعا، والواقعة لا تقال إلا في الشدة والمكروه، وأكثر ما جاء في القرآن من لفظ (وقع) جاء في العذاب والشدائد نحو: ﴿إذا وقعت الواقعة * ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/1 - 2]، وقال: ﴿سأل سائل بعذاب واقع﴾ [المعارج/1]، ﴿فيومئذ وقعت الواقعة﴾ [الحاقة/15] ووقوع القول: حصول متضمنه، قال تعالى: ﴿ووقع عليهم بما ظلموا﴾ [النمل/85] أي: وجب العذاب الذي وعدوا لظلمهم، فقال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.091 harf
و ق ع وقع الشيء على الأرض وقوعاص‏.‏ وأوقعته إيقاعاً‏.‏ ووقع الطائر على الشجرة‏.‏ وهذه ميقعة البازي‏:‏ لكندرته‏.‏ وتوقعته‏:‏ ترقّبت وقوعه‏.‏ ووقع الربيع في الأرض‏.‏ وانتجعوا مواقع الغيث ومساقطه‏.‏ وأصفى من ماء الوقيعة والوقائع وهي المناقع‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ سقين البشام المسك ثمّ رشفنه رشيف الغريريّات ماء الوقائع وتقول‏:‏ في فم الوقّاع الوقيعة أعذب من ماء الوقيعة وسكّين وقيع وموقّع‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR14.435 harf
وقَع على الشيء ومنه يَقَعُ وَقْعاً ووُقُوعاً: سقَطَ، ووَقَعَ الشيءُ من يدي كذلك، وأَوْقَعَه غيرُه ووَقَعْتُ من كذا وعن كذا وَقْعاً، ووَقَعَ المطرُ بالأَرض، ولا يقال سَقَطَ؛ هذا قول أَهل اللغة، وقد حكاه سيبويه فقال: سَقَط المطرُ مكانَ كذا فمكانَ كذا. ومَواقِعُ الغيثِ: مَساقِطُه. ويقال: وقَع الشيءُ مَوْقِعَه، والعرب تقول: وقَعَ رَبِيعٌ بالأرض يَقَعُ وُقُوعاً لأَوّلِ مطر يقع في الخَرِيفِ. قال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR533 harf
* و ق ع * * الوَقْعةُ * صدمة الحرب و * الوَاقِعةُ * القيامة و * مَوَاقِعُ * الغيث مساقطه ويقال * وَقَعَ * الشيء * مَوْقِعَةُ * و * الوَقِيعَةُ * في الناس الغيبة والوَقِيعةُ أيضا القتال والجمع * وَقَائِعُ * و * وَقَعَ * الشيء يَقَعُ * وُقُوعا * سقط و * وَقَعْتُ * من كذا وعن كذا * وَقْعاً * أي سقطت وأهل الكُوفة يُسَمُّون الفِعْل المُتعدي * واقِعاً * و * وَقَعَ * في الناس * وَقِيعَةً * أي اغتابهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR17.289 harf
وقع على الشيء، وكذلك وقع الشيء من يده يقع بفتحهما وقعا، وقوعا أي: سقط ويقال أيضا: وقعت من كذا، وعن كذا. ونقل شيخنا أن الوقوع بمعنى السقوط والغروب يستعمل بمن، وبمعنى النزول بعن، أو على. قلت: وفيه قصور لا يخفى فتأمل. وقوله تعالى: إن عذاب ربك لواقع، أي: واجب على الكفار، ومنه قوله تعالى: وإذا وقع القول عليهم أخرجنا لهم دابة من الأرض،أي: وجب، ونقله الزجاج، وكذلك وقع الحكم عليهم وقيل: ثبتت الحجة
Maddenin bağlantısı

وقع على الشيء، وكذلك وقع الشيء من يده يقع بفتحهما وقعا، وقوعا أي: سقط ويقال أيضا: وقعت من كذا، وعن كذا. ونقل شيخنا أن الوقوع بمعنى السقوط والغروب يستعمل بمن، وبمعنى النزول بعن، أو على. قلت: وفيه قصور لا يخفى فتأمل. وقوله تعالى: إن عذاب ربك لواقع، أي: واجب على الكفار، ومنه قوله تعالى: وإذا وقع القول عليهم أخرجنا لهم دابة من الأرض،أي: وجب، ونقله الزجاج، وكذلك وقع الحكم عليهم وقيل: ثبتت الحجة عليهم وكذلك قوله تعالى: فوقع الحق أي: ثبت وقال الليث: وقعت الإبل وقوعا: بركت. وقعت الدواب وقوعا: ربضت، وأنشد: وقعن وقوع الطير فيها وما بها سوى جرة يرجعنها بتعـلـل وقال آخر: وقعن اثنتين واثنتـين وفـردة يبادرن تغليسا سمال المداهن وتقول العرب: وقع ربيع بالأرض، يعنون به أول مطر يقع في الخريف، أي: حصل، قال الجوهري: ولا يقال: سقط، هذا قول أهل اللغة. قلت: وقد حكاه سيبويه فقال: سقط المطر مكان كذا فمكان كذا، ومنه مواقع الغيث: مساقطه. ووقعت الطير تقع وقوعا: نزلت عن طيرانها، إذا كانت على شجر أو أرض موكنة، فهن وقوع، بالضم ووقع، كسكر، وقد وقع الطائر وقوعا، فهو واقع قال الأخطل: كأنما كانوا غرابا واقعا فطار لما أبصر الصواقعا وقال المرار بن سعيد الفقعسي: أنا ابن التارك البكري بشرا عليه الطير تأكله وقوعـا ورواية سيبويه: بشر وقال عمرو بن معد يكرب رضي الله عنه: ترى جيف المطي بحافتيه كأن عظامها رخم وقوع وقال موسى بن جابر الحنفي: فما نفرت جنـي ولا فـل مـبـردي ولا أصبحت طيري من الخوف وقعا وإنه لحسن الوقعة، بالكسر، وأما بالفتح فهو الاسم. والوقع: وقعة الضرب بالشيء، يقال: سمعت وقع المطر، وهو شدة ضربه الأرض إذا وبل، وكل ضرب يابس فهو وقع، نحو وقع الحوافر على الأرض، وما أشبهها، قال ذو الرمة يصف الحمير ووقع حوافرها: يقعن بالسفح مما قـد رأين بـه وقعا يكاد حصى المعزاء يلتهب وكذلك وقوع الحافر. والوقع: المكان المرتفع من الجبل نقله الجوهريعن أبي عمرو ونص التهذيب: المكان المرتفع وهو دون الجيل. والوقع: السحاب الطخاف وهو المطمع أن يمطر، وقد ذكر أيضا بالفاء، عن أبي عمرو، أو هو الرقيق كالوقع، ككتف، وعلى الأخير اقتصر الجوهري. وقال أبو عدنان: الوقع: سرعة الانطلاق والذهاب. وفي الصحاح: الوقع، بالتحريك: الحجارة، الواحدة بهاء قال الذبياني: برى وقع الصوان حد نسورها فهن لطاف كالصعاد الذوابل قال: والوقع، أيضا: الحفاء، وقد وقع الرجل، كوجل، يوقع: اشتكى لحم قدمه من غلظ الأرض والحجارة فهو وقع، ككتف، ومنه قول أبي المقدام جساس بن قطيب: يا ليت لي نعلين من جلد الضبع وشركا من استها لا تنقـطـع كل الحذاء يحتذي الحافي الوقع قال الأزهري: هو كقولهم: الغريق يتعلق بالطحلب.

والوقعة بالحرب، ونص العين: في الحرب: صدمة بعد صدمة ونص الصحاح: الوقعة: صدمة الحرب، والاسم: الوقيعة، والواقعة وهما: الحربث والقتال وقيل، المعركة، وجمع الوقيعة: الوقائع، وقد وقع بهم، ومنه قولهم: شهدت الوقعة والوقيعة، وهو مجاز. ووقائع العرب: أيام حروبها، وفي اللسان، أيام حروبهم، وفي العباب: أيامها التي كانت فيها حروبهم. ومن المجاز: نزلت به الواقعة، أي: النازلة الشديدة من شدائد الدهر. والواقعة: اسم من أسماء القيامة، وقال الزجاج في تفسير قوله تعالى: إذا وقعت الواقعة، يقال لكل آت يتوقع: قد وقع الأمر، كقولك: قد جاء الأمر، قال: والواقعة هنا: الساعة، والقيامة. وفي الحديث: يوشك أن يكون خير مال المسلم غنما يتبع بها شعف الجبال، ومواقع القطر، يفر بدينه من الفتن أي: مساقطه، ويقال: انتجعوا مواقع الغيث. وموقعة الطائر بفتح القاف، وعليه اقتصر الجوهري وتكسر قافه أيضا نقله الصاغاني: موضع وقوعه الذي يقع عليه ويعتاد إتيانه، والجمع: المواقع، قال الأخيل: كأن متني من النفي من طول إشرافي على الطوي مواقع الطير على الصفي شبه ما انتشر من ماء الاستسقاء بالدلو على متنيه بمواقع الطير على الصفا إذا زرقت عليه. والموقعة، كمرحلة: جبل. والمويقع، تصغير موقع: ع، بين الشأم والمدينة، المشرفة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام قال ابن الرقاع: يا شوق ما بك يوم بان حدوجها من ذي المويقع غدوة فرآها والميقعة، بكسر الميم: خشبة القصار التي يدق عليها صارت الواو ياء، لانكسار ما قبلها. والميقعة أيضا: المطرقة، ومنه حديث ابن عباس: نزل مع آدم عليه السلام الميقعة والسندان والكلبتان والجمع المواقع، قال الحارث بن حلزة يصف مناسم ناقته بالصلابة، ويشبهها بالمطارق: أنمى إلى حرف مـذكـرة تهص الحصى بمواقع خنس والميقعة أيضا: الموضع الذي يألفه البازي ويقع عليه، ويعتاد إتيانه. ويقال: الميقعة: المسن الطويل، كما في الصحاح وقيل: هو ما وقع به السيف والمسن بكسر الميم. وقد وقعته بالميقعة، فهو وقيع: حددته بها، يقال: سكين وقيع، أي: حديد،و كذلك سيف وقيع، أي: وقع بالميقعة، فعيل بمعنى مفعول، قال الشماخ يصف إبلا: بباكرن العضاه بمقنعات نواجذهن كالحدإ الوقيع والحافر الوقيع والموقوع: الذي أصابته الحجارة فوقعته، قال رؤبة يصف حمارا: يركب قيناه وقيعا ناعلا أي حافرا محددا، كأنه شحذ بالأحجار، كما يوقع السيف إذا شحذ، وقيل: الوقيع: الحافر الصلب، والناعل: الذي لا يحفى، كأن عليه نعلا، وقال رؤبة أيضا: لأم يدق الحجر المدملقا بكل موقوع النسور أخلقا وقدم موقوعة: غليظة شديدة.

والوقيعة: لغة في الوفيعة: بالفاء، هكذا في بعض النسخ: وقد تقدم أنه بالقاف لحن، وفي أكثر النسخ: الوقيعة: نقرة في جبل أو سهل، ونص الجوهري: قال أبو صاعد: الوقيعة: نقرة في متن حجر في سهل أو جبل يستنقع فيها الماء، وهي تصغر وتعظم حتى تجاوز حد الوقيعة، فتكون وقيطا، قال الليث: ج: وقاع، بالكسر، ووقائع، قال عمرو بن أحمر: الزاجر العيس في الإمليس أعينها مثل الوقائع في أنصافها السمل وقال ذو الرمة: ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه جنى النحل ممزوجا بماء الوقائع والوقيعة: القتال، نقله الجوهري وقيل: المعركة، والجمع: الوقائع، وهو مجاز. ومن المجاز: الوقيعة: غيبة الناس، نقله الجوهري يقال: وقع في الناس: أي: اغتابهم وقوعا ووقيعة، وقيل: هو أن يذكر في الإنسان ما ليس فيه، ومنه الحديث: ذهب رجل ليقع في خالد، أي: يذزه ويعيبه ويغتابه. وموقوع: ماء بناحية البصرة وقيل: ع بناحية بها، قتل به أبو معبد الشني الخارجي. وقاع كقطام: كية مدورة على الجاعرتين أو حيثما كانت، وقيل: تكون بين القرنين، قرني الرأس، قال عوف بن الأحوص: وكنت إذا منيت بخصم سوء دلفت له فأكـويه وقـاع ونسبه الأزهري لقيس بن زهير، قال الكسائي: ولا تكون إلا دارة حيث كانت، يعني ليس لها موضع معلوم. وقد وقعته كوضعته وقاع، وقال شمر: كواه وقاع: إذا كوى أم رأسه. وقال ابن شميل: أرض وقيعة: لا تكاد تنشف الماء من القيعان وغيرها من القفاف والجبال، قال: وأمكنة وقع بضمتين: بينة الوقائع، كذا في النسخ، ومثله في العباب، والصواب: بينة الوقاعة، كما هو نص ابن شميل، وذكره في التكملة على الصواب، ويؤيده نص أبي حنيفة حيث قال: الوقيع من الأرض: الغليظ الذي لا ينشف الماء، ولا ينبت، بين الوقاعة، والجمع: وقع. والأوقع: شعب، نقله الصاغاني. والوقعة، محركة: بطن من بني سعد بن بكر، قال أبو دؤاد الرواسي: يا أخت دحوة أو يا أخت أختهـم من عامر وسلول أو بني الوقعه والوقاع كشداد: غلام للفرزدق كان يوجهه في قبائح وأشياء غير جميلة، فهو اسم على مسماه. ورجل وقاع ووقاعة: يغتاب الناس، نقله الجوهري. ورجل واقعة، أي: شجاع قاله ابن دريد، وقيل: داهية، وهو مجاز. وواقع: فرس ربيعة بن جشم النمري، نقله الصاغاني. وواقع بن سحبان المحدث عن أسير بن جابر، وعنه قتادة. وفاته: الحسن بن واقع، عن ضمرة بن ربيعة، نقله الحافظ.

والنسر الواقع: نجم كما في الصحاح زاد غيره كأنه الطائر كاسر جناحيه من خلف حيال النسر، قرب بنات نعش، ولما كان بحذائه النسر الطائر سمي واقعا، فالنسر الواقع شامي، والنسر الطائر حده: ما بين النجوم الشامية واليمانية، وهو معترض غير مستطيل، وهو نير، ومعه كوكبان غامضان وهو بينهما وقاف، كأنهما له كالجناحين، وقد بسطهما، وكأنه يكاد يطير، وهو معهما معترض مصطف، ولذلك جعلوه طائرا، وأما الواقع فهو ثلاث كواكب كالأثافي، فكوكبان مختلفان، ليسا على هيئة النسر الطائر، فهما له كالجناحين، ولكنهما منضمان إليه، كأنه طائر وقع. ويقال: وقع في يده، كعني أي: سقط في يده، قاله ابن دريد. ويقال: فلان يأكل الوجبة، ويتبرز الوقعة، أي: يأكل في اليوم مرة، ويتغوط مرة قال ابن الأعرابي وابن السكيت: سئل رجل عن سيره: كيف كان سيرك? قال: كنت آكل الوجبة، وأنجو الوقعة. وأعرس إذا أفجرت، وأرتحل إذا أسفرت، وأسير الملع، والخبب والوضع، فأتيتكم لمسي سبع، قال ابن الأثير: الوقعة: المرة من الوقوع: السقوط، وأنجو: من النجو: الحدث، أي: آكل مرة واحدة، وأحدث مرة في كل يوم. وأوقع بهم في الحرب إيقاعا: بالغ في قتالهم، نقله الجوهري كوقع بهم وقعا، كوضع، وكذلك أوقعه إيقاعا، كما في الأساس، وهو مجاز. وقال ابن شميل: سمعت يعقوب بن مسلمة الأسدي يقول: أوقعت الروضة إيقاعا: أمسكت الماء وأنشدني فيه: موقعة جثجاثها قد أنورا والإيقاع من إيقاع ألحان الغناء، وهو أن يوقع الألحان ويبينها تبيينا، هكذا هو في اللسان والعباب، وفي بعض النسخ ويبنيها من البناء، وسمى الخليل رحمه الله تعالى كتابا من كتبه في ذلك المعنى كتاب الإيقاع. وموقع بالضم في قول رويشد الطائي: وموقع تنطق غير السداد فلا جيد جزعك يا موقع قبيلة نقله الصاغاني. والتوقيع: ما يوقع في الكتاب، كذا في الصحاح والعباب، وهو إلحاق شيء بعد الفراغ منه لمن رفع إليه، كالسلطان ونحوه من ولاة الأمر، كما إذا رفعت إلى السلطان أو الوالي شكاة، فكتب

تحت الكتاب، أو على ظهره: ينظر في أمر هذا، ويستوفى لهذا حقه، ورفع إلى جعفر بن يحيى كتاب يشتكى فيه بعامل، فكتب على ظهره: يا هذا، قد قل شاكروك، وكثر شاكوك، فإما عدلت، وإلا اعتزلت، ورفع إلى الصاحب بن عباد كتاب فيه أن إنسانا هلك، وترك يتيما، وأموالا جليلة لا تصلح لليتيم، وقصد الكتب إغراء الصاحب بأخذها، فوقع الصاحب فيه: الهالك رحمه الله، واليتيم أصلحه الله، والمال أثمره الله، والساعي لعنه الله، ونحو هذا من التوقيعات نقله شيخنا من زوهر الأكم في الأمثال والحكم لشيخ مشايخه أبي الوفاء الحسن بن مسعود اليوسي رحمه الله تعالى، قيل: هو مأخوذ من التوقيع الذي هو مخالفة الثاني للأول، وقال الأزهري: توقيع الكاتب في الكتاب المكتوب: أن يجمل بين تضاعيف سطوره مقاصد الحاجة، ويحذف الفضول، وهو مأخوذ من توقيع الدبر ظهر البعير، فكأن الموقع في الكتاب يؤثر في الأمر الذي كتب الكتاب فيه ما يؤكده ويوجبه، وفي زهر الأكم بعد نقله هذه العبارة فسمي هذا توقيعا، لأنه تأثير في الكتاب حسا، أو في الأمر معنى، أو من الوقوع، لأنه سبب لوقوع الأمر المذكور، أو لأنه إيقاع لذلك المكتوب في الكتاب، فتوقيع كذا بمعنى إيقاعه. قلت: ومن أحسن ما رأيت في التوقيعات، قول العفيف عبد الله بن جعفر، من مشاهير رجال زعل، وفد على المؤيد صاحب تعز، فداعبه في طلب الفسخ قال: يا مليكا لو وزنـا نـعـلـه بجميع الخلق طرا وزنـت إن من غاب عن الإلف زنى بعد طول المكث عنها ..... ولم يكتب قافية البيت الثاني، فوقع المؤيد: وزنت رحمه الله، فدل ذلك على جودة فهمهما، نقلته من كتاب الأنساب للناشري. قال شيخنا: وقد زعم كثير من علماء الأدب وأئمة اللسان: أن التوقيع من الكلام الإسلامي، وأن العرب لا تعرفه، وقد صنف فيه جماعة، ولا سيما أهل الأندلس، وكلامهم ظاهر في أنه غير عربي قديم، وإن كان مأخوذا من المعاني العربية، فتأمل. ثم قال الجوهري: يقال: السرور توقيع جائز، قال شيخنا: أي من أسباب السرور التوقيع الجائز، أي: النافذ الماضي الذي لا يرده أحد، لأنه يدل على كمال الإمارة، وتمام الرياسة، وهي للنفوس أشهى من كل شيء، ولذلك جعل السرور منحصرا فيها، وهذا الكلام كأنه جواب من بعض الأكابر في الإمرة والوجاهة ونفوذ الإمرة كأن شخصا سأل جماعة: ما السرور لديه? فكل واحد أجاب بما جبلت عليه نفسه، وطبعت عليه سجيته، على حساب الرغبات وهو كثير. قالوا: سئل عالم، فقيل له: ما السرور? فقال: معنى صح بالقياس، ولفظ وضح بعد التباس. وقيل لشجاع: ما السرور? فقال طرف سريع، وقرن صريع. وقيل لملك: ما السرور? فقال: إكرام ودود، وإرغام حسود. وقيل لعاقل: ما السرور? فقال: صديق تناجيه، وعدو تداجيه. وقيل لمغن: ما السرور? فقال: مجلس يقل هذره، وعود ينطق وتره. وقيل لناسك: ما السرور? فقال: عبادة خالصة من الرياء، ورضى النفس بالقضاء. وقيل لوزير: ما السرور? فقال: توقيع نافذ.

قال شيخنا: وقد وقع في محاضرات الراغب ما يدل على أن الذي قال ذلك هو الفضل بن سهل، فإن الراغب ذكر في محاضراته بابا من الأماني بحسب أحوال المتمنين، وذكر فيه أنواعا مما أسلفناه، قال في أوائله: قال قتيبة بن مسلم للحصين بن المنذر: ما تتمنى? فقال: لواء منشور، وجلوس على السرير، وسلام عليك أيها الأمير، وقيل: لعبد الله بن الأهتم: ما تتمنى فقال:توقيع نافذ، وأمر جائز، وقيل لحكيم: تمن ما تشاء، فقال: محادثة الإخوان، وكفاف من عيش، والانتقال من ظل إلى ظل، وقال بعضهم: العيش كله في صحة البدن، وكثرة المال، وخمول الذكر، ثم قال: ووقع للجاحظ أمثال هذا مفرقا في كتبه على أنواع من هذا، وفي هذا القدر كفاية. ثم قال الجوهري والتوقيع: تظني الشيء وتوهمه، يقال: وقع أي: ألق ظنك على شيء، وفي المحكم: التوقيع بالظن والكلام يعتمده ليقع وهمه. وقال الليث: التوقيع: رمي قريب لا تباعده، كأنك تريد أن توقعه على شيء، وكذلك توقيع الأركان. قال الجوهري: والتوقيع: إقبال الصيقل على السيف بميقعته يحدده، ومرماة موقعة. والتوقيع: التعريس، وهو النزول آخر الليل وقد وقعوا، قال ذو الرمة: إذا وقعوا وهنا كسوا حيث موتتمن الجهد أنفاس الرياح الحواشك وقال الليث، كما في العباب وفي اللسان: قال الأصمعي: التوقيع: نوع من السير شبه التلفيف، وهو رفعه يده إلى فوق. ووقعت الحجارة الحافر أي: قطعت سنابكه تقطيعا هكذا نص العباب، ومقتضى ذلك أنه من الثلاثي، و الذي في اللسان: وقعت الحجارة الحافر، فقطعت سنابكه توقيعا، وهذا أشبه لسباق المصنف وسياقه، وكلاهما صحيح. قال الليث: وإذا أصاب الأرض مطر متفرق، أو أخطأ فذلك توقيع في نبتها، وقال غيره: هو إصابة المطر بعض الأرض، وإخطاؤه بعضا، وقيل: هو إنبات بعضها دون بعض. ومن المجاز: الموقع، كمعظم، الأخير عن اللحياني: من أصابته البلايا نقله الجوهري الأخير عن اللحياني. والموقع: المذلل من الطرق، نقله الجوهري أيضا. والموقع أيضا: البعير تكثر آثار الدبر عليه نقله الجوهري والصاغاني وهو مجاز، زاد في اللسان: لكثرة ما حمل عليه وركب، فهو ذلول مجرب، أنشد الجوهري للشاعر: فما منكم أفناء بكر بن وائل لغارتنا إلا ذلول مـوقـع وأنشد ابن الأعرابي للحكم بن عبدل: مثل الحمار الموقع الظهر لا يحسن مشيا إلا إذا ضربـا وفي حديث عمر رضي الله عنه قال: من يدلني على نسيج وحده? فقال له أبو موسى رضي الله عنه: ما نعلمه غيرك، فقال : ما هي إلا إبل موقع ظهورها ضرب ذلك مثلا لعيوبه. وفي الأساس: وقعت الدابة بكثرة الركوب: سحجت، فتحاص عنها الشعر، فنبت أبيض. والموقع: السكين المحدد، نقله الجوهري. وقال ابن عباد: النصال الموقعة، هي: المضروبة بالميقعة، أي: المطرقة، قال أبو وجزة: حرى موقعة ماج البنان بهـا على خضم يسقى الماء عجاج

وقد ذكره الجوهري بقوله: ومرماة موقعة، أي: محددة، فإن المراد بالمرماة هو النصل. والموقع كمحدث: الخفيف الوطء على الأرض، نقله ابن عباد. واستوقع: تخوف ما يقع به، قاله الليث، وهو شبه التوقع. واستوقع السيف: أنى له الشحذ، قاله الليث، وفي الأساس: آن له أن يشحذ، وفي اللسان: احتاج إلى الشحذ. وقال الجوهري: استوقع الأمر: انتظر كونه، كتوقعه يقال: توقعت مجئه، وتنظرته، وفي الأساس: توقعه: ارتقب وقوعه، وقال الراغب: أصل معناه: طلب وقوع الفعل مع تخلف واضطراب. ومن المجاز: واقعه في المعركة: حاربه. ومن المجاز: واقع المرأة: باضعها، وخالطها، قال ابن سيده: وأراه عن ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: الموقوع: مصدر وقع يقع، كالمجلود، والمعقول، قال أعشى باهلة.

وألجأ الكلب موقوع الصقيع به وألجأ الحي من تنفاحها الحجر وأوقعه إيقاعا: أنزله وأسقطه، نقله الجوهري. والموقع والموقعة، بكسر قافهما: موضع الوقوع، الأخيرة عن اللحياني. ووقاعة الستر: موقعه إذا أرسل، حكاه الهروي في الغريبين، وقال ابن الأثير: هو موقع طرف الستر على الأرض، وهي موقعه وموقعته، ويروى: الوقاعة بفتح الواو، والمعنى: ساحة الستر. والميقعة بالكسر: داء يأخذ الفصيل، كالحصبة، فيقع فلا يكاد يقوم. ووقع السيف: ووقعته، ووقوعه: هبته ونزوله بالضريبة. ووقع به ماكر وقوعا ووقيعة: نزل، وفي المثل: الحذار أشد من الوقيعة يضرب ذلك للرجل يعظم في صدره الشيء فإذا وقع فيه كان أهون مما ظن. وأوقع ظنه على الشيء، ووقعه، كلاهما: قدره وأنزله. ووقع بالأمر: أحدثه وأنزله. وأوقع فلان بفلان ما يسوء، أي: أنزله نقله الجوهري والزمخشري، وهو مجاز. ووقع منه الأمر موقعا حسنا أو سيئا: ثبت لديه. وأوقع به الدهر: سطا. والوقاع بالكسر: المواقعة في الحرب، قال القطامي: ولو تستخبر العلماء عـنـا ومن شهد الملاحم والوقاعا بتغلب في الحروب، ألم يكونوا أشد قبائل العرب امتناعا وقال أيضا: وكل قبيلة نظروا إلـينـا وخلوا بيننا كرهوا الوقاعا والوقعة: النومة في آخر الليل. والوقعة: وقوع الطائر على الشجر أو الأرض، وطير أواقع، قال الشاعر: لكالرجل الحادي، وقد تلع الضحى وطير المنايا فوقـهـن أواقـع أراد: وواقع، جمع الوقعة، فهمز الواو الأولى. ووقيعة الطائر: ميقعته. وإنه لواقع الطير: أي: ساكن لين، وهو مجاز. ووقعت الدواب توقيعا: لغة في وقعت، وكذا وقعت الإبل توقيعا: إذا ربضت، وقيل: وقعت، بالتشديد: اطمأنت بالأرض بعد الري، أنشد ابن الأعرابي: حتى إذا وقعن بالأنباث غير خفيفات ولا غراث وإنما قال: غير خفيفات إلى آخره، لأنها قد شبعت ورويت فثقلت. ووقع به: لامه وعنفه. ووقع في العمل وقوعا: أخذ. ووقع في قلبي السفر، وهو مجاز. وواقع الأمور مواقعة، ووقاعا: داناها، قال ابن سيده: أرى قول الشاعر، أنشده ابن الأعرابي:

ويطرق إطراق الشجاع وعنده إذا عدت الهيجا وقاع مصادف إنما هو من هذا، قال: وأما ابن الأعرابي فلم يفسره. ووقع على أمرأته: جامعها، وهو مجاز، قال ابن سيده: وأراه عن ابن الأعرابي. والوقاعة: صلابة الأرض. والوقع: الحصى الصغار، واحدتها وقعة. والتوقيع: الإصابة، أنشد ثعلب: وقد جعلت بوائق من أمور توقع دونه وتكف دونـي والوقع، والوقيع: الأثر الذي يخالف اللون. والتوقيع: سحج في ظهر الدابة، وقيل: في أطراف عظام الدابة من الركوب، وربما انحص عنه الشعر، فنبت أبيض. ووقع الحديد والمدية والنصل والسيف، يقعها وقعا: أحدها وضربها، قال الأصمعي: يقال ذلك إذا فعلته بين حجرين. ونصل وقيع: محدد، وكذلك الشفرة بغير هاء، قال عنترة: وآخر منهم أجررت رمحي وفي البجلي معبلة وقـيع والوقيع من السيوف: ما شحذ بالحجر ويقال: قع حديدك. والوقيعة: المطرقة، وهو شاذ لأنها آلة، والآلة إنما تأتي على مفعل، قال الهذلي: رأى شخص مسعود بن سعد بكفه حديد حديث بالوقيعة مـعـتـد والوقع، ككتف: المريض يشتكي رجله من الحجارة. وقال أبو زيد: يقال لغلاف القارورة: الوقعة، والوقاع والوقعة للجميع. قلت: صوابه بالفاء، وقد تقدم. والواقع: الذي ينقر الرحى، وهم الوقعة. وأهل الكوفة يسمون الفعل المتعدي واقعا، نقله الجوهري. وهذه نعل لا تقع على رجلي. ووقع الأمر: حصل. وفلان يسف ولا يقع: إذا دنا من الأمر ثم لا يفعله، وهو مجاز. وتواقعا: تحاربا.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.210 harf
وَقَعَ الأَمْرُ 1 وَقَعَ الأَمْرُ ذ The thing, or affair, [fell, befell,] happened; took place; came to pass; became [executed, performed, or] realized; syn. حَصَلَ. (TA.) ― -b2- وَقَعَ فِى He lighted, or came, upon a thing or place; and he became in a place. ― -b3- وَقَعُوا فِى السُّنَيَّاتِ البِيضِ [They lapsed into the years of scantiness of herbage]. (K in art. سنه, q. v.) ― -b4- وَقَعَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.343 harf
Madde başı: وقعوَقعَ وَقعَ A ( n. ac. وَقَع 4 ), a. Was bare-footed. b. Was foot-sore. وَقَّعَ وَقَّعَ II , a. Signed, sealed, subscribed; registered, recorded. b. [ 'Ala ], Formed an opinion about. c. Alighted, halted. d. [ 'Ala ], Furbished ( a sword ). e. Sprinkled. f. Trod ( road ). g. see I (l) . وَاْقَعَ وَاْقَعَ III , a. Rushed upon, attacked, charged. b. Lay with. أَوْقَعَ أَوْقَعَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR639 harf
Madde başı: وقع ]يقع[وَقَعَ ]يَقَعُ[ وَقَعَ ]يَقَعُ[ ( n. ac. وُقُوْع 27 ), a. Fell; tumbled; knelt, lay down. b. Befell, occurred, happened. c. [ La ], Befell, happened to. d. [ 'Ala ], Was incumbent upon; beseemed. e. [ 'Ala ], Attacked, fell upon; swooped down upon. f. Was established, made firm. g. ( n. ac. وَقِيْعَة 25t , وُقُوْع 27 ) [ Fī ], Slandered; insulted. h. [ Fī ], Impressed, affected.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR51.305 harf
وقع وَقَعَ - يَقَعُ - مَوْقِع - مَوَاقِع - وَاقِع - وَاقِعَة - وَقْعَة - أَوْقَعَ - يُوْقِعُ - واقَعَ - يُوَاقِعُ - مُواقِع - مُواقِعُوْن وَقَعَ - يَقَعُ + الكائن أو الأمر: ينزل ويسقط في مكان ويستقر فيه لا يتحرك وَقَعَ - يَقَعُ + الكائن: ينزل ويسقط في مكان ويستقر فيه لا يتحرك: يتحرك من موضع يعتبر أعلى أو بعيد إلى موضع يعتبر أدنى أو قريب
Tamamını oku

Sîgalar(14)

Mücavir kökler20 mücavir (127 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفخ

    2 ortak ayet · Körük demektir

  2. روح

    2 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. ظنن

    2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  4. سوي

    2 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  5. سجد

    2 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  6. وجد

    2 ortak ayet · Su birikintisidir

  7. رأي

    3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  8. خرج

    2 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  9. مع

    2 ortak ayet · Beraber

  10. عند

    2 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  11. أرض

    3 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  12. ذكر

    2 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Geçtiği ayetler(22)

  1. … مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

    Vuku bulduHer kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ …

    Vuku bulduDedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.

  3. وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَامُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

    Vuku bulduÜzerlerine azab çökünce, dediler ki: Ey Musa, sana olan ahdine göre Rabbına dua et. Eğer bu azabı bizden kaldırırsan; andolsun ki, sana inanacağız ve İsrailoğullarını seninle birlikte göndereceğiz.

  4. أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ

    Vuku bulduGerçekleştikten sonra mı ona inanacaksınız? Hemen şimdi mi. Hani siz onu acele istiyordunuz.

  5. وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ

    Vuku bulduKendilerine söylenmiş olan, başlarına geldiği zaman; yerden bir canlı çıkarılır ki insanların ayetlerimize kesin olarak inanmadıklarını söyleyerek konuşur.

Sîga sayfası: الْوَاقِعَةُ
Sîga sayfası: لِوَقْعَتِهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli / vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerسقط, نزل, حلل, ثبت
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yukarıdan aşağıya veya potansiyelden fiile inerek zemine çarpması, yerleşmesi ve kaçınılmaz olarak gerçekleşmesi
Çekirdek Özet 2İlahi vaadin, azabın ve kıyamet hadisesinin ertelenemez ve geri döndürülemez bir kesinlikle gerçekleşip üzerlerine inmesi
Çekirdek Özet 3Potansiyel halindeki hükmün nesnel gerçekliğe dönüşmesi; hakikatin varlık sahasında sabitlenip kaçınılmaz sonuç doğurması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca tesadüfi bir «olma/gerçekleşme» sanılması; yukarıdan iniş, çarpma, ağırlık, kesinlik ve kaçınılmaz sarsıntı boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقBir şeyi belirli bir sınırda tutma, basma, çarpma veya sabitlemeyle durdurma hareketi; وقب (çukurlaşarak girme), وقت (zaman sınırına bağlanma), وقد (tutuşturulup alev alma), وقذ (şiddetle vurup serseme çevirme), وقر (ağırlık basması, oturaklaşma), وقف (durup dikilme) ve وقي (koruyucu bir zeminle engelleme) köklerinde bu baskı, sabitleme ve sınır koyma ortak eksendir.عع harfinin getirdiği derinlik, açığa çıkma ve zeminle bütünleşme etkisiyle çekirdeğin sabitlenme hareketi, bir nesnenin veya hükmün yüksekten aşağıya çarparak zemine oturması, nesnel bir gerçeklik olarak varlığa yapışması ve iz bırakması anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaOlayın veya hükmün bir nedene, kaynağa sıkıca bağlanması ve askıdan inmeye hazır hale gelmesi
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırKuvvetin belirli bir odak noktasında toplanması, kaçınılmaz bir merkeze ve sınıra doğru yönelmesi
عGöz; görme, bilme, kaynakNesnenin veya olayın görünür alana çıkması, açığa vurulması ve fiziksel/somut varlık katmanına ulaşması
وقعKaynağa bağlı gücün toplanarak görünür alana inmesi ve zemine çakılmasıBağlı ve takdir edilmiş olan bir hükmün ya da nesnenin odaklanarak aşağıya inmesi, zemine çarpıp görünür, kesin ve inkâr edilemez bir vakıa olarak sabitlenmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin, yağmur damlasının veya kuşun yüksekten aşağıya inip yere konması, çarpması; çekiç veya taşın sert bir cisme vurmasıyla çıkan ses ve bırakan darbe izi; devenin yere çöküp göğsünü zemine dayaması.
Cahiliye şiiri kullanımıer-Râî en-Nümeyrî şiirinde hörgüçleri üzerine tünemiş kuşları betimlerken bu kökü kullanır: كأنّ على أثباجها حين شوّلَتْ / بأَذْنابِها قبّا من الطّيْر وُقَّعا (Kuyruklarını diktiklerinde hörgüçlerinin üzerinde sanki yere inip tünemiş zayıf ve çevik kuşlar vardı).
Erken Arapça kullanımSavaş meydanındaki şiddetli vuruşmaya ve tokuşmaya «vak‘a» (الوقعة), suyun çukurda toplanıp yere oturduğu yerlere «vekāi‘» (الوقائع), örs üzerinde dövülerek keskinleştirilmiş demire «hadîdün vakī‘» (حديد وقيّع) denmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

Sami etimolojik katman

Arapça وقع kökü, Batı Sami dillerinde somut bir darbe, aşağıya doğru sert iniş ve zemine tutunma/çarpma semantiğiyle temsil edilir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle karşılanan יקע (y-q-ʿ) kökü «eklem yerinden çıkmak, gerilip asılmak, düşmek» anlamlarına gelirken, fiilin düşme ve çökme boyutu Ge’ez (Eski Etiyopya) dilinde «çökmek, yere serilmek» çağrışımlarıyla korunmuştur. Süryanice ve Aramice katmanında kök çoğunlukla yerini düşme ve çarpma eylemi için נפל (n-p-l) veya רמא (r-m-y) köklerine bıraksa da, Arapçada kök asıl fiziksel sertliğini korumuş; salt yerçekimiyle düşmeyi anlatan سقط kökünden farklı olarak, darbe etkisi, ses (vaj‘ / vak‘) ve bir ağırlığın zemin üzerinde sabitlenmesi nüansını öne çıkarmıştır. Sami dillerinde yüksek bir noktadan kopup aşağıda kaçınılmaz bir iz bırakma olgusu, Arapçada hem fiziki çöküşü hem de ertelenemez ilahi kararların tezahürünü ifade eden zengin bir semantik çekirdeğe dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuşun konması, yağmurun yeryüzüne çarpması, demirin dövülmesiFiziksel bir ağırlığın veya kuvvetin aşağıya inip temas ettiği noktada ses ve iz bırakarak sabitlenmesi çekirdeğinden soyutlanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice יקע (yāqaʿ), Ge'ez kökleriEklemin yerinden kopup düşmesi, gerilerek yere serilme gibi fiziksel sert iniş ve sarsılma matrisiyle örtüşür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çökme/çarpma kökleriKökün Afro-Asyatik çeperde kesin bir morfolojik denkliği gösterilememiştir; Sami içi gelişimi belirgindir.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقعAnlamlıDüşmek, çarpmak, gerçekleşmekBir nesnenin veya hükmün yukarıdan inerek zemine çarpması, vuku bulması.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
وعقAnlamlıHuysuzluk, darlık, telaşİnsanın veya hayvanın mizacındaki huysuzluk, sabırsızlık ve daralma.Hedef kökle zıt veya sapma ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
قوعAnlamlıDüzleşmek, yere basmakYerin düz ve çıplak olması; devenin çiftleşmek için çökmesi.Zeminle doğrudan temas çekirdeği; Kur'an'da geçer.
قعوAnlamlıÇömelmek, kıvrılmakİnsanın ayakları üstüne çöküp büzülmesi; kuyunun makarası.Aşağıya doğru toplanma hareketi; Kur'an'da geçmez.
عوقAnlamlıAlıkoymak, engellemekBirini yolundan, hareketinden ve amacından geri tutmak, hapsetmek.Düşmeyi ve hareketi sınırlandırma yönü; Kur'an'da geçer.
عقوAnlamlıAvlu, etraf, sığınakBir evin veya yerin çevresi, avlusu; borçtan geri dönmek.Çevrelenmiş zemin anlamı; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقعMerkezDüşme, gerçekleşme, darbeYüksekten inip zeminle temas ederek ses, sarsıntı ve kalıcı iz bırakıp kesinleşme.Bir hükmün veya cismin kaçınılmaz olarak hedefine inip orada sabitlenmesi.
سقطKomşuDüşme, sukutCansız, iradesiz veya beklenmedik şekilde yukarıdan aşağıya kayıp düşme; çarpma ve sabitlenme şart değildir.وقع kökündeki kesinlik, ağırlık ve darbe vurgusu سقط kökünde yerini kopma ve zayıflığa bırakır.
نزلKomşuİnme, konaklamaYüksek bir makamdan aşağıya aşama aşama, sükûnetle ve intizam içinde iniş.نزل kökünde ağırlık ve darbe şiddeti değil, intikal ve konaklama esastır.
حللKomşuİnme, yerleşme, çözülmeBir mekâna konup orayı mesken tutma ya da bir borcun/vaktin gelip çatması.حلل çözülüp yayılmayı içerirken, وقع sertçe çarpıp varlığı kaplamayı ifade eder.
ثبتKomşuSabit olma, durmaKımıldamadan yerinde durma, sarsılmama, kararlılık.ثبت hareketin durmasını, وقع ise hareketin çarparak sonlanıp varlık kazanmasını anlatır.
رفعZıtYükseltme, kaldırmaAşağıda olanı yukarıya çıkarma, bertaraf etme, ortadan kaldırma.وقع kökünün aşağı iniş, zemine çarpış ve çöküş dinamizminin tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقعDüşmek, çarpmak, tahakkuk etmekCismin yere inmesi, hükmün tahakkuku, darbe ve ses.Kesin
Latinceaccidere, cadere, evenireDüşmek, başına gelmek, meydana çıkmak«Cadere» salt düşmeyi, «accidere» insanın başına düşen/gelen hadiseyi karşılar; kökün sert darbe hissini tam vermez.Güçlü
İngilizceto befall, to occur, to impactBaşına gelmek, vuku bulmak, çarpmak«Befall» kaçınılmaz ve sarsıcı akıbeti, «impact» çarpma şiddetini karşılar; tek başına «occur» kökü sıradanlaştırır.Güçlü
Almancaeintreffen, niedergehen, befallenMeydana gelmek, inmek, isabet etmek«Niedergehen» gökten veya yukarıdan inişi, «befallen» musibetin çarpmasını iyi aktarır.Güçlü
Fransızcasurvenir, s'abattre, frapperBirden vuku bulmak, üzerine çökmek, vurmak«S'abattre» yüksekten şiddetle inip ezme boyutunu en iyi karşılayan ifadedir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الواقعة / وقعتKıyametin kopması, dehşetli sonun gerçekleşmesiKıyametin ertelenemez bir sarsıntıyla varlık sahnesine inişi ve nizamı çökertmesi (Vâkı‘a 56:1, Hâkka 69:15).
واقع / لواقعKesinleşmiş ve geri çevrilemez azapİnkârcıların talep ettiği ya da inkâr ettiği ilahi cezanın kaçınılmaz inişi (Mearic 70:1, Tûr 52:7, Zâriyât 51:6).
فقعواİtaat ve teslimiyetle derhal secdeye kapanmaHz. Âdem’e ruh üflendiğinde meleklerin gecikmeksizin yere kapanması (Hicr 15:29, Sâd 38:72).
وقع (فوقع)Hakkın sabit ve aşikâr hale gelmesiMusa ile büyücüler arasındaki mücadelede gerçeğin galip gelip yerleşmesi (A‘râf 7:118).
وقع (وقع القول)Azap ve helak hükmünün kesinleşip tahakkuk etmesiZulümleri sebebiyle kavimlerin aleyhine ilahi hükmün inip infaz safhasına girmesi (Neml 27:82, Neml 27:85).
وقع (وقع أجره)Mükâfatın hak edilip ilahi teminat altına girmesiAllah ve Resulü yolunda hicret ederken ölen kişinin ecrinin kesinlikle sabit olması (Nisâ 4:100).
مواقعYıldızların mevkileri, yörüngeleri, batış yerleriKozmik nizamın sınırlarını ve büyüklüğünü gösteren ilahi kasem bağlamı (Vâkı‘a 56:75).
تقعGök cisimlerinin yerçekimiyle yere düşmesiAllah’ın izni olmadıkça göğün yerin üzerine çökmesinin engellenmesi (Hac 22:65).
مواقعوهاGünahkârların ateşe düşeceklerini kesin olarak anlamalarıKıyamet günü suçluların cehennem ateşini görüp içine yuvarlanacaklarını kesin olarak kavramaları (Kehf 18:53).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVaad ve vaîd, kazâ ve kader, kıyamet ahvaliAllah’ın tehdit ettiği azabın ve vaat ettiği cezanın ertelenemez şekilde gerçekleşmesi (vukūu’l-vaîd); ilahi takdirin zamanı gelince zorunlu olarak varlık sahasına inmesi.İmkân halinden vücûb ve fiil haline geçiş; kesinleşmiş ilahi kader.
FıkıhHükümlerin sübutu, talak ve akitlerin in‘ikadıŞarta bağlı akit ve tasarrufların şartın gerçekleşmesiyle vücut bulması (vukūu’t-talâk); hakların sübut bulup borcun zimmete oturması.Hükmün nesnel olarak yürürlüğe girmesi ve geri alınamaz bağlayıcılık kazanması.
Tefsirالواقعة ismi, azabın niteliği ve meleklerin secdesiNeden kıyamete «Vâkı‘a» denildiği; kökün iniş, sarsış ve ezicilik boyutu; secdeye kapanmanın yıldırım hızıyla ve tam teslimiyetle olması.Şüphe götürmez kozmik çöküş ve somut hakikatin tahakkuku.
HadisEşrât-ı sâat, fitnelerin zuhuru, musibetlerFitnelerin yağmur damlaları gibi evlerin arasına düşmesi (vukūu’l-fiten) ve kaza gelince basiretin bağlanması rivayetleri.Önüne geçilemeyen, toplumu saran ağır ve sarsıcı musibetler.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adalet ve ceza-mükâfat yasasıHükmün tahakkuku ve cezanın inişiTehdit ve müjdelerin afaki söz olmaktan çıkıp varoluşsal gerçeğe dönüşmesiDin, soyut bir inanç manzumesi değildir; her amelin kozmik bir karşılığı vardır ve zamanı geldiğinde bu karşılık kaçınılmaz olarak vuku bulur (Nisâ 4:100, Mearic 70:1).Kesin
İlmiNeden-sonuç zinciri ve fiziksel yasalarOlgunlaşan sürecin nesnel sonuca varmasıPotansiyel enerjinin kinetik darbeye ve gözlemlenebilir olguya dönüşmesiBilimsel düzlemde şartlar tamamlandığında sonucun tehir edilmeksizin meydana gelmesi ve yerçekimi gibi doğa yasalarının işleyişidir (Hac 22:65).Güçlü
SiyasiHukukun infazı ve iktidarın meşruiyet kriziİktidarın çöküşü veya yaptırımın uygulanmasıMeşruiyetini yitiren düzen üzerine toplumsal çöküşün ve azabın inmesiHukuk ve adalet terk edildiğinde vaat edilen toplumsal çöküş bir söz olmaktan çıkar, siyasal yapının üzerine bir darbe gibi iner (Neml 27:85).Güçlü
İktisadiBorcun muacceliyeti ve krizin patlak vermesiRisklerin realizesi ve piyasa çöküşüErtelenen borç ve dengesizliklerin piyasayı sert bir krizle vurmasıSanal ve spekülatif dengelerin sürdürülemez hale gelip iktisadi gerçekliğin tabana çarpması ve hakların zimmette sabitlenmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYerçekimsel potansiyelin serbest düşüşe ve elastik olmayan çarpışmaya (inelastic collision) dönüşmesiBir cismin yüksek potansiyel enerjili durumdan yerçekimi etkisiyle zemin seviyesine inmesi, çarpma anında kinetik enerjisini zemine aktararak ses, deformasyon ve ısı üretmesi; hareketin zeminle birleşerek durması olgusu kökün fiziksel dinamiğiyle tam bir izomorfizm gösterir.Kesin
Beşeri bilimlerGeri döndürülemez kriz ve yapısal kırılma (rupture / tipping point)Sosyolojide ve kriz yönetiminde, biriken gerilimlerin kritik eşiği aştıktan sonra ertelenemez bir biçimde toplumsal kurumlara çarpması, eski yapıyı dağıtıp yeni bir nesnel durumu kaçınılmaz kılma hali kökün sosyo-tarihsel yansımasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün günümüz Türkçesindeki «vaka», «vukuat», «olay» kelimelerinin etkisiyle salt nötr bir «meydana gelme, gerçekleşme» düzeyine indirgenmesi; düşüş, sert iniş, çarpma, ağırlık ve dehşet boyutunun silinmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da وقع kökü nötr bir cereyan edişi değil; ötelenen, inkâr edilen veya beklenen bir hakikatin tepeden inme bir azap, sarsıcı bir kıyamet veya gecikmeyen bir secde eylemi şeklinde bütün ağırlığıyla zemine oturmasını ve kaçışa imkân bırakmamasını anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKıyametin adlarından biri olan «el-Vâkı‘a»yı sıradan bir «olay» gibi algılamak, onun nizamı yıkan, göğü yere çalan ve insanı dehşetle çarpan ağırlığını hissettirmez; keza «veka‘a’l-kavl» ifadesini sadece «söz söylendi» diye çevirmek, ilahi azap fermanının tepelerine bir balyoz gibi inip onları kuşattığı hakikatini gölgeler.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik ciddiyetini, vadettiği hesap gününün ve ilahi fermanların asla retorik bir uyarıdan ibaret olmadığını; zamanı geldiğinde fizik yasaları kadar net, ağır ve kaçınılmaz bir çarpışla varlığı kaplayacağını anlamanın anahtarıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet sahnelerini tasvir eden surelerde (Vâkı‘a, Hâkka), inkârcıların aceleyle istedikleri azap ayetlerinde (Mearic, Tûr), peygamberlerin mücadelesinde hakkın batılı alt edip yerleştiğini bildiren kıssalarda (A‘râf) ve meleklerin Âdem'e secdesini anlatan pasajlarda (Hicr, Sâd) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi tehdit ve vaatlerin soyut bir ihtimal olarak kaldığı zannını yıkar; günah ve zulmün cezasız kalacağı yanılgısını, fermanın «vuku bulma» anındaki kesin iniş ve çarpış gerçekliğiyle düzeltir; secdenin de tembel bir eğilme değil, derhal yere kapanma olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüksek bir noktadan bırakılan veya fırlatılan bir cismin, kuşun ya da yağmurun yerçekimi ve hızla zemine inip çarpması, ses çıkarması ve temas noktasında sabitlenmesi.
  • Soyut anlamPotansiyel, askıda veya vaat halinde bulunan bir ilahi hükmün, kaza-kader kararının veya kozmik sonun, önlenemez bir kesinlikle fiil sahasına inerek varlığı kuşatması ve kalıcı nesnel gerçeklik halini alması.
  • Sistematik karşılıkSürecin kritik eşiği aşıp kaçınılmaz etki-çarpma (impact) evresine geçişi; geciktirilemeyen, temyizi olmayan ve çarptığı yapıyı dönüştüren mutlak ontolojik ve hukuki infaz.
  • LaTeX modeliV(t)=lim⁡t→tc−(Φtc−t)⋅δ(x−x0)
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ ertelenmiş potansiyel hükmü veya vaadi, t zamanı, tc ilahi takdirle belirlenmiş kritik infaz veya çarpma anını temsil eder. Zaman bu kritik eşiğe yaklaştıkça (t→tc−) etki potansiyeli sonsuza yönelir ve kaçınılmazlık kesinleşir. Dirac delta fonksiyonu δ(x−x0) ise bu sonsuz kuvvet ve ağırlığın hedeflenen mekân ve zeminde (x0) ani, noktasal, geri döndürülemez ve sarsıcı bir darbeyle (vuku buluşla) sabitlendiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و