عود

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-و-د26 sîga, 56 mücavir kök, 36 ayet, 26 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلققسطأُعِيدُوانهيتَعُودُونَعُدْتُمْعودذوقبدأمللعَادٍسلفعُدْنَاوعظحرم

KökSîga 26Ayet 36Sure 26Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

عود

ع - و - د

KÖK
  • 40 geçiş
  • 36 ayet
  • 26 sîga
  • 11 sözlük

Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla dönüş yolu biribirinden farklı olmuş, bunlardan geriye dönüş olan yolun adı “avd” olmuştur. “Avdet” dönüş demektir. Ad Kavmi, toplantı yerlerinde veya sulama yerlerinde bu usulu uygulayan kavm olabileceği gibi kötü adetleri terk ettikten sonra eski alışkanlıklara dönen bir kavm olduklarında başkaları tarafından bu adla anılmış olabilirler. Tevrat’ta Ad ve Semud’un hikayeleri başka adlarla anlatılmış olabilir. Ad kelimesi “udvan”dan ismi fail olabilir, “hass” kelimesi gibi. O zaman da saldırgan kavim olur. Kur’an’daki anlatılışı iyice yorumladıktan sonra tarih ve arkeoloji bilgileri ile bu topluluk tanınmış olur ve bu kavramlar açığa kavuşmuş olur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla dönüş yolu biribirinden farklı olmuş, bunlardan geriye dönüş olan yolun adı “avd” olmuştur. “Avdet” dönüş demektir. Ad Kavmi, toplantı yerlerinde veya sulama yerlerinde bu usulu uygulayan kavm olabileceği gibi kötü adetleri terk ettikten sonra eski alışkanlıklara dönen bir kavm olduklarında başkaları tarafından bu adla anılmış olabilirler. Tevrat’ta Ad ve Semud’un hikayeleri başka adlarla anlatılmış olabilir. Ad kelimesi “udvan”dan ismi fail olabilir, “hass” kelimesi gibi. O zaman da saldırgan kavim olur. Kur’an’daki anlatılışı iyice yorumladıktan sonra tarih ve arkeoloji bilgileri ile bu topluluk tanınmış olur ve bu kavramlar açığa kavuşmuş olur.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.204 harf
عادَ إليه يَعودُ عَوْدَةً وعَوْداً: رجع. وفي المثل: العَوْدُ أحْمَدُ. وقال: جَزَيْنا بَني شَيْبانَ أمسِ بقَرْضِهِمْوجِئْنا بمثل البَدْءِ والعَوْدُ أَحْمَدُ وقد عادَ له بعد ما كان أعرضَ عنه. والمَعادُ: المصيرُ والمرجعُ. والآخرةُ مَعادُ الخَلْقِ. وعُدْتُ المريضَ أعودَهَ عِيادةً. والعادَةْ معروفةٌ، والجمع عادٌ وعاداتٌ. تقول منه: عادَهُ واعْتادَهُ، وتَعَوَّدَهُ، أي صار عادة له. وعَوَّدَ كلبه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR47.644 harf
باب العين والدال عدا ، عود ، دعا ، داع ، ودع ، وعد ، يدع . عدا ( عندأوة ) : قال الله جلّ وعزّ : وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ ) ( الأنعام : 108 ) وقرىء ( عُدُوَّاً بغير علم ) . قال المفسّرون : نُهوا قبل أن أُذن لهم في قتال المشركين أن يلعنوا الأصنام التي عبدوها . وقوله : ( فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ ( أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.355 harf
(باب العين والواو وما يثلثهما) (عوي) العين والواو والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على ليٍّ في الشيء وعطْفٍ له. قال الخليل: عَوَيت الحبلَ عَيَّا، إذا لويتَه. وعَوَيت رأس النّاقة، إذا عُجْتَه([1]) فانعوى. والناقة تَعْوِي بُرَتَها في سَيرها، إذا لوَتْها بخَطْمها. قال رؤبة: * تَعوِي البُرَى مُستوفِضاتٍ وَفْضا([2]) * أي سريعات، يصف النُّوقَ في سَيرها. قال: وتقول للرّجُل إذا دعا النّاسَ إلى الفتنة: عوى قوماً،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.718 harf
- العود: الرجوع إلى الشيء بعد الانصراف عنه إما انصرافا بالذات، أو بالقول والعزيمة. قال تعالى: ﴿ربنا أخرجنا منها فإن عدنا فإنا ظالمون﴾ [المؤمنون/107]، ﴿ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه﴾ [الأنعام/28]، ﴿ومن عاد فينتقم الله منه﴾ [المائدة/95]، ﴿وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده﴾ [الروم/27]، ﴿ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/275]، ﴿وإن عدتم عدنا﴾ [الإسراء/8]، ﴿وإن تعودوا نعد﴾ [الأنفال/19]، {أو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.352 harf
ع و د له الكرم العد والسؤدد العود‏.‏ قال الطرماح‏:‏ هل المجد إلا السودد العود والنّدى ورأب الثأى والصبر عند المواطن ومجد عاديّ وبئر عاديّة‏:‏ قديمان‏.‏ وفلان معاود‏:‏ مواظب‏.‏ ويقال للماهر في عمله‏:‏ معاود‏.‏ قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ فبعثنا مجرباً ساكن الري - ح خفيفاً معاوداً بيطاراً ويقول ملك الموت عليه السلام لأهل البيت إذا قبض أحدهم‏:‏ إن لي فيكم عودةً ثم عودةً حتى لا يبقى منكم أحد‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR27.851 harf
في صفات الله تعالى: المبدِئُ المعِيدُ؛ قال الأَزهري: بَدَأَ اللَّهُ الخلقَ إِحياءً ثم يميتُهم ثم يعيدُهم أَحياءً كما كانوا. قال الله، عز وجل: وهو الذي يبدأُ الخلقَ ثم يُعِيدُه. وقال: إِنه هو يُبْدِئُ ويُعِيدُ؛ فهو سبحانه وتعالى الذي يُعِيدُ الخلق بعد الحياة إِلى المماتِ في الدنيا وبعد المماتِ إِلى الحياةِ يوم القيامة. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ النَّكَلَ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR25.319 harf
العود: الرجوع، كالعودة، عاد إليه يعود عودة وعودا: رجع. وقالوا: عاد إلى الشيء وعاد له وعاد فيه، بمعنى. وبعضهم فرق بين استعماله بفي وغيرها. قاله شيخنا. وفي المثل: العود أحمد وأنشد الجوهري لمالك بن نويرة: جزينا بني شيبن أمس بقرضهم وجئنا بمثل البدء والعود أحمد قال ابن بري صواب إنشاده: وعدنا بمثل البدء. قال: وكذلك هو في شعره، ألا ترى إلى قوله في آخر البيت: والعود
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok30.150 harf
عَادَ اـِلَيْهِ 1 عَادَ اـِلَيْهِ ذ , (S, A, O, TA,) and لَهُ, and فِيهِ, (TA,) aor. يَعُودُ, (S, O,) inf. n. عَوْدٌ and عَوْدَةٌ, (S, O, K, TA,) which latter is also an inf. n. of un., (TA,) and مَعَادٌ, (K, TA,) He, or it, returned to it, (S, A, O, K, * TA,) namely, a thing: (TA:) or, accord. to some, the verb is differently used with فِى and with other preps.: (MF, TA:) [with فى it seems
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.848 harf
عَادَ عَادَ ( w ) U ( n. ac. عَوْد 1 , عَوْدَة 1t , مَعَاج [ 17A ] ) a. [ Ila ], Returned to: b. Became. c. Happened, took place, occurred. d. [ La ], Profited, benefited, advantaged. e. [ 'Ala ], Turned against; injured, prejudiced, disadvantaged. f. ( n. ac. عَوْد 1 , عِيَاد [ عِوَاْد 23I ]), Repeated; did repeatedly, made a practice of. g. ( n. ac. عَوْد 1 , عِوَاْد 23I ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR74.822 harf
عود عَادَ - يَعُوْدُ - عَائِد - عَائِدُوْن - عِيْد - مَعَاد - أَعَادَ - يُعِيْدُ - عَاد عَادَ - يَعُوْدُ + الكائن: يرجع إلى سابق موضعه بعد تركه: في حركة لجسم أو كائن، يتحرك إلى المكان الذي انطلق منه بعد أن يكون قد ابتعد عنه عَادَ - يَعُوْدُ + كائن + لـِ شيء: عاد ليلزم الشيء ويخضع لأمره ﴿ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه﴾ عَادَ - يَعُوْدُ + كائن +
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler56 mücavir (215 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بدأ

    10 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  2. ملل

    4 ortak ayet · İnanç

  3. خلق

    9 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  4. سلف

    3 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır

  5. نهي

    5 ortak ayet · Nihayet, son demektir

  6. خرج

    7 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  7. وعظ

    3 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  8. أول

    5 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  9. تور

    2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

  10. ذوق

    3 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  11. قسط

    2 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  12. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

Geçtiği ayetler(36)

  1. … جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا …

    Onu geri döndürürHepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.

  2. قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

    Onu geri döndürürDe ki: Ortaklarınız içinde önce yaratan, sonra bunu tekrar eden var mıdır? De ki: Allah önce yaratır, sonra bunu tekrar eder. Nasıl da döndürülüyorsunuz?

  3. قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

    Onu geri döndürürDe ki: Ortaklarınız içinde önce yaratan, sonra bunu tekrar eden var mıdır? De ki: Allah önce yaratır, sonra bunu tekrar eder. Nasıl da döndürülüyorsunuz?

  4. أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Onu geri döndürürYoksa, önce yaratan, sonra da onu iade edecek olan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? De ki: Şayet doğru sözlü iseniz, delilinizi getirin.

  5. أَوَلَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

    Onu geri döndürürGörmediler mi ki; Allah yaratmayı nasıl başlatıyor sonra da onu iade ediyor? Şüphesiz bu, Allah’a pek kolaydır.

  6. اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    Onu geri döndürürAllah; ilkin yaratır, sonra onu iade eder. En sonunda hepiniz O’na döndürüleceksiniz.

  7. وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Onu geri döndürürİlkin yaratıp sonra onu iade eden O’dur. Bu, O’nun için pek kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce misal O’nundur. Ve O; Aziz’dir, Hakim’dir.

Sîga sayfası: لَتَعُودُنَّ
Sîga sayfası: سَنُعِيدُهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعود
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli, vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerرجع, ثوب, نقل
Zıt Kökبدء
Çekirdek Özet 1Bir noktadan ayrıldıktan sonra aynı noktaya, duruma veya fiile yeniden yönelip dönmek
Çekirdek Özet 2Varlığın ve fiillerin başlangıç noktasına iadesi; diriliş, tövbe veya cezaya dönüş
Çekirdek Özet 3Varoluşun tek seferlik bir tükeniş değil, başlangıç ilkesine bağlı döngüsel bir hesap ve iade nizamı olması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir mekana geri gelmek sanılması; varoluşsal iade, alışkanlık ve ahlaki tekerrür boyutunun gözden kaçması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عوKavis çizme, dönme meyli, bir merkeze doğru bükülme veya yönelme; nitekim عوج sapma ve eğrilmeyi, عوذ bir sığınağa kavis çizerek yönelmeyi, عوق bir meyil üzerine alıkoymayı ifade ederدKavis ve meyil hareketine kapı, sınır veya eşik karakteri katarak soyut bükülmeyi belirli bir başlangıç noktasına veya duruma tam intikal eden nihai bir dönüşe dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, asıl, dikkatHareketin dayandığı asıl kaynağı, yönelinen odak noktasını ve bilinci temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirmeAyrılınan kaynakla irtibatın kopmadığını, iki durum arasındaki süreklilik bağını kurar
دKapı; giriş, geçiş, eşikBelirli bir sınırdan veya eşikten geçerek önceki duruma bilfiil yeniden dahil olmayı gösterir
عودKaynak, bağ ve kapı imgelerinin birleşimiKaynağından ayrılan bir unsurun aradaki bağı izleyerek eşikten geçmesi ve asıl merkezine bilfiil geri dönmesi hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının ayrıldığı yere, su kaynağına veya yuvasına tekrar gelmesi; yola çıkıp geri dönme (avdet); hastayı ardı ardına ziyaret etme (iyâdet); sertleşmiş kuru dal ve sopa
Cahiliye şiiri kullanımıAntara b. Şeddâd muallakasında kuluçkadaki devekuşunun yumurtalarına dönüp durmasını bu kökle tasvir eder: صَعْلٍ يعود بذِي العَشَيرةِ بيضَهُ / كالعبد ذي الفَرْوِ الطّويلِ الأصلمِ
Erken Arapça kullanımUbeyd b. el-Ebras şiirinde yurdun ıssız kalıp sahibinin artık hiçbir söze başlayamaz ve geri dönemez olduğunu anlatır: أقفر من أهله عبيدُ / فاليومَ لا يُبدِي ولا يُعيدُ

Kaynak İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa; Antara Divanı.

Sami etimolojik katman

Arapça عود kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda zaman, mekân ve eylemde tekerrür ve süreklilik bildiren köklerle doğrudan akrabadır. Batı Sami dillerinde kök harfleri ses denkliği bakımından korunmuş olup İbranicede tekerrür, devamlılık ve tanıklık bildiren 'ôd (hâlâ, yeniden, tekrar) edatında ve 'ûd (uyarmak, tekrarlamak, şahitlik etmek) fiilinde somutlaşır. Süryanicede 'yādā biçimiyle mutat durum, adet, bayram ve alışkanlık alanını tanımlar. Akkadcada da zaman sınırları ve yinelenen durumlarla ilişkilenen biçimlerle semantik süreklilik gösterir. Semantik matriste ana eksen, bir eylemin ilk kez yapılması değil, ilk eyleme atıfla yinelenmesi, ikilenmesi ve kalıcı bir nizam/alışkanlık halini almasıdır. Arapçada kök bir yandan somut nesne düzeyinde bükülmeyen sert ağaç dalını (ûd), diğer yandan eylem düzeyinde başlangıcın mukabili olan iade ve mead boyutunu muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; Gesenius Hebrew Grammar.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir fiili başlattıktan sonra ikilemek, ilk duruma rücu etmek, alışkanlık kazanmakبدء zıddı olarak ikincil yönelişi ve zamanla tekrarlanan bayram (عيد), adet ve sığınak (معاد) türevlerini üretirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice 'ûd, Süryanice 'yādā, Fenikece 'dZaman ve eylemde süreklilik, tanıklık, yineleme ve periyodik toplanma anlamlarını ortak biçimde taşırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arap dilleri ve Ge'ezPeriyodik döngü, geri dönüş ve törensel tekrar kavramlarında kök çekirdeği paralel morfemlerle korunurGüçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عودAnlamlıBaşa dönmek, tekrarlamakHedef köktür; ayrılınan konuma, fiile veya kaynağa yeniden yönelişi anlatırKur'an'da geçer
عدوAnlamlıSınırı aşmak, saldırmak, koşmakHedef kökün çizdiği sınır dairesini ve dönüş intizamını çiğneyip öteye taşmayı bildirirKur'an'da geçer
وعدAnlamlıSöz vermek, tehdit veya müjde bildirmekGelecekte gerçekleşecek bir fiili şimdiden bağlamak; dönüşü belirlenmiş ahitKur'an'da geçer
ودعAnlamlıBırakmak, terk etmek, sükunet bulmakHedef kökteki geri dönüşün aksine bir şeyi kendi haline bırakıp ayrılmayı içerirKur'an'da geçer
دعوAnlamlıÇağırmak, seslenmek, talep etmekBir kimseyi kendi yanına veya belirli bir yöne dönmeye ve gelmeye yöneltmeKur'an'da geçer
دوعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عودMerkezGeri dönüş, tekrarlamaBir işe veya noktaya, önceden orada bulunmuş olma şartıyla yeniden dönmekEylemin ikilenmesini, intizamını ve asıl merciye kavuşmasını merkeze alır
رجعKomşuGeri gelmek, intikalMutlak yönelişi bildirir; öncesinde alışkanlık veya eylem ortaklığı şartı aranmaksızın zatsal dönüşü anlatırMekânsal veya ontolojik olarak ayrılan yere doğrudan geri gelmedir
ثوبKomşuToplanıp rücu etmekDağılmış unsurların yeniden bir araya gelerek asıl dinginlik noktasına kavuşmasıdırDağınıklıktan sonra derlenip dönmeyi ve karşılık almayı vurgular
نقلKomşuBir halden diğerine geçişBir durumdan başkasına intikal etmektir; önceki hale dönüş zorunluluğu barındırmazÇizgisel yer veya durum değiştirmeyi ifade eder
بدءZıtBaşlatmak, ilk kez var etmekÖrneksiz ve tekrarsız olarak bir fiili veya varlığı ilk defa ortaya koymaktırعود kökünün tam zıddı olup ilk yaratılışı ve ilk eylemi bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعودBaşa dönmek, tekrarlamakAyrılınan duruma, yere veya fiile yeniden intikal etmeyi ifade ederKesin
LatinceRevertere, redintegrareGeri dönmek, yenilemekRevertere fiziksel ve zihinsel geri dönüşü, redintegrare ise eski haline getirmeyi karşılarGüçlü
İngilizceReturn, revert, recurDönmek, eski haline gelmek, tekrarlamakReturn genel dönüşü, revert eski duruma geri kaymayı, recur ise döngüsel tekrarlanmayı verirGüçlü
AlmancaZurückkehren, wiederholenGeri dönmek, tekrarlamakZurückkehren asıl yere dönüşü, wiederholen ise eylemin ikilenip yinelenmesini ifade ederGüçlü
FransızcaRevenir, réitérerGeri gelmek, yinelemekRevenir başlangıç noktasına dönüşü, réitérer aynı eylemi yeniden yapmayı açıklarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُعِيدُهُ / يُعِيدُكُمْYeniden diriltme, haşir ve meadYaratılışın ilk defa başlayıp ahirette Allah tarafından tekrarlanması bağlamı (Rûm 30:27, Yûnus 10:4)
عَادَ / يَعُودُونَGünaha, yasağa veya eski küfre geri dönmeTövbe veya yasaktan sonra aynı isyana yeniden cüret etme bağlamı (Bakara 2:275, Mâide 5:95, Mücâdele 58:8)
عُدْتُمْ عُدْنَاCezalandırmanın ve müeyyidenin tekerrürüİnkarcıların fesada dönmesi durumunda ilahi azabın da geri geleceği uyarısı (İsrâ 17:8, Enfâl 8:19)
لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَاEski toplumsal veya inançsal düzene zorla döndürmeMüstekbirlerin peygamberleri eski bâtıl inanca döndürme tehdidi bağlamı (A‘râf 7:88, İbrâhîm 14:13)
مَعَادNihaî varış yeri ve vaat edilen hedefHz. Peygamber’in zaferle döndürüleceği Mekke veya varılacak ahiret menzili (Kasas 28:85)
كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (عَادَ)Bir forma veya döngüsel evreye geri dönüşAyın menzillerini tamamlayıp kurumuş hurma dalı kıvrımına yeniden dönmesi bağlamı (Yâsîn 36:39)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMead, iâde-i ma‘dûm, el-Mübdi' el-Mu‘îdYok olan varlığın aynıyla mı yoksa benzeriyle mi iade edileceği ve dirilişin imkânıYokluktan ilk var edilişten sonra ikinci kez varlığa getirilme (iade)
FıkıhZıhârda avdet, ribaya dönüş, yemini bozmaZıhâr yapan kimsenin sözünden dönmesi (ثم يعودون لما قالوا) fiilinin cinsi münasebet mi yoksa zıhârı tekrarlamak mı olduğuHukuki yasağı ihlal etme veya evlilik bağına geri dönme iradesi
TefsirBed' ve iâde ayetleri, Âd kavmi etimolojisiİlk yaratılışı kabul eden aklın ikinci yaratılışı (iadeyi) zorunlu olarak onaylaması gereğiYaratılış delilinde döngünün tamamlanması ve kozmik nizam
HadisMaraz ziyareti (iyâdet), el-mübdi' el-mu‘îd atHastayı tekrar tekrar ziyaret etmenin fazileti; savaşta tecrübeli ve itaatkâr at vasfıAlışkanlık, sürekli ilgi, tecrübe ve talimle pekişmiş sebat

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEskatoloji ve tevhitMead ve iadeVarlığı başlangıç ilkesine bağlayarak nihai hesap gününü kurmaİnsanın ve kainatın başıboş olmadığını, başladığı merkeze döneceğini bildirirKesin
İlmiFizik ve kozmolojiDöngüsel nizam ve periyodik kanunlarSüreçlerin belirli yasalara göre başlangıç şartlarına rücu etmesiDoğa olaylarının tesadüfi değil, tekrarlanabilir ve öngörülebilir olduğunu kanıtlarGüçlü
SiyasiOtorite ve toplumsal nizamAhde vefasızlık veya meşruiyete rücuHukuk düzenini bozanların eski anarşiye dönmesini önlemeİktidarın keyfiliğe değil, belirlenmiş ilkelere bağlı kalmasını temin ederGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasaGelir döngüsü ve faize geri dönüş yasağıKaynakların sömürücü döngülere sapmasını engelleyip meşru dolaşıma iadesiFaize veya tekellere dönmeyi yasaklayarak adil bölüşümü korurKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPeriyodik fonksiyonlar ve kapalı çevrim sistemleri (termodinamik çevrimler, limit döngüsü)Bir sistemin durum değişkenlerinin belirli bir süreçten sonra ilk hallerine tam olarak dönmesi veya salınım yapması haliKesin
Beşeri bilimlerNormatif kurumsallaşma ve nüks mekanizması (psikolojide habituation, kriminolojide recidivism)Bireyin veya toplumun terk ettiği bir davranış kalıbına yeniden rücu etmesi ya da nizamın teamüle dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir mekândan ayrılıp oraya geri yürümek (fiziksel avdet) veya bayram kutlamakla sınırlandırmak
Kur'an içi daha geniş anlamİlk yaratılış ile son diriliş arasındaki ontolojik köprüyü, ahlaki sebatı, suçta ısrarı ve ilahi sünnetin tekerrürünü kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAhiret inancının (mead) doğadaki ilk yaratılışın tabii bir devamı olduğu delili kavranamaz; ayetlerdeki rücu uyarıları soyut kalır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ana eskatolojik tezi olan dirilişin (iade), ilk yaratılışı (bed') yapan ilah için mantıksal bir zorunluluk olduğunu ispat eden temel kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın başlangıcı ve sonunu mukayese eden tevhit ayetlerinde, zıhâr ve faiz gibi hüküm bildiren fıkhi ayetlerde ve azap tehdidi taşıyan kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ölümün mutlak bir yok oluş olduğu zannını çürütür; varlığın doğrusal ve başıboş bir tükenişe değil, ilahi merkeze hesap vermek üzere geri dönen döngüsel bir nizama bağlı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlının veya nesnenin ayrıldığı başlangıç noktasına, yuvaya veya su kaynağına kavis çizerek bilfiil geri gelmesi ve eylemin ikilenmesi.
  • Soyut anlamBaşlangıç ilkesine bağlı kalarak varoluşsal, ahlaki veya hukuki bir durumun ilk noktasına iade edilmesi, tekerrürü ve bu dönüşten doğan nizam.
  • Sistematik karşılıkYaratılışın tek seferlik bir hadise olmayıp başlangıç ve sonuç arasında hesap verebilirlik üreten kapalı bir varoluşsal döngü (mead) oluşturması.
  • LaTeX modeliS0→fSt→f−1S0
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 varlığın veya eylemin ilk başlangıç durumunu, f bu durumdan ayrılışı ve zamansal açılımı, St ulaşılan ara durumu, f−1 ise kökün temsil ettiği geri dönüş (iade/avdet) operatörünü gösterir; sistemin nihai olarak yeniden S0 zeminine intikal ettiğini formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع