رجع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ج-ع37 sîga, 120 mücavir kök, 103 ayet, 42 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذوقحلليَرْجِعُونَرجعنبأعملارْجِعْمَرْجِعُكُمْوفيطوفيُرْجَعُونَسبع

KökSîga 37Ayet 103Sure 42Mücavir 120

▶ Ağı aç (3B)

رجع

ر - ج - ع

KÖK
  • 104 geçiş
  • 103 ayet
  • 37 sîga
  • 13 sözlük

Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir. Sonraları geri dönme anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir. Sonraları geri dönme anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.243 harf
باب العين و الجيم والراء معهما ) ع ج ر، ع ر ج، ر ع ج، ج ع ر، ج ر ع، ر ج ع مستعملات( عجر: الأعجر: الأعجر: الضخم الوسط من الناس، وقد عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والعُجْرَةُ: موضع العَجَر منه. والأَعْجَرُ: كل شيء ترى فيه عقدا. كيس أَعْجَرُ، وبطن أَعْجَرُ إذا امتلأ جدا. قال عنترة: أبني زبيبة ما لِمُهْرِكُمُ مُتَخَدِّدا وَبُطُونُكُمْ عُجْرُ وأنشد أبو ليلى: حَسَنُ الثياب يبيت أعجرَ طاعـمـا والضيف من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.706 harf
رَجَعَ بنفسه رُجوعاً، ورَجَعَةً غيرهُ رَجْعاً. وهُذَيْلٌ تقول: أَرْجَعَهُ غيرهُ. وقوله تعالى: "يَرْجِعُ بعضهُم إلى بَعْضٍ القَوْلَ"، أي يتلاومون. والرُجعى: الرجوعُ. تقول: أرسلت إليك فما جاءني رُجعى رسالتي، أي مَرْجوعُها. وكذلك المَرْجِعُ. ومنه قوله تعالى: "ثم إلى ربِّكم مَرْجِعُكُمْ". وهو شاذٌّ، لأنَّ المصادر من فَعَلَ يَفْعِلُ، إنما تكون بالفتح. وفلانٌ يؤمن بالرَجْعَةِ، أي بالرجوع إلى الدُنيا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.725 harf
باب العين والجيم مع الراء عرج ، عجر ، جرع ، جعر ، رجع ، رعج : مستعملات . عرج : قال الله جلّ وعزّ : ( الْمَعَارِجِ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ ) ( المعَارج : 4 ) أي تصعد . يقال : عَرَج يَعرُج عُروجاً . وقوله جلّ وعزّ : ( دَافِعٌ مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ ) ( المعَارج : 3 ) قال قتادة : ذي المعارج ذي الفواضل والنِّعَم . وقيل مَعارجُ الملائكة ، وهي مَصاعدُها التي تصعَد فيها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.064 harf
(باب الراء والجيم وما يثلثهما) (رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.024 harf
- الرجوع: العود إلى ما كان منه البدء، أو تقدير البدء مكانا كان أو فعلا، أو قولا، وبذاته كان رجوعه، أو بجزء من أجزائه، أو بفعل من أفعاله. فالرجوع: العود، والرجع: الإعادة، والرجعة والرجعة في الطلاق، وفي العود إلى الدنيا بعد الممات، ويقال: فلان يؤمن بالرجعة. والرجاع: مختص برجوع الطير بعد قطاعها (انظر: المجمل 2/422). فمن الرجوع قوله تعالى: ﴿لئن رجعنا إلى المدينة﴾ [المنافقون/8]، ﴿فلما رجعوا إلى أبيهم﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.696 harf
ر ج ع رجع إليَّ رجوعاً ورُجْعى ومَرْجَعاً‏.‏ ورجعته أنـا رجعـاً‏.‏ ورجعـت الطيـر القواطـع رجاعـاً ولها قطاع ورجاع‏.‏ وتفرقوا في أوّل النهار ثم تراجعوا مع الليل أي رجع كل واحد إلى مكانه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خالفنـي ثـم رجـع إلـى قولـي‏.‏ وصرمنـي ثـم رجـع يكلمنـي‏.‏ ومـا رجـع إليـه فـي خطـب إلاّ كفيَ وليس لهذا البيع مرجوع اي لا يرجع فيه‏.‏ وهذا رجع رسالتك ومرجوعها ومرجوعتها أي جوابها‏.‏ قال‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR18.055 harf
رَجَع يَرْجِع رَجْعاً ورُجُوعاً ورُجْعَى ورُجْعاناً ومَرْجِعاً ومَرْجِعةً: انصرف. وفي التنزيل: إِن إِلى ربك الرُّجْعى، أَي الرُّجوعَ والمَرجِعَ، مصدر على فُعْلى؛ وفيه: إِلى الله مَرْجِعُكم جميعاً، أَي رُجُوعكم؛ حكاه سيبويه فيما جاء من المصادر التي من فَعَلَ يَفْعِل على مَفْعِل، بالكسر، ولا يجوز أَن يكون ههنا اسمَ المكان لأَنه قد تعدَّى بإِلى، وانتصبت عنه الحالُ، واسم المكان لا يتعدَّى بحرف ولا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.023 harf
* ر ج ع * * رَجَعَ * الشيء بنفسه من باب جلس و * رَجَعَهُ * غيره من باب قطع وهُذيل تقول * أرْجَعَهُ * غيره بالألف وقوله تعالى ﴿يرجع بعضهم إلى بعض القول﴾ أي يتلاومون و * الرُّجْعَى * الرجوع وكذا * المَرْجِعُ * ومنه قوله تعالى ﴿إلى ربكم مرجعكم﴾ وهو شاذ لأن المصادر من فعل يفعل إنما تكون بالفتح وفلان يُؤمن * بالَّجْعَةِ * أي بالرجوع إلى الدنيا بعد الموت وله على امرأته * رَجْعةٌ * بفتح الراء وكسرها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR18.756 harf
رجع بنفسه يرجع رجوعا ومرجعا، كمنزل، ومرجعة، كمنزلة. ومنه قوله تعالى: ثم إلى ربكم مرجعكم شاذان؛ لأن المصادر من فعل يفعل، أي بفتح العين في الماضي وكسرهما في المضارع إنما تكون بالفتح، كما في الصحاح، وفي اللسان: قوله تعالى: إلى الله مرجعكم جميعا أي رجوعكم، حكاه سيبويه فيما جاء من المصادر التي من فعل يفعل على مفعل بالكسر، ولا يجوز أن يكون هنا اسم المكان؛ لأنه قد تعدى بإلى، وانتصب عنه الحال، واسم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok42.767 harf
رَجَعَ 1 رَجَعَ ذ , aor. رَجِعَ , inf. n. رُجُوعٌ (S, Msb, K, &c.) and رَجْعٌ, (M, Msb,) but the former is that which commonly obtains and is agreeable with analogy as inf. n. of the intrans. v., and the latter as inf. n. of the trans. v., (MF, TA,) and مَرْجَعٌ, (S, Msb, K, &c.,) which is anomalous, because inf. ns. [of this kind] of verbs of the measure فَعَلَ having the aor. of the measure
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.663 harf
رَجَعَ رَجَعَ I ( n. ac. رُجْعَى 3ya , مَرْجِع 18 , مَرْجِعَة 18t , رُجُوْع 27 , رُجْعَاْن 35 ), a. Returned, went or came back. b. [ 'An ], Desisted from, left off. c. [ Fī ], Took back; retracted, revoked. d. [ Ila ], Had recourse to; traced or referred back to; had reference to; was reduced to. e. [ 'Ala ], Turned round upon. f. [ Bi & 'Ala ], Claimed the restitution of. g.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR66.772 harf
رجع رَجَعَ - يَرْجِعُ (اللازم) - رَجْع - مَرْجِع - رُجْعَى - رَاجِع - رَاجِعُوْن - أَرْجَعَ - يُرْجِعُ، أُرْجِعَ - يُرْجَعُ - تَرَاجَعَ - يَتَرَاجَعُ رَجَعَ - يَرْجِعُ (اللازم) + كائن + إلى كائن أو مكان أو أمر: يعود إلى نقطة البدء: يحدد موقعاً أو موضعاً يعتبره الأصل أو حال الاستقرار، ثم يحدد موقعه الحالي، والذي يفترض أنه بعيد عن ذاك الموقع،
Tamamını oku

Sîgalar(37)

Mücavir kökler120 mücavir (356 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نبأ

    14 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  2. عمل

    17 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  3. ذوق

    6 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  4. وفي

    6 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  5. أسف

    2 ortak ayet · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir

  6. رأس

    3 ortak ayet · Baş demektir

  7. طوف

    4 ortak ayet · Çeper demektir

  8. موت

    8 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  9. خلف

    7 ortak ayet · Half : Ense demektir

  10. ملك

    9 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  11. حلل

    4 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  12. سبع

    3 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

Geçtiği ayetler(103)

Sîga sayfası: تُرْجَعُونَ
  1. كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzNasıl oluyor da Allah’ı inkar ediyorsunuz? Halbuki siz ölüler iken O diriltti. Sonra sizi öldürecek, sonra tekrar diriltecek, en sonunda yalnız O’na döndürüleceksiniz.

  2. مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzKimdir o ki; Allah’a güzel bir borç versin de Allah onu kat kat fazlasıyla ödesin. Allah, hem darlaştırır, hem de bollaştırır. Ve O’na döndürüleceksiniz.

  3. وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    DöndürülürsünüzHem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.

  4. هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzDirilten ve öldüren O’dur. O’na döneceksiniz.

  5. وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzAllah, sizi azdırmak isterse; ben size öğüt vermek istesem de faydası olmaz, Rabbınız O’dur. O’na döndürüleceksiniz.

  6. كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzHer nefis ölümü tadıcıdır. Bir imtihan olarak sizi iyilik ve kötülükle deneriz. Sonunda, Bize döndürüleceksiniz.

  7. أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzSizi boşuna yarattığımızı ve Bize hiç döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?

  8. وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ وَلَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzO, öyle bir Allah’tır ki; kendinden başka ilah yoktur. Önünde de, sonunda da hamd O’nadır. Hüküm O’nundur ve O’na döndürüleceksiniz.

  9. وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzAllah ile birlikte bir başka tanrıya yalvarma. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. O’nun zatından başka her şey helak olacaktır. Hüküm O’nundur ve sadece O’na döndürüleceksiniz.

  10. … فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    DöndürülürsünüzSiz; sadece Allah’ı bırakıp putlara tapıyor, aslı astarı olmayan sözler uyduruyorsunuz. Doğrusu Allah’tan başka taptıklarınızın size rızık vermeye güçleri yetmez. Öyleyse, rızkı Allah katında arayın, sadece O’na kulluk edin, O’na şükredin. Siz; ancak O’na döndürüleceksiniz.

Sîga sayfası: يَرْجِعُونَ
Sîga sayfası: مَرْجِعُكُمْ
Sîga sayfası: مَرْجِعُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرجع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعاد, آب, انقلب, ثاب
Zıt Kökذهب
Çekirdek Özet 1Ayrılınan başlangıç noktasına, önceki hale veya kaynağa fiziksel yahut fiilî olarak geri dönme
Çekirdek Özet 2İnsanın ve bütün varoluşun ontolojik ve ahlaki başlangıç kaynağı olan Allah’a nihai yönelişi ve hesap dönüşü
Çekirdek Özet 3Varoluşun döngüsel hesap verme ilkesi; hiçbir hareketin başladığı kaynaktan bağımsız ve hesapsız kalamayacağı gerçeği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel bir mekân değişimi veya ölüm sonrası mekanik bir gidiş sayıp ahlaki özeleştiri, tövbe ve ontolojik hesap verme boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رجSarsılma, titreşme, hareketlilik ve çalkantı; رجج (şiddetli sarsılma), رجف (şiddetle titreme), رجس (iç huzursuzluğu ve sarsıntı) ve رجم (taş fırlatarak sarsma) köklerinde görülen düzensiz veya enerjik ilk hareketlenmeعGırtlak harfi olan ayın harfinin kattığı derinlik, tutuculuk ve içkin sınırlandırma ile kök; rastgele bir sarsıntıdan çıkıp bir mihvere, kaynağa veya önceki durağa yönelen düzenli, kontrollü ve döngüsel bir geri dönüş hareketine dönüşür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; öncelik, başlangıç noktası, yön belirlemeHareketin bilinçli bir başlangıç noktasından veya bir ilkeden doğduğunu temsil eder
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, mesafeyi katetmeBaşlangıç noktasından itibaren bir hat üzerinde ilerlemeyi ve intikali simgeler
عGöz; kaynak, odak noktası, içe yönelme, görmeDışa doğru akan hareketin yeniden bir merkeze, kaynağa ve göze doğru toparlanmasını ifade eder
رجعBaşlangıç noktasından çıkıp yol aldıktan sonra yeniden kaynak odağa yönelmeÇıkış merkezinden ayrılan bir unsurun katettiği mesafenin ardından kaçınılmaz olarak ilk kaynağına ve asıl merkezine geri kapanma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin veya nesnenin ayrıldığı yere bedenen geri dönmesi; binek hayvanının adımlarken ayaklarını geriye doğru büküp tekrar yere basması; deve satılıp yerine benzerinin alınması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde hızlı koşan atın ayaklarını ritmik biçimde geri çekip savurması anlamında kullanılmıştır. Şair şöyle der: يعدو به نَهِشُ المُشاشِ كأنّه / صَدَعٌ سليمٌ رَجْعُهُ لا يَظْلَعُ
Erken Arapça kullanımMektuba veya söze verilen karşılık için رجع الجواب / مرجوعة denmesi; boşanan kadının evliliğe dönmesi (ric‘at); suyun veya yağmurun gökten periyodik olarak tekrar inmesi (es-semâi zâti’r-rec‘)

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde رجع kökü, özellikle Güney Sami (Arapça ve Güney Arapça) kolunda belirgin bir semantik olgunluğa ulaşmış bir yapıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) geri dönme ve tövbe anlamı daha çok şvb (şûb / İbranice שוב) köküyle karşılanırken, Arapçada رجع kökü hem fiziksel döngüselliği hem de nedensel-akli geri dönüşü (rücû) karşılayan bağımsız bir merkez kök haline gelmiştir. Kökün en eski somut katmanında periyodik tekrarlanma, bir döngünün başa sarması, eko yapma veya gökten suyun döngüsel olarak inmesi fikri yer alır. Çöl hayatında devenin adımlarının ritmik dönüşü veya bir malın yerine yenisinin ikame edilmesi (irticâ‘) gibi pratikler, kökün "başlangıç durumunun dengesini yeniden kurma" fikrini taşıdığını gösterir. Arapça bu kökle hareketi sadece bir mekân değişimi olarak değil, varlığın asıl kaynağına olan ontolojik borcunu ifa ediş süreci olarak semantik açıdan derinleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇıkılan yere veya duruma geri dönme, tekrarlama ve cevap vermeKök iç Arapçada hem geçişsiz (kendisi dönmek) hem geçişli (bir şeyi geri çevirmek, iade etmek) olarak kullanılabilen çift yönlü bir yapıya sahiptirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapça ve semitik döngüsel hareket kökleriKuzeybatı Sami dillerindeki şûb kökünün işlevini Arapçada üstlenen ve özellikle ritmik tekrarlanma (eko, yağmur döngüsü) bağlamında özelleşen bir gelişme gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan bu fonetik dizilişe ve anlama denk gelen güvenilir bir soydaş kelime tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رجعAnlamlıGeri dönmek, döndürmekBir başlangıç noktasına, önceki duruma veya kaynağa yönelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
رعجAnlamlıHareketlenmek, kaynamakSuyun veya kanın çalkalanarak fışkırması, heyecanlanmaOrtak رج sarsıntı çekirdeğini taşır; Kur'an'da geçmez
جرعAnlamlıYudumlamak, yutmakSıvıyı boğazdan aşağı parça parça akıtmakİçe doğru çekilme ve sindirme hareketi; Kur'an'da geçer
جعرAnlamlıDışkılamak, iz bırakmakHayvanın tersini bırakması, iz veya leke kalmasıBoşaltım ve ardında atık bırakma anlamı; Kur'an'da geçmez
عرجAnlamlıYukarı çıkmak, aksamakMeyilli ve dönemeçli biçimde yukarı yükselmek, topallamakEğik düzlemde ritmik hareket; Kur'an'da geçer
عجرAnlamlıŞişmek, düğümlenmekOrtası kalın ve şişkin olmak, düğüm yapmakBir noktada toplanıp çıkıntı oluşturma; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رجعMerkezGeri dönmekAyrılınan belirli bir ilke, kaynak veya mekâna doğru bizzat veya başkası tarafından yönlendirilerek dönmekHem fiziksel hem zihinsel hem de ontolojik kaynağa dönüşü kapsayan temel köktür
عادKomşuTekrarlamak, âdet edinmekBir hali veya eylemi periyodik olarak yeniden yaşamak ve alışkanlık haline getirmekرجع kaynağa dönüşü vurgularken, عاد eylemin veya durumun tekrarlanarak yenilenmesini öne çıkarır
آبKomşuSığınağa ve yuvaya dönmekÖzellikle akşam vakti barınağına, sığınağına veya özlemle asıl yuvasına dönmekآب sevgi, güven ve sığınma arzusuyla dönmeyi ifade eder; tövbede içten yönelişi anlatır
انقلبKomşuTersyüz olmak, baş aşağı dönmekBir durumun zıddına evrilmesi, yönün tamamen değişmesi ve altüst oluşانقلب niteliksel ve biçimsel köklü değişimi ve savrulmayı vurgular
ثابKomşuDağıldıktan sonra toparlanmakDağılan bir topluluğun veya kuvvetin merkezde yeniden bir araya gelmesiثاب toplanma ve merkezileşme boyutu baskın olan geri dönüştür
ذهبZıtGitmek, uzaklaşmakBulunulan noktadan ayrılıp öteye doğru hareket etmek, kaybolmakKaynaktan ayrılıp uzaklaşmayı ifade eden doğrudan zıt köktür

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرجعGeri dönmek, döndürmek, iade etmekBaşlangıç noktasına, önceki hale veya kaynağa intikal etme; söz veya fiile mukabelede bulunmaKesin
LatinceRevertere, redire, restituereGeri dönmek, eski haline gelmek, geri vermekRevertere fiziksel ve zihinsel geri dönüşü karşılarken, restituere hak ve durumun iadesini karşılar; ontolojik ilahi hesaplaşma boyutu eksiktirGüçlü
İngilizceReturn, revert, regress, referGeri dönmek, eski duruma geçmek, havale etmekReturn genel geri dönüşü verir; revert bir önceki duruma rücû etmeyi ifade eder; kökün ahlaki-ontolojik hesap boyutunu tam taşımazGüçlü
AlmancaZurückkehren, erwidern, rückgängig machenGeri dönmek, cevap vermek, iptal etmekZurückkehren mekânsal ve zihinsel dönüşü karşılar; erwidern kökün cevap verme (rec‘u’l-cevâb) boyutunu içerirGüçlü
FransızcaRetourner, revenir, restituerGeri dönmek, geri gelmek, iade etmekRevenir ve retourner başlangıç noktasına yönelişi; restituer ise hak sahibine geri ödemeyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَرْجِع / تُرْجَعُونَ / الرُّجْعَىAhirette diriliş, nihai hesap ve Allah’a varışİnsanın ölümden sonra yaratıcısına döndürülmesi ve amellerinin hesabını vermesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:55, Mâide 5:48, Alak 96:8)
رَجَعَ / رَجَعُواMekânsal geri dönüşBir seferden, yolculuktan veya görevden ayrılınan beldeye ya da aileye dönülmesi (A‘râf 7:150, Yûsuf 12:63, Tevbe 9:122)
رُجُوع / يَرْجِعُونَHaktan sapmadan sonra tövbe etmek, akıllanmakGünah ve inkârdan vazgeçip imana ve hakikate rücû etme (Bakara 2:18, Secde 32:21, Zuhruf 43:28)
رَدَّ / يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ القَوْلَSözü geri çevirmek, karşılıklı laf atmak veya cevap vermekTartışmada sözün karşı tarafa atılması veya putların cevap verememesi (Tâhâ 20:89, Sebe’ 34:31)
الرَّجْعPeriyodik döngüsel yağmurGökten tekrar tekrar inen, hayatı yenileyen döngüsel su (Târık 86:11)
ارْجِعِ الْبَصَرَBakışı veya dikkati tekrar çevirmekYaratılışta kusur aramak üzere gözün tekrar tekrar çevrilip odaklanması (Mülk 67:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMead, diriliş ve ilahi adaletBütün varlıkların başlangıç ilkesi olan Allah’a dönmesi (rücû‘); amellerin karşılığının zorunlu olarak verilmesi ve adaletin tecellisiİntikal eden failin, nihai merci önünde hesap vermek üzere varoluşsal kaynağına dönmesi
FıkıhTalak, akitler ve hibeRic‘î talakta evliliğe geri dönme (ric‘at); hibeden veya akitten dönme (rücû‘); fesih hakkının kullanılmasıHukuki bir tasarrufun veya irade beyanının önceki hükmü iptal edecek şekilde geri alınması
Tefsir"İnna lillahi ve inna ileyhi raciun" ve "er-Ruc'a" tefsiriİnsanın mülkiyet ve varlık olarak tamamen Allah’a ait olduğu ve nihayetinde O’na döneceği bilinciMülkiyetin sahibine iadesi ve ontolojik kökene kesin teslimiyet
HadisTövbe, dualar ve istircâMusibet anında istircâ getirilmesi; günahtan Allah’a rücû edilmesi; sadakadan dönmenin çirkinliğiBir sapmadan veya gafletten sıyrılarak fıtrata ve Allah’ın rızasına yeniden yönelme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve hesapNihai hesaplaşma ve tövbeVarlığı merkezine bağlamaİnsanın mutlak sahibine geri dönerek dünyadaki eylemlerinin hesabını vereceği bilinci ahlakın temel dayanağıdırKesin
İlmiYöntem ve mantıkTemel aksiyomlara ve öncüllere rücûTutarlılığı denetlemeTeori ve iddiaların çıkış noktası olan deneysel verilere, mantıksal ilkere ve kök tanımlara geri dönerek test edilmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyetAnayasaya ve halk iradesine müracaatOtoriteyi denetleme ve sınırlamaİktidarın meşruiyet sınırlarını aştığında başlangıç sözleşmesine, anayasal ilkelere ve kamu denetimine geri çağrılmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve sermayeSermayenin geri dönüşü, kaynak iadesiDengeyi ve verimliliği korumaÜretime tahsis edilen kaynağın amortisman, kâr veya verim olarak başladığı noktaya fazlasıyla yahut eksiksiz dönmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri besleme döngüsü (feedback loop) ve tersinir süreçlerBir sistemin ürettiği çıktının başlangıç girişine geri yönlendirilerek sistemi düzeltmesi; fizik ve termodinamikte bir sistemin başlangıç durumuna dönmesiKesin
Beşeri bilimlerYansıtıcı özeleştiri (refleksivite) ve hukuki fesihSosyal aktörün kendi geçmiş eylemlerine dönüp onları değerlendirerek yönünü düzeltmesi; hukukta akitten dönerek tarafların akit öncesi durumlarına iadesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece bedensel bir ölüm hadisesi veya bir şehirden diğerine seyahat edip geri gelmek gibi sığ, mekanik bir yer değiştirme eylemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evrenin döngüsel işleyişinden (yağmurun dönüşü), zihinsel özeleştiriye, sözün karşılık bulmasına, fıtrata dönüş olan tövbeye ve varoluşun kaynağı olan Allah’a nihai hesap verme zorunluluğuna kadar uzanan bütüncül bir kozmik ve ahlaki prensiptir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın hesapsız bırakılacağını zannetmesi; dünyevi eylemlerin ilahi merkezden bağımsız ve sonuçsuz kalacağı yanılgısına düşerek sorumluluk bilincini kaybetmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın varlık tasavvurunun temel omurgasını oluşturan "mebde ve meâd" (başlangıç ve dönüş) ilkesinin eylemsel merkezidir; var olan hiçbir şeyin başıboş olmadığını, başladığı merkeze dönüp hesap vereceğini ilan eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret sahnelerini ve hesap gününü anlatan ayetlerde; tövbeye ve ıslaha çağıran uyarılarda; insanın mülkiyet ve güç sarhoşluğuna kapıldığı anlarda ilahi mülkiyeti hatırlatan metinlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın tesadüfi ve doğrusal olarak kaybolup gideceği, insanın yaptıklarının yanına kâr kalacağı ve tarihin hesapsız bir kaos olduğu şeklindeki materyalist veya nihilist yanılgıları kökten yıkar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin veya canlının ayrıldığı başlangıç noktasına, önceki konumuna veya öz kaynak merkezine fiziksel olarak geri dönmesi.
  • Soyut anlamEylemin, varoluşun veya zihnin, kendisini var eden ilkeye, fıtrata, ontolojik kaynağa ve ahlaki sorumluluk merkezine hesap vermek üzere yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemde merkezden yayılan hareketin, kendi çıkış parametreleri ve kuralları doğrultusunda başlangıç noktasına kapanarak dengeyi ve hesabı tamamlaması.
  • LaTeX modeliR:X×[0,T]→X,R(x0,T)=x0
  • LaTeX açıklamasıModelde X varlık ve durum uzayını, [0,T] zaman aralığını temsil eder. Sistem t=0 anında x0 başlangıç durumundan hareket etmekte; R operatörü vasıtasıyla T anında tekrar başlangıç durumu olan x0 noktasına geri dönerek döngüsünü tamamlamakta ve nihai hesabını vermektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر