ذهب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-ه-ب35 sîga, 96 mücavir kök, 56 ayet, 30 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غيظاذْهَبْاذْهَبَاالذَّهَبَفَاذْهَبْذهبحليسورذأبضوأذَهَبَمتع

KökSîga 35Ayet 56Sure 30Mücavir 96

▶ Ağı aç (3B)

ذهب

ذ - ه - ب

KÖK
  • 56 geçiş
  • 56 ayet
  • 35 sîga
  • 13 sözlük

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir. Zehb, kaybolmak veya gitmek anlamına gelir. Tedavül eden altın madenine de zeheb denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir. Zehb, kaybolmak veya gitmek anlamına gelir. Tedavül eden altın madenine de zeheb denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.135 harf
باب الهاء والذال، والباء معهما ه ذ ب، ه ب ذ، ذ ه ب مستعملات هذب: الإهْذابُ: السُّرعةُ في العَدْو والطَّيران، والمُهَذَّبُ: المُخَلَّصُ من العُيوب هبذ: المُهابَذَةُ: الإِسراعُ، قال: مُهابَذَةً لم تتَّرِكْ حين لم يكنْ لها مَشْرَبٌ إلا بناءٍ مُنَصَّبِ ذهب: الذَّهَبُ: التِّبْرُ. وأهلُ الحجاز يقولون: هي الذَّهَبُ، وبلغتهم نزلت: "والذين يكْنِزون الذَّهَبَ والفِضّةَ، ولا يُنْفِقونَها في سبيلِ الله" ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR709 harf
الذهب معروف، وربما أُنِّثَ، والقطعة منه ذَهَبَةٌ؛ ويجمع على الأَذْهابِ والذُهوبِ. والذَهَبُ أيضاً: مكيالٌ لأهل اليمن معروفٌ، والجمع أذهابٌ، وجمع الجمع أَذاهِبُ. وذَهِبَ الرجُلُ بالكسر، إذا رأى ذَهَباً في المَعْدِنِ قَبَرقَ بَصَرُهُ من عِظَمِهِ في عَيْنِهِ. والمذاهبُ: سُيورٌ تُمَوَّهُ بالذهب. وكل شيءٍ مُوِّهَ بالذهب فهو مُذْهَبُ، والفاعل مُذْهِبٌ. والإذهابُ والتذهيبُ واحدٌ، وهو التمويهُ بالذهب.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.546 harf
ه ذ ب هذب ، هبذ ، ذهب استعمل من وجوهه : هذب ، هبذ ، ذهب . ذهب : قال الليث : الذَّهَب : التِّبْر ، والقطعة منه ذَهبَةٌ . قال : وأهلُ الحجاز يقولون : هي الذَّهب . ويقال : نزلتْ بلغتهم : ( وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ) ( التّوبَة : 34 ) ولولا ذلك لغَلَب المذكَّرُ المؤنث . 6 وقال : وسائرُ العَرَب يقولون : هو الذَّهب . قلتُ : الذّهب مُذكّر عند
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.940 harf
(باب الذال والهاء وما يثلثهما) (ذهب) الذال والهاء والباء أُصَيْلٌ يدلُّ على حُسْنٍ ونَضارة. من ذلك الذَّهبُ معروف، وقد يؤنَّث فيقال* ذَهَبة، ويجمع على الأذْهَاب([1]). والمَذَاهب: سُيورٌ تُموَّهُ بالذّهَب، أو خِلَلٌ من سُيوف. وكلُّ شيءٍ مموَّهٍ بذَهَبٍ فهو مُذْهَبٌ. قال قيس: أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2]) ويقال رجلٌ ذَهِبٌ، إذا رأى مَعْدِنَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR804 harf
- الذهب معروف، وربما قيل ذهبة، ورجل ذهب: رأى معدن الذهب فدهش، وشيء مذهب: جعل عليه الذهب، وكميت مذهب: علت حمرته صفرة، كأن عليها ذهبا، والذهاب: المضيء، يقال: ذهب بالشيء وأذهبه، ويستعمل ذلك في الأعيان والمعاني، قال الله تعالى: ﴿وقال إني ذاهب إلى ربي﴾ [الصافات/99]، ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾ [هود/74]، ﴿فلا تذهب نفسك عليهم حسرات﴾ [فاطر/8]، كناية عن الموت، وقال: ﴿إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR878 harf
ذ ه ب ذهب من داره إلى المسجد ذهاباً ومذهباً‏.‏ وذهب مذهباً بعيداً‏.‏ وأذهبه‏:‏ جعله ذاهباً‏.‏ وذهب به‏:‏ مرّ به مع نفسه‏.‏ وكثر عنده الذهب وكثرت عند أهل الحجاز‏.‏ ويقولون‏:‏ أعطني ذهيبتـي‏.‏ وعنـدي ذهبـة‏:‏ قطعـة مـن الذهـب‏.‏ ولفلان ذهبان وأذهاب كثيرة‏.‏ ورجل ذهب‏:‏ يرى الذهـب فيدهـش ويبـرق بصـره مـن عظمـه فـي عينـه‏.‏ ولـوح مذهـب ومذهـب‏.‏ واطلـب لـي المذاهـب وهي السيور المموهة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.744 harf
الذَّهابُ: السَّيرُ والـمُرُورُ؛ ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً وذُهوباً فهو ذاهِبٌ وذَهُوبٌ. والـمَذْهَبُ: مصدر، كالذَّهابِ. وذَهَبَ به وأَذهَبَه غيره: أَزالَه. ويقال: أَذْهَبَ به، قال أَبو إِسحق: وهو قليل. فأَمـَّا قراءة بعضهم: يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، فنادِرٌ. وقالوا: ذَهَبْتُ الشَّامَ، فعَدَّوْهُ بغيرِ حرفٍ، وإِن كان الشامُ ظَرْفاً مَخْصُوصاً شَبَّهوه بالمكان الـمُبْهَم، إِذ كان
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR163 harf
* ذ ه ب * * الذَّهَبُ * معدن ثمين وشيء * مُذَهَّبٌ * و * مُذْهَبٌ * أي مموه بالذهب و * ذَهَبَ * يذهب * ذَهَابَاً * و * ذُهُوبَاً * و * مَذْهَباً * بفتح الميم أي مر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.148 harf
ذهب كمنع يذهب ذهابا بالفتح ويكسر مصدر سماعي وذهوبا بالضم، قياسي مستعمل ومذهبا، فهو ذاهب وذهوب كصبور: سار أو: مر، وذهب به: أزاله، كأذهبه غيره وأذهبه به قال أبو إسحاق، وهو قليل، فأما قراءة بعضهم يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار فنادر، ومن المجاز: ذهب علي كذا: نسيته، وذهبض في الأرض كناية عن الإبداء، كذا في الأساس، قال شيخنا: ذهبت طائفة منهم السهيلي إلى أن التعدية بالباء تلزم المصاحبة، وبغيرها لا تلزم،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.800 harf
ذَهَبَ 1 ذَهَبَ ذ , (S, A, &c.,) aor. ذَهَبَ , (A, K,) inf. n. ذَهَابٌ (S, A, Msb, K) and ذِهَابٌ (TA) and ذُهُوبٌ (S, A, K) and مَذْهَبٌ, (A, K,) He (a man, S, [and a beast,]) went [in any manner, or any pace]; went, or passed, along; marched; journeyed; proceeded: went, or passed, away; departed: syn. مَشَى, (A,) or سَارَ, (K,) or مَرّ: (S, A, K:) and said of a mark or trace or the like [as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.011 harf
ذَهَبَ ذَهَبَ A ( n. ac. مَذْهَب 17 , ذَهَاْب 22 , ذِهَاْب 23 , ذُهُوْب 27 ), a. Went or passed away, departed; vanished, disappeared; died. b. [ Bi ], Went away with, took away, did away with. c. [ Ila ], Held, believed, thought, considered, deemed, regarded. ذَهِبَ ذَهِبَ A ( n. ac. ذَهَب 4 ), a. Found a large quantity of gold in a mine. ذَهَّبَ ذَهَّبَ II , a. Gilded. أَذْهَبَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.131 harf
ذهب ذَهَبَ - يَذْهَبُ - ذَهَاب - ذَاهِب أَذْهَبَ - يُذْهِبُ ذَهَبَ - يَذْهَبُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتحرك تاركاً مكانه فلا يبقى له فيه أثر: يكون الشيء أو الكائن في مكانه، ثم يتحرك منه بعيداً بحيث لا يبقى منه شيء في المكان ويختفي أي أثر له فيه ﴿فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد﴾: ترك الخوف مكانه في قلوبهم ولم يبقى منه شيئاً فيها: اختفى
Tamamını oku

Sîgalar(35)

Mücavir kökler96 mücavir (317 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حلي

    4 ortak ayet · Hilye takı demektir

  2. سور

    4 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir

  3. برق

    3 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  4. ذأب

    2 ortak ayet · Kurt demektir

  5. لبس

    3 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  6. شيأ

    12 ortak ayet · Şey

  7. ضوأ

    2 ortak ayet · Aydınlattı

  8. لؤلؤ

    2 ortak ayet · İnci

  9. فضض

    2 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir

  10. جدد

    2 ortak ayet · Cedid geniş yol demektir

  11. غيظ

    2 ortak ayet · Öfke

  12. متع

    4 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

Geçtiği ayetler(56)

  1. مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

    GötürdüOnların misali; ateş yakan kimsenin misali gibidir ki, ateş çevresindekileri aydınlatınca, Allah onların ışığını giderdi. Karanlıkların içerisinde görmez halde bırakıverdi.

  2. وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ

    GittiŞayet başına gelen bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırırsak; kötülükler başımdan gitti der, şımarır ve öğünür.

  3. فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ

    Gittiİbrahim’in korkusu geçipte müjde kendisine ulaşınca; Lut kavmi hakkında bizimle tartışmaya girişti.

  4. وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

    GittiZünnun’a da. Hani o, öfkelenerek giderken kendisine güç yetiremeyeceğimizi sanmıştı. Ama sonunda karanlıklar içinde: Sen’den başka hiç bir ilah yoktur. Tenzih ederim seni, doğrusu ben, haksızlık edenlerden oldum, diye niyaz etmişti.

  5. … تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ …

    GittiSize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

  6. ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

    GittiSonra da salına salına kendinden yana olanlara gitmişti.

Sîga sayfası: يُذْهِبْكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذهب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمشي, سير, زول
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin bulunduğu yerden ayrılıp akması, geçip gitmesi ve göz alıcı bir sarılıkla parıldaması
Çekirdek Özet 2Varlığın veya niteliğin yerinden bütünüyle ayrılması, izale edilmesi ya da tedavül eden değer olarak akışı
Çekirdek Özet 3Sabit kalmayan, mekânda hareket eden, el değiştiren veya bütünüyle giderilip yokluğa intikal eden dinamik süreç
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yürüme veya maden olarak görmek; giderilme (izale) ve değer akışı arasındaki yapısal bağı ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذهZihnin veya bedenin bulunduğu durumdan kopup uzaklaşması, kendinden geçiş veya dağılmaبHarekete yön, temas ve nesnel bir akış kazandırarak ayrılmayı fiziksel bir intikale, giderilmeye ya da tedavül eden somut bir cevhere dönüştürmüştür; nitekim aynı çekirdeği taşıyan ذهل kökünde kopuş zihinsel dalgınlık ve dehşetle sınırlı kalırken ذهب kökünde ayrılma tam bir yer değiştirme ve akış halini almıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı, geçiş eşiği (ikiz türetme: d harfinin peltek sesle yoğunlaşmış işareti)Bir sınırdan veya eşikten diğer tarafa doğru yönelme, geçiş hareketini başlatma payını taşır.
هKollarını kaldırmış insan; ortaya çıkma, açığa çıkış ve nefesHarekete eşlik eden görünürlük, dikkat çekici bir açılma ve enerjinin dışa vurulması payını verir.
بEv, çadır; iç, barınma, kapalı alanHarekete yönelen öznenin bir mekânla ilişki kurması, sınırlı bir alandan çıkması ya da bir alana dâhil olması payını katar.
ذهبBir sınır eşiğinden açığa çıkarak başka bir alana doğru akıp gitme hareketiNesnenin veya öznenin bulunduğu kapalı yahut sabit konumdan ayrılarak görünür bir akışla başka bir alana intikal etmesini ve ardında boşluk bırakmasını ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde hızla akıp giden bol yağmur, yeryüzünü tazeleyip parlatan su akıntısı; topraktan çıkarıldığında göz alıcı parlaklığıyla insanı şaşırtan ve elden ele tedavül eden sarı maden
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Hutaym şiirinde terk edilmiş yurdun izlerini kılıç kınlarındaki altın kakmaların ve yaldızlı şeritlerin akışına benzeterek şöyle demiştir: أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ / لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü’r-Rimme, bol yağmurun suladığı ve filizlerle kuşattığı vadiyi tasvir ederken kökün yağmur anlamını şu mısra ile kaydetmiştir: فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ

Kaynak İbn Düreyd el-İştikâk; Halîl b. Ahmed Kitâbü’l-ʿAyn; İbn Manzûr Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça ذهب kökü, Sami dillerinin güney ve kuzeybatı kollarında zengin bir anlamsal süreklilik sergiler. İbranicede zahav (זָהָב) ve Aramice ile Süryanicede dahbā (ܕܗܒܐ) kelimeleri doğrudan altın madenini ifade ederken, Güney Arapçasında (Saba dili) ḏhb kökü hem altın hem de suyun yatağında akması, selin sürükleyip götürmesi anlamlarını muhafaza etmiştir. Bu ikili hat, kökün arkaik katmanında akışkanlık, parıldama ve süratle geçip gitme kavramlarının bir arada bulunduğunu gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde kök daha çok madenin parıltısına ve değerine hasredilmişken, Arapçada hem maden ismi hem de yürümek, geçip gitmek, yok olmak ve gidermek fiillerinin tamamını kapsayan geniş bir semantik merkez korunmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Compendious Syriac Dictionary; Biella Dictionary of Old South Arabic.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAyrılma, akıp gitme ve parıldamaKökün fiil kalıpları mekânsal gidişi ve zevali ifade ederken, isim kalıbı tedavül kabiliyeti en yüksek ve parlak maden olan altına işaret eder; yağmur için kullanılan türev ise toprağı parlatıp canlandıran akıcı suyu gösterir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zahav, Süryanice dahbā, Sabaice ḏhbKuzeybatı dillerinde altın ismi ortak kökten gelir; Güney Sami grubunda ise akış ve intikal fiili kökle doğrudan bağlantılıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik su akışı ve sarı maden adlandırmalarıBazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde parıltı ve akıntı bildiren tekil unsurlarla benzerlik kurulsa da doğrudan akrabalık zayıftır.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Koehler-Baumgartner.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذهبAnlamlıGitmek, akmak, altınBulunduğu yerden ayrılmak, zeval bulmak, göz alıcı madenHedef köktür, Kur’an’da geçer
ذبهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
هذبAnlamlıHızla koşmak, arıtmakBir şeyin fazlalıklarını temizlemek, kusurlarından arındırmak, hızlı akışKitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez
هبذAnlamlıSürat yapmakYürüyüşte ve harekette aşırı hızlı davranmakKitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez
بذهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
بهذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذهبMerkezİntikal, izale ve değer akışıBir yerden ayrılıp uzaklaşmak, tamamen kaybolup gitmek veya tedavül eden maden olmakMaddi ve manevi ayrılışı, giderilmeyi ve akışı bütün boyutlarıyla içerir
مشيKomşuYürümeAyak basarak adım adım ve olağan biçimde ilerleme eylemidir; ذهب kökündeki mutlak ayrılış ve yok oluş vurgusu مشي kökünde bulunmazİntikalin fiziki hareket tarzına odaklanır
سيرKomşuYol alma, seyahatBelirli bir istikamette, uzun süreli ve planlı hareket halinde olmayı anlatır; ذهب kökü ise ayrılma ve ardında kalmama anına yoğunlaşırSürecin devamlılığına işaret eder
زولKomşuYok olma, ayrılmaSabit durumun bozulması ve ortadan kalkmasıdır; ذهب kökünden farklı olarak kendi içinde bir yön ve intikal hedefi taşımazSalt zeval ve konum kaybını bildirir
ثبتZıtYerinde durma, kalıcılıkBir mekânda veya durumda kıpırdamadan, sarsılmadan yerleşik kalmayı ifade ederAyrılmanın, akışın ve giderilmenin tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذهبGitmek, ayrılmak, altın madeniHem fiziksel intikali hem yok etmeyi hem de en kıymetli madeni aynı kökte karşılarKesin
Latinceire, abire, aurumGitmek, uzaklaşmak, altınFiil ve maden anlamı Latincede tümüyle farklı köklerle karşılanır; abire ayrılışı, aurum madeni verirGüçlü
İngilizceto go, to depart, goldGitmek, ayrılmak, altınFiil yönü mekânsal hareketi ve yok olmayı karşılar ancak maden ismi ile anlamsal bağı kuramazGüçlü
Almancagehen, fortgehen, GoldGitmek, uzaklaşmak, altınHareketi ve ayrılmayı gehen/fortgehen karşılar; maden için kullanılan Gold ile dilsel bağ yokturGüçlü
Fransızcaaller, partir, orGitmek, ayrılmak, altınPartir ayrılışı ve uzaklaşmayı kapsarken cevher anlamı or kelimesine aittirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Kluge Etymologisches Wörterbuch; Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذَهَبَ / الذَّهَبSomut maden ve dünya nimeti olarak altınİnsanların biriktirdiği servet, takı veya cennet ehlinin zineti bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Tevbe 9:34, Fâtır 35:33)
اذْهَبْ / اذْهَبَا / اذْهَبُواMekânsal intikal ve elçilik vazifesiyle gitmekBir hedefe doğru yönelme, peygamberlerin tebliğ için muhataba gönderilmesi bağlamında (Tâhâ 20:24, Tâhâ 20:43, Yûsuf 12:87)
ذَهَبَ بِـ / لَذَهَبَAlıp götürmek, çekip almak, yok etmekİlahi gücün duyuları, ışığı veya varlığı bütünüyle hükümsüz kılması bağlamında (Bakara 2:17, Bakara 2:20, Mü’minûn 23:91)
يُذْهِبْكُمْ / أَذْهَبَBütünüyle izale etmek, gidermek, yerini değiştirmekBir kavmi tamamen ortadan kaldırıp yenisini getirme ya da kederi, pisliği bertaraf etme bağlamında (Nisâ 4:133, İbrâhîm 14:19, Fâtır 35:34)
تذهب نفسي / تذهب ريحكمGücün veya canın tükenmesi, dağılıp gitmeİhtilaflar sebebiyle heybet ve devletin çözülmesi ya da kederden nefsin tükenmesi bağlamında (Enfâl 8:46, Fâtır 35:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve halk/in’âm sıfatlarıAllah’ın varlıkları bütünüyle giderip yerlerine yenilerini yaratması (ifnâ ve icâd) ve nurlarını gidermesi tartışmasıYok etme, varlık sahasından bütünüyle çekip alma
FıkıhZekât, sarf akdi ve içtihad usulüAltının nisabı, ribevî malların mübadelesi ve bir âlimin benimsediği fıkhî yol (mezhep)Servet ölçüsü ve benimsenip takip edilen fıkhî istikamet
TefsirTemsil ve mecaz tahlilleriMünafıkların nurlarının giderilmesi ve hakikatin aydınlığından tamamen mahrum kalışlarının tasviriMaddi ışıktan manevi hidayet kaybına intikal
HadisAhlakî ve fıkhî hükümlerİhtiyaç gidermek için gözden uzaklaşma (el-mezheb) ile altın kullanımına dair nehiylerMekânda uzaklaşma ve madenin dünyevi cazibesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun hakikate yönelişi ve batılın giderilmesiHidayet yoluna süluk ve günahların izalesiİntikal ve tezkiyeDinin emrettiği istikamete yönelmek ve kötülüklerin giderilmesini temin etmekKesin
İlmiFikrî yöntem ve usulMezhepYöntemsel seyrBir müçtehidin delillerden hareketle benimsediği ve izlediği metodolojik yolKesin
SiyasiToplumsal güç ve hâkimiyet dengesiRîhin (iktidar gücünün) zevaliOtorite korunumuTefrikaya düşüldüğünde devletin ve caydırıcılığın dağılıp yok olmasıGüçlü
İktisadiDeğer ölçüsü ve mübadele aracıAltın (asli para)Tedavül ve tasarrufPiyasadaki değer akışını sağlayan ve biriktirilmesi yasaklanan likit sermayeKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yer değiştirme ve faz dönüşümüBir parçacığın başlangıç noktasından ayrılarak başka bir konuma akması ya da bir enerjinin sistemden bütünüyle yayılarak yok olması süreciGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal hareketlilik ve sermaye likiditesiBireylerin veya zümrelerin bir statüden diğerine intikali ile değerlerin piyasada el değiştirerek akışkanlık kazanmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir adım atma fiili veya sadece süs eşyası olan madenle sınırlandırmak; giderilme (izale) ve değer akışı boyutlarını birbirinden koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; fiziksel yürümeden elçilik vazifesine, servetin tedavülünden varlığın tamamen yok edilip yerine yenisinin ikame edilmesine kadar varoluşsal bir akış ve intikali kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki ilahi müdahaleyi sadece basit bir kayıp sanmak; altının birikim değil tedavül aracı olduğunu gözden kaçırarak iktisadi ve ahlaki ilkeleri yanlış yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın varlık, hareket, helak ve değer anlayışının merkezinde yer alır; nurların söndürülmesi, kavimlerin değişimi ve servetin akışı bu kökün intikal ve zeval dinamiğiyle açıklanır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini anlatan mesellerde, peygamberlerin tebliğ için görevlendirildiği kıssalarda, infak ve kenz ayetlerinde ve ilahi kudretle helak tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Değerin durağan biriktirme ile değil akışla sağlandığını ortaya koyar; varlığın kendiliğinden değil, ilahi iradenin onu gidermesi veya sabit kılmasıyla kaim olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekândan bütünüyle ayrılıp başka bir yöne doğru akmak, gözden kaybolmak ve yeryüzünü parlatan ya da elden ele gezen sarı maden olmak.
  • Soyut anlamBir niteliğin, varoluş durumunun veya gücün mevcut sistemden bütünüyle çekilip alınması, izale edilmesi ve değerin tedavül yoluyla intikali.
  • Sistematik karşılıkSabitliğin karşıtı olarak varlık, güç ve değerin konum değiştirme, tükenme veya el değiştirme sürekliliği.
  • LaTeX modeliV(t+Δt)=V(t)−Φ⋅Δt
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) sistemin başlangıçtaki varlık, nur, güç veya değer miktarını temsil eder. Φ parametresi, kökün ifade ettiği akış, intikal ve izale hızını gösteren vektörel akıdır. Δt zaman aralığı sonunda sistemdeki V büyüklüğü, ayrılıp giden Φ akısı oranında eksilmekte veya tamamen sıfırlanarak yerini başka bir duruma bırakmaktadır; bu da kökün hem gitme hem bütünüyle giderme dinamiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ