عوج
ع - و - ج
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Kıvrık yol demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kıvrık yol demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.934 harfباب العين والجيم وواي معهما
ع ج و، ع و ج، ج و ع، و ج ع، ع ي ج مستعملات
عجو:
العجوة: تمرٌ بالمدينة، يقال إنّه غرسه النّبيّ صلى الله عليه وآله وسلم.
والأمّ تعجو وَلَدَها، أي: تؤخّر رضاعه عن مَواقيته، ويُورِثُ ذلك وَهَناً في جسمِه.. ومنه: المعاجاة، وهو ألا يكون للأمّ لبنٌ يُرْوِي صبيّها فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة. قال الأعشى:
مُشْغِفاً قلبُها عليه فما تَعْ جوهُ إلاّ عُفافةٌ وفُواقُ
وكذلك إن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR916 harfالعَوَج، بالتحريك: مصدر قولك عَوِج الشيء بالكسر فهو أعْوَجُ. والاسم العِوَجُ بكسر العين. قال ابن السكيت: وكلُّ ما كان ينتصب كالحائط والعود قيل فيه عَوَجٌ بالفتح، والعِوَجُ بالكسر ما كان من أرضٍ أو دينٍ أو معاشٍ؛ يقال: في دِينِهِ عِوَجٌ. والعَوْجاءُ: الضامرة من الإبل. قال طرفة:
بِعَوْجاءَ مِرْقالٍ تَروحُ وتغتدي
والعَوْجاءُ: القَوسَ، ورجلٌ أعْوَجُ بيِّن العَوَج، أي سيِّء الخلق. وعُجْتُ بالمكان
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.064 harfباب العين والجيم
عجا ، عوج ، جعا ، جوع ، وجع : مستعملات .
عجا : قال الليث : يقال الأمّ تعجو ولدَها : تؤخّر رضاعه عن مواقيته ، ويورث ذلك ولدها وَهْناً وقال الأعشى :
مُشفِقاً قلبُها عليه فما تع
جوه إلا عُفَافَةٌ أو فُواق
قال : والمعاجاة : أَلاَّ يكون للأم لبن يُروِي صبيّها ، فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة . وكذلك إن ولي ذلك منه غير أمّه . والاسم منه العُجْوَة ، والفعل العَجْو . واسم ذلك الولد
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.355 harf(باب العين والواو وما يثلثهما)
(عوي) العين والواو والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على ليٍّ في الشيء وعطْفٍ له.
قال الخليل: عَوَيت الحبلَ عَيَّا، إذا لويتَه. وعَوَيت رأس النّاقة، إذا عُجْتَه([1]) فانعوى. والناقة تَعْوِي بُرَتَها في سَيرها، إذا لوَتْها بخَطْمها. قال رؤبة:
* تَعوِي البُرَى مُستوفِضاتٍ وَفْضا([2]) *
أي سريعات، يصف النُّوقَ في سَيرها. قال: وتقول للرّجُل إذا دعا النّاسَ إلى الفتنة: عوى قوماً،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR749 harf- العوج: العطف عن حال الانتصاب، يقال: عجت البعير بزمامه، وفلان ما يعوج عن شيء يهم به، أي: ما يرجع، والعوج، والعوج يقال فيما يدرك بالبصر سهلا كالخشب المنتصب ونحوه. والعوج يقال فيما يدرك بالفكر والبصيرة كما يكون في أرض بسيط يعرف تفاوته بالبصيرة والدين والمعاش، قال تعالى: ﴿قرآنا عربيا غير ذي عوج﴾ [الزمر/28]، ﴿ولم يجعل له عوجا﴾ [الكهف/1]، ﴿والذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا﴾ [الأعراف/45].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR526 harfع و ج
خطة عوجاء ورأيٌ أعوج: غير مستقيمين.
ويقال: في العود عوج وفي الرأي عوج.
وفلان أعوج: بيّن العوج أي سيء الخلق.
واستعذ بالله من كل أهوج أعوج.
والخيل العوج: التي في أرجلها تجنيب.
وتقلد العوجاء أي القوس.
والناقة العوجاء: العجفاء والتي أنضاها السفر.
وفلان لا يرد عن باب ولا يعوج عنه أي لا يصرف.
قال: فما تسالم خيلاه إذا التقتا ولا يعوج عن باب إذا وقفا وعاج رأس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.699 harfالعَوَجُ: الانعطاف فيما كان قائماً فمالَ كالرُّمْحِ والحائط؛ والرُّمْح وكلُّ ما كان قائماً يقال فيه العَوَجُ، بالفتح، ويقال: شجرتك فيها عَوَجٌ شديد. قال الأَزهري: وهذا لا يجوز فيه وفي أَمثاله إِلاّ العَوَج. والعَوَج، بالتحريك: مصدر قولك عَوِجَ الشيء، بالكسر، فهو أَعْوَجُ، والاسم العِوَجُ، بكسر العين.
وعاجَ يَعُوجُ إِذا عَطف.
والعِوَجُ في الأَرض: أَن لا تستوي. وفي التنزيل: لا ترى فيها عِوَجاً ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR593 harf* ع و ج * * عَوِجَ * من باب طرِب فهو * أعْوَجُ * والاسم * العِوَجُ * بكسر العين فما كان في حائط أو عود ونحوهما مما ينتصب فهو * عَوَجٌ * بفتح العين وما كان في أرض أو دين أو معاش فهو * عِوَجٌ * بكسر العين و * أعْوَجُ * اسم فرس نُسب إليه * الأعْوَجِيَّاتُ * وبنات * أعْوَجُ * وليس في العرب فحل أشهر ولا أكثر نسلا منه و * عَاجَ * بالمكان أقام به وبابه قال وعَاجَ غيره به يتعدى ويلزم و * اعْوَجَّ * الشيء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.175 harfعوج كفرح يعوج والاسم العوج كعنب على القياس، وقد صرح به أئمة الصرف. أو يقال في كل منتصب كان قائما فمال، كالحائط والعصا والرمح : فيه عوج، محركة، ويقال شجرتك فيها عوج شديد. قال الأزهري: وهذا لا يجوز فيه وفي أمثاله إلا العوج وفي الصحاح: قال ابن السكيت: وكل ما ينتصل كالحائط والعود قيل: فيه عوج، بالفتح. ما كان في نحو الأرض والدين : فيه عوج كعنب . وعاج يعوج. إذا عطف. والعوج في الأرض: أن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.038 harfعَوِجَ
1 عَوِجَ ذ , (S, O, L, Msb, K,) aor. يَعْوَجُ, (TA,) inf. n. عَوَجٌ (S, O, L, Msb) and عِوَجٌ, (L,) or the latter is a simple subst.; (S, O, K;) and ↓ اِعْوَجَّ, [which is more common,] inf. n. اِعْوِجَاجٌ; (S, O, L, Msb, K;) and ↓ انعاج; and ↓ تعوّج; (L;) It was, or became, crooked, curved, bent, winding, wry, contorted, distorted, or uneven: (L:) or [عَوِجَ and] ↓ اعوجّ, it was, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.171 harfعَاجَ
عَاجَ ( w ) U ( n. ac. عَوْج 1 , مَعَاج [ 17A ] ),
a. Turned ( the head of ).
b. [ 'An ], Turned from; renounced, gave up.
c. [ Bi or 'Ala ], Stayed, stopped, alighted at; visited.
d. [ acc. & Bi ], Made to stay, stop, alight at.
عَوِجَ
عَوِجَ A ( n. ac. عَوَج 4 ),
a. Was crooked, bent, twisted; was ill-natured, crossgrained, perverse.
عَوَّجَ
عَوَّجَ II ,
a. Bent, curved,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR29.338 harfعوج
عَوِجَ - يَعْوَجُ (عاجَ - يَعُوجُ) - عِوَج - عِوَجَاً - ذو عِوَج
عَوِجَ - يَعْوَجُ (عاجَ - يَعُوجُ) + الكائن: ينعطف ويميل وينحني في سيره أو في شكله عن الاتجاه المستقيم المباشر
عِوَج: على وزن " فـِعـَل" اسم فعل مبالغة للهيئة من " عَوِجَ - يَعْوَجُ ": ضد " مستقيم ": الانحناء والانعطاف في السير أو في الشكل والهيئة: صفة للمسار الذي لا يصل
Mücavir kökler45 mücavir (65 toplam)
- صدد
5 ortak ayet · Alıkoyarlar
- بغي
5 ortak ayet · Buğa boğa demektir
- سبل
5 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- أمت
1 ortak ayet · Emt küçük tepe, çıkıntı, kabarık anlamlarındadır
- همس
1 ortak ayet · Alçak ses
- أخر
3 ortak ayet · Uhur ense demektir
- صوت
1 ortak ayet · Çomaktır
- خشع
1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- عرب
1 ortak ayet · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
- أله
6 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قعد
1 ortak ayet · Temel demektir
- غفل
1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
Geçtiği ayetler(9)
قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
EğrilikDe ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ
EğrilikOnlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.
… وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ …
EğrilikVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ
EğrilikOnlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.
الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ
EğrilikOnlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا
EğrilikHamd, O Allah’a ki; kuluna dosdoğru kitabı indirdi ve onda hiç bir eğrilik koymadı.
لَا تَرَى فِيهَا عِوَجًا وَلَا أَمْتًا
EğrilikOrada ne bir çukur, ne de bir tümsek göreceksin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عوج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ميل, حيد, زور |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, yolun veya yönün dik ve doğrusal hattından sapması, bükülmesi, kıvrılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin, hakikatin ve dosdoğru yolun doğasında hiçbir eğrilik bulunmadığı; bâtılın ise yolu bükme çabası |
| Çekirdek Özet 3 | Fıtrî ve adil standardın bozulmasıyla ortaya çıkan yapısal, ahlaki ve ontolojik sapma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel şekil bozukluğuna indirgeyip, zihni, ahlaki ve şer'î istikametten sapma boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عو | Dönme, bükülme, bir noktadan geri sarılma veya yön değiştirme temel hareketini taşır; nitekim عود kökünde başlangıç noktasına geri dönme, عوذ kökünde bir sığınağa yönelerek bükülme, عور kökünde açıkta kalıp yönün bozulması, عوق kökünde istikametten alıkonulma anlamları bu çekirdekle irtibatlıdır. | ج | Cîm harfinin taşıdığı toplama, kavrama ve sert hareket imgesiyle birleştiğinde; doğrusal bir hatta ilerleyen nesnenin veya yolun sert bir kavisle bükülmesi, doğrultusunun eğrilerek kırılması anlamı somutlaşmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, kaynak, derinlik | İstikametin, görünen hattın ve odaklanılan hedefin algılanmasını temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Doğrusal bağlantıyı, iki nokta arasındaki bağı ve sürekliliği kurar. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yolda ilerlerken veya yük taşırken kavis çizme, boyun bükme ve güzergâhı kırma hareketini katar. |
| عوج | Gözün takip ettiği doğrusal bağın sert bir kavisle kırılarak yön değiştirmesi | Bir hedefe kilitlenmiş olan hattın veya bağın, dış ya da iç bir etkiyle bükülüp hedeften sapması hareketini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin başını dizginle (zimâm veya hıtâm) çekip doğrultusundan başka bir yöne bükmek; dik duran ağaç, mızrak veya duvardaki eğrilik ve büküklük. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme bir beytinde bineklerin yönünü büküp durdurmayı şöyle tasvir eder: خليلي عوجا بارك الله فيكما / على دارمي من صدور الركائب. Yine kadınların boyunlarını büküşünü deve boynunun bükülüşüne benzeterek şöyle der: حتى إذا عجن من أجيادهن لنا / عوج الأخشة أعناق العناجيج. Ru'be ise yaşlılıktan bükülen bedenini şu mısrayla aktarır: وانعاج عودي كالشظيف الأخشن. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem at soylarının şeceresinde, çevikliği ve eğilip bükülme kabiliyetiyle meşhur Arap atı için kullanılan isim; Tufeyl el-Ganevî şöyle der: بنات الوجيه والغراب ولاحق / وأعوج تنمي نسبة المتنسب. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça عوج kökü, merkezi Sami dillerinde eğrilik, bükülme ve doğrultudan sapma semantik alanıyla güçlü bir bağa sahiptir. İbranicede kökün soydaşı olan ve haksızlık etmek, bükmek, eğriltmek anlamlarına gelen 'avvah (עָוָה) ve sapkınlık, fesat anlamına gelen 'avôn (עָווֹן) kökleriyle semantik ve fonetik paralellik gösterir. Süryanicede 'awwā biçiminde eğrilik, sapkınlık ve dolambaçlılık bildiren formlar mevcuttur. Akadcada ise doğrudan üç harfli denkliğinden ziyade eğilme ve bükülme hareketini ifade eden köklerle semantik matris kesişimi bulunur. Erken Sami katmanında fiziksel bir nesnenin (dal, değnek, boyun) bükülmesi fiili, zamanla hukuki ve ahlaki düzlemde 'doğru yoldan ayrılma, haksızlık yapma ve hakikati çarpıtma' metaforuna genişlemiştir. Arapçada ise maddi nesnelerdeki gözle görülür eğrilik için fetha ile عَوَج, manevi, zihni veya zemin gibi geniş alanlardaki basiretle idrak edilen eğrilik için kesre ile عِوَج ayrımı yapılarak yüksek bir filolojik derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عوج fiilinden türeyen isim ve sıfatlar | Fiziksel olarak devenin başını bükmekten mızrak ve duvardaki eğriliğe; oradan din, görüş, ahlak ve zemin pürüzlülüğüne aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'avah / 'avôn, Süryanice 'awwā | Eğrilik, yoldan sapma, günah ve haksızlık manalarında düzenli ses ve semantik denklik mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış doğrudan soydaş kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عوج | Anlamlı | Eğrilmek, bükülmek, sapmak | Doğrusal bir hattın veya hedefin dışına kıvrılmak; hem somut hem soyut eğrilik. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عجو | Anlamlı | Beslemek, oyalamak, kuru hurma | Çocuğu az sütle besleyip avutmak; Medine'nin meşhur sert ve kaliteli kuru hurması (acve). | Kur'an'da geçmez; bünyede toplanma ve sıkışma anlamı taşır. |
| وعج | Anlamlı | Şiddetli sıcak, çarpma, yakıcılık | Güneşin veya kumun şiddetle kavurması; için için yanma. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder. |
| وجع | Anlamlı | Acı, ağrı, sızı çekmek | Bedenin veya ruhun elem duyması, hastalığın verdiği ızdırap. | Kur'an'da geçmez; fiziksel baskının içsel acıya dönüşmesi. |
| جعو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız kök anlamı tespit edilmedi. |
| جوع | Anlamlı | Açlık, doyumsuzluk, boşluk | Midenin gıdadan yoksun kalması; şiddetli yoksunluk ve ihtiyaç hali. | Kur'an'da geçer; bükülmenin içe çökme ve boşluk haline dönüşümü. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عوج | Merkez | Bükülme, eğrilik | Doğrusal hattın pürüzsüzlüğünü veya yönünü kaybetmesi; kasıtlı kıvrılma. | Hem yolun dolambaçlı hale getirilmesini hem de yapıda pürüz bulunmasını içerir. |
| ميل | Komşu | Bir tarafa yatma | Bir eksenden bir yana doğru meyledip ağırlığı oraya verme; tarafgirlik. | عوج hattın kendi içinde bükülüp kırılması iken, ميل düz bir çubuğun bir yana yatmasıdır. |
| حيد | Komşu | Yoldan çıkma, savrulma | Karşılaşılan bir engelden ötürü hedeften sapıp yan çizme, kaçınma. | حيد ani bir kaçış ve sapmayı, عوج ise yapay bir kıvrım ve çarpıklık üretmeyi bildirir. |
| زور | Komşu | Sapma, yalana meyletme | Göğsün veya yönün doğrudan yana çevrilmesi; sözde veya fiilde hakikatten uzaklaşma. | زور hakikatin üzerini örtüp sahtesini üretmeye, عوج ise yolu büküp yürünmez kılmaya odaklanır. |
| قوم | Zıt | Dik durma, dosdoğru olma | Herhangi bir eğrilik, bükülme ve pürüz barındırmayan tam istikamet ve adalet hali. | Kökün Kur'an'daki tam simetrik zıddıdır; nitekim vahiy hem عوج içermeyen hem de قيم olan olarak tanımlanır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عوج | Eğrilik, büküklük, çarpıklık | Doğrusal olanın bükülmesi; maddede fetha (عَوَج), zihin, din ve yolda kesre (عِوَج) ile ifade edilir. | Kesin |
| Latince | curvatura, pravitas | Bükülme, eğrilik, ahlaki bozukluk | curvatura fiziksel bükülmeyi; pravitas ise ahlaki ve hukuki sapkınlığı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | crookedness, curvature, distortion | Eğrilik, çarpıklık, saptırma | crookedness ahlaki ve yersel dolambaçlılığı; distortion hakikatin kasıtlı çarpıtılmasını karşılar. | Kesin |
| Almanca | Krümmung, Verzerrung, Schiefe | Kıvrım, çarpıklık, eğrilik | Krümmung geometrik eğriliği; Verzerrung zihni ve anlamsal çarpıtmayı tam olarak karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | courbure, tortuosité, distorsion | Eğrilik, dolambaçlılık, saptırma | tortuosité dolambaçlı ve hileli yolları; distorsion hakikatin aslından saptırılmasını verir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِوَجًا | Yolu saptırma, dolambaçlı ve şüphe dolu kılma | İnkârcıların Allah'ın dosdoğru yolunu eğriltmeye, fıtrata aykırı göstermeye çalışması bağlamı (Âl-i İmrân 3:99, A'râf 7:86, İbrâhîm 14:3). |
| عِوَجًا | Fiziksel pürüz, çukurluk, engebe | Kıyamet günü yeryüzünün dümdüz edilip hiçbir çukur veya tümsek bırakılmaması tasviri (Tâhâ 20:107). |
| عِوَجٍ | Davetçiden kaçış imkânsızlığı, sapağın olmaması | Mahşer günü çağırıcıya doğru hiçbir sapma ve yan çizme olmaksızın yönelme bağlamı (Tâhâ 20:108). |
| عِوَجٍ / عِوَجًا | Metinsel ve anlamsal çelişki, tutarsızlık, tenakuz | Kur'an-ı Kerim'in bütününde hiçbir mantıksal, ahlaki veya şer'î tutarsızlık ve çelişki bulunmaması (Kehf 18:1, Zümer 39:28). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin sıfatları ve adalet | Kur'an'ın muhkemliği, tenakuzdan (ihtilaf ve tenakuz) uzak oluşu ve ilahi iradenin zulümden münezzehliği. | Hakikatin bizzat kendi yapısında ontolojik ve mantıksal hiçbir kırılmanın bulunmaması. |
| Fıkıh | Hukuki sözleşmeler ve istikamet | Akitlerde hile, belirsizlik (garar) ve adil dengenin bozulması; yol kesme ve kamu düzenini bozma suçları. | Hukuki süreçlerin dolambaçlı yollarla haktan saptırılmasının engellenmesi. |
| Tefsir | Gayr-i zi ıvec ve sebîlullah tamlamaları | Âyetlerde geçen kesreli عِوَج lafzının zihni, itikadi ve ahlaki eğriliklere hamledilmesi; yer tasvirindeki kullanımı. | Basiretle bilinen soyut çarpıklıklar ile kıyametteki topoğrafik düzleşme arasındaki semantik bağ. |
| Hadis | Fıtrat ve ümmetin ıslahı | Hz. İbrahim'in tevhid çizgisinden sapan kavimlerin 'el-milletü'l-avcâ' olarak tanımlanması ve bunun düzeltilmesi gayesi. | Tevhidden uzaklaşarak paganizme sapan inanç yapılarının fıtri doğrudan kopuşu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve itikat alanı | Şüphe, şirk ve bidat | Fıtratı saptırma | Tevhidin pürüzsüz ve net olan istikametini yapay dogmalarla dolambaçlı hale getirmek. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Safsata, mantık hatası ve önyargı | Gerçeği perdeleme | Doğru öncüllerden sapan, delili eğip büken metodolojik tutarsızlıklar üretmek. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve yönetim düzeni | İstibdat, adam kayırma ve keyfilik | Kamu adaletini bozma | Hukukun genel, nesnel ve dosdoğru ilkelerini belirli zümrelerin çıkarı lehine bükmek. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve mübadele ahlakı | Spekülasyon, tefecilik ve tekelcilik | Adil bölüşümü kırma | Emeğe ve reel üretime dayalı doğrusal akışı hileli finansal mekanizmalarla dolambaçlandırmak. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Eğrilik tensörü, doğrusal olmama (non-linearity) ve dalga deformasyonu | Geometride veya fizikte bir doğrunun ya da yüzeyin düzlemsel kalmayıp bükülmesi, sinyalin distorsiyona uğrayarak saf dalga formunun bozulması. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çarpıtma (cognitive distortion) ve anomi | Psikolojide bireyin gerçekliği algılarken bilgiyi sistematik olarak bükmesi; sosyolojide toplumsal normların meşruiyetini yitirip kuralların dolambaçlı hale gelmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca coğrafi bir engebe veya ahlaki bir kusur gibi dar bir çerçeveye hapsedip; sistemik, zihni ve metodolojik çarpıtma boyutunu görmezden gelmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da vahyin, mantığın, hukukun ve mahşer zeminindeki adaletin ortak paydası olarak kullanılması; gerçeğin ve adaletin her türlü sapmadan, gizli ajandadan ve pürüzden arınmış olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkârcıların 'yolu eğriltme' çabasını sadece yol kesicilik sanarak, onların aslında zihinlerde ve toplumsal kurumlarda hakikati karmaşık, çelişkili ve uygulanamaz gösterme stratejilerini gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendi mahiyetini (Kehf 18:1, Zümer 39:28) ve inşa etmek istediği zihniyeti tarif eden kurucu bir negatif ölçüttür; vahyin en belirgin vasfı içinde hiçbir tutarsızlık, çelişki ve dolambaç barındırmamasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini anlatan âyetlerde, peygamberlerin tebliğ ettiği dosdoğru yola (sırat-ı müstakim) karşı müşrik ve münafıkların yürüttüğü algı operasyonlarını anlatan uyarılarda ve kıyamet tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin zor, karmaşık, hiyerarşik gizemlerle dolu ve dolambaçlı olduğu yanılgısını yıkar; vahyin duru, açık ve fıtratla tam bir uyum içinde olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin, devenin boynunun veya fiziki yolun doğrusal ekseninden saptırılarak kavisli ve pürüzlü hale getirilmesi.
- Soyut anlamDüşüncede tenakuz, ahlakta samimiyetsizlik, dinde şüphe ve tebliğde hakikati çarpıtarak anlaşılmaz kılma eylemi.
- Sistematik karşılıkBir referans eksenine göre tanımlanan ideal istikametin bozulması, sistem içi sürtünmenin ve sapma açısının sıfırdan farklı hale gelmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Burada doğruluk, adalet ve fıtratı temsil eden doğrusal hattı (sırat-ı müstakim); herhangi bir yolu, sözü, inancı veya durumu; ise noktasının bu ideal doğru üzerindeki izdüşümünü simgeler. Eğer noktası ile onun ideal hat üzerindeki izdüşümü arasındaki mesafe () sıfırdan büyükse, sistemde bir sapma, çarpıklık ve eğrilik () mevcuttur. Kur'an'ın kendisi için vazettiği ilke ise olmasıdır.