ميل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ي-ل5 sîga, 42 mücavir kök, 3 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.الْمَيْلِمَيْلًاشهوتَمِيلُواوريميلوضعسلححرصمَيْلَةًعدلفَيَمِيلُونَمطرأذيهون

KökSîga 5Ayet 3Sure 1Mücavir 42

▶ Ağı aç (3B)

ميل

م - ي - ل

KÖK
  • 6 geçiş
  • 3 ayet
  • 5 sîga
  • 10 sözlük

Eyik ağaç anlamındadır. Yönelmek anlamında “meyl etmek” yani insanın o tarafa içini meyletmesi şeklinde kullanılmaya başlanmıştır. “Mal” da insanların değer verdiği şeylerdir. Bu değer işe yaraması yanında az olması sebebiyle de doğmuş olabilir. Mal piyasada değeri olan eşyadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Eyik ağaç anlamındadır. Yönelmek anlamında “meyl etmek” yani insanın o tarafa içini meyletmesi şeklinde kullanılmaya başlanmıştır. “Mal” da insanların değer verdiği şeylerdir. Bu değer işe yaraması yanında az olması sebebiyle de doğmuş olabilir. Mal piyasada değeri olan eşyadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harf
باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات لوم: اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال: ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ. واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال: ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR676 harf
المَيْلُ: المَيَلانُ. يقال: مالَ الشيء يَميلُ مَمالاً ومَميلاً، في الاسم والمصدر. ومالَ عن الحقِّ، ومالَ عليه في الظُلْم. وأمالَ الشيءَ فمالَ. والمَيَلُ بالتحريك: ما كان خِلْقَةً. يقال منه: رجلٌ أَمْيَلُ العاتِقِ، في عُنُقِهِ مَيَلٌ. والأَمْيَلُ: الذي لا سيفَ معه. والأَمْيَلُ: الذي لا يستوي على السَرج. قال جرير: لم يركبوا الخيلَ إلاّ بعد ما هَرِموا فهم ثِقالٌ على أكتافِـهـا مـيلُ والمَيْلاءُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.605 harf
(باب المبم والياء ومايثلثهما) (ميد) الميم والياء والدال أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على حركةٍ في شيء، والآخَر على نفعٍ وعطاء. فالأوّل المَيْد: التحرُّك. ومادَ يَميدُ. ومادت الأغصان تَمِيد: تمايلَتْ. والمَيْدان على فَعْلان: العيش النّاعم الريّان. قال ابنُ أحمر: ............ وصادَفَتْ *** نَعِيماً وميداناً من العيشِ أخْضَرا([1]) والأصل الآخر المَيْد. ومَادَ يَمِيدُ: أطْعَمَ [و] نَفَع. ومادَنِي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR515 harf
- الميل: العدول عن الوسط إلى أحد الجانبين، ويستعمل في الجور، وإذا استعمل في الأجسام فإنه يقال فيما كان خلقة ميل، وفيما كان عرضا ميل، يقال: ملت إلى فلان: إذا عاونته. قال تعالى: ﴿فلا تميلوا كل الميل﴾ [النساء/ 129] وملت عليه: تحاملت عليه. قال تعالى: ﴿فيميلون عليكم ميلة واحدة﴾ [النساء/102]، والمال سمي بذلك لكونه مائلا أبدا وزائلا، ولذلك سمي عرضا، وعلى هذا دل قول من قال: المال قحبة تكون يوما في بيت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.133 harf
م ي ل مال كلّ مميل‏.‏ وفرس ميّال العذر‏.‏ ورجل أميل العنق وأميل المنكب‏.‏ ورجال ميل الطلى من النعاس‏.‏ وفيه ميل‏.‏ ورملة ميلاء‏:‏ معتزلة عن الرّمال مائلة عنها وشجرة ميلاء‏:‏ كثيرة الفروع‏.‏ ورجل أميل‏:‏ بلا سلاح وهو الكفل أيضاً‏.‏ وبنى ميلاً وأميالاً‏.‏ وسار ميلاً‏:‏ قدر مدّ البصر‏.‏ واكتحل بالميل‏.‏ وتميّلت في مشيتها وتمايلت‏.‏ وتمايل الجلّ عن الفرس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ مال عن الحقّن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR386 harf
* م ي ل * * مَالَ * الشيء من باب باع و * مَيَلاناً * أيضا بفتح الياء و * مَمَالاً * و * مَمِيلا * مثل مَعَاب ومَعِيب في الاسم والمصدر و * مَالَ * عن الحق ومَالَ عليه في الظُّلم و * أمَالَ * الشيء * فَمَالَ * و * تَمَايَلَ * في مشيته و * اسْتَمَالَهُ * واستمال بقلبه و * المِيلُ * من الأرض مُنتهى مد البصر عن بن السكيت ومِيلُ الكُحل ومِيل الجِراحَةِ وميل الطريق والفرسخ ثلاثة * أَمْيَالٍ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.338 harf
مال إليه يميل ميلا وممالا ومميلا، كمعاب ومعيب، في الاسم والمصدر، وتميالا، وهذه عن ابن الأعرابي، وميلانا، محركة، وميلولة، وهذه عن الفراء: عدل وأقبل عليه، ومال الشيء بنفسه كذلك. ومال عليه في الظلم. ومال عن الحق، وفي التنزيل: فلا تميلوا كل الميل ، وأنشد ابن الأعرابي: لما رأيت أنني راعي مال حلقت رأسي وتركت التميال قال ابن سيده: وهذه الصيغة موضوعة بالأغلب لتكثير المصدر، كما أن فعلت
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.924 harf
مَالَ 1 مَالَ ذ [He, or it, inclined, leant, bent, propended, tended, declined, deviated, or deflected.] ― -b2- مَالَ مَعَهُ and ↓ مَايَلَهُ He conformed with, and assisted, or aided, him. (TA.) ― -b3- مَالَ اِلَيْهِ He loved him. (TA.) ― -b4- He wronged him. (TA.) He was, or became, inimical to him. ― -b5- مَالَتِ الدَّابَّةُ مِنْ رِجْلِهَا (K, art. غمز,) i. q. ظَلَعَتْ [It limped]. (TA.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.172 harf
مَالَ مَالَ ( y ) I ( n. ac. مَيْل 1 , مَمَال [ 17A ] , مَمِيْل مَمِيْل [ 18 ] , مَيَلَان [ 36 ] , تَمْيَال تَمْيَال [ 62 ], a. مَيْلُوْلَة ) [ Ila ], Inclined, leaned towards; was well-disposed to; sympathized with; was inclined to. b. [ Ila ], Repaired to. c. [ 'An ], Swerved, deviated from. d. [ 'Ala ], Was ill-disposed towards; was disinclined, loath, averse to. e. ( n. ac.
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler42 mücavir (57 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سلح

    1 ortak ayet · Silahlarınız

  2. حرص

    1 ortak ayet · Haris elbisedeki yırtık demektir

  3. علق

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  4. مطر

    1 ortak ayet · Yağmur

  5. شهو

    1 ortak ayet · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir

  6. حذر

    1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  7. أذي

    1 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

  8. مرض

    1 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  9. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  10. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  11. أله

    3 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. هون

    1 ortak ayet · Düzlük demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا

    MeyledersinizAllah; sizin tövbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyanlarda sizin büyük bir sapıklığa düşmenizi isterler.

  2. … تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ …

    MeyledersinizNe kadar isteseniz; yine de kadınlar arasında adalet yapamazsınız. Bari bir tarafa tamamen meyletmeyin ki; öbürünü askıdaymış gibi bırakmayasınız. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız; şüphesiz ki Allah; Gafur, Rahim olandır.

Sîga sayfası: فَيَمِيلُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökميل
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli/yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerزيغ, جور, عدل
Zıt Kökقسط
Çekirdek Özet 1Dik veya dengeli duran bir nesnenin bir tarafa doğru eğilmesi, merkez hattından sapması
Çekirdek Özet 2Adalet ve denge merkezinden ayrılarak taraflardan birine haksızca veya duygusal olarak yönelme; baskın taarruz
Çekirdek Özet 3Yargıda ve ilişkilerde orta yol dengesinin (itidal) bozulması, tarafgirlik veya düşmanca çullanma
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki ahlaki ve hukuki kullanımını sadece bireysel bir «sevgi/ilgi duyma» derecesine indirgeyip hakkın zayi edilmesine yol açan yapısal sapma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ميDenge halinden çıkma, akışkan veya esnek bir şekilde bir yöne doğru hareket etme ve salınma; nitekim ميد kökünde sallanıp çalkalanma, مير kökünde erzak getirmek üzere yer değiştirme/akma, ميز kökünde ise birbirinden ayrışıp bir tarafa çekilme anlamları ortaktırلTemel salınma ve yer değiştirme hareketine tutunma, yönelme ve belirli bir tarafa kalıcı olarak yaslanma niteliği katarak gövdenin doğrultusunu tek bir yana eğik kılma anlamını oluşturmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkışkanlık, durulmama, yerinde sabit kalamayıp bir yöne doğru dalgalanma ve akma eğilimi
يEl ve kolUzantı, bir tarafa doğru açılma, aktif biçimde belirli bir istikamete erişme hareketi
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, bir doğrultuya sevk etme, mevcudu dikey ekseninden çekerek başka bir tarafa sevk etme
ميلDenge merkezinden bir yöne yönelip o tarafa kalıcı veya bariz biçimde yatma hareketiSuyun akışkanlığı gibi dengesinden kurtulan bir varlığın, el gibi uzanıp çoban değneği gibi harici veya dahili bir çekimle tek bir tarafa eğilmesi, dikliğini kaybetmesidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağacın gövdesinin veya bir tepe/kum yığınının dikey eksenden bir yana doğru eğik durması; at üzerinde binicinin dengesini kaybedip bir yana kayması
Cahiliye şiiri kullanımıŞâir Maqāyīs metninde geçtiği üzere at üzerinde dik duramayan, mızrağı veya silahı olmayan güçsüz savaşçıyı «mîl» çoğuluyla şöyle niteler: غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ / ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ
Erken Arapça kullanımÇölde yolcuların yön tayini için dikilen taş veya işaret kulelerine «mîl» denilmesi; göz sürme milinin (el-mîl) göze doğru eğilip sürülmesi; rüzgârın etkisiyle ayrışıp tek bir tarafa yığılan kütleye «meylâ» denmesi

Kaynak İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; el-Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; Ebü’l-Kâsım ez-Zemahşerî, Asâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ميل kökü, fiziksel düzlemde bir merkezden sapma, eğilme ve yön değiştirme çekirdeğini temsil eder. Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede m-w-l veya m-y-l biçimleri yönelme, bir sınıra dayanma veya bir yana meyil etme türevleriyle sınırlı bir yakınlık gösterir; ancak kökün klasik Arapçada kazandığı sistematik ahlaki ve fiziksel boyut (doğruluktan sapma, tarafgirlik yapma, üzerine çullanma) Arapçanın iç gelişimiyle oldukça zenginleşmiştir. Erken Arap leksikografisinde kök, hem doğuştan gelen bedensel eğikliği (meyel) hem de sonradan iradi veya gayri iradi gerçekleşen yönelişi (meyl) kapsayan somut bir yer değiştirme ekseninde gelişmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir yöne eğilme, merkezden ayrılmaAğacın eğilmesi (şecere meylâ), kum tepesinin ayrışması ve insanın bir tarafa kaykılması gibi somut eylemlerden ahlaki/hukuki tarafgirliğe aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice sınır/yönelme kökleriBenzer fonetik yapıdaki köklerde belirli bir sınıra doğru yaklaşma ve eksen değiştirme izleri görülmekle birlikte Arapçadaki kadar merkezî bir ahlaki terimleşme oluşmamıştırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü köke doğrudan ve güvenilir bir soydaşlık bağı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew Grammar; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ميلAnlamlıBir tarafa eğilmek, sapmakDoğru ve dengeli olan dikey eksenden bir tarafa doğru yatmak, meyletmekHedef kök; Kur'an'da geçer
مليAnlamlıUzun zaman geçmek, mühlet verilmekZamanın uzaması, bir süreye yayılma; «melâve» (uzun zaman parçası)Kur'an'da geçer; genişleme yönü ortaktır
يملKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يلمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لميAnlamlıDudakta koyu esmerlik/kahverengilikDudak renginin koyulaşması ve güzelleşmesi (el-lemâ)Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı zayıftır
ليمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüsta'mel sayılsa da bağımsız üçlü kök anlamı leym/levm üzerinden değerlendirilirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ميلMerkezDikey/orta hattan bir tarafa sapma ve yönelmeHem sevgiyle bir tarafa meyletmeyi hem de baskın amaçlı çullanmayı veya adaletten ayrılmayı ifade eden fiziksel/iradi sapmaBir eksenden bir yana kalıcı ya da bariz biçimde yatmak
زيغKomşuHaktan ve istikametten eğrilmeزيغ özellikle gözün, kalbin veya aklın net görüş ve doğruluk çizgisinden aldanarak kaymasıdır; odak kaybı baskındırGörüşün veya kalbin eğriliğe düşmesi
جورKomşuSınırı aşarak zulmetme, haddi çiğnemeجور doğru yoldan çıkıp başkasının hakkını gasp edecek şekilde haksızlığa sapmaktır; saldırgan bir taşma içerirAdalet yolunu terk edip baskıyla haksızlık etmek
عدلKomşuDoğruluk veya dengeden başka tarafa bükülmeعدل aslen eşit kılmak ve düzeltmek iken, harf-i cer ile kullanıldığında haktan yüz çevirip eş koşmayı anlatırEşitleme veya doğrudan bir tarafa sarf etme
قسطZıtPayları hakkaniyetle paylaştırma, adaleti ayakta tutmaقسط teraziyi tam tutarak hiçbir tarafa meyil vermeden hakkı eksiksiz teslim etmektirDengeyi, hakkaniyeti ve dik duruşu koruma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaميلBir tarafa eğilmek, sapmak, yönelmekDengeden veya merkezden ayrılarak taraflardan birine ağırlık vermeKesin
LatinceInclinare, declinareEğilmek, sapmak, bir yana bükülmekDoğru bir hattan bir tarafa yatmayı karşılar; ancak düşmanca hücum anlamını içermezGüçlü
İngilizceIncline, lean, tilt, swoop downEğilmek, meyletmek, çullanmakHem zihinsel meyli hem fiziksel yatmayı karşılar; askeri taarruz için swoop down karşılığı gerekirGüçlü
AlmancaNeigen, abweichen, zuneigenMeyletmek, eğilmek, sapmakDuygusal ve fiziksel eğilimi net verir; ani baskın yapma nüansı dışarıda kalırGüçlü
FransızcaIncliner, pencher, dévierMeyletmek, eğrilmek, bir tarafa yatmakAğırlık merkezinin kaymasını ifade eder; ahlaki veya fiziksel sapmayı içerirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Wehr Arabic-English Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَمِيلُوا مَيْلًاHaktan, helal sınırlarından ve fıtrî dengeden bütünüyle sapmakŞehevî arzularına uyanların, müminleri meşru nikâh ve iffet çizgisinden tamamen uzaklaştırma isteği bağlamı (Nisâ 4:27)
فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةًDüşmanın tek bir hamlede topluca hücum edip çullanmasıSavaş halinde korku namazı kılınırken kâfirlerin müminlerin zaaf anını kollayıp ani bir baskınla üzerlerine çullanması bağlamı (Nisâ 4:102)
فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِEşler arasındaki adalet ve eşitlik yükümlülüğünü tamamen çiğneyecek derecede tarafgirlik göstermekÇok eşlilik durumunda kalbî sevgi kontrol edilemese dahi fiilî ve hukukî alanda bir eşi bütünüyle askıda bırakacak haksız meyil bağlamı (Nisâ 4:129)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, meyil ve kesb teorisiİnsanın bir fiili işlemeye yönelik içsel yönelişi ve meylinin (meyl-i cüz'î) fiilin yaratılmasındaki sorumluluk derecesiKulun iradesinin bir alternatife doğru ağırlık vermesi ve kararlılık kazanması
FıkıhAile hukuku ve hâkimin tarafsızlığıBirden fazla eş arasında nafaka, geceleme ve muamelede eşitlik (tesviye); yargılamada hâkimin taraflardan birine meyil göstermemesi ilkesiHukuki eşitliği bozan her türlü sübjektif veya maddi tarafgirlik
TefsirAdalet-itidal ekseni ve düşman stratejisiNisâ suresindeki üç ayetin ortak paydası olarak haktan sapmanın fert, aile ve ordu güvenliği düzeyindeki yıkımıİtidal çizgisinden koparak aşırılığa ve zaafa sürüklenme
HadisEşler arası adalet ve kıyamet tasviriBirden fazla eşi olup da birine meylederek adaletsizlik yapan kimsenin kıyamet günü bir tarafı felçli/eğik olarak haşredileceği rivayetiFiilî meylin bedensel bir eğrilik ve dengesizlik cezası olarak somutlaşması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSırat-ı müstakim ve fıtrat dengesiİtidalden sapma, heva ve hevese yönelişDinin belirlediği meşru sınırları aşındırma tehlikesiFıtri istikametten ayrılıp arzuların peşinden gitmek dini yapının merkezini çökertirKesin
İlmiYargılama ve epistemik tarafsızlıkSübjektif önyargı, bilişsel sapmaVeri ve delil değerlendirmesinde nesnelliği kaybetmeBir teze veya tarafa meyleden araştırmacı gerçeği tahrif eder ve delilleri çarpıtırGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve savunma stratejisiHukukta tarafgirlik; savunmada zaaf oluşturmaSistemin iç barışını bozma veya askeri baskına maruz kalmaYöneticinin bir zümreye meyletmesi adaleti; ordunun dikkatsizliği düşmanın ani baskınını (meyle) doğururKesin
İktisadiMülkiyet, piyasa dengesi ve servet dolaşımıMal edinme meyli; piyasa tekelleşmesiSermayenin belirli ellerde toplanarak genel dengeyi bozmasıİnsanın mala meyli fıtridir; ancak piyasanın tek tarafa eğilmesi serbest dolaşımı felç ederGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge merkezinin kayması (tork ve devrilme momenti); istatistikte çarpıklık (skewness)Bir cismin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına doğru eğilmesi cismi devrilmeye götürür; istatistikte verinin simetriden bir kuyruğa doğru meyli dağılımın dengesini bozarGüçlü
Beşeri bilimlerYargısal yanlılık (judicial bias) ve kutuplaşma dinamiğiSosyal ve hukuki ilişkilerde sistemin merkezcil normlardan uzaklaşarak belirli bir klik veya taraf lehine asimetrik güç transferi üretmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel psikolojik bir duygu, masum bir sempati veya hoşlanma hissine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da; cinsel/ahlaki yozlaşma projelerine kapılmayı (4:27), düşmanın askeri taktik olarak topluca ezme girişimini (4:102) ve hukuki adaleti yok eden fiilî eşitsizliği (4:129) ifade eden yapısal bir sapma ve dengesizliktir
Yanlış anlamanın doğuracağı hata4:129 ayetindeki uyarının sadece insanın elinde olmayan kalbî sevgiye dair olduğu zannedilerek, ayetin asıl yasakladığı hukuki ihmal ve kadını muallakta bırakma zulmünün göz ardı edilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın vazettiği hak, adalet ve «kıst» kavramlarının dikey dengesini neyin bozduğunu gösterir. Kök, adaletin zıddının sadece bilinçli kötülük değil, aynı zamanda taraflardan birine yönelen kontrolsüz bir meyil ve asimetri olduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nisâ suresinde yer alan ve toplumsal ahlakı (4:27), savunma/savaş disiplinini (4:102) ve aile içi adalet mekanizmasını (4:129) düzenleyen hüküm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sevgi ve temayül gibi içsel durumların hukuki adaletsizliklere gerekçe yapılamayacağını; insanın duygusunu tamamen sıfırlayamasa bile amelî alanda meylini kontrol edip dengeyi ayakta tutmakla mükellef olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDik duran bir ağacın, nesnenin veya bedenin dikey ekseninden bir tarafa doğru eğrilmesi, kaykılması ve dengesini yitirmesi.
  • Soyut anlamAdalet, itidal ve hakkaniyet çizgisinden duygusal, ahlaki veya stratejik baskılarla tek bir tarafın lehine/aleyhine asimetrik biçimde sapmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki sıfır noktası veya simetri ekseninin bozulmasıyla dengenin bir tarafa yığılması ve bunun sonucunda yapının devrilme, ezilme veya zulüm üretme riskine girmesi.
  • LaTeX modeliΔθ=∫0t(Fe(τ)−R(τ))dτ  ⟹  ∣Δθ∣>θc  ⟹  S→⊥
  • LaTeX açıklaması

Modelde Δθ dikey denge ekseninden meydana gelen açısal sapmayı (meyli) gösterir. Fe sisteme etki eden harici heva, düşman baskısı veya sübjektif çekim kuvvetini; R ise sistemin adalet, şeriat ve irade ile gösterdiği direnci temsil eder. Eğer bu sapma payı kritik eşik olan θc değerini aşarsa, sistem S devrilmeye ve zulme (⊥) sürüklenir; bu durum Kur'an'ın yasakladığı «bütünüyle meyletme» (küllü'l-meyl) felaketidir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م