ملي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ل-ي7 sîga, 43 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نُمْلِيمَلِيًّاصيرمليوَأَمْلَىسطرمتنكيدفَأَمْلَيْتُتُمْلَىهزأأخذمدينوَأُمْلِيهون

KökSîga 7Ayet 9Sure 8Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

ملي

م - ل - ي

KÖK
  • 10 geçiş
  • 9 ayet
  • 7 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Süreyi uzattım

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ملو · ملى

Notlarım

Sözlükler(7)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harf
Madde başı: ملوباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات لوم: اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال: ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ. واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال: ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
Tamamını oku

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harf
Madde başı: مليباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات لوم: اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال: ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ. واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال: ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf
Madde başı: ملو(باب الميم واللام وما يثلثهما) (ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين. وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR426 harf
Madde başı: ملوم ل و قطعتُ المَلا‏:‏ المتّسع من الأرض‏.‏ ‏"‏ ولا أفعل ذلك ما اختلف الملوان ‏"‏‏.‏ وأقام عندنا ملياً وملاوةً من الدهر‏.‏ وأمليت له‏:‏ أمهلته طويلاً‏.‏ وملاّك الله حبيبك‏:‏ طوّل لك الإمتاع به وملّيت حبيباً وتملّيت حبيباً وتملّيت العيش وتملّيت شبابك‏.‏ وأمليت القيد للبعير‏:‏ أرخيته وأوسعته‏.‏ قال‏:‏ هنالك لا أملي لها القيد بالضحى ولست إذا راحت عليّ بعاقل لأن لها ألاقاً في وطنها فهي مستأنسة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.359 harf
Madde başı: ملو: ( و ( *!مَلاَ ) البَعِيرُ ( *!يَمْلُو *!مَلْواً ، سارَ ) سَيْراً ( شَدِيداً ) ؛ ) ومنه قولُ مُلَيْح الهُذَلي : فأَلْقَوْا عَلَيْهِنَّ السِّياطَ فَشَمَّرَتْ سَعالٍ عَلَيْها المَيْسُ *!تَمْلُو وتَقْذِفُ ( أَو ) مَلاَ مَلْواً : إذا ( عَدَا ) ؛ ) ومنه حِكايَةُ الهُذلي : فرأَيْتُ الذي ذَمَا يَمْلُو أَي الذي نَجا بذَمائِه يَعْدُو . ( *!ومَلاَّكَ اللَّهُ حَبِيبَكَ *!تَمْلِيَةً ) : ) أَي ( مَتَّعَكَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR605 harf
Madde başı: ملىمُلِّىَ أَباَهُ 1 مُلِّىَ أَباَهُ ذ : see لَبِسَ أَبَاهُ in art. لبس. ― -b2- مُلِّيتُ فُلاَبًا I was made to live long with such a one. (Ham, p. 412.) ― -b3- مَلَّاكَ اللّٰهُ حَبِيبَكَ May God make thee to have enjoyment of thy friend (مَتَّعَكَ بِهِ) and to live long with him. (S.) See لَبِسَ. ٤ 4 أَمْلَيْتُ ذ and أَمْلَلْتُ : see 4 in art. حظ. تَمَلَّى العَيْشَ 5 تَمَلَّى العَيْشَ ذ He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.093 harf
Madde başı: ملومَلَا مَلَا U ( n. ac. مَلْو 1 ), a. Sped along, ran. مَلَّوَ مَلَّوَ II , a. Let enjoy. b. [ pass. ], see V . أَمْلَوَ أَمْلَوَ IV a. [ acc. or La ], Spared, forbore with. b. [ 'Ala ], Dictated to. c. see II (a) . تَمَلَّوَ تَمَلَّوَ V , a. Enjoyed long. اِسْتَمْلَوَ اِسْتَمْلَوَ X , a. Wrote from the dictation of. مَُِلْوَة مَُِلْوَة [ مَلْوَة 1t , مِلْوَة 2t , 3t ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.703 harf
Madde başı: ملوملو مَلَا - يَمْلُوْ - مَلِيّ - مَلِيَّاً - أَمْلَى - يُمْلِي، أُمْلِيَ - يُمْلَى مَلا - يَمْلُوْ + الدهر أو الأمد + لكائن أو لفعل: يكون له فيه متسع من الوقت: يكون فيه متسع من الوقت ليمر ويسير الزمان المقرر، لعيش أو بقاء كائن أو حدوث فعل مَلِيّ: اسم فعل من " مَلَا - يَمْلُوْ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " مَلَا - يَمْلُوْ ": الزمن اللازم والكافي
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler43 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. متن

    2 ortak ayet · Sağlam

  2. كيد

    2 ortak ayet · Tuzak demektir

  3. سول

    1 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  4. أخذ

    3 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. رغب

    1 ortak ayet · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır

  6. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  7. مدين

    1 ortak ayet · Medyen

  8. بكر

    1 ortak ayet · Bekr genç deve demektir

  9. رجم

    1 ortak ayet · Alet olarak kullanılan taştır

  10. سطر

    1 ortak ayet · Et satırıdır

  11. كفر

    3 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  12. هون

    1 ortak ayet · Düzlük demektir

Geçtiği ayetler(9)

Sîga sayfası: فَأَمْلَيْتُ
  1. وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ

    Hemen süreyi uzattımAndolsun ki; senden önce de nice peygamberlerle alay edilmişti. Küfredenleri önce tehir ettim, sonra cezalarını verdim. Cezalandırmam nasıldı?

  2. وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ وَكُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

    Süreyi uzattımMedyen halkı da. Musa da yalanlanmıştır. Ama Ben; kafirlere mühlet verdim, sonra da onları yakaladım. Benim inkarım nasılmış?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökملي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs)
Bağlamsal Yakın Köklerمدد, نظر, أجل
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Zamanın, mesafenin veya ipin gerilip uzatılması; geniş süre ve imkân tanınması
Çekirdek Özet 2İlahi adaletin veya beşeri ilişkinin gereği olarak mühlet verilmesi, vadenin genişletilmesi
Çekirdek Özet 3Kesintisiz süreklilik içinde ertelemenin bir lütuf veya istidrac mekanizması olarak işlemesi
Kritik Hata RiskiSüre tanınmasını ihmal veya cezasızlık zannetmek; mühletin bir imtihan olduğunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ملDoluluk, uzama, süreklilik ve bıkkınlık derecesinde tekrarlanma; bu çekirdek ملأ kökünde kabın dolması, ملك kökünde tasarruf gücünün kuşatıcılığı ve ملل kökünde aynı şeyin uzayıp usanç vermesi durumlarında görülür.يİki harfli çekirdeğin taşıdığı doluluk ve uzama hareketine yön, esneklik ve akışkanlık kazandırarak anlamı soyut zaman uzamına taşımış; mühlet verme ve uzun zaman aralığı oluşturma anlamına özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikSüreklilik arz eden akışı, yayılmayı ve ardışık dökülmeyi temsil eder.
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belli bir doğrultuya sevk etme, süreci uzatarak kontrol altında tutma gücünü simgeler.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaFaaliyetin uzanımını, zamansal ve mekânsal erişimi, süre tanıma eylemini gösterir.
مليakışın bir doğrultu boyunca ileriye doğru uzatılması ve genişletilmesiZamanın veya imkânın daraltılmayıp kesintisiz bir akışla ileriye doğru esnetilmesi, muhataba geniş bir mühlet alanı açılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBineğin ipinin gevşetilerek otlaması için geniş bir alan bırakılması, vadenin ötelenmesi ve zenginlik sebebiyle ödeme gücünün geniş olması.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Tarafe b. el-Abd muallakasında hayvanın ipinin uzatılıp serbest bırakılmasını bu kökle tasvir eder; otlağın genişliğinde başıboş bırakılan binek üzerinden mühlet verilmiş insanın hali anlatılır.
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde uzunca bir zaman dilimini, ömrün geniş bir kesitini ve borcunu rahatça ödeyebilecek kudretteki varlıklı kimseyi ifade etmek üzere kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-ʿAbd.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde bu kök, doluluk, uzama ve zamansal yayılma bildiren *m-l / *m-l-y kök ailesiyle fonetik ve semantik bir süreklilik gösterir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün birincil ikili çekirdeği olan *m-l-' kökü 'doldurmak, süreyi tamamlamak' (İbranice מָלֵא male; Süryanice ܡܠܳܐ mla) anlamındadır; bu dillerde bir vadenin dolması veya sürenin uzaması kavramı aynı fonetik yapıyla karşılanır. Arapçada ملي biçimi, illetleşen üçüncü harfin sağladığı esneklikle fiziksel doluluktan ziyade zamansal genişleme, uzun bir süre boyunca kendi haline bırakma ve mühlet verme yönünde özelleşmiştir. Bu semantik kayma, kabın dolması fikrinden zamanın dolmasına ve dolayısıyla hedefe ulaşana kadar tanınan geniş aralığa geçişi temsil eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZamanın ve imkânın genişlemesiKök, ipin uzatılması somut eyleminden zamansal mühlete ve zenginliğe doğru bir genişleme izlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiVadenin dolması ve sürenin tamamlanmasıİbranice ve Süryanicedeki dolma ve süreyi tamamlama kavramlarıyla doğrudan kökteştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مليAnlamlıUzun zaman, mühlet vermeZamanın uzaması, sürenin geniş tutulmasıHedef kök; Kur'an'da geçer.
ميلAnlamlıBir tarafa eğilme, sapmaDoğrultudan ayrılma, fiziksel veya ahlaki meyil göstermeKur'an'da geçer; ortak eksen doğrultunun esnemesidir.
لميAnlamlıDudakta koyuluk, esmerlikDudak renginin koyulaşarak güzelleşmesi haliKur'an'da geçmez; Arapçada mevcuttur.
ليمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
يملKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur.
يلمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مليMerkezMühlet, geniş zamanSürenin herhangi bir kesin sınır çizilmeksizin genişletilmesi ve uzatılmasıKök, zamanın esnetilmesini ve genişliğini vurgular.
مددKomşuÇekip uzatmaBir şeyin boyca veya nicelikçe eklemelerle artırılmasıملي zamansal mühlete odaklanırken مدد uzantının kendisine odaklanır.
نظرKomşuBekleme, tehirGözetleyerek bir vakte kadar erteleme yapılmasıنظر kökünde erteleme sürecindeki gözetim ve beklenti esastır.
أجلKomşuVade, belirlenmiş sonSürenin nihai bir sınıra bağlanarak tayin edilmesiأجل vadenin bittiği keskin noktayı belirtir; ملي sürenin genişliğini anlatır.
عجلZıtAcele, öne almaSüreyi beklemeden hemen harekete geçme veya cezayı peşin istemeZamanı uzatmanın aksine aradaki süreyi tamamen ortadan kaldırır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمليUzun zaman dilimi, mühletZamanın geniş tutulması ve sürecin uzatılmasıKesin
LatinceSpatium, procrastinatioZaman aralığı, ertelemeSpatium genişliği ve açıklığı verir; procrastinatio ise eylemi sonraya bırakmayı karşılar.Güçlü
İngilizceRespite, long spanMühlet, uzun süreRespite ceza veya zorluğun ertelenmesi yönünü; span ise zamanın uzunluğunu karşılar.Güçlü
AlmancaFrist, WeileSüre, mühlet, uzun anFrist hukuki ve resmi vadeyi; Weile ise belirli bir genişlikteki zamanı ifade eder.Güçlü
FransızcaRépit, délaiMühlet, erteleme süresiRépit nefes alma aralığını; délai tanınan yasal süreyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Zarf olarak zamansal kullanım (مَلِيًّا)Uzun bir süre, geniş bir zaman boyuncaİnsanın bir başkasından uzun süre uzak durmasını talep eden beşeri ihtilaf bağlamı (Meryem 19:46).
Fiil olarak imla/yazdırma kullanımı (تُمْلَى)Metnin kâtipe ağır ağır, süre tanıyarak yazdırılmasıVahyin veya sözlerin kayda geçirilmesi sırasında harf harf vakit ayrılarak aktarılması bağlamı (Furkān 25:5).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidrac ve ilahi imla meselesiAllah'ın zalimlere hemen ceza vermeyip süre tanımasının adalet ve hikmet boyutuMühletin cezasızlık değil, sorumluluğun artması anlamına geldiği fikri.
FıkıhBorç ve mühlet hükümleriBorçlunun varlıklı olması hali ve alacaklının borçluya tanıması gereken yasal süreMaddi kudret ve ödeme için tanınan zaman aralığı.
Tefsirİbrahim kıssasında ayrılık hitabıÂzer'in İbrahim'e hitabındaki tehdit ve uzaklaşma talebinin mahiyetiZamansal uzaklık ve ilişkinin askıya alınması.
HadisZalime mühlet verilmesi rivayetleriAllah'ın zalimi kendi haline bırakması ve aniden yakalaması ilkesiSürenin uzatılmasının nihai hesabı engellemeyeceği uyarısı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve arınma süreciTanınan mühletİmtihanın tamamlanmasıKulun hatasını fark edip dönmesi için ayrılan esnek zaman dilimi.Kesin
İlmiBilginin kaydı ve aktarımıİmla faaliyetiBilginin tespitiMetnin dikkatle, zamana yayılarak ve eksiksiz biçimde yazıya geçirilmesi.Güçlü
SiyasiYönetim ve kriz yönetimiAteşkes ve tehirÇatışmayı dondurmaMuhataba talepleri değerlendirmesi için geniş bir müzakere aralığı tanınması.Güçlü
İktisadiBorçlanma ve finansÖdeme vadesiLikidite sağlamaBorçlunun sıkışıklığını giderecek genişlikte ödeme takvimi sunulması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGecikme fonksiyonu (time-delay)Sisteme giren girdinin çıktıya dönüşmesinden önce sisteme tanınan tepki payı ve aralık.Güçlü
Beşeri bilimlerCezanın ertelenmesi ve denetimli serbestlikFailin davranışlarını düzeltmesi amacıyla nihai hükmün infazının belirli bir süre ötelenmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca 'uzun zaman' şeklinde soyut bir takvim ölçüsüne indirgenmesi ve mühletin pedagojik boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamMühletin bir boşluk değil, failin iradesini ve niyetini bütünüyle dışa vurmasını sağlayan dinamik bir sınav alanı olması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi cezanın gecikmesini zulmün onaylandığı veya gözden kaçtığı şeklinde algılayarak adalete olan inancı zedelemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık nizamında ilahi müdahalenin anlık bir intikam refleksiyle değil, hikmetli ve geniş bir mühlet kanunuyla işlediğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin muhataplarıyla yaşadığı ayrışma sahnelerinde ve zalimlere mühlet tanınmasını bildiren ilahi sünnet ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ertelemenin bir zaaf veya acziyet olduğu kanaatini yıkar; sürenin uzatılmasının adaletin kemaline hizmet ettiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİpin gerilip uzatılarak otlama alanının genişletilmesi, zamanın ve imkânın dar tutulmayıp esnetilmesi.
  • Soyut anlamBir amelin karşılığı ile fail arasına bilinçli bir zaman aralığı koyarak iradenin netleşmesine zemin hazırlayan ilahi mühlet.
  • Sistematik karşılıkSistemin ani kırılmaları engellemek üzere iç dengeye tanıdığı tolerans ve esneklik süresi.
  • LaTeX modeliS(t)=∫t0t0+Δtψ(τ) dτveya saf matematiksel form:Δt>0  ⟹  Ω(t0+Δt)∩E≠∅ Tm={t∈R∣t0≤t≤t0+Δt}
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki t0 eylemin veya uyarının başladığı ilk anı, Δt ise kökün temsil ettiği genişletilmiş mühlet aralığını gösterir. Tm kümesi, failin nihai sonuca çarptırılmadan önce tasarrufta bulunabildiği ve iradesini sergileyebildiği korunaklı zaman aralığını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م