ملأ
م - ل - أ
KÖK- 40 geçiş
- 40 ayet
- 15 sîga
- 11 sözlük
“Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen çuval demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ملء
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen çuval demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harfباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.039 harfالمَلءُ بالفتح: مصدر مَلأتُ الإناءَ فهو مملوءٌ. ودَلْوٌ مَلآى على فَعْلى، وكوزٌ مَلآنُ. والمِلءُ بالكسر: اسم ما يأخذه الإناءُ إذا امْتَلأَ. ويقال: مِلأهُ ومِلأَيْهِ وثلاثة أمْلائِهِ. وامتلأ الشيءُ وتَمَلأََّ بمعنى. يقال: تَمَلأتُ من الطعام والشراب. وتَمَلأَ فلانٌ غيظاً. وأمْلأتُ النزْعَ في القَوسِ، إذا شَدَدْتَ النَزعَ فيها. والمُلأة بالضم: الزُكامُ، ومُلِئَ الرجل وأمْلأهُ الله، أي أزْكَمَهُ، فهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.089 harf- الملأ: جماعة يجتمعون على رأي، فملؤون العيون رواء ومنظرا، والنفوس بهاء وجلالا. قال تعالى: ﴿ألم تر إلى الملإ من بني إسرائيل﴾ [البقرة /246]، و ﴿قال الملأ من قومه﴾ [الأعراف/60]، ﴿إن الملأ يأتمرون بك﴾ [القصص/20]، ﴿قالت يا أيها الملأ إني ألقي إلي كتاب كريم﴾ [النمل/29]، وغير ذلك من الآيات. يقال: فلان ملء العيون. أي: معظم عند من رآه، كأنه ملأ عينه من رؤيته، ومنه: قيل: شاب مالئ العين (قال ابن منظور:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.506 harfم ل أ
ملأت الوعاء وملأته وهو ملان وغرارة ملأى وأوعية وغرائر ملاء وامتلا بطنه وتملأ من الطعام والشراب وأعطني ملء القدح وملأيه وثلاثة أملائه.
وحجر ملء الكف وحجارة أملاء الأكفّ.
قالت امرأة من بني حنيفة: فإن تمنعوا منا السلاح فعندنا سلاح لنا لا يشترى بالدراهم وتملأت: لبست الملاءة.
ومن المجاز: نظرت إليه فملأت منه عيني وهو يملأ العين حسناً.
قال النمر: ألم ترها تريك غداة قامت بملء
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.452 harfمَلأَ الشيءَ يَمْلَؤُه مَلأً، فهو مَمْلُوءٌ، ومَلأَه فامْتَلأَ، وتَمَلأَ، وإنه لَحَسَنُ المِلأَةِ أَي الـمَلْءِ، لا التَّمَلُّؤِ. وإِناءٌ مَلآنُ، والأُنثى مَلأَى ومَلآنةٌ، والجمع مِلاءٌ؛ والعامة تقول: إِناءٌ مَلاً. أَبو حاتم يقال: حُبٌّ مَلآنُ، وقِرْبةٌ مَلأَى، وحِبابٌ مِلاءٌ. قال: وإِن شئت خففت الهمزة، فقلت في المذكر مَلانُ، وفي المؤَنث مَلاً. ودَلْوٌ مَلاً، ومنه قوله: حَبَّذا دَلْوُك إِذْ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harf* م ل أ * * مَلأ * الإناء من باب قطع فهو * مَمْلُوءٌ * ودلو * مَلأَى * كفعلى وكُوز * مَلآنُ * ماء والعامة تقول مَلاً ماء و * المِلْءُ * بالكسر ما يأخذه الإناء إذا امتلأ و * امْتَلأَ * الشيء و * تَمَلأَّ * بمعنى و * مَلُؤَ * الرجل صار * مَلِيئًا * بمعنى فهو * مَلِيءٌ * بالمد بيِّن * المَلاَءِ * و * المَلاَءَةِ * على كذا * مُمَالأَةً * ساعده وفي الحديث ﴿والله ما قتلت عُثمان ولا مالأتُ على قتله﴾ و
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.647 harfملأه أي الشيء كمنع يملؤه ملأ وملأة وملأة أي بالفتح والكسر وملأه تملئة فامتلأ وتملأ، في العبارة لف ونشر، وذلك أن امتلأ مطاوع ملأه وملئه بالفتح والكسر. وتملأ مطاوع ملأه كعلمه فتعلم وملئ بالكسر كسمع، وإنه لحسن الملأة أي الملء بالكسر لا التملؤ لأن المقصود الهيئة وهو أي الإناء ملآن وهي أي الأنثى ملأى على فعلى، كما في الصحاح وملآنة بهاء ج ملاء ككرام، كذا في النسخ وأملاء، كما في اللسان، والعامة تقول
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.665 harfمَلَأَ
1 مَلَأَ ذ , aor. مَلَاَ , inf. n. مَلْءٌ (S, K) and مَلْأَةٌ and مِلْأَةٌ; (K;) and مَلِئَ; (TA;) and ↓ ملّأ, inf. n. تَمْلِئَةٌ; (K;) He filled (K;) a vessel &c. (S, TA.) You may also say مَلَأْتُهُ مَلًا, for مَلْئًا, (TA.) ― -b2- مَلَأَ العَيْنَ (tropical:) He satisfied [or glutted] the eye by his comeliness of aspect. (TA.) See an ex. in a verse cited voce عَقِبٌ. ― -b3- مَلَأْتُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.837 harfMadde başı: ملءمَلَأَ
مَلَأَ A ( n. ac. مَلْء [ 1 ] مَِلْأَة [ مَلْءَة 1t , 2t ]),
a. Filled; satisfied; glutted.
b. [ acc. & 'Ala ], Helped against.
c. Mudded, bespattered.
d. Urged on.
e. see ( مَلَؤَ ) ( a ).
مَلِىَ
maliY^a A ( n. ac. مَلَأ [ 4 ] ),
a. Was, became full.
مَلُؤَ
مَلُؤَ U ( n. ac. مَلَآء [ 22 ] , مَلَآءَة [ 22t ] ),
a. Was rich, opulent.
b. ( n. ac. مَلَاْءَة 22t ) [& pass.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.680 harfMadde başı: ملءملء
مَلَأَ - يَمْلَأُ، مُلِئَ - يُمْلأُ - مِلْءُ - مَالِئ - مَالِئُوْن - أَمْلأَ - يُمْلِىءُ - امْتَلأَ - يَمْتَلِئُ
مَلَأََ - يَمْلَأُ + كائن + شيئاً + من شيء: يضعه فيه فيجعله يشغل كل حجمه: يضع أشياء في مكان ذي حجم محدود، بحيث تحتل هذه الأشياء كل الحجم المحدود
مُلِئَ - يُمْلَأُ: مبني للمجهول من " مَلَأَ - يَمْلَأُ "
مِلْءُ : اسم فعل " مَلَأَ
Sîgalar(15)
- الْمَلَأُİleri gelenler(الْفَعَلُ)×16
- وَمَلَئِهِVe onun ileri gelenleri(وَفَعَلِهِ)×6
- لَأَمْلَأَنَّKesinlikle dolduracağım(لَأَفْعَلَنَّ)×4
- الْمَلَأِİleri gelenler(الْفَعَلِ)×2
- فَمَالِئُونَHemen dolduranlar(فَفَاعِلُونَ)×2
- الْمَلَأَİleri gelenler(الْفَعَلَ)×1
- امْتَلَأْتِDoldun(افْتَعَلْتِ)×1
- بِالْمَلَأِİleri gelenler(بِالْفَعَلِ)×1
- لِلْمَلَأِİleri gelenler için(لِلْفَعَلِ)×1
- مَلَأٌİleri gelenler(فَعَلٌ)×1
Mücavir kökler52 mücavir (209 toplam)
- فرعون
11 ortak ayet · Firavun
- موسى
9 ortak ayet · Musa
- قول
24 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- قوم
15 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- جهم
5 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- علو
4 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- شعب
2 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- خرج
5 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- تبع
5 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- طلع
2 ortak ayet · Dal demektir
- فتي
2 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- ظنن
3 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
Geçtiği ayetler(40)
قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
İleri gelenlerKavminden ileri gelenler de dedi ki: Biz seni apaçık bir sapıklık içinde görüyoruz.
قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ
İleri gelenlerKavminin ileri gelenlerinden küfretmiş olanlar: Gerçekten biz, seni beyinsizlik içinde görüyoruz ve doğrusu biz, seni yalancılardan sanıyoruz, dediler.
قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ
İleri gelenlerOnun kavminden büyüklük taslayan ileri gelenleri; kendilerine hor görünenlere içlerinden iman edenlere: Siz; Salih’in gerçekten Rabbı tarafından gönderilmiş olduğuna inanıyor musunuz? dediler. Onlar da dediler ki: Doğrusu biz, onunla gönderilene inanıyoruz.
قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَاشُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ
İleri gelenlerKavminden büyüklük taslayan ileri gelenler dediler ki: Ey Şuayb; seni ve beraberindeki inanmış olanları, ya memleketimizden çıkarırız veya mutlaka bizim dinimize dönersiniz. Dedi ki: İstemezsek de mi?
وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ
İleri gelenlerKavminden küfretmiş olan ileri gelenler dediler ki: Şuayb’a uyarsanız; andolsun ki siz, o zaman hüsrana uğrayanlardansınız.
قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ
İleri gelenlerFiravun’un kavminden ileri gelenler: Doğrusu bu, bilgin bir sihirbazdır, dediler.
وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَى وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي …
İleri gelenlerFiravun’un kavminin ileri gelenleri: Musa’yı ve kavmini yeryüzünde fesadçılık etsinler, seni de, tanrılarını da terketsinler diye mi bırakıyorsun? dediler. Dedi ki: Oğullarını öldürtürüz, kadınlarını sağ bırakırız. Elbette biz, onları ezicileriz.
فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا …
İleri gelenlerBunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.
… سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ
İleri gelenlerHükümdar dedi ki: Ben gördüm ki; yedi semiz ineği yedi zayıf inek yemektedir. Yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak. Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin.
فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ …
İleri gelenlerBunun üzerine kavminin önde gelen kafirlerinden bir grup dediler ki: Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Sizden üstün olmak istiyor. Şayet Allah dilemiş olsaydı; melekler indirirdi. İlk atalarımızdan da böyle bir şey işitmedik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, شحن, حشد |
| Zıt Kök | فرغ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, boşluğu veya hacmi alabileceği son sınıra kadar doldurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karar verici hâkim zümrenin (ileri gelenler) toplumsal alanı doldurması ve cehennemin suçlularla dolması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hacmin veya otorite boşluğunun niteliksel ya da niceliksel azami yoğunluğa ulaşarak doyması |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki ana terimsel türevi olan ileri gelenler heyetini salt soyut bir meclis sanıp, onların toplumsal alanı ve gözleri dolduran hegemonik baskı niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir hacmi, süreyi veya zihni son sınırına kadar doldurma, doygunluk ve taşma noktasına getirme; nitekim ملل doygunluktan bıkmayı, ملك bir alan üzerinde tam tasarruf ve kuşatmayı, ملي sürenin dolup uzamasını ifade eder | أ | Ani, kesin, kütlesel bir doluluğa ulaştırma; boşluğun tamamen kapanarak gözü ve hacmi somut biçimde kaplaması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bir boşluğu kaplayan kütlesel akışkanlık, hacimsel varlık ve yoğunluk |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hacmin yönlendirilmesi, bir sınır boyunca toplanması ve sevk edilmesi |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hacmin sınırına dayanan baskı, doluluğun getirdiği otorite ve belirginleşme |
| ملأ | Kütlesel bir varlığın yönlendirilerek sınıra kadar dayanması ve baskın hale gelmesi | Bir kabın veya toplumsal alanın hacmini tamamen kaplayarak dışarıdan bakıldığında gözü bütünüyle dolduran güç |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, tulumun, kuyunun veya vadinin su veya nesneyle ağzına kadar doldurulması; boşluğun tamamen giderilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abdüşşârık b. Abdil‘uzzâ el-Cühenî şiirinde heyet ve duruş doluluğu anlamında kullanmıştır: تَنَادَوْا يَا لَبَهْثَةَ إِذْ رَأَوْنَا / فَقُلْنَا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنَا |
| Erken Arapça kullanım | Kitâbü'l-ʿAyn'da geçen kadim kullanımda kabilelerin istişare meclisini oluşturan ileri gelenleri: وَقَالَ لَهَا الأَمْلاَءُ مِنْ كُلِّ مَعْشَرٍ / وَخَيْرُ أَقَاوِيلِ الرِّجَالِ سَدِيدُهَا |
Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât; Lisânü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ملأ kökü, Proto-Sami ortak miras katmanına ait temel bir fiil köküdür. İbranicede mālē' (מָלֵא), Süryanicede mlā (ܡܠܳܐ) ve Akadcada malû(m) biçimlerinde tespit edilen kök, tüm bu dillerde bir hacmin, kabın veya zamanın dolması, tamamlanması, tam doyum noktasına erişmesi anlamını taşır. Fonetik denkliği bozulmadan korunan kök, Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında hem somut bir kabın dolmasını hem de mecazi olarak yürek, göz veya günlerin dolup tamamlanmasını ifade eder. Arapçada bu ilksel anlam korunmakla birlikte, toplumsal dokuda gözü ve makamı dolduran, meclisi kaplayan otorite sahibi zümreye ad olarak verilmesiyle özgün bir sosyopolitik semantik genişleme kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kap, kuyu veya karın doluluğundan gözü dolduran heybete geçiş | Hacimsel doluluk anlamı doğrudan görme ve toplumsal etki alanına aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca malû(m), İbranice mālē', Süryanice mlā | Proto-Sami kök düzeyinde dolmak, doldurmak ve tamamlanmak ortak anlamıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Ge‘ez dilinde mal'a (doldu) | Güney Sami kolunda da aynı ses ve anlamla tam süreklilik gösterir | Güçlü |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Koehler-Baumgartner, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملأ | Anlamlı | Doldurmak | Kabı son sınırına kadar doldurmak; ileri gelenler topluluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مأل | Anlamlı | Bedenen semirmek, dolgunlaşmak | Bedenin et ve yağla dolup şişmanlaması hali | Kur'an'da geçmez; ortak doluluk çekirdeği |
| لمأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| لأم | Anlamlı | Onarmak, birleştirmek, uyuşmak | Yarayı kapatıp birleştirmek; iki tarafı kaynaştırmak | Kur'an'da geçmez; boşluğu kapatma bağı |
| أمل | Anlamlı | Ummak, beklemek | Zihnin geleceğe dair bir beklentiyle dolup yönelmesi | Kur'an'da geçer |
| الم | Kök olarak oluşmayan | Hurûf-ı mukattaa | Müstakil üç harfli kök fiil yapısı değildir | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملأ | Merkez | Doluluk | Hacmin alabileceği azami seviyeye ulaşması ve boşluğu tamamen kapatması | Hem nesnel hem toplumsal alanı bütünüyle dolduran kütle |
| جمع | Komşu | Toplanma | Dağınık unsurların bir araya getirilmesi; hacmin dolması şart değildir | Birleşmeye odaklanır, sınıra dayanma zorunluluğu yoktur |
| شحن | Komşu | Yükleme | Bir taşıt veya mekânı yük ve ağırlıkla doldurma | Özellikle gemi ve kapların kütleyle tıka basa yüklenmesi |
| حشد | Komşu | Yığma | İnsan veya araçların belirli bir maksatla bir noktaya yığılması | Eyleme yönelik seferberlik ve insan kalabalığı |
| فرغ | Zıt | Boşalma | İçindeki unsurların tamamen çıkması, boşluk hali | Doluluğun ortadan kalkması ve hacmin serbest kalması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملأ | Doldurmak, ileri gelenler | Hacmin dolması ve gözü dolduran siyasi zümre | Kesin |
| Latince | Implere, plenitudo, optimates | Doldurmak, doluluk, seçkinler sınıfı | Fiil anlamını implere, toplumsal meclis anlamını optimates karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To fill, plenitude, ruling elite | Doldurmak, tamlık, yönetici seçkinler | Nesnel doluluğu fill, Kur'an'daki sosyolojik terimi elite karşılar | Güçlü |
| Almanca | Füllen, Vollheit, die Vornehmen | Doldurmak, doluluk, ileri gelenler | Somut dolum eylemi ile toplumsal üst tabaka ayrımını verir | Güçlü |
| Fransızca | Remplir, plénitude, notables | Doldurmak, doluluk, ileri gelenler heyeti | Notables kavramı toplumu meşgul eden nüfuzlu zümreyi tam yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اَلْمَلَأُ | Toplumun yönetici, nüfuzlu ve kibirli ileri gelenleri | Peygamberlere ilk karşı çıkan inkârcı siyasi elitler; el-A'râf 7:60, el-Mü'minûn 23:24 |
| اَلْمَلَأُ | İstişare ve karar heyeti | Hükümdarın danıştığı meclis veya devlet ricali; en-Neml 27:29, el-Kasas 28:20 |
| اَلْمَلَأُ الْأَعْلَى | Yüce melekler topluluğu | Göksel âlemde emirleri müzakere eden ruhanîler meclisi; Sâd 38:69, es-Sâffât 37:8 |
| مِلْءُ | Hacimce tam doluluk miktarı | Maddi bir kabın veya yerin alabileceği tüm miktar; Âl-i İmrân 3:91 |
| مَلَأَ / يَمْلَأُ | Mekânı tamamen doldurmak | Cehennemin suçlular ve cinlerle son sınırına kadar doldurulması; Hûd 11:119, Kâf 50:30 |
| مَالِئُونَ | İçini sonuna kadar dolduranlar | Karınlarını zakkum ağacıyla tıka basa dolduran cehennemlikler; el-Vâkı‘a 56:53 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza | Cehennemin dolması vaadinin cebir mi yoksa kesb mi ifade ettiği tartışması | Mekânın hak edilmiş azapla tamamen dolması |
| Fıkıh | Ceza ve şura hukuku | Toplumsal fesadı yöneten elebaşıların (mele') hükmü ve istişare meclisi | Karar verici otoritenin kurumsal sorumluluğu |
| Tefsir | Peygamber kıssaları | Peygamberlere ilk itiraz eden mele' zümresinin sosyopsikolojik karakteri | Statükoyu korumak için göz boyayan ve meclisi dolduran zümre |
| Hadis | Dua ve kozmoloji | Hamdin gökleri ve yeri doldurması (mil'e's-semâvât) ifadesi | İbadet ve övgünün tüm varlık alanını kaplaması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık alanı ve hesap | Doygunluk ve kuşatma | Hacmin hakikat veya inkârla dolması | İman veya isyan varlığı son sınırına kadar kaplar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kavramsal hacim | Kapasite doyumu | Bir kabın veya zihnin alabileceği azami yük | Boşluğun giderilip sistemin kütleyle dengelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar erki | Otoriter seçkinler heyeti | Karar alma ve toplumsal alanı hegemonya ile doldurma | Gözleri ve makamları doldurarak muhalefeti ezme | Kesin |
| İktisadi | Servet ve kaynak dağılımı | Hacimsel tekel | Kaynakların belirli bir zümrenin elinde toplanması | Servetin toplumsal dolaşım alanını tıkayarak doldurması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve hacimsel kapasite limiti | Bir eriyiğin çözebileceği maksimum madde sınırına ulaşması veya bir kabın sınır değerine kadar akışkanla yüklenmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Oligarşi ve elitler teorisi | Siyaset biliminde Pareto ve Michels'in oligarşinin tunç kanunu dediği, karar organlarını dolduran ayrıcalıklı azınlık | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mele' kavramını yalnızca geçmiş kavimlerin meclis üyeleri veya soyut bir kabile şurası sayarak etkisizleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Her çağda kamusal alanı, karar mekanizmalarını ve kitlelerin algısını dolduran, hakikatin görünmesini engelleyen hegemonik elitler |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberlerin mücadelesinin sosyolojik ve siyasal zeminini kavrayamamak; peygamber muhataplığını bireysel ahlaka indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini ve peygamberler ile statüko arasındaki çatışmanın sosyolojik omurgasını (mele' zümresini) doğrudan inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Nûh, Hûd, Sâlih, Mûsâ ve Şuayb kıssalarındaki inkârcı zümre diyaloglarında ve cehennemin doluşunu anlatan eskatolojik ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki inkârın yalnızca soyut bir inançsızlık değil, toplumsal ve ekonomik alanı dolduran egemen sınıfların çıkar çatışması olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kabın, çuvalın veya boşluğun içine nesne konularak alabileceği son sınıra kadar doldurulması, boş yer bırakılmaması.
- Soyut anlamBir mekânın, gözün, zihnin veya karar mekanizmasının belirli bir unsur tarafından tamamen kaplanıp kuşatılması, baskın kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel boşluğun fiilî kütle veya iktidar tarafından azami kapasite sınırına kadar tüketilmesi (doygunluk noktası).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamana bağlı dolan hacmi, sistemin alabileceği azami kapasiteyi, doluluğun tamamlandığı son anı, ise doluluk oranını (yoğunluğu) temsil eder. Hacim maksimum kapasiteye ulaştığında doluluk oranı 1 değerini alarak tam doygunluk ve taşma sınırını sembolize eder.