ملل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ل-ل10 sîga, 115 mücavir kök, 16 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونعودأخرمِلَّتَهُمْتبعمِلَّةِيُمِلَّمِلَّتِنَامللإبراهيمالْمِلَّةِحنفشركسفهسأم

KökSîga 10Ayet 16Sure 11Mücavir 115

▶ Ağı aç (3B)

ملل

م - ل - ل

KÖK
  • 18 geçiş
  • 16 ayet
  • 10 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İnanç

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.450 harf
باب الّلام والميم ل م، م ل مستعملان لم: لَمْ، خفيفة: من حُروف الجَحْد بُنِيَتْ كذلك. ولَمْ، اللاّم مفصولة من الميم، إنّما هي لام ضمّت إلى ما، ثمّ حُذفت الألف، كما قالوا: بِمَ، ونحو ذلك غير أنّها لما كانت كثيرة الجَرْي على اللِّسان أُسْكنتِ الميم، وقد تسكّن في بم في لغةٍ رديئة. ولَمْ: عزيمةُ فعلٍ قد مَضَى فلّما جُعِل الفِعْل معها على حدّ الفِعْل الغابر جزم، وذلك قولك: لم يَخْرُجْ زيدٌ، وإنّما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.145 harf
مَلِلْتُ الشيءَ بالكسر، ومَلِلْتُ منه أيضاً مَللاً ومَلَّةً ومَلالَةً، إذا سئمتَهُ. واسْتَمْلَلْتُهُ كذلك. وقال: لا يستَمِلُّ ولا يَكْرى مُجالِسُهاولا يَمَلُّ من النَجْوى مُناجيها ورجلٌ مَلٌّ ومَلولٌ ومَلولَة وذو مَلَّةٍ. وامرأةٌ مَلولَةٌ. وقال: إنَّكَ والـلـهِ لـذو مَـلَّةٍيَطْرِفُكَ الأدْنى عن الأقدم وأمَلَّهُ وأمَلَّ عليه، أي أسْأَمَهُ. يقال: أدَلَّ فأَمَلَّ. وأمَلَّ عليه أيضاً:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.295 harf
- الملة كالدين، وهو اسم لما شرع الله تعالى لعباده على لسان الأنبياء ليتوصلوا به إلى جوار الله، والفرق بينها وبين الدين أن الملة لا تضاف إلا إلى النبي عليه الصلاة والسلام الذي تسند إليه. نحو: ﴿فاتبعوا ملة إبراهيم﴾ [آل عمران/95]، ﴿واتبعت ملة آبائي﴾ [يوسف/38] ولا تكاد توجد مضافة إلى الله، ولا إلى آحاد أمة النبي صلى الله عليه وسلم، ولا تستعمل إلى فيحملة الشرائع دون آحادها، لا يقال: ملة الله، ولا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.059 harf
م ل ل مللته ومللت منه واستمللته واستمللت به‏:‏ تبرّمت وبي ملل وملال وملالة ورجل ملول وملولة‏.‏ وإنه لذو ملّة وملّ وملّة‏.‏ ورجل ذو أماليل‏:‏ مبرم جمع‏:‏ إملال وأملولة وأملني وأمل عليّ‏:‏ تحنّ بجانب النهرين لما أملّ على مذارعها القيود وأطعمه خبز ملّة وهي الرماد الحار وخبزة مليلاً وملّ الخبزة يملّها وامتلّها‏.‏ وملّ الخياط الثوب ثم كفّه وثوب مملول ومكفوف يك درز ودودرز‏.‏ والملّ‏:‏ الخياطة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.758 harf
الـمَلَلُ: الـمَلالُ وهو أَن تَمَلَّ شيئاً وتُعْرِض عنه؛ قال الشاعر: وأُقْسِمُ ما بي من جَفاءٍ ولا ملَل ورجل مَلَّةٌ إِذا كان يَمَلُّ إِخوانَه سريعاً. مَلِلْت الشيء مَلَّة ومَلَلاً ومَلالاً ومَلالة: بَرِمْت به، واسْتَمْلَلْته: كمَلِلْتُه؛ قال ابن هَرْمة: قِفا فَهَرِيقا الدمْع بالمَنْزِل الدَّرْسِ، ولا تَسْتَمِلاَّ أَن يطول به عَنْسِي وهذا كما قالوا خَلَت الدارُ واستخْلت وعَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.287 harf
* م ل ل * * مَلَّ * الشيء ومَلَّ من الشيء يَمَلُّ بالفتح * مَلَلاً * و * مَلَّةً * و * مَلاَلةً * أيضا أي سَئِمَهُ و * اسْتَمَلَّ * بمعنى مَلَّ ورجل * مَلٌّ * و * مَلُولٌ * و * مَلُولَة * وذو * مَلَّة * وامرأة * مَلُولَةٌ * و * أمَلَّهُ * و * أَمَلَّ * عليه أي أسأَمه يقال أدلَّ فأَملَّ وأَمَلَّ عليه أيضا بمعنى أَمْلى يقال أَمللت عليه الكتاب و * مَلَّ * الخُبزة من باب ردَّ و * امْتَلَّها * أي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.384 harf
مللته، ومللت منه، بالكسر، مللا، محركة وملة وملالة وملالا: سئمته، وبرمت به، وقال بعضهم: الملال: أن تمل شيئا وتعرض عنه، قال الشاعر: وأقسم ما بي من جفاء ولا ملل وفي مهمات التعريف للمناوي: الملال: فتور يعرض للإنسان من كثرة مزاولة شيء فيوجب الكلال والإعراض عنه. وفي الحديث: فإن الله لا يمل حتى تملوا ، معناه أن الله لا يمل أبدا مللتم أو لم تملوا، فجرى مجرى قولهم: حتى يشيب الغراب ويبيض
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.070 harf
مَلَّ مَلَّ U ( n. ac. مَلّ 1 ), a. Stitched, tacked. b. Baked in ashes ( bread ). c. [ acc. & Bi ], Straightened, softened in ( the fire: bow ). d. [ Fī ], Hastened in ( walking ). e. Turned. f. [ 'Ala ], see IV (a) . g. A ( n. ac. مَلَّة 1t , مَلَل 4 , مَلَاْل 22 , مَلَاْلَة 22t ) [ acc. or Min or Bi ], Wearied of, was bored by. h. [ Fī ], Tossed about in ( bed ). i. A ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR32.473 harf
ملل مَلَّ - يَمُلُّ - مِلَّة - أَمَلَّ - يُمِلُّ مَلَّ - يَمُلُّ + كائن + قولاً: ينقله كما هو لآخر ليحفظه كتابة: يستحضره من ذاكرته أو يقرأه من كتاب ثم يلفظه بصوت عال ليسمعه آخر، فيصل إليه بوضوح ودقة فيكتبه في كتاب مِلَّة: على وزن " فِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " مَلَّ - يَمُلُّ ": الكلام المكتوب الذي أملي في أمر مراد: وهي اصطلاحاً
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler115 mücavir (147 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. إبراهيم

    8 ortak ayet · İbrahim

  2. حنف

    5 ortak ayet · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır

  3. عود

    4 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  4. شرك

    5 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  5. تبع

    5 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  6. دين

    4 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  7. سفه

    2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  8. كون

    9 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. هود

    2 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir

  10. قوم

    6 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  11. أخر

    4 ortak ayet · Uhur ense demektir

  12. سأم

    1 ortak ayet · Körleşmiş bıçaktır

Geçtiği ayetler(16)

  1. وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    İnançYahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

  2. قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    İnançDe ki: Allah doğru buyurmuştur. O halde Hanif olarak İbrahim’in dinine uyun. O, müşriklerden değildi.

  3. وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا

    İnançİhsan ederek kendini Allah’a teslim eden ve İbrahim’in dinine uymuş olandan daha güzel din sahibi kim olabilir? Allah İbrahim’i dost edinmiştir.

  4. قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    İnançDe ki: Şüphesiz Rabbım, beni dosdoğru yola iletti. Hanif olan İbrahim’in dinine. Ve o, müşriklerden olmadı.

  5. … أَنْ يَأْتِيَكُمَا ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

    İnançDedi ki: Size rızık olmak üzere verilen yemeklerin gelmesinden önce onun yorumunu bildiririm. Bu; Rabbımın bana öğrettiklerindendir. Doğrusu ben, Allah’a inanmaz bir kavmin dinini terkettim. Hem onlar, ahirete küfrederdi.

  6. وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ …

    İnançAtalarım İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız bize yaraşmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler.

  7. ثُمَّ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    İnançSonra sana: Hanif olarak İbrahim’in dinine uy; o, hiç bir zaman müşriklerden olmadı, diye vahyettik.

  8. … اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي …

    İnançVe Allah için hakkıyla cihad edin. O, sizi seçmiş ve babanız İbrahim’in yolu olan dinde sizin için bir zorluk kılmamaıştır. Daha önce peygamberlerin size şahid olması, sizin de insanlara şahidler olmanız için size müslüman adını veren O’dur. Şu halde namaz kılın, zekat verin ve Allah’a sarılın. O’dur sizin Mevlanız. Ne güzel Mevla, ne güzel yardımcı.

Sîga sayfası: فَلْيُمْلِلْ
Sîga sayfası: وَلْيُمْلِلِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökملل
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerدين, شرع, سنن, نحل
Zıt Kökبدع
Çekirdek Özet 1Sıcak küle gömerek pişirme, bir şeyin sürekli tekrarlanmasıyla oluşan iz, içten içe süren sıcaklık ve dikiş teyeli
Çekirdek Özet 2İlahi vahyin peygamberler aracılığıyla dikte ettirilen, izlenen kurallar bütünü ve ortak inanç yolu
Çekirdek Özet 3Bir peygamber veya topluluğa nispet edilen kurumsallaşmış, yazılı veya aktarılan toplumsal-dini gelenek
Kritik Hata RiskiKavramı bireysel vicdani inanca indirgemek ve peygamberi kurucu/aktarıcı otoriteden kopararak soyut mezhep veya ırki aidiyet saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ملBir şeyi doldurma, yayma, sürekli kılma veya içten içe kuşatma; ملأ (doldurmak), ملح (tuzlamak, içine işlemek), ملق (düzlemek, kayganlaştırmak), ملك (kuşatıcı güçle elde tutmak), ملي (süre uzatmak, doldurmak) köklerinde olduğu gibi bir durumun nesneyi kaplamasıلİkinci lam harfinin eklenmesiyle katmerlenme ve süreklilik kazanmış; tekrarlama, içten içe pişme, bıkkınlık derecesinde peş peşe gelme ve sözün harf harf dikte ettirilerek (imlâl) tescil edilmesi anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkış, süreklilik, içe işleme ve derinlik
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, gütme, sınır çizme ve bağlayıcılık
لÇoban değneği, üvendireTekrarlanan yöneltme, sürekli denetim ve kalıcı çizgi
مللSuyun ve değneğin mükerrer hareketiSuyun içe işlemesi gibi sürekli bir yönlendirmenin peş peşe tekrarlanarak belirgin bir iz, yol veya metin haline getirilmesi; içten içe pişen köz veya harf harf dikte edilen nizam.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSıcak kül ve kor içine ekmek gömüp pişirmek (خبز الملة), içte gizli kalan hararet/humma (المليلة) ve kumaşı dikmeden önce gevşek dikişle teyellemek (مل الثوب). Ayrıca bir işin sürekli tekrarından usanç duymak (الملل).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem şiirinde kök, hem bıkkınlık hem de borcun/yazının dikte ettirilmesi ve izlenen yol anlamlarında kullanılmıştır. İbn Herme bir beytinde bu kökü bıkkınlık ve usanç anlamında şöyle zikreder: قفا فهريقا الدمع بالمنزل الدَّرْسِ / ولا تستَمِلاّ أن يطول به عَنْسِي
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kullanımında sıcak kül üzerinde pişirilen çöreğe «hubzü melletin» (خبز ملة) denilmiş; borç ve akitlerin yazıcıya harf harf söylenip yazdırılması «emlelte’l-kitâbe» (أمللت الكتاب) fiiliyle karşılanmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve el-Müfredât (ملل maddeleri).

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ملل kökü temelde iki ana semantik hat üzerinden gelişim göstermiştir. İlk hat, konuşma, söz söyleme, harf harf telaffuz etme ve dikte etmedir. Bu hat İbranicede mll (מִלֵּל - konuşmak, söz söylemek, beyan etmek), Süryanicede mll (ܡܠܠ - konuşmak, kelam etmek, mantık yürütmek) ve kelime biçimi olarak «melləthā» (ܡܠܬܐ - kelam, söz, öğreti, logos) şeklinde son derece köklü bir yere sahiptir. Arapçadaki «imlâl» (dikte ettirme) ve «mille» (vahiy ve peygamber diliyle kurulan yol/öğreti) kavramı doğrudan bu kadim Sami söz/metin kökenine dayanır. İkinci hat ise içten içe yanma, sıcak kül ve bir şeyin sürekli sürtünmesiyle oluşan bıkkınlık/aşınma anlamıdır. Akadcada «melulu» (oynamak, oyalanmak, hareket etmek) biçiminde görülen hareketlilik, Arapçada sürekli tekrardan doğan bıkkınlığa ve ateşte içten içe pişmeye doğru semantik bir özelleşme yaşamıştır. Kur’an’daki kullanım bu iki hattın zirvesidir: Peygamberin dikte ettirdiği ilahi sözler manzumesi, ümmetin çiğneyerek belirginleştirdiği değişmez inanç yolu (mille) olmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikte ettirme, sıcak kül ve bıkkınlıkDikte etme (yazdırma) ile izlenen dinî gelenek (mille) aynı kökten neşet etmiştir; her ikisinde de harf harf ve adım adım belirlenmiş bir rota vardır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mll ve Süryanice mllİbranice ve Süryanicede «söz söylemek, konuşmak, kelam ve öğreti bildirmek» anlamındadır; Arapçadaki terimsel mille ve imlâl ile birebir örtüşür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مللAnlamlıDikte etmek, sıcak kül, bıkmak, izlenen dinHedef köktür; harf harf söyleyerek yazdırmak ve peygamberi yol.Kur’an’da geçer
لملKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte kök türetilmemiştir.Kur’an’da geçmez
للمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte kök türetilmemiştir.Kur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مللMerkezDikte edilen inanç yolu ve gelenekPeygambere nispet edilen, kuralları ve ilkeleri vahiyle yazdırılmış/belirlenmiş toplumsal inanç nizamı.Kur’an’da hem dikte etmek hem de peygamberlerin dini yolu anlamında yer alır.
دينKomşuİtaat, ceza, yargı ve genel nizamدين, boyun eğme, karşılık görme ve kurulan düzeni yaşama yönünü vurgularken, ملل peygamberi aktarımı ve şeriatın bütününü vurgular.دين doğrudan Allah’a ve kişiye izafe edilirken, ملل kural olarak peygambere ve kavme izafe edilir.
شرعKomşuSuya giden yol, açık kılınan hükümشرع, hükümlerin açıkça vazedilmesi ve su kaynağı gibi hayati kılınmasıdır; ملل ise bu hükümlerin oluşturduğu geleneksel ana yoldur.Şeriat tek tek hükümleri, mille ise bu hükümlerin peygamber eksenli toplamını ifade eder.
سننKomşuSürekli akıtılan su, izlenen çığırسنن, eylemsel olarak peş peşe takip edilen pratik davranış modelidir; ملل ise akidevi ve kurumsal üst çatıdır.Sünnet davranış tarzını, mille doktrinel aidiyeti kurar.
نحلKomşuBağış, benimsenen öğreti veya fırkaنحل, daha çok sonradan benimsenen, fırkalaşan veya iddia edilen mezhebi görüşleri anlatır.İlahi kökenden ziyade beşeri benimsemeye işaret eder.
بدعZıtÖrneksiz ortaya çıkarma, sonradan uydurmaVahiyle dikte edilmiş ve peygamberlerce tevarüs edilmiş sabit yolu terk edip dinde asılsız yenilik üretmektir.Mille köklü ve peygamberi olanı, bid’at ise köksüz ve uydurma olanı temsil eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمللDikte edilen yol, inanç nizamı, közPeygamberi bildirimle çerçevelenmiş inanç manzumesi ve yazıya dökülen kural.Kesin
LatinceDictare, religio, fidesDikte etmek, bağlayıcı inanç nizamıDictare dikte ettirme yönünü tam karşılarken, religio mille kavramının peygambere izafe edilen kurumsal nizam yönünü kısmen karşılar.Güçlü
İngilizceCreed, denomination, to dictateİnanç bildirisi, mezhep, dikte etmekTo dictate borcun yazdırılmasını; creed veya faith tradition peygamberi inanç çizgisini karşılar, ancak ilahi metinleşme boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaGlaubensbekenntnis, diktierenİnanç akidesi, dikte etmekDiktieren eylemsel yazdırmayı, Glaubensbekenntnis akideyi karşılar; milletin sosyo-hukuki topluluk boyutunu tam vermez.Güçlü
FransızcaConfession de foi, dicterİnanç ikrarı, dikte etmekDicter borç ayetindeki anlamı verir; confession de foi ise belirli bir peygamberin tebliğ ettiği doktrini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَTevhid eksenli ata mirası ve hanif din yoluHz. İbrahim’e indirilen, tahrif edilmemiş tevhid nizamı ve fıtri din çizgisi (Bakara 2:130, Nisâ 4:125, Hac 22:78).
مِلَّتِهِمْ / مِلَّتِنَاMüşrik veya inkârcı kavimlerin yerleşik düzeniKavimlerin peygamberleri dönmeye zorladığı batıl, atalardan kalma kurumsal inanç sistemi (A'râf 7:88, İbrâhîm 14:13, Kehf 18:20).
مِلَّتَهُمْYahudi ve Hristiyanların tahrif edilmiş mezhebi yapılarıEhl-i kitabın Müslümanları tabi kılmak istediği kurumsallaşmış dini gelenek (Bakara 2:120).
الْمِلَّةِ الآخِرَةِSon atalar dini veya çağdaş din nizamıMüşriklerin tevhidi reddederken dayandıkları son dönem atalar geleneği veya Hristiyanlık iddiası (Sâd 38:7).
فَلْيُمْلِلْ / يُمِلَّ / وَلْيُمْلِلِBorcu harf harf sözel olarak yazdırıp ikrar etmekHukuki borç ilişkisinde borçlunun veya velisinin katibe sözleşmeyi bizzat dikte ettirmesi (Bakara 2:282).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDin, mille ve mezhep kavramlarının ayrımıMillenin doğrudan peygambere nispet edilmesi hasebiyle, imanın ve dinin kurumsal-tarihsel boyutu tartışılmıştır.İlahi nizamın peygamberler silsilesiyle aktarılan nesnel ve doktrinel gövdesi.
FıkıhMüdayene ayetinde imlâl (istimlâl) hükmüBorçlunun bizzat katibe borcu ikrar ederek dikte ettirmesinin zorunluluğu ve velayet şartları (Bakara 2:282).Borcun ikrar edilerek metne dönüştürülmesi ve hukuki bağlayıcılık kazanması.
Tefsirİbrahim milletinin mahiyetiHz. İbrahim’in mille kavramıyla anılmasının Yahudilik ve Hristiyanlık öncesi saf tevhidi temsil etmesi bağlamında tefsiri.Şirkten arınmış, fıtratla uyumlu peygamberi ana eksen.
Hadisİbadette usanç ve Allah’ın muamelesiHadislerde geçen «Siz bıkmadıkça Allah bıkmaz» (حتى تملوا) ifadesindeki ملل lafzının mecaz ve müşakele yönü.Amellerde aşırılıktan kaçınma, itidal ve devamlılık ilkesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniPeygamberi tebliğ ve doktrinİbrahimi Tevhid Yolu (Mille)Fıtratı koruma ve ilahi nizamı aktarmaDin Allah’a aittir, mille ise o dinin peygamber aracılığıyla insanlığa dikte edilmiş ve kurumsallaşmış yoludur.Kesin
İlmiMetin inşası ve aktarımİmlâ ve Dikte NizamıSözü kayıt altına alarak sabitlemeBilginin ve ikrarın hatasız aktarılması için harf harf sözlü bildirimle yazının denetlenmesi işlevidir.Güçlü
SiyasiHukuki cemaat ve anayasal aidiyetMillet TopluluğuToplumsal meşruiyet ve sözleşme birliğiKur’an’da mille, aynı peygamberi veya ideolojik aktarımı paylaşan kurumsal topluluğu ve anayasal yapıyı temsil eder.Güçlü
İktisadiBorçlanma ve sözleşme hukukuBorcun İkrarı ve Tescili (İmlâl)Güvenliği sağlama ve tarafları korumaBorçlunun borç miktarını bizzat dikte ettirmesi, iktisadi adaleti ve sömürüyü engelleyen temel mekanizmadır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesikli sinyalin yazılması (Sampling & Quantization)Sürekli ve akışkan olan bir bilginin (borç, akit, ilahi emir) belirli kurallar dahilinde adım adım, harf harf ayrıksı sembollere dönüştürülerek tescil edilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal hafıza ve kodifikasyon (Codification)Sözlü mutabakatların ve geleneklerin yasal metin haline getirilmesi; toplumun peygamberi veya ideolojik kodlar etrafında kurumsallaşması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiMille kavramını modern ulus, soy, kavim veya ırk temelindeki «millet» (nation) manasına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök, hem borcun harf harf yazdırılması (imlâl) gibi hukuki-metinsel bir eylemi hem de bir peygambere bağlı evrensel inanç nizamını (mille) ifade eder; ırkla hiçbir ilgisi yoktur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hata«Millet-i İbrahim» ifadesi etnik bir aidiyet gibi anlaşıldığında, Kur’an’ın evrensel tevhid çağrısı etnik veya kabilevi bir soya indirgenir; ayrıca Bakara 2:282’deki usul kuralı anlaşılamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’da din, şeriat ve mille kavramlarının sınırlarını belirler. Millenin daima bir peygambere veya topluluğa izafe edildiğini, asla «milletullah» denmediğini göstererek vahyin insani-tarihsel kurumsallaşmasını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. İbrahim’in mirasını Yahudi ve Hristiyan iddialarına karşı savunan ayetlerde (Bakara, Âl-i İmrân), peygamberlerin inkârcı kavimlerle mücadelesinde ve en uzun ayet olan müdayene ayetinde (Bakara 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini sadece vicdani bir kanaat sanma hatasını düzeltir; dinin vahiyle dikte edilmiş (imlâl) nesnel bir metin, şeriat ve cemaat nizamı olduğunu ortaya koyar. Milliyeti etnik temelli tanımlamaktan kurtarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAteşin korunda ve külünde (mellet) içten içe pişirmek, dikişi gevşek teyellemek ve bir metni harf harf söyleyerek katibe yazdırmak.
  • Soyut anlamBir peygamberin tebliğ ettiği vahyi ilkelerin, kuralların ve inanç esaslarının adım adım izlenen kurumsal bir yol ve gelenek haline gelmesi.
  • Sistematik karşılıkHukuki alanda borcun ikrar edilerek dikte edilmesi (imlâl); inanç alanında peygamberi rehberlikle biçimlenmiş anayasal din toplumu (mille).
  • LaTeX modeliM=∫0TD(p,t) dt⟺Φ(M)∩S=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde M dikte edilmiş ve kurumsallaşmış inanç nizamını (mille), D peygamberin (p) zaman (t) boyunca vahiyden aktardığı dikte ve hükümleri temsil eder; integral bu hükümlerin birikimli kurumsal toplamını gösterir. Sağ taraftaki bağıntı ise İbrahim milleti (Φ(M)) ile şirkin (S) arakesitinin kesin olarak boş küme olduğunu ve fıtri tevhidi ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م