نبذ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ب-ذ11 sîga, 49 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نَبَذَانْتَبَذَتْسقممكنفَانْتَبَذَتْلَنُبِذَنَبَذَهُنبذعريلَيُنْبَذَنَّيممكتبوريفَنَبَذُوهُظهرحطم

KökSîga 11Ayet 12Sure 10Mücavir 49

▶ Ağı aç (3B)

نبذ

ن - ب - ذ

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 11 sîga
  • 13 sözlük

Nebiz köpük demektir. Fiil olarak içkinin oluşurken çıkardığı köpükten dolayı şaraplaşmak için kullanılmıştır. Mayalanmak ve fırlatıp atmak anlamlarına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Nebiz köpük demektir. Fiil olarak içkinin oluşurken çıkardığı köpükten dolayı şaraplaşmak için kullanılmıştır. Mayalanmak ve fırlatıp atmak anlamlarına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.379 harf
باب الذّال والنّون والباء معهما ذ ن ب، ن ب ذ يستعملان فقط ذنب: الأذناب جمع الذَّنَب. والذَّنْب: الإِثْمُ والمَعصِية، والجمع الذُّنُوب. والمِذْنَبُ: مَسيل الماء بحضيض الأرض وليس بجِدِّ واسعٍ، وإنْ كان في سَفْح أو سَنَدٍ فهو التَّلْعةُ. ويقال لمِسيل ما بين التَّلْعَتَيْنِ ذَنَبُ التَّلْعة. والذّانِبُ: التابِع للشيء على أَثَره. والمُستَذنِبُ الذي يتلو الذَّنَب لا يُفارق أَثَرَه، قال: مثل الأَجير
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR492 harf
نَبَذْتُ الشيءَ أنْبِذُهُ، إذا ألقيته من يدك. ونَبَّذْتَهُ، شدد للكثرة. والمَنْبوذُ: الصبيُّ تلقيه أمُّه في الطريق. ونابَذَهُ الحربَ: كاشَفَه. وجلس فلانٌ نَبْذَةً ونُبْذَةً، أي ناحيةً. وانْتَبَذَ فلانٌ، أي ذهبَ ناحيةً. ويقال: ذهَبَ مالُه وبقي نَبْذٌ منه، وبأرض كذا نَبْذٌ من مالٍ ومن كلأ، وفي رأسه نَبْذٌ من شَيْبٍ. وأصاب الأرضَ نَبْذٌ من مطر، أي شيءٌ يسيرٌ. والنَبيذُ: واحدُ الأنْبِذَةِ. يقال:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.065 harf
ذ ن ب بذن ، ذنب ، ذبن ، نبذ : مستعملة . بذن : قال ابن شميل في المنطق : بَأْذَنَ فلانٌ من الشر بَأْذَنَةً ، وهي المُبَأْذَنَةُ مَصدر . ومثله قوله : أنائلاً تُريد أم مُعَتْرَسةً يريد بالمعَتْرسةِ الفِعْلَ ، مثل المُجاهدة تقوم مقام الاسم . ذبن : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الذُّبْنَةُ ذبول الشفتين من العَطَشِ . قال الأزهري : النون مُبْدَلةٌ من اللام أصلها الذُّبْلَة . ذنب : قال الليث :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.375 harf
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.034 harf
- النبذ: إلقاء الشيء وطرحه لقلة الاعتداد به، ولذلك يقال: نبذته نبذ النعل الخلق، قال تعالى: ﴿لينبذن في الحطمة﴾ [الهمزة/4]، ﴿فنبذوه وراء ظهورهم﴾ [آل عمران/187] لقلة اعتدادهم به، وقال: ﴿نبذه فريق منهم﴾ [البقرة/100] أي: طرحوه لقلة اعتدادهم به، وقال: ﴿فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم﴾ [القصص/40]، ﴿فنبذناه بالعراء﴾ [الصافات/145]، ﴿لنبذ بالعراء﴾ [القلم/ 49]، وقوله: ﴿فانبذ إليهم على سواء﴾ [الأنفال/58]
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.353 harf
ن ب ذ نبذ الشيء من يده‏:‏ طرحه ورمى به‏.‏ وصبيٌّ منبوذٌ والتقط فلان منبوذاً ونبيذةً ونبائذ‏.‏ ونبّذه‏:‏ أكثر نبذه‏.‏ قال‏:‏ هلا غضبت لرحل جا - رك إذ تنبّذه حضاجر ‏"‏ ونهي عن المنابذة في البيع ‏"‏ وهي أن تقول‏:‏ انبذ إليّ المتاع أو أنبذه إليك ليجب البيع ويقال‏:‏ له بيع الإلقاء‏.‏ وجلس على المنبذة وهي الوسادة تنبذ للإنسان‏:‏ تطرح له وطرحوا لهم المنابذ وتقول‏:‏ تعمّموا بالمشاوذ وجلسوا على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.242 harf
النَّبْذُ: طرحك الشيء من يدك أَمامك أَو وراءك. نَبَذْتُ الشيء أَنْبِذُه نَبْذاً إِذا أَلقيته من يدك، ونَبَّذته، شدد للكثرة. ونبذت الشيء أَيضاً إِذا رميته وأَبعدته؛ ومنه الحديث: فنبذ خاتمه، فنبذ الناس خواتيمهم أَي أَلقاها من يده. وكلُّ طرحٍ: نَبْذٌ؛ نَبَذه يَنْبِذُه نَبْذاً.والنبيذ: معروف، واحد الأَنبذة. والنبيذ: الشيء والمنبوذ: والنبيذ: ما نُبِذَ من عصير ونحوه. وقد نبذ النبيذ وأَنبذه وانتبَذه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR374 harf
* ن ب ذ * * نَبَذَهُ * ألقاه وبابه ضرب ونبَّذه شُدد للكثرة وجلس * نُبْذَةً * و * نَبْذَةً * بضم النون وفتحها أي ناحية و * انْتَبَذَ * ذهب ناحية وذهب ماله وبقي * نَبْذٌ * منه بفتح النون وبأرض كذا نَبْذٌ من ماء ومن كلإ وفي رأسه نبْذٌ من شيب وأصاب الأَرض نبْذٌ من مطر أي شيء يسير و * النَّبِيذُ * واحد * الأَنْبِذَةُ * و * نَبَذَ تَنْبِيذا * اتخذه وبابه ضرب والعامة تقول أَنبذه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.035 harf
النبذ: طرحك الشيء من يدك أمامك أو وراءك، أو عام، يقال: نبذ الشيء، إذا رماه وأبعده، ومنه الحديث فنبذ خاتمه أي ألقاه من يده، وكل طرح نبذ. ونبذ الكتاب وراء ظهره: ألقاه. وفي التنزيل فنبذوه وراء ظهورهم وكذلك نبذ إليه القول. وفي مفردات الراغب: أصل النبذ طرح ما لا يعتد به، وغالب النبذ الذي في القرآن على هذا الوجه. والفعل كضرب، نبذه ينبذه نبذا. النبذ: ضربان العرق لغة في النبض، كالنبذان، محركة، وهذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.650 harf
نَبَذَهُ 1 نَبَذَهُ ذ , aor. نَبِذَ , inf. n. نَبْذٌ, (S, L, Msb, K,) He cast, threw, or flung, it away, as a thing esteemed of no account or importance: this is the original signification; and in this sense it is mostly used in the Kur-án: (Er-Rághib:) he cast, threw, or flung, it (S, A, L, Msb. K) from his hand, (S, L,) before him or behind him: (L, K:) and he cast, threw, or flung, it far
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.474 harf
نَبَذَ نَبَذَ I ( n. ac. نَبْذ 1 ), a. Threw, flung; abandoned; rejected; disregarded. b. [ Ila ], Threw to. c. [ Bi ], Brought forth. d. [ acc. & La ], Left, gave up to. e. ( n. ac. نَبْذ 1 , نَبَذَاْن 36 ), Beat, throbbed, pulsed. f. Brewed. نَبَّذَ نَبَّذَ II , a. see I (a) , ( f ). نَاْبَذَ نَاْبَذَ III , a. Threw, flung to; ratified, settled a bargain. b. Withdrew,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.555 harf
نبذ نَبَذَ - يَنْبِذُ، نُبِذَ يُنْبَذُ - انْتَبَذَ - يَنْتَبِذُ نَبَذَ - يَنْبِذُ + كائن + شيئاً + وراء شيء، أو بالعراء: يدفعه ً بقوة مبعداً إياه إلى مكان جانبي مهمل وغير مطروق: يتخلص منه برميه وإلقائه بعيداً نَبَذَ - يَنْبِذُ + كائن + إلى كائن: التقدير: نَبَذَ - يَنْبِذُ + كائن + إلى كائن + شيئاً أو عهداً: يلقيه إليه ويطرحه في وجهه أو نحوه
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler49 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عري

    2 ortak ayet · Alanda

  2. يمم

    2 ortak ayet · Büyük akarsu

  3. جند

    2 ortak ayet · Ordu demektir

  4. وري

    2 ortak ayet · Arka

  5. سقم

    1 ortak ayet · Sekm: Kusmuk, mide bulantısı, hastalıktır

  6. مكن

    2 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  7. ظهر

    2 ortak ayet · Arka demektir

  8. سول

    1 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  9. فرق

    2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

  10. ذمم

    1 ortak ayet · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir

  11. قصو

    1 ortak ayet · Daha uzak

  12. حطم

    1 ortak ayet · Hutame : Kuru ot demektir

Geçtiği ayetler(12)

Sîga sayfası: فَنَبَذْنَاهُمْ
  1. فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

    Hemen onları fırlattıkBiz de onu ve askerlerini yakalayıp suya attık. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

  2. فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ

    Hemen onları fırlattıkSonunda onu da, ordularını da yakalayıp denize attık. O, kınanacak işler yapıp durmaktaydı.

Sîga sayfası: فَانْتَبَذَتْ
Sîga sayfası: فَنَبَذْتُهَا
Sîga sayfası: فَنَبَذْنَاهُ
Sîga sayfası: لَيُنْبَذَنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنبذ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطرح, رمى, قذف, ألقى
Zıt Kökأخذ
Çekirdek Özet 1Elde, bünyede veya koruma altında tutulan bir nesneyi itibar etmeyerek öne, arkaya veya bir kenara fırlatıp atmak
Çekirdek Özet 2İlahi vahyi, ahdi ve emaneti değersiz görerek arkaya atmak; ceza veya arınma amacıyla değersizleşen unsuru deniz, çöl veya ateşe savurmak; uzlete çekilmek
Çekirdek Özet 3Ahit ve sözleşmelerin bağlayıcılığını tek taraflı feshedip dışlama; değer hiyerarşisinde sıfırlanan varlığın sistemin dış çeperine fırlatılması
Kritik Hata RiskiKökün salt fiziksel bir fırlatmadan ibaret görülmesi, eylemin özündeki «değer vermeme, itibar etmeme ve bağ koparma» kastının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبİçten dışa doğru kabarma, fışkırma, belirme ve bulunduğu kabı/ortamı aşarak ortaya çıkma hareketi. Bu çekirdek نبأ kökünde gizli bilginin açığa çıkması, نبت kökünde tohumun toprağı delip fışkırması, نبز kökünde gizli vasfın lakapla dışa vurulması, نبط ve نبع köklerinde suyun kaynaktan taşkınla fışkırması anlamlarında somutlaşır.ذUç harfi olan ذ sesinin getirdiği ayrılma, kopuş ve sınırın ötesine yöneliş boyutuyla çekirdekteki taşkın hareket, eldeki veya bünyedeki nesnenin tamamen terk edilerek uzağa, kenara veya arkaya savrulup bırakılması yönünde daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkElde tutulan, hareket halindeki veya bünyede yer kaplayan canlı/faal bağ
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKorunaklı mekan, kabın içi, avucun içi veya himaye alanı
ذkapı (د ikizi); geçiş, hareket, sınırın ötesine geçme (türetme)Eşiğin dışına çıkış, ayrılma, sınırın dışına yönelerek irtibatı kesme
نبذKorunaklı iç alandan eşiğin ötesine doğru koparıp fırlatma hareketiElde, kapta veya sözleşme dairesinde (ev/iç alan) tutulan bir varlığın, sınır dışına itilerek terk edilmesi eylemidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi elden çıkarıp öne veya arkaya fırlatmak; değersiz görülen eski nalı, çekirdeği yahut çocuğu sokağa/kenara bırakmak; hurma veya üzümü su dolu kabın içine atıp bırakmak (nebîz)
Cahiliye şiiri kullanımıAsâs el-Belâga'da şahit getirilen eski beyitte kök, sırtlanların yükü fırlatıp dağıtması anlamında geçer: هلا غضبت لرحل جارك إذ تنبذه حضاجر
Erken Arapça kullanımKlasik hadis rivayetinde Hz. Peygamber’in altın yüzüğünü parmağından çıkarıp atması ve sahâbenin de yüzüklerini çıkarması anlatılırken elden çıkarıp atma anlamında kullanılmıştır: فنبذ خاتمه فنبذ الناس خواتيمهم

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça نبذ kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde elden çıkarma, uzağa bırakma ve fırlatma eylemleriyle morfolojik ve semantik temas halindedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan n-b-d şeklinde tam ses denkliği olan bir fırlatma kökü zayıf veya sınırlı kalsa da, kökün ikili çekirdeği olan *nb- kökü (fışkırma, dışarı doğru taşma, filizlenme) Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice nabaʿ נָבַע "fışkırmak, taşmak", Süryanice nbaʿ "kaynamak") ortaktır. Arapçada üçüncü kök harfi olan /dh/ (ذ) peltek sesinin katılımıyla kök, içten dışa doğru olan bu doğal kabarma hareketini iradi bir eylemle «bir nesneyi elden çıkarıp fırlatma, değersiz sayıp kenara atma» semantiğine kaydırmıştır. Çöl ve kabile hayatında nesnelerin veya çocukların bakımsızlık yahut meşruiyet sorunu sebebiyle bir kenara bırakılması (el-veledu’l-menbûz) ve su içine kuru meyve atılarak fermente içecek elde edilmesi (nebîz) pratikleri, kökün ilksel somut ufkunu oluşturur.

Güven Güçlü

Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنبذ / نب çekirdeğinden türemeBir şeyi itibar etmeyerek elden çıkarmak, savurmak, kenara bırakmakKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili *nb- köküyle ortaklıkDışa taşma, kabarma ve püskürme eylemlerinden ayrışarak nesneyi dışarı savurma fiiline evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış düzenli bir izomorfik köken tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبذAnlamlıFırlatmak, elden çıkarıp atmakDeğersiz görerek veya ahdi bozarak kenara savurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
نذبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
بنذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
بذنAnlamlıKısa, şişman ve etli olmakBedenin et toplayıp kalınlaşması, zırhın bedene oturmasıKur'an'da geçmez
ذنبAnlamlıKuyruk, takip etmek, suç/günahBir şeyin peşine takılan son kısım; sorumluluk doğuran suçKur'an'da geçer
ذبنAnlamlıİtmek, defetmek, uzaklaştırmakذود ve دفع gibi sürüp uzaklaştırma hareketiKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبذMerkezElden çıkarma ve fırlatmaBir şeyi değersiz bularak veya irtibatı keserek kenara, arkaya fırlatmakİtibar etmeme, ahdi bozma ve kenara itme kastı esastır.
طرحKomşuYere veya uzağa atmaBir nesneyi bulunduğu yerden alıp başka bir yere bırakmak/atmakنبذ kökündeki değersizleştirme ve hakir görme vurgusu طرح kökünde her zaman bulunmaz.
رمىKomşuHedefe doğru fırlatmaBir nesneyi belirli bir menzile veya hedefe isabet ettirmek üzere fırlatmakرمى kökünde hedef ve atış gayesi öne çıkar; نبذ kökünde ise elden çıkarıp savurma ve terk etme esastır.
قذفKomşuŞiddetle savurmaNesneyi büyük bir güç ve süratle uzağa fırlatmakقذف fiziki güç ve çarpma şiddetini vurgularken, نبذ bağın kopuşunu ve ilgisizliği vurgular.
ألقىKomşuBırakma, koyma, iletmeBir şeyi elden veya yüksekten aşağıya doğru salıvermekألقى kökünde bazen değer vererek tevdi etme anlamı varken, نبذ mutlaka dışlamayı içerir.
أخذZıtTutma, alma, sarılmaBir şeyi sahiplenmek, benimsemek, sımsıkı kavramak ve taşımakFırlatıp terk etmenin tam zıddı olarak benimseyip himaye altına almaktır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبذElden çıkarıp değersiz bularak fırlatmakVahyi, ahdi arkaya atmak; kişiyi veya nesneyi ıssız alana savurmakKesin
Latinceabicere, reicereBir kenara fırlatmak, reddetmekabicere elden çıkarmayı, reicere ise değersiz bularak geri çevirmeyi tam karşılar; ancak uzlete çekilme anlamını içermez.Güçlü
İngilizcecast away, discard, repudiateFırlatıp atmak, ıskartaya çıkarmak, feshetmekdiscard nesneyi değersiz sayıp atmayı, repudiate ise ahdi tek taraflı bozup atmayı karşılar.Kesin
Almancaverwerfen, wegwerfen, aufkündigenKenara atmak, değersiz bularak ıskartaya çıkarmak, feshetmekwegwerfen fiziksel atmayı, aufkündigen sözleşmeden çekilip bağı fırlatmayı ifade eder.Güçlü
Fransızcarejeter, délaisser, répudierReddedip fırlatmak, terk etmek, feshetmekrejeter kökün dışlayıcı fırlatma hareketini, répudier ise bağları koparıp arkaya atmayı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَنَبَذْنَاهُمْ / لَنُبِذَHelak ve ceza olarak fırlatıp atılmakFiravun ve ordusunun denize atılması (Kasas 28:40, Zâriyât 51:40); Yûnus peygamberin balığın karnından çıplak sahile bırakılması (Sâffât 37:145, Kalem 68:49)
فَنَبَذُوهُ / نَبَذَهُAhdi ve vahyi değersiz görerek arkaya atmakKendilerine kitap verilenlerin emaneti ve ahitlerini arkalarına atıp çiğnemeleri bağlamı (Bakara 2:100, Bakara 2:101, Âl-i İmrân 3:187)
فَانْبِذْHıyanet endişesiyle antlaşmayı taraflara fırlatıp feshetmekDüşmanın ahdi bozmasından korkulduğunda meşru müdafaa gereği antlaşmanın eşitlik üzere bozulup atılması (Enfâl 8:58)
انْتَبَذَتْ / فَانْتَبَذَتْToplumdan uzaklaşıp bir kenara çekilmek, inzivaya girmekHz. Meryem'in ailesinden ve kavminden ayrılarak doğu tarafında veya uzak bir mekanda uzlete çekilmesi (Meryem 19:16, Meryem 19:22)
لَيُنْبَذَنَّKıyamette cehennem azabına hakir görülerek savrulmakMal toplayıp onu ebedi kılıcı sanan kibirli insanın Hüteme ateşine bir çöp gibi fırlatılması (Hümeze 104:4)
فَنَبَذْتُهَاBüyü veya fitne maksadıyla bir izi alıp fırlatmakSâmirî'nin elçinin izinden bir avuç toprak alıp buzağı heykeline atması bağlamı (Tâhâ 20:96)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhit, mekr ve cezaİnsanın fıtrat ve peygamber ahdini arkaya atması ile Allah'ın zalimleri azaba (denize veya ateşe) fırlatması arasındaki adalet ilişkisiKök, ilahi cezanın zalimi bir meta gibi değersizleştirerek sistem dışına itmesi şeklinde yoğunlaşır.
FıkıhMünâbeze satışı, ahdin feshi ve laqît (buluntu çocuk)Alışverişte belirsizliğe yol açan malı fırlatma akdinin yasaklanması; düşmanla yapılan barışın eşitlik üzere bozulması (nebz); terk edilmiş çocuğun (menbûz) hukukuHukuki bağların keyfi değil aleniyetle feshedilmesi ve sahipsiz bırakılanın himayesi ekseninde terimleşir.
Tefsirوراء ظهورهم ifadesi ve Hz. Meryem'in uzletiVahyin arkaya atılmasının istiare yoluyla mutlak umursamazlığı anlatması; Hz. Meryem'in intibâzının bir kaçış değil ibadet amaçlı inziva oluşuTefsirde kök, bilerek gözden çıkarma, hafife alma ve kasti irtibat koparma semantiği kazanır.
HadisNebîz içeceği ve yüzük atma rivayetleriHurma ve üzümün suda bekletilerek yapılan içeceğin mayalanıp sarhoşluk vermeden önceki helallik sınırı; Hz. Peygamber'in yasaklanan eşyayı elden fırlatıp atmasıNesnenin sıvıya bırakılması veya elden büsbütün çıkarılıp terk edilmesi eylemidir.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve teklif ilişkisiAhdi terk ve vurdumduymazlıkİnsanın ilahi emaneti değersiz bularak gündeminden düşürmesiHakikati arkaya atmak, kulun manevi sistemden dışlanmasına ve nihayetinde ateşe savrulmasına sebep olur.Kesin
İlmiBilgi hiyerarşisi ve epistemolojiKanıtlanmış bilgiyi ıskartaya çıkarmaDoğrulanmış veriyi ideolojik veya sübjektif sebeplerle reddetmeHakikatin bilindiği halde pratikte yok sayılması, cehalet değil kasti bir epistemolojik tasfiyedir.Güçlü
SiyasiUluslararası hukuk ve ahitlerAntlaşmanın tek taraflı veya meşru feshiGüvenliği tehdit eden hıyanet karşısında diplomatik bağı açıkça koparmaKur'an hıyanet sezildiğinde gizlice saldırmayı değil, antlaşmayı muhatabın yüzüne fırlatarak açık feshi emreder.Kesin
İktisadiTicaret ahlakı ve sözleşmeBelirsizliği ve aldanmayı tasfiyeSpekülatif ve denetimsiz mübadelenin (münâbeze) yasaklanmasıAlışverişin görme ve rıza yerine bir eşyayı rastgele fırlatmaya bağlanması piyasa adaletini bozar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMerkezkaç kuvveti ve sistem dışına fırlatma (ejection)Kararsız veya yabancılaşmış bir parçacığın, sistemin merkezcil çekim alanından koparak dış uzaya veya çeper dışına savrulması süreciGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal dışlanma ve aforoz (ostrasizm / alienation)Bir bireyin veya zümrenin, ortak normları çiğnemesi veya değersiz görülmesi sebebiyle toplumsal sözleşme dairesinden çıkarılıp marjinalleştirilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir taş veya çöp atma gibi nötr bir fiziksel eylem saymak yahut fıkıhtaki "nebîz" kelimesine takılarak mayalanmayı kökün ana manası zannetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, ontolojik ve ahlaki bir değer kaybını ifade eder; fırlatılan şey ya değersiz görüldüğü için arkaya atılmıştır ya da Allah tarafından bir ceza olarak değersizleştirilip helak dairesine sürülmüştür.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnfâl 8:58 ayetindeki "ahdi fırlatma" buyruğunun kalleşçe bir saldırı izni sanılması; oysa ayetin "eşitlik üzere, açıkça bildirerek" sözleşmeyi geçersiz kılma şartı koştuğunun gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan-vahiy ve insan-dünya ilişkisinde «değer verme ve sahiplenme» ile «arkaya atıp vurdumduymazlaşma» arasındaki ahlaki uçurumu bu kökle inşa etmesi bakımından temeldir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitab'ın ilahi fermanı unutup terk etmesini anlatan ayetlerde (Bakara 2:101), Firavun ve ordusunun helak sahnelerinde (Kasas 28:40) ve savaş hukuku ilkelerinde (Enfâl 8:58) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülüklerin ihmal edilmesini basit bir unutkanlık gibi görme yanılgısını düzeltir; vahye sırt çevirmenin bilinçli bir "savurup atma" cürmü olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi elde veya koruma altında tutmaktan vazgeçerek itibar etmeksizin öne, arkaya veya boşluğa fırlatıp atmak.
  • Soyut anlamİlahi veya insani bir ahdi, bilgiyi veya bağı değersiz sayarak yürürlükten kaldırmak, terk etmek ve o bağın gerektirdiği sorumluluk dairesinden bilinçli olarak kopmak.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını veya ahlaki dengesini bozan ya da sisteme yabancılaşan bir unsurun sınır dışına sürülmesi; hakikatin arkaya atılmasına karşılık ilahi adaletin suçluyu ateşe veya helake savurması.
  • LaTeX modeliS0={x∈C∣v(x)≥θ}→Δv(x)<0S1={C∖{x}}∪{x∈U∣d(x,C)>r}
  • LaTeX açıklaması

Modelde C meşru himaye dairesini, sözleşme alanını veya sistemi; x sisteme dahil olan nesneyi, ahdi veya bireyi temsil eder. Başlangıç durumu olan S0 evresinde x unsuru, değeri v(x) belirlenmiş bir kabul eşiğinin θ üzerinde olduğu için sistemin içindedir. Zamanla veya eylemle değerdeki değişim negatifleştiğinde (Δv(x)<0, yani nesne değersizleştirildiğinde veya hıyanet zuhur ettiğinde), sistem S1 durumuna geçer. Bu yeni durumda x unsuru C koruma alanından tamamen çıkarılır (C∖{x}) ve sistemin dışındaki belirsiz/ıssız alana U fırlatılır; böylece sistem ile nesne arasındaki mesafe d(x,C) kritik sınırın r ötesine geçmiş olur. Bu denklem, vahyin arkaya atılmasını, antlaşmanın feshedilerek düşmana iade edilmesini ve Firavun ile ordusunun denize savrulmasını ortak bir topolojik dışlama hareketi olarak modeller.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن