خبر
خ - ب - ر
KÖK- 52 geçiş
- 52 ayet
- 10 sîga
- 12 sözlük
Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.166 harfالخَبْرُ: المزادة العظيمة، والجمع خُبورٌ. وتُشبَّه بها الناقة في غُزْرها فتسمى: خَبْراءَ. والخَبَرُ بالتحريك: واحد الأَخبارِ. وأَخْبَرْتُهُ بكذا وخَبَّرْتُهُ، بمعنىً. والاستِخْبارُ: السؤال عن الخَبَر. وكذلك التَخَبُّرُ. والمَخْبَرُ: خلاف المنظر. وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ أيضاً بضم الباء، وهو نقيض المَرْآة. والخَبْراءُ: القاع يُنبِت السِدر، والجمع الخَبارى والخباري، مثل الصَحارى والصَحاري،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.472 harfخ ر ب
خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات .
خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران
وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ .
قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ
_ جَمْعِ الكلِمَة .
والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ
خَرَاباً .
وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً .
وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ
الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب .
والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf(باب الخاء والباء وما يثلثهما)
(خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها.
ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق.
(خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR682 harf- الخبر: العلم بالأشياء المعلومة من جهة الخبر، وخبرته خبرا وخبرة، وأخبرت: أعلمت بما حصل لي من الخبر، وقيل الخبرة المعرفة ببواطن الأمر، والخبار والخبراء: الأرض اللينة (انظر: المجمل 2/310)، وقد يقال ذلك لما فيها من الشجر، والمخابرة، مزارعة الخبار بشيء معلوم، والخبير: الأكار فيه، والخبر (الخبر بكسر الخاء وفتحها، انظر: اللسان (خبر) ؛ والمجمل 2/310) : المزادة العظيمة، وشبهت بها الناقة فسميت خبرا،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR455 harfخ ب ر
خبـرت الجـرل واختبرتـه خبراً وخبرة " ووجدت الناس اخبر تقله ".
ومالي به خبر أي علم ومن أيـن خبـرت هـذا بالكسـر وأنـا بـه خبير.
واستخبرته عن كذا فأخبرني به وخبرني.
وخرج يتخبر الأخبار: يتتبعها.
وأعطاه خبرته أي نصيبه.
" ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن المخابرة " وهي المزارعة.
ومشوا في الخبار والخبراء وهـي أرض رخـوة فيهـا جحـرة.
وفـي مثـل " مـن تجنب الخبار
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.154 harfالخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون. وخَبُرْتُ بالأَمر
(* قوله: «وخبرت بالأمر» ككرم. وقوله: وخبرت الأمر من باب قتل كما في القاموس والمصباح). أَي علمته. وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ إِذا عرفته على حقيقته. وقوله تعالى: فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً؛ أَي اسأَل عنه خبيراً يَخْبُرُ.
والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن تَسْتَخْبِرُ. ابن سيده: الخَبَرُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR719 harf* خ ب ر * * الخَبَرُ * واحد الأخبار و * أخْبَرَهُ * بكذا و * خَبَّرهُ * بمعنى و * الاستِخْبَارُ * السؤال عن الخبر وكذا * التَّخَبُّرُ * و * المَخْبَرُ * بوزن المصدر ضد المنظر وكذا * المَخْبَرَةُ * بضم الباء وهو ضد المرءاة و * خَبَرَ * الأمر علمه وبابه نصر والاسم * الخُبْرُ * بالضم وهو العلم بالشيء و * الخَبِيرُ * العالم والخبير الأكار ومنه * المُخَابَرةُ * وهي المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.907 harfالخبر: محركة: النبأ، هكذا في المحكم. وفي التهذيب: الخبر: ما أتاك من نبإ عمن تستخبر. قال شيخنا: ظاهره بل صريحه أنهما مترادفان، وقد سبق الفرق بينهما، وأن النبأ خبر مقيد بكونه عن الراغب وغيره من أئمة الاشتقاق والنظر في أصول العربية. ثم إن أعلام اللغة والإصطلاح قالوا: الخبر عرفا ولغة: ما ينقل عن العير، وزاد فيه أهل العربية. واحتمل الصدق والكذب لذاته. والمحدثون استعملوه بمعنى الحديث. أو الحديث: ما عن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok17.886 harfخَبُرَ
1 خَبُرَ خبر , aor. خَبُرَ , (K,) inf. n. خُبُورٌ; (TA;) and ↓ اختبر, and ↓ تخبّر; (K;) He knew; or had, or possessed, knowledge; بِشَىْءٍ [of a thing; generally meaning, with respect to its internal, or real, state]. (K, TA.) -A2- خَبَرَهُ, (S, A, Msb,) aor. خَبُرَ , (Msb, MS,) inf. n. خَبْرٌ; (Msb, MS; *) and خَبِرَهُ, [aor. خَبَرَ ,] (A,) inf. n. خَبَرٌ; (TA;) and ↓ اختبِرهُ, and ↓
خَبُرَ 1 خَبُرَ خبر , aor. خَبُرَ , (K,) inf. n. خُبُورٌ; (TA;) and ↓ اختبر, and ↓ تخبّر; (K;) He knew; or had, or possessed, knowledge; بِشَىْءٍ [of a thing; generally meaning, with respect to its internal, or real, state]. (K, TA.) -A2- خَبَرَهُ, (S, A, Msb,) aor. خَبُرَ , (Msb, MS,) inf. n. خَبْرٌ; (Msb, MS; *) and خَبِرَهُ, [aor. خَبَرَ ,] (A,) inf. n. خَبَرٌ; (TA;) and ↓ اختبِرهُ, and ↓ تخبّرهُ; (TA;) He knew it; syn. عَلِمَهُ; (S, A, Msb;) [generally meaning, with respect to its internal, or real, state; like خَبُرَ بِهِ: see خُبْرٌ, its simple subst., as distinguished from its inf. n.] You say, مِنْ أَيْنَ خَبَرْتَ هَذَا الأَمْرَ, (so in a copy of the S,) or خَبِرْتَ, (so in another copy of the S, and so in the A, where it is expressly said to be with kesr,) Whence knewest thou this thing? (S, A. *) ― -b2- And خَبَرَهُ, (S, K,) aor. خَبُرَ , (S,) inf. n. خُبْرٌ and خِبْرَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ اختبرهُ [which is the more common in this sense]; (S, Msb, K;) He tried, made trial of, made experiment of, tested, proved, assayed, proved by trial or experiment or experience him, or it. (S, Msb, K.) Hence the phrase, (S,) لَأَخْبُرَنَّ خَبَرَكَ, (S, K,) in some good lexicons خُبْرَكَ, (TA, [and so in the CK, but this I think to be a mistake, suggested by the explanation, which is not literal,]) i. q. لَأَعْلَمَنَّ عِلْمَكَ [which properly signifies I will assuredly know thy knowledge, or what thou knowest, but here means, as is shown by the manner in which the phrase that it explains is mentioned in the S, I will assuredly try, prove, or test, thy state, and so know what thou knowest]. (S, K.) [Hence, also,] the saying of Abu-dDardà, وَجَدْتُ النَّاسَ اُخْبُرْ تَقْلِهِمْ, (S,) or تَقْلِهِ, (A, K,) I found the people to be persons of whom it is said thus: [Try, prove, or test, them, or him, and thou wilt hate them, or him:] i. e. there is not one [of them] but his conduct is hated when it is tried, or proved, or tested: (K:) or when thou triest, provest, or testest, them, thou wilt hate them: the imperative form being used, but the meaning being that of an enunciative: (S, A, L, B:) [وَجَدْتُ is a verb of the kind called أَفْعَالُ القُلُوبِ, which govern two objective complements; therefore اُخْبُرْ تَقْلِهِمْ and اُخْبُرْ تَقْلِهِ are for مَقْلِيِّينَ عِنْدَ الخِبْرَةِ and مَقْلِيًّا عند الخبرة.] -A3- خَبَرَ الأَرْضَ, [and, as appears from a passage in the L, ↓ خبّرها, (see خَبْرٌ,)] He furrowed, or ploughed, the land for sowing. (Msb.) -A4- خَبَرَ الطَّعَامَ, (K,) aor. خَبُرَ , inf. n. خَبْرٌ, (TA,) He made the food greasy; or put grease to it. (K, TA.) -A5- خَبِرَ It (a place) was, or became, what is termed خَبْرَآء: (S:) or abounded with سِدْر [or lote-trees]. (TA.) ― -b2- And خَبِرَتِ الأَرْضُ, aor. خَبَرَ , (K,) inf. n. خَبَرٌ, (TA,) The land, or ground, abounded with خَبَار [app. meaning soft soil: see 3]. (K.) -A6- خبرت, [probably خَبُرَتْ, like غَزُرَتْ &c.,] inf. n. خُبُورٌ, (tropical:) She (a camel) abounded with milk. (Lh, TA. [See خَبْرٌ.])
2 خَبَّرَ see 4, in two places: -A2- and see 1.
3 خَاْبَرَ خابرهُ, (TA,) inf. n. مَخَابَرَةٌ, (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) [He made a contract, or bargain, with him to till and sow and cultivate land for a share of its produce:] the inf. n. signifies i. q. مُزَارَعَةٌ [i. e. the making a contract, or bargain, with another to cultivate land for a share of its produce], (AO, Lh, S, A, IAth, Mgh, Msb,) for somewhat of its produce, (S, Msb,) or for a third or a quarter, (AO, Mgh,) or for a determined share, such as a third or a quarter or some other portion, (IAth,) or for half or the like: (so in some copies of the K and in the TA:) or the tilling the ground for half or the like: (so in other copies of the K:) and i. q. مُؤَاكَرَةٌ: (K:) and ↓ خِبْرٌ is syn. with مُخَابَرَةٌ: (S, K:) it is a forbidden practice: (A, Mgh, TA:) it is from خَبِيرٌ signifying “ a tiller, or cultivator, of land: ” (S, Mgh:) or from خَبَرَ “ he furrowed, or ploughed (land) for sowing; ” whence خَبِيرٌ also: (Msb:) or from خَبِرَتِ الأَرْضُ “ the land abounded with خَبَار: ” or from [the fortress of] خَيْبَر, because the Prophet made it to remain in the possession of its inhabitants for half of its revenue; and therefore it was said, خَابَرَهُمْ. (TA.)
اخبرهُ 4 اخبرهُ أخبر أخبره اخبره اخبرة خبر , [inf. n. اـِخْبَارٌ;] (S, A, Msb, K;) and ↓ خبّرهُ, (S, A, K,) inf. n. تَخْبِيرٌ; (K;) are syn. [as signifying He informed him, told him, or acquainted him]. (S, A, K.) You say, أَخْبَرْتُهُ بِكَذَا, (S, Msb,) [and عَنْ كذا,] and ↓ خَبَّرْتُهُ, (S,) [I informed him, or told him, of such a thing; or acquainted him with such a thing; or made him to know the internal, or real, state of such a thing.] And ↓ اخبرهُ خُبُورَةً, i. e. أَنْبَأَهُ مَا عِنْدَهُ [He informed him, or told him, of what he had, or knew]. (K. [Whether it be meant that اخبر is doubly trans. without a particle, in this instance, like أَعْلَمَ, or whether خبورة be a quasi-inf. n, is not explained.]) One says also, تُخْبِرُ عَنْ مَجْهُولِهِ مَرْآتُهُ (tropical:) [His aspect acquaints one with his unknown state or qualities]. (A.) [And اخبر عَنْهُ He predicated of him, or it.] -A2- أَخْبَرْتُ اللِّقْحَة (tropical:) I found the milch camel to be abounding with milk. (K. [See 1, last sentence.])
5 تَخَبَّرَ see 1, in two places: ― -b2- and see 10, in four places. -A2- تخبّروا, (K,) or تخبّروا خُبْرَةً, (S,) They bought a sheep or goat, (S, K,) for different sums, (TA,) and slaughtered it, (S, K,) and divided its flesh among themselves, (S, TA,) each of them receiving a share proportioned to the sum that he had paid. (TA.)
8 اـِخْتَبَرَ see 1, in three places. -A2- مَا اخْتَبَرْتَ لِأَهْلِكَ What خُبْرَة, or flesh-meat, hast thou bought for thy family? (TA.)
استخبرهُ 10 استخبرهُ أستخبره استخبره استخبرة ٱستخبر ٱستخبره (A, K) and ↓ تخبّرهُ (K) He asked, or sought, or desired, of him information, or news, or tidings: (A, * K:) or he asked him respecting news, or tidings, and desired that he should inform him thereof. (TA.) And استخبر and ↓ تخبّر, (S,) or استخبر الخَبَرَ and ↓ تخبّرهُ, (TA,) He asked, or inquired, after the news, or tidings, (S, TA,) that he might know the same: (TA:) and ↓ تخبّر الأَخْبَارَ He searched after the news, or tidings, diligently, or time after time. (A, TA.)
خَبْرٌ خَبْرٌ خبر : see خُبْرٌ. -A2- Also Trees of the kind called سِدْر [or lote-trees], (Lth, K,) and أَرَاك, with abundant herbage around them; (Lth;) as also ↓ خَبِرٌ: (Lth, K:) [both coll. gen. ns.:] ns. un. خَبْرَةٌ and خَبِرَةٌ. (TA.) ― -b2- Seed-produce. (K.) ― -b3- A place where water rests, or stagnates, in a mountain: (K:) a place where water has fallen, such as the water-course has furrowed (خَبَّرَ [perhaps a mistranscription for خَبَرَ]) in the summits (رُؤُوس) [of mountains], and through which one wades. (L.) -A3- A large [leathern water-bag of the kind called] مَزَادَة [q. v.]; (S, K;) as also ↓ خَبْرَآءُ (Kr, K) and ↓ خِبْرٌ: (K:) but this last is disallowed, in the sense above-explained, by AHeyth; and others say that the first word is better: (TA:) pl. of the first خُبُورٌ. (S, K.) ― -b2- Hence, by way of comparison thereto, (S,) (tropical:) A she-camel abounding with milk; (S, K;) as also ↓ خِبْرٌ, (K,) and ↓ مَخْبُورَةٌ [نَاقَةٌ]. (TA.)
خُبْرٌ خُبْرٌ خبر (S, A, K) and ↓ خِبْرٌ (K) and ↓ خَبْرٌ, an inf. n., (Msb,) and ↓ خَبَرٌ, also an inf. n., (TA,) and ↓ خُبْرَةٌ and ↓ خِبْرَةٌ and ↓ مَخْبَرَةٌ, (K,) Knowledge, syn. عِلْمٌ, (S, A, Msb, K,) بِشَىْءٍ [of a thing]: (A, K:) or, accord. to some, خُبْزٌ signifies knowledge of the secret internal state: and ↓ خِبْزَةٌ and ↓ خُبْزَةٌ signify knowledge of the external and internal state; or, as some say, of secret internal circumstances or properties; but this necessarily involves acquaintance with external things. (TA.) You say, لِى بِهِ خُبْرٌ and ↓ خِبْرَةٌ [&c.] I have knowledge of it. (TA.) And مَا لِى بِهِ خُبْرٌ [&c.] I have not knowledge of it. (A.) ― -b2- See also خِبْرَةٌ. -A2- And see خَبِيرٌ: -A3- and خُبْرَةٌ.
خِبْرٌ خِبْرٌ خبر : see خُبْرٌ: -A2- and see also 3: -A3- and see خَبْرٌ, in two places.
خَبَرٌ خَبَرٌ خبر [originally] an inf. n. of خَبِرَهُ: see خُبْرٌ. (TA.) ― -b2- Also Information; a piece of information; a notification; intelligence; an announcement; news; tidings; a piece of news; an account; a narration, or narrative; a story; syn. نَبَأٌ; (T, K;) that comes to one from a person of whom he asks it: (TA:) or خَبَرٌ and نَبَأٌ are not synonymous; for, accord. to Er-Rلghib and others, the latter relates to a thing of great importance: and accord. to the leading authorities in lexicology and the science of conventional language, the former signifies properly, and in its common acceptation, what is related from another or others: to which authors on the Arabic language add, that it may be true or false: (MF:) or what is related from another or others, and talked of: (Msb:) pl. أَخْبَارٌ, (S, Msb, K,) and pl. pl. أَخَابِيرُ. (K.) ― -b3- By the relaters of traditions, it is used as syn. with حَدِيثٌ [signifying A tradition; or narrative relating, or describing, a saying or an action &c. of Mohammad]: (TA:) or this latter term is applied to what comes from the Prophet; and خَبَرٌ, to what comes from another than the Prophet; or from him or another; and أَثَرٌ, to what comes from a Companion of the Prophet; but it may also be applied to a saying of the Prophet. (Kull p. 152.) ― -b4- [In grammar, as correlative of مُبْتَدَأٌ, An enunciative: and as correlative of اِسْمٌ, the predicate of the non-attributive verb كَانَ and the like, and of كَادَ &c.] ― -b5- Also A man's state, or case; الأَمْرُ الَّذِى هُوَ عَليْهِ. (Har p. 20.)
خَبِرٌ خَبِرٌ خبر : see خَبِيرٌ, in two places. -A2- See also خَبْرٌ. ― -b2- خَبِرَةٌ, or أَرْضٌ خَبِرَةٌ; and مَوْضِعٌ خَبِرٌ, and خَبِرٌ alone: see خُبْرٌ.
خُبْرَةٌ خُبْرَةٌ خبر خبره خبرة : see خُبْرٌ, in two places. -A2- Also A portion, or share, (A'Obeyd, S, A, Mgh, K,) which one takes, of flesh-meat or fish. (A'Obeyd, S, K.) ― -b2- A sheep, or goat, which is bought by a number of persons, (S, K,) for different sums, (TA,) and slaughtered, (S, K,) and of which the flesh is then divided by them among themselves, (S,) each of them receiving a share proportioned to the sum that he has paid; (TA; [see 5;]) as also ↓ خَبِيرَةٌ: (K:) and ↓ شَاةٌ خَبِيرَةٌ a sheep, or goat, divided among several persons; thought by ISd to be formed by rejection of the augmentative letter [in its verb تخبّر]. (TA.) ― -b3- What one buys for his family; as also ↓ خُبْرٌ: (K:) accord. to some, (TA,) flesh-meat (K, TA) which one buys for his family. (TA.) ― -b4- Food, (K, TA,) consisting of flesh-meat and other kinds. (TA.) ― -b5- A thing brought forward or offered [for entertainment]. (Lh, K.) So in the saying, اِجْتَمَعُوا عَلَى خُبْرَتِهِ [They congregated over what he had brought forward, or offered, for their entertainment]. (Lh.) ― -b6- A mess of crumbled, or broken, bread, moistened with broth, large, (K, TA,) and greasy. (TA.) ― -b7- A bowl in which are bread and flesh-meat for four or five [persons]. (K.) ― -b8- Food which the traveller carries in his journey, (K,) and provides for himself. (TA.) ― -b9- Seasoning, condiment, or savoury food; as also ↓ خَبِيرٌ: whence the saying, أَتَانَا بِخُبْزَةٍ وَلَمْ يَأْتِنَا بِخُبْرَةٍ [He brought us a cake of bread, but he brought us not any seasoning]. (TA.) ― -b10- Hence, by the Karaj, whose land is adjacent to 'Irلk el-'Ajam, applied to A date; and by some of them pronounced خُبْلَةٌ. (TA.)
خِبْرَةٌ خِبْرَةٌ خبر خبره خبرة Trial, proof, or test; (S, Msb, K;) and so ↓ خُبْرٌ, (S, K,) as in the saying, صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ [The trial, proof, or test, verified the information]. (S.) ― -b2- See also خُبْرٌ, in three places.
خَبْرَآءُ خَبْرَآءُ خبرآء , (Lth, S, K,) and أَرْضٌ خَبْرَآءُ, (S,) and ↓ خَبِرَةٌ, (Lth, K, [in the CK خَبْرَة,]) or أَرْضٌ خَبِرَةٌ, (S,) A plain, or level, tract of land, that produces سِدْر [or lote-trees]: (S, K:) or a tract abounding with trees, in the lower part of a meadow, in which water remains until the hot season, and in which grow trees of the kinds called سِدْر and أَرَاك, with abundant herbage around them: (Lth:) the pl. of خَبْرَآءُ is خَبَارَى and خَبَارٍ and خَبْرَاوَاتٌ (S, K) and خِبَارٌ; (K;) and the pl. of خَبِرَةٌ is ↓ خَبِرٌ; (TA;) [or this is neither a pl. nor a quasi-pl. n.: it may be a coll. gen. n.: but it is probably only an epithet, of which خَبِرَةٌ is the fem.; for] one says also ↓ مَوْضِعٌ خَبِرٌ, (S, TA,) meaning a place abounding with سِدْر. (TA.) ― -b2- خَبْرَآءُ also signifies A place where water collects and stagnates: (TA:) or where water collects and stagnates at the roots of trees of the kind called سِدْر: (K, TA:) or a round low tract of level ground in which water collects. (T.) ― -b3- See also خَبَارٌ. -A2- And see خَبْرٌ.
خَبَارٌ خَبَارٌ خبار Soft land or soil, (IAar, S, A, Mgh, K,) in which are burrows (IAar, S, A) and hollows; (IAar;) as also ↓ خَبْرَآءُ: (A:) or soft land or soil, in which beasts sink and are embarrassed: or crumbling ground, in which the feet of beasts sink. (TA.) It is said in a prov., مَنْ تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثَارَ [He who avoids soft ground in which the feet sink will be secure from stumbling]. (A, K.) ― -b2- Also Heaps of earth, or dust, collected at the roots of trees. (K, * TA.) ― -b3- And Burrows of جِرْذَان [or large field-rats]: (K:) [a coll. gen. n.:] n. un. with ة. (TA.)
الخَبُورُ الخَبُورُ الخبور The lion. (K.)
خَبِيرٌ خَبِيرٌ خبير Knowing; having knowledge; (S, A, Msb;) as also ↓ خَبِرٌ: (AHn:) or possessing much knowledge with respect to internal things; like شَهِيدٌ with respect to external things: (L in art. شهد:) or possessing knowledge of matters of information, news, tidings, accounts, narratives, or stories; of what is termed خَبَرٌ; (K;) or of what are termed أَخْبَار; (TA;) as also ↓ خَابِرٌ and ↓ خَبِرٌ, (K,) which last is thought by ISd to be a possessive [as distinguished from a verbal] epithet, (TA,) [or it is from خَبِرَ, a form which ISd may not have known,] and ↓ خُبْرٌ, (K,) which is an intensive epithet: (TA:) also informed; possessing information. (TA.) You say, أَنَا بِهِ خَبِيرٌ I have knowledge of it. (A.) And [hence] الخَبِيرُ is a name of God, meaning He who knoweth what hath been and what is or will be: (TA:) or He who well knoweth the internal qualities of things. (Sharh Et-Tirmidhee.) ― -b2- Also Possessing knowledge of God, (K, TA,) by being acquainted with his names and his attributes. (TA.) ― -b3- A lawyer; one skilled in the law, or practical religion. (TA.) ― -b4- A head, or chief. (TA.) -A2- A tiller, or cultivator, of land. (S, Mgh, Msb, K.) -A3- Fur, or soft hair, syn. وَبَرٌ, (S, K,) of camels, and (tropical:) of the wild ass. (TA.) ― -b2- Hair that has fallen: and with ة, a portion thereof. (K.) [See also خَبِيرَةٌ below.] ― -b3- (tropical:) Plants, or herbage; (S, K, TA;) fresh herbage: (K, TA:) likened to the وَبَر of camels, because growing like the latter: and seed-produce. (TA.) It is said in a trad., نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ (tropical:) We cut (S, TA) with the reaping-hook, (TA,) and eat, the plants, or herbage. (S, TA.) ― -b4- Froth, or foam: (TA:) or the froth, or foam, of the mouths of camels. (S, K, TA.) -A4- Seasoned, or made savoury. (TA.) ― -b2- See also خُبْرَةٌ.
خُبُِورَةٌ خُبُِورَةٌ خبوره خبورة : see 4.
خَبِيرَةٌ خَبِيرَةٌ خبير خبيره خبيرة : see خُبَرةٌ, in two places. -A2- Also Good wool, of the first shearing. (K.) [See also خَبِيرٌ.] -A3- An invitation to the عَقِيقَة [q. v.] of a boy. (TA.)
خَابِرٌ خَابِرٌ خابر : see خَبِيرٌ. ― -b2- Also One who tries, proves, or tests, things; having experience. (TA.)
خَابُورٌ خَابُورٌ خابور A certain plant: (K:) or a kind of tree, having a blossom beautiful and bright, yellow, and of good odour, with which gardens are adorned: MF says, I do not think it to be found in the East. (TA.)
الخَيبَرَى الخَيبَرَى الخيبرى الخيبري , (K, TA,) in some copies of the K written الخَيْبَرِىُّ, (TA,) The black serpent. (K.) So in the saying, بَلَاهُ اللّٰهُ بِالخَيْبَرَى [May God afflict him, or it, with the black serpent]: app. because a ruined place becomes the resort of deadly serpents. (TA.) -A2- One says also, عَلَيْهِ الدَّبَرَى وَحُمَّى خَيْبَرَى [May perdition befall him, and the fever of Kheyber: الدبرى being app. an inf. n., syn. with الدَّبَار, which is used in a similar phrase (عَلَيْهِ الدَّبَارُ) mentioned in the TA in art. دبر, and خَيْبَر being altered to خَيْبَرَى, as is indicated in the S, in order to assimilate it in form to الدبرى]: (S, TA:) the fever of Kheyber is مُتَنَاذَرَة [i. e. a fever “ against which people warn one another, ” because it is generally fatal]. (TA.) [See also خَاسِرٌ.]
أَخْبَارِىٌّ أَخْبَارِىٌّ ذ A historian: a rel. n. formed from the pl., like أَنْصَارِىٌّ and أَنْمَاطِىٌّ. (TA.)
مَخْبَرٌ مَخْبَرٌ مخبر (S) and ↓ مَخْبَرَةٌ (S, K) and ↓ مُخْبَرَةٌ (S, M) The internal state; an internal, or intrinsic, quality; the intrinsic, or real, as opposed to the apparent, state, or to the aspect, of a thing; [whether pleasing or displeasing; but when used absolutely, meaning the former;] opposite of مَرْآةٌ (S, K) and of مَنْظَرٌ [q. v.]. (S.) See also مَخْبَرَانِىٌّ.
مَخْبَرَةٌ مَخْبَرَةٌ مخبر مخبره مخبرة : see خُبْرٌ: -A2- and see مَخْبَرٌ. -A3- Also [A privy;] a place where excrement, or ordure, is voided. (K.)
مَخْبُرَةٌ مَخْبُرَةٌ مخبر مخبره مخبرة : see مَخْبَرٌ.
رَجُلٌ مَخْبَرَانِىٌّ رَجُلٌ مَخْبَرَانِىٌّ رجل مخبرانى رجل مخبراني A man of goodly internal, or intrinsic, qualities; syn. ↓ ذُو مَخْبَرٍ; like مَنْظَرَانِىٌّ as meaning ذُو مَنْظَرٍ. (TA.)
مَخْبُورٌ مَخْبُورٌ مخبور Well seasoned; (K;) having much grease. (TA.) -A2- نَاقَةٌ مَخْبُورَةٌ: see خَبْرٌ, last sentence.
مُخْتَبَرٌ مُخْتَبَرٌ مختبر (assumed tropical:) A camel having much flesh. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.710 harfخَبَرَ
خَبَرَ U ( n. ac. خِبْر 2 , خُبْر 3 ),
a. Tested, tried; experienced.
خَبِرَ
خَبِرَ A ( n. ac. خِبْر 2 , خِبْرَة 2t , خَبَر 4 , مَخْبَرَة 17t , مَخْبُرَة 19t ) خَبُرَ U ( n. ac. خُبْر 3 , خُبْرَة 3t , خُبُوْر 27 )
a. Was informed, well aware of, knew.
خَبَّرَ
خَبَّرَ II ,
a. see IV .
خَاْبَرَ
خَاْبَرَ III ,
a. Farmed; took on hire ( land ).
أَخْبَرَ
أَخْبَرَ IV
a. [ acc. or
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.146 harfخبر
خَبَرَ - يَخْبُرُ - خُبْر - خُبْراً - خَبِيْر - خَبَر - أَخْبَار
خَبَرَ - يَخْبُرُ + كائن +أمراً أو بـِ أمر: يعلمه على وجه الحقيقة واليقين والصواب والتفصيل: تصله معلومات عن شيء أو كائن بشكل أكيد وصواب ومفصل
خُبْر: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": الخبرة: تجمع قدر كبير من المعلومات التفصيلية الصواب
خُبْراً : حال من "
Sîgalar(10)
- خَبِيرٌHaberdar(فَعِيلٌ)×23
- خَبِيرًاHaberdar(فَعِيلًا)×12
- الْخَبِيرُHaberdar(الْفَعِيلُ)×6
- بِخَبَرٍHaberi(بِفَعَلٍ)×2
- خَبِيرٍHaberdar(فَعِيلٍ)×2
- خُبْرًاHaberdar olmak(فُعْلًا)×2
- لَخَبِيرٌHaberdar(لَفَعِيلٌ)×2
- أَخْبَارَكُمْSizin haberleriniz(أَفْعَالَكُمْ)×1
- أَخْبَارَهَاOnun haberleri(أَفْعَالَهَا)×1
- أَخْبَارِكُمْSizin haberleriniz(أَفْعَالِكُمْ)×1
Mücavir kökler86 mücavir (273 toplam)
- عمل
22 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- لطف
5 ortak ayet · Lütufkar
- أله
34 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بصر
7 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- نشز
2 ortak ayet · Tümsek yer demektir
- لوي
2 ortak ayet · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
- أجل
4 ortak ayet · İcl havuz demektir
- ولج
2 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
- عرف
4 ortak ayet · Tanınan ile
- كفي
3 ortak ayet · “Dengi” demektir
- عرض
4 ortak ayet · Ön dişler demektir
- جهد
3 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir
Geçtiği ayetler(52)
… فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Haberdarİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
HaberdarSadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.
… تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
HaberdarHani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.
… الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
HaberdarAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.
… اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
HaberdarEy iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.
… دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
HaberdarYoksa siz, içinizden cihad edip Allah’tan, peygamberinden ve mü’minlerden başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan sizi kendi halinize bırakacak mı sandınız? Allah, işlediklerinizden haberdardır.
وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
HaberdarHiç şüphe yok ki Rabbın; herkese amellerinin karşılığını tamamen ödeyecektir. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ
HaberdarGörmedin mi; Allah, gökten su indirdi de böylece yeryüzü yemyeşil olmaktadır. Ve gerçekten Allah; Latif’dir, Hamid’dir.
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
HaberdarMü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.
وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُلْ لَا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
HaberdarVar güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; eğer kendilerine emredersen çıkacaklardır. De ki: Yemin etmeyin. Makul bir itaat. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علم, نبأ, عرف |
| Zıt Kök | جهل |
| Çekirdek Özet 1 | Ayak batacak ve işlenecek derecede gevşek, yumuşak zemin; bir şeyin içine girilip denenerek iç yüzünün bilinmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ve eylemlerin dış görünüşünün ötesine geçerek gizli, örtük ve ince ayrıntılarına bizzat nüfuz eden kuşatıcı ilahi farkındalık |
| Çekirdek Özet 3 | Yüzeysel malumat ile bizzat sınanmış, tecrübe edilmiş derin bilgi (hıbret) arasındaki kurucu epistemolojik ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışarıdan aktarılan sıradan rivayet veya enformasyon seviyesine indirgeyip, deneme, sınama ve iç yüzü bilme boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خب | Gizlilik, içine gömülme, yerleşme ve örtük kalma. Bu çekirdek Kur'an'da خبأ (gizlemek, yer altına saklamak), خبت (alçak, sakin ve boyun eğilen zemin), خبث (özdeki bozukluk, örtük pislik), خبز (içe işleyerek yoğurmak), خبط (zemine batarak bilinçsizce yürümek) ve خبل (iç bünyenin ve aklın gizlice çökmesi) köklerinde zemin altına inme, gizlenme ve içe nüfuz etme anlamını korur | ر | Çekirdeğe eklenen ر unsuru (süreklilik, üst boyuta çıkarma ve akış), içte ve zeminde saklı kalan bu yapıyı deneme, eşeleme ve deşme yoluyla yüzeye çıkarma ve sürekli bir tecrübe sürecine dönüştürme anlamı kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, sınır duvarı (ikiz harf ح üzerinden türetilme; hırıltı sesiyle engeli delme ve içe sızma) | Korunan veya gizlenen iç alanı, dış sınırlardan sızarak aşma hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç alan | Barınak, bir nesnenin veya durumun kapalı iç mekanı, mahiyeti |
| ر | İnsan başı, bilinç, gözlem | Zihnin yönelmesi, bilinçli kavrayış, başlama ve netice alma |
| خبر | Sınırı delerek bir mahiyetin iç mekanına bilinçle nüfuz etme | Bir nesnenin veya hadisenin dış kabuğunu aşıp iç dokusuna (evine) girerek onu bizzat tecrübeyle kavrayan akli idrak |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ayakların içine battığı, yumuşak ve gevşek zemin (el-habâr, el-habrâ); su toplayan ve içine çeken çukur; toprağı sürerek içini açan ve yumuşatan çiftçi (el-habîr); devenin doğum öncesinde memesinde beliren ve sütün indiğini haber veren ilk sıvı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abîd b. el-Ebras, atının gevşek ve adımların kayabileceği batak zeminlerde dahi sarsılmadan sağlam bastığını överken bu kökü fiziksel zemin manasında kullanır: سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Hudeybiye seferi sırasında Kureyş'in iç durumunu gizlice ve ayrıntısıyla öğrenip gelmesi için Huzaa kabilesinden bir istihbaratçıyı görevlendirmesini anlatan hadiste bu araştırma fiili için kök kullanılmıştır: بَعَثَ عَيْناً مِنْ خُزَاعَةَ يَتَخَبَّرُ لَهُ خَبَرَ قُرَيْشٍ |
Kaynak Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn ve Mekâyîsü'l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça خبر kökü, merkezi Sami dillerinde "bağ kurma, ortaklık yapma, içli dışlı olma ve bir mahiyeti yakından tanıma" ekseninde gelişen bir semantik matrise dayanır. İbranicede חָבַר (ḥāḇar) fiili "birbirine eklenmek, bağlanmak, büyü yapmak veya ortaklık kurmak", חָבֵר (ḥāḇēr) ismi ise "yoldaş, ortak, dernek üyesi" anlamına gelir. Süryanicede ܚܒܪ (ḥbar) kökü yine "ortaklık etmek, birleşmek, yoldaşlık yapmak" mânasındadır. Arapçada bu kök iki yönde özelleşmiştir: İlki toprağın işlenmesinde paydaşlık kurmak (el-muhâbere: yarıcılık/ziraat ortaklığı), ikincisi ise nesnenin iç yapısıyla bu denli yakından temas kurup onu deneyimleyerek elde edilen içsel ve tecrübi bilgi (hıbret, haber) sahasıdır. Kökün Akadcadaki olası yansıması olan ḫabāru(m) gürültü yapmak veya kalın/yoğun olmakla ilişkiliyken, Güneybatı Sami sahasında anlam zemin gevşekliği, nüfuz kabiliyeti ve tecrübi vukufiyet üzerinde kristalleşmiştir. Arapça, iç içelik ve ortaklık fikrini zihnin bilinen şeyle derinlemesine temas kurması haline aktararak epistemolojik bir kavram türetmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yumuşak toprak (habâr) ve toprağı işleme (muhâbere) ilişkisi | Dış kabuğun yarılıp içine inilmesi sonucu nesnenin hakikatine ve gizli yönlerine vakıf olma semantiği türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ח-ב-ר ve Süryanice ܚ-ܒ-ܪ kökleri | Temel temas, ortaklık ve birliktelik kavramı Arapçada tecrübi temas yoluyla oluşan bilgiye evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca ḫabāru(m) | Ses denkliği bulunmakla birlikte anlam alanı gürültü veya yoğunluk olup semantik geçiş zayıftır | Muhtemel |
Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lisânü'l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Anlamlı | İç yüzü bilmek, denemek | Yumuşak zemine basmak, içine nüfuz ederek tecrübeyle öğrenmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خرب | Anlamlı | Delmek, yıkılmak, harap olmak | Bir şeyin bütünlüğünü delerek veya sökerek bozmak, meskûn yeri ıssız bırakmak | Kur'an'da geçer; içe girme eyleminin tahrip edici yönü |
| بخر | Anlamlı | Gaz/duman salmak, buharlaşmak | Isı etkisiyle maddenin özünün havaya yayılması, nefesin kokması | Kur'an'da geçmez; özün dışarı salınması yönü |
| برخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| رخب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| ربخ | Anlamlı | Gevşemek, dermansız düşmek | Bedenin veya bir nesnenin direncini yitirip yumuşaması, iradesiz kalması | Kur'an'da geçmez; gevşeklik ve yumuşaklık boyutuyla örtüşür |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Merkez | İçsel, tecrübi ve ayrıntılı bilgi | Nesnenin iç yüzüne, gizlisine bizzat temas ve sınama ile vakıf olma | Dışsal aktarımın ötesinde derinlikli vukufiyet |
| علم | Komşu | Genel kavrayış ve kesin idrak | Bir şeyin künhüne, hakikatine ve kurallarına genel anlamda vakıf olma | İlmin kapsamı daha geniştir; haber ise işin batınına ve tecrübesine işaret eder |
| نبأ | Komşu | Büyük, önemli ve anlam yüklü bilgi | Kendisinde fayda ve ağırlık bulunan, uzağa ulaştırılan kritik bildirim | Nebe' bilginin büyüklüğüne, haber ise içeriğin içsel niteliğine odaklanır |
| عرف | Komşu | Teşhis, tanıma ve iz sürme | Eserden, izden ve alametlerden hareketle ayırt edici biçimde tanıma | Haber doğrudan nüfuz etmeyi, irfan ise tanıyıp teşhis etmeyi belirtir |
| جهل | Zıt | Bilgisizlik, kabalık, gerçeğe aykırılık | Gerçeğin hilafına hareket etme, iç yüzü görememe ve körce tutum | İç yüzü ve tecrübi hakikati bilmenin doğrudan karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خبر | Bir şeyin iç yüzünü deneme ve tecrübeyle bilmek | Yüzeysel malumatı değil, nesnenin mahiyetine inen derin vukufiyeti ifade eder | Kesin |
| Latince | Experiri, peritia, notitia | Denemek, tecrübe etmek, uzmanlık | Dıştan aktarılan bilgiden ziyade sınanarak elde edilen pratik ve içsel bilgiyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Expertise, insight, intimate knowledge, intelligence | Uzmanlık, içyüzü bilme, derin kavrayış | Sıradan "news" veya "information" kelimeleri kökün derinlik ve tecrübe boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Sachkunde, Tiefenkenntnis, Erfahrung | Uzmanlık, derinlemesine bilgi, tecrübe | Olayın arka planına ve iç dinamiklerine hakim olma yönünü iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pénétration, expertise, connaissance intime | İçe işleme, derin bilgi, vukufiyet | Bilginin nesneye nüfuz etme ve gizli yönlerini keşfetme boyutunu taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell's Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْخَبِيرُ / خَبِيرٌ | Allah'ın kulların iç niyetlerine ve gizli amellerine tam nüfuz ediciliği | İlahi isim olarak; hikmet, görme ve bilme sıfatlarıyla birlikte geçer (Âl-i İmrân 3:153, el-İsrâ 17:17, Lokmân 31:34) |
| خُبْرًا | Bir durumun içyüzünü, gerekçesini ve hakikatini kuşatıcı tecrübi bilgi | Hz. Mûsâ ile Hızır kıssasında, görünüşün altındaki ilahi hikmete vakıf olamama bağlamı (el-Kehf 18:68, 18:91) |
| بِخَبَرٍ | Görülmeyen, bilinmeyen bir alandan getirilen ilk elden sıcak bilgi | Hz. Mûsâ'nın Tûr dağında ateş ararken yol ve yön hakkında bilgi temin etme arzusu (en-Neml 27:7, el-Kasas 28:29) |
| أَخْبَارَكُمْ / أَخْبَارَهَا | İnsanların gizledikleri niyetlerin ve amellerin test edilerek açığa çıkarılması, yeryüzünün şahitliği | İmtihan bağlamında münafıkların deşifre edilmesi ve kıyamette arzın şahitliği (et-Tevbe 9:94, Muhammed 47:31, ez-Zilzâl 99:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye (el-Habîr) | el-Alîm ile el-Habîr arasındaki fark; ilahi ilmin gizli, ince ve kalbî niyetlere taalluk etme biçimi | Bilginin eşyanın dış görünüşüne değil, içsel ve saklı mahiyetine eksiksiz taalluku |
| Fıkıh | Ziraat hukuku ve haber-i vâhid | Toprağın belirli bir pay karşılığı ekilmesini ifade eden el-muhâbere akdinin caiz olup olmadığı ve tekil haberin bağlayıcılığı | Emek-toprak ortaklığı ile bir hükmü aktaran bilginin güvenilirlik şartları |
| Tefsir | Esma-i hüsnâ terkibleri | el-Hakîm veya el-Basîr isimleriyle el-Habîr isminin yan yana gelmesinin hikmeti | Eylemlerin ardındaki görünmeyen saiklerin Allah tarafından bilindiği uyarısı |
| Hadis | Rivayet ilmi ve haber kavramı | Sünnet metinlerinin aktarım biçimi, haberin nebevî kaynağa aidiyetinin tenkidi | Dışarıdan nakledilen malumatın sıhhat ve cerh-tadil süreçleriyle sınanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve niyet muhasebesi | Batıni denetim bilinci | Amellerin ihlas derecesini tayin etme | Kişinin dışa gösterdiği davranış ile içteki niyetinin ayrışmasını önleyen teftiş mekanizması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve araştırma metodolojisi | Tecrübi ve deneysel bilgi | Hipotezleri gerçek zemininde test etme | Yüzeysel teorik kabullerin sahadaki pratik sınama ve nüfuz ile tashih edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve istihbarat | Doğrulanmış stratejik bilgi | Karar alıcıları sahadaki gerçeklikle buluşturma | Yöneticilerin manipülatif raporlar yerine olayın iç dinamiklerine hakim olmasını sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Ziraat ve piyasa şeffaflığı | Muhâbere / asimetrik bilginin giderilmesi | Üretim ortaklığı ve piyasa risklerinin tespiti | Üretim araçlarının fiilen işletilmesi ve tarafların gerçek durumdan haberdar kılınması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Derinlik algoritmaları ve gürültü ayıklama (deep sensing / state estimation) | Sistemin yüzeyindeki dalgalanmaları veya parazitleri aşarak içsel durum değişkenlerini doğrudan ölçümleme mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katılımcı gözlem ve derinlemesine mülakat (qualitative depth) | Toplumsal aktörlerin dışarıdan gözlenen hareketlerinin arkasındaki anlam dünyasına içeriden nüfuz etme yöntemi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün çağdaş Türkçede ve modern medyada yalnızca "gazete, televizyon veya sosyal medya bülteni, duyuru, enformasyon" anlamına hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir şeyin iç dokusuna işleme, gizli niyetleri ve incelikleri bilme, bizzat sınanıp denenmiş derin uzmanlık ve tecrübe boyutu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın el-Habîr ismini sıradan bir "olup bitenden haberdar olma" gibi edilgen bir algıya indirgemek; ayetlerdeki imtihan ve iç yüzün açığa çıkarılması ikazını gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın sadece görünen maddi yönüyle değil, görünmeyen niyet ve içkin hikmet boyutuyla kuşatıldığını temellendirir; insanın saklı duygu ve planlarının ilahi denetimden kaçamayacağını epistemolojik kesinlikle ilan eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sıfatların nizam ve ahlak inşasında zikredildiği bağlamlarda, münafıkların iç durumlarının deşifre edildiği ayetlerde ve Hızır kıssası gibi zahir-bâtın geriliminin işlendiği anlatılarda kurucudur |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgiyi sadece kitap veya aktarımdan ibaret sanan lafızcılığı yıkar; bilginin ancak tecrübe, deneme ve içsel nüfuz ile olgunlaşacağını ve insanın dışsal ibadet formlarıyla iç niyetini örtemeyeceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyakların battığı, içine girilebilir yumuşak toprak zemin; toprağı sürerek içini açma ve deneyimleme hareketi.
- Soyut anlamBir nesnenin, hadisenin veya niyetin dış kabuğunun altına inilerek, tecrübe ve sınama yoluyla elde edilen kusursuz ve ayrıntılı içsel kavrayış.
- Sistematik karşılıkYüzeysel algı ile derinlikli hakikat arasındaki farkı ortaya koyan ve gizli değişkenleri görünür kılan dinamik teftiş ve tecrübe mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içindeki genel bilgi durumunu; , varlığın veya amellerin tüm dış uzayını; , yüzeydeki dağılımı temsil eder. Dirac delta fonksiyonu, zihnin veya ilahi idrakin genel yüzeyden tam odak noktası olan iç çekirdeğe () nüfuzunu gösterir. İkinci kısımda yer alan , elde edilen derinlikli içsel bilgiyi (hıbret) simgeler; limiti ise dış engellerin ve mesafelerin bütünüyle ortadan kalkarak, iç mahiyeti ifade eden fonksiyonunun en ince ayrıntısına kadar eksiksizce entegre edilip kuşatılmasını ifade eder.